Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy
遁甲日用涓吉奇門五總龜 (卷一 · 奇門新鈐起例)
Tác giả: Trì Kỷ (池紀) đời Minh gom chép; gốc là sách Kỳ Môn Yếu Lược (奇門要略) có bài tựa của Quách Tử Thịnh (郭子晟) năm Thuần Hựu Tân Sửu (1241, Nam Tống)
Bản gốc: bản khắc gỗ đời Minh, hai quyển thượng, hạ, mỗi trang 14 dòng, mỗi dòng 24 chữ; đối chiếu bản in năm Dân Quốc 14 (1925) do Tần Thận An (秦慎安) hiệu khám, chia bốn quyển.
Mục thứ hai của quyển một là Kỳ Môn tân kiềm khởi lệ (奇門新鈐起例), nghĩa là "lệ khởi đầu của bộ bảng tra Kỳ Môn mới". Nếu mục bố cục pháp ở bài trước dạy cách dựng một bàn Kỳ Môn từ đầu, thì mục này nói vì sao người biên soạn lại gom tất cả thành bảng in sẵn, bảng ấy gồm những gì, người dùng còn phải làm gì, và đọc kết quả ra sao. Đoạn văn chỉ khoảng ba trăm rưỡi chữ, nhưng chứa nguyên tắc cốt lõi của cả bộ sách: phép độn giáp có "chỗ bình" để dùng hằng ngày và "chỗ cao" để dùng trong binh; sách chỉ lấy chỗ bình; và một giờ chỉ tốt khi phương làm việc được cửa, được kỳ. Bài này dịch trọn mục, dựng một bàn giờ làm ví dụ cho bốn trường hợp được mất môn kỳ, rồi giảng theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Kỳ Môn tân kiềm khởi lệ là lời dẫn cho phần bảng giờ của Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy. Sách nói phép độn giáp tương truyền do Hoàng Đế, Phong Hậu đặt ra; người xưa dùng cho mọi việc, chỉ người đời sau mới lấy riêng "chỗ cao" để dùng trong binh. Sách trở lại "chỗ bình", gom phép thành bảng tra định sẵn trong 18 cục âm dương độn, đủ 4.320 khoá một năm; người dùng chỉ còn việc gia lâm, xoay bàn trời và bàn người trên bàn đất. Cách đọc kết quả: được ba cửa Khai, Hưu, Sinh là cát; có thêm tam kỳ thì dùng không nghi; được cửa mà không có kỳ cũng dùng được; có kỳ mà không có cửa thì rốt cuộc không cát; không cửa không kỳ là hung. Rồi tuỳ việc nặng nhẹ, lớn nhỏ mà cân nhắc.
Thầy Vũ Giới giảng: "Câu đáng nhớ nhất của mục này là 'được kỳ mà không được môn, rốt cuộc không cát'. Cửa là chỗ mình bước ra, kỳ là cái khí lành đến. Có khí lành mà không có cửa thì cũng như nhà có phúc mà cửa đóng, không vào được."

Phép độn giáp tương truyền do Hoàng Đế, Phong Hậu đặt ra – 世傳作於黃帝風后
奇門新鈐起例:遁甲之法,世傳作於黃帝風后,蓋非古聖人不能為也。故論此法平處,占驗人事,悉如所云。
Dịch: Lệ khởi đầu của bộ bảng tra Kỳ Môn mới. Phép độn giáp, đời truyền rằng do Hoàng Đế và Phong Hậu đặt ra; quả thật không phải thánh nhân đời xưa thì không làm nổi. Cho nên bàn đến chỗ bình của phép này, đem chiêm nghiệm việc người, thì đều đúng như lời đã nói.
Giảng: Truyền thuyết Kỳ Môn bắt đầu từ trận Trác Lộc: Hoàng Đế đánh Xi Vưu, được thần nữ trao phù, rồi sai Phong Hậu diễn ra phép độn giáp. Các sách Kỳ Môn đời sau đều mở đầu bằng câu chuyện này, và bài Yên Ba Điếu Tẩu Ca còn nói Phong Hậu đặt ra 4.320 cục, đời sau rút dần còn 18 cục. Ngũ Tổng Quy chỉ nhắc truyền thuyết trong một câu rồi đi ngay vào việc dùng: điều người biên soạn muốn khẳng định là phép này đã được nghiệm đúng khi dùng cho việc người.
Chữ "kiềm" (鈐) trong tên mục vốn là cái khoá, cái ấn; trong sách số học cổ, "kiềm" chỉ bảng tra lập sẵn, kiểu "Ngọc Hạp kiềm", "Kỳ Môn kiềm". "Tân kiềm" là bộ bảng tra mới mà Kỳ Môn Yếu Lược soạn ra, khác với các bảng cũ. "Khởi lệ" là lời dẫn về cách dùng, đặt trước phần bảng.
Chỗ bình và chỗ cao: sách chỉ lấy chỗ bình – 平處 · 高處
然古人制此,初無不可用者;其高處所用有時,此其平處施於人間以濟日用,則上之國家,下之民庶,一切有為皆宜用此。後人乃獨取其高處用於兵革之間,尅期命衆,制勝破敵,助成大功。今特取其平處,並用於公私,適循古制也。
Dịch: Người xưa đặt ra phép này, vốn không có chỗ nào không dùng được; chỗ cao của nó thì dùng có lúc, còn chỗ bình thì đem dùng trong nhân gian để giúp việc hằng ngày: trên là việc nước, dưới là dân thường, mọi việc làm đều nên dùng. Người đời sau lại chỉ lấy riêng chỗ cao dùng trong việc binh đao: hẹn ngày, ra lệnh cho quân, chế thắng phá địch, giúp nên công lớn. Nay sách này riêng lấy chỗ bình, dùng cho cả việc công lẫn việc tư, ấy là theo đúng phép xưa.

Giảng: Đây là lời tuyên bố về phạm vi của cả bộ sách, cũng là chỗ khác nhau lớn nhất giữa Ngũ Tổng Quy và các sách Kỳ Môn đời Tống như Phù Ứng Kinh. Phù Ứng Kinh soạn cho Tư thiên giám, nhiều phần nói về đóng trại, xuất quân, ẩn hình, bế lục mậu; Ngũ Tổng Quy bỏ hết những phần ấy, chỉ giữ cái lõi chọn giờ cho việc thường: nhậm chức, dựng nhà, cưới gả, an táng, xuất hành, buôn bán. Người biên soạn còn cho rằng làm như vậy là "theo đúng phép xưa", vì phép độn giáp lúc mới đặt ra vốn để dùng cho mọi việc, chỉ người đời sau mới kéo nó vào chuyện binh.

Với người học phong thuỷ, đoạn này giải thích vì sao có những sách Kỳ Môn đọc rất "thực" và có những sách đọc rất "huyền". Sách nghiêng về chỗ cao thì đầy thần chú, phù ấn, lời khấn; sách nghiêng về chỗ bình thì chỉ có can chi, cửu cung, sao và cửa. Hai lớp ấy đều có trong kho sách cổ, nhưng phần dùng được cho việc nhà, việc mộ hôm nay chủ yếu là chỗ bình.
"Kiềm": gom phép thành bảng định sẵn, chỉ còn xoay hai bàn – 纂集為鈐 · 止轉兩盤
其為法事節詳密,今纂集為鈐,分成定局,以奇儀星門符使之行,悉定布於陰陽遁十八局中,其為課四千三百二十,舉在目前。其所未為者,止加臨一事耳。如加臨,但依局所定,止轉兩盤,其課遂全。
Dịch: Phép này các khâu tỉ mỉ, kín đáo; nay gom lại thành bảng tra, chia thành các cục định sẵn: đường đi của kỳ, nghi, sao, cửa, Trực phù, Trực sử đều bày định trong mười tám cục âm dương độn; số khoá là bốn nghìn ba trăm hai mươi, đều bày trước mắt. Phần chưa làm chỉ còn một việc gia lâm. Muốn gia lâm thì cứ theo cục đã định, chỉ xoay hai bàn, khoá liền đủ.
Giảng: Đoạn này mô tả chính cấu trúc của bảng giờ ở quyển hai, quyển ba. Mỗi cục (dương 9, âm 9) có bàn đất bày sẵn nghi và kỳ, có sẵn sao và cửa ở cung gốc. Người dùng biết hôm nay thuộc cục nào, giờ nào, thì chỉ việc "xoay hai bàn": bàn trời (chín sao, mang theo can của cung gốc) xoay theo can giờ, bàn người (tám cửa) xoay theo chi giờ. Ba bàn chồng lên nhau là đủ một khoá. Đây chính là phép gia lâm đã giảng ở bài trước, nay được đặt vào khung bảng tra.

Con số 4.320 khoá là 360 ngày nhân 12 giờ, tức mỗi giờ trong năm có một khoá. Mười tám cục nhân 5 nhóm ngày nhân 12 giờ ra 1.080; mỗi cục lại dùng cho bốn lần trong năm, nên bảng 18 cục đủ phủ hết 4.320 khoá. Đây cũng là lý do bảng giờ trong sách chia theo "ngày Giáp Kỷ, ngày Ất Canh, ngày Bính Tân, ngày Đinh Nhâm, ngày Mậu Quý": năm nhóm ngày có năm bộ can giờ khác nhau.
Xem ba bàn được gì: được môn, được kỳ – 視三盤所得
然後視三盤所得:大抵要得開休生三門則用事為吉,更有三奇臨之,可用無疑。如得門不得奇,亦可用;得奇不得門,終非吉;奇門俱不得,即凶。
Dịch: Sau đó xem ba bàn được gì. Đại để phải được ba cửa Khai, Hưu, Sinh thì làm việc mới cát; có thêm tam kỳ đến thì dùng không còn nghi ngại. Nếu được cửa mà không được kỳ, cũng dùng được; được kỳ mà không được cửa, rốt cuộc không cát; kỳ và cửa đều không được thì là hung.
Giảng: Bốn câu này là "luật đọc bảng" của cả bộ sách, có thể xếp thành bảng hai nhân hai. Điều đáng chú ý là cửa nặng hơn kỳ: có cửa mà thiếu kỳ vẫn dùng được, có kỳ mà thiếu cửa thì không. Lý do nằm ở ba tầng tam tài: cửa thuộc tầng người, là chỗ con người bước qua để làm việc; kỳ thuộc tầng trời, là khí lành từ trên đến. Việc người làm phải qua cửa người trước.

Lấy lại ví dụ ở bài trước: dương độn cục 1, ngày Giáp Kỷ, giờ Bính Dần. Dựng bàn đầy đủ thì trên cùng một giờ có đủ bốn trường hợp. Cung 3 Chấn có Hưu môn, trên bàn trời là Bính (nguyệt kỳ): được môn được kỳ, làm việc ở phương đông thì dùng không nghi. Cung 8 Cấn có Khai môn nhưng can trời là Mậu: được môn không được kỳ, vẫn dùng được. Cung 2 Khôn có Ất (nhật kỳ) nhưng cửa là Đỗ môn: được kỳ mà không được môn, rốt cuộc không cát. Cung 1 Khảm có Kinh môn, can trời Quý: không môn không kỳ, là hung. Cung 4 Tốn có Sinh môn nhưng can trời là Canh; theo luật bốn câu thì vẫn là "được môn", nhưng các bài thơ đoán ở quyển bốn còn xét thêm các cách của Canh.

Ví dụ này cho thấy một điều quan trọng: sách không nói "giờ Bính Dần tốt" hay "giờ Bính Dần xấu" một cách chung chung, mà nói giờ ấy tốt ở phương nào, xấu ở phương nào. Bảng giờ in sẵn của Ngũ Tổng Quy vì thế luôn ghi kèm phương được cửa, được kỳ.
Theo việc nặng nhẹ, lớn nhỏ mà cân nhắc – 輕重大小
當以其輕重大小程等而用之。其詳見陰陽二遁鈐圖,分列於後。此其切要之說也。
Dịch: Nên theo việc nặng nhẹ, lớn nhỏ mà cân đo thứ bậc rồi dùng. Chi tiết xem ở các bảng tra âm dương hai độn, chia bày ở phía sau. Đó là lời cốt yếu.
Giảng: Câu kết để ngỏ cho người dùng một khoảng tự quyết: không phải việc gì cũng đòi đủ môn, đủ kỳ. Sách chỉ nêu nguyên tắc, không liệt kê. Phong Thuỷ Liên Hoa vận dụng nguyên tắc ấy thành ba bậc: việc lớn và lâu dài (dựng nhà, an táng, nhập trạch, cưới gả) phải đủ môn, đủ kỳ và thời khoá cát; việc vừa (sửa chữa, ký kết) cần cửa tốt và thời khoá cát; việc nhỏ, gấp trong ngày thì tránh giờ hung, được cửa là đủ. Cách chia bậc này là cách vận dụng của Liên Hoa, không phải chữ của sách.

"Tân kiềm" khác gì các sách Kỳ Môn trước – 新鈐之新
Đặt mục này cạnh hai bộ Kỳ Môn khác trên Kho Sách Quý sẽ thấy rõ cái "mới" của tân kiềm. Độn Giáp Phù Ứng Kinh đời Bắc Tống dạy người dùng tự dựng bàn rồi tự suy, kèm rất nhiều cách cục và phép binh. Độn Giáp Diễn Nghĩa đời Minh giảng lý rất kỹ, nhưng vẫn là sách để học chứ không phải sách để tra. Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy đi đường khác: dồn phần lý vào mấy trang đầu, rồi in sẵn toàn bộ kết quả, người dùng chỉ cần biết ngày thuộc cục nào là mở đúng trang.

Cái lợi của cách làm này là nhanh và ít sai khi tính tay. Cái hại là người dùng dễ phụ thuộc bảng: bảng in sai một chữ là chọn sai giờ. Chính vì vậy mà mục bố cục pháp ở bài trước vẫn được giữ ở đầu sách: người dùng phải biết bảng từ đâu ra thì mới kiểm lại được bảng. Khi dịch các bảng giờ ở quyển hai, quyển ba, Kho Sách Quý sẽ dựng lại từng cục bằng bàn Kỳ Môn để đối chiếu, chỗ nào bảng lệch sẽ ghi rõ.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Mục tân kiềm khởi lệ ngắn nhưng cho ba bài học thiết thực.
Thứ nhất, chọn giờ là chọn giờ cho một phương. Cùng một giờ, phương đông có thể là cửa Hưu gặp kỳ Bính, phương tây nam lại là cửa Đỗ. Khi chọn giờ động thổ, nhập trạch, hạ huyệt, Liên Hoa luôn xác định trước việc làm ở phương nào của căn nhà hay ngôi mộ (bằng la kinh), rồi mới xem bàn giờ có cửa tốt ở đúng cung ấy không.
Thứ hai, cửa nặng hơn kỳ. Có kỳ không có cửa thì không dùng; có cửa không có kỳ thì vẫn dùng được. Trong thực hành, khi không tìm được giờ đủ cả hai, Liên Hoa ưu tiên giờ có Khai, Hưu, Sinh đúng phương.
Thứ ba, bảng tra là để tiện, không thay cho hiểu. Bảng giờ in sẵn giúp người đi làm không phải tính tay, nhưng người làm phong thuỷ vẫn phải dựng được bàn để kiểm. Liên Hoa dùng app để dựng bàn và dùng sách cổ để đối chiếu, hai bên khớp thì mới chốt giờ.
Và như bài trước đã nói: thời là phần phụ của hình. Giờ có môn có kỳ chỉ phát huy khi căn nhà, ngôi mộ đã đúng hình thế.
Tóm lại – 總結: Kỳ Môn tân kiềm khởi lệ cho biết sách chỉ lấy "chỗ bình" của phép độn giáp để dùng cho việc công việc tư, gom phép thành bảng tra định sẵn trong 18 cục âm dương độn, đủ 4.320 khoá; người dùng chỉ còn gia lâm, xoay bàn trời và bàn người. Luật đọc: được Khai, Hưu, Sinh là cát, thêm tam kỳ thì dùng không nghi; được cửa không kỳ cũng dùng được; được kỳ không cửa rốt cuộc không cát; không cửa không kỳ là hung; rồi theo việc nặng nhẹ, lớn nhỏ mà cân nhắc.
Bài sau: Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy (4) – Kỳ Môn tổng yếu ca, có chú giải.
Nguồn: Độn Giáp Nhật Dụng Quyên Cát Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy (遁甲日用涓吉奇門五總龜), quyển một, mục "Kỳ Môn tân kiềm khởi lệ" (奇門新鈐起例); theo bản in năm 1925 do Tần Thận An hiệu khám, đối chiếu bản khắc đời Minh. Hiệu đính: "初無不可用者" đọc theo văn mạch (bản in nét chữ cuối gần với 著). Bàn giờ Bính Dần dương độn cục 1 và bảng ba bậc việc nặng nhẹ là phần dựng lại và vận dụng của Kho Sách Quý. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Độn Pháp Liên Hoa: dựng bàn Kỳ Môn theo giờ, xem từng cung được cửa, được kỳ hay không.
- Trạch Cát Liên Hoa: tra tiết khí, can chi để biết ngày thuộc cục nào, nhóm ngày nào.
- La Kinh Liên Hoa: xác định việc làm ở cung nào của căn nhà trước khi chọn giờ.
Bài liên quan – 相關文章
- Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy (1): giới thiệu sách và bài tựa Kỳ Môn Yếu Lược
- Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy (2): Kỳ Môn bố cục pháp, cách dựng bàn ba tầng
- Độn Giáp Phù Ứng Kinh (1): bài tựa của Tống Nhân Tông
- Độn Giáp Diễn Nghĩa: sách Kỳ Môn đời Minh bốn quyển
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc được bảng giờ đã khó, biết giờ ấy tốt ở phương nào của chính căn nhà mình lại càng cần thầy chỉ. Mời bạn tham khảo Khoá học xem ngày tốt Trạch Cát hoặc Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Tân kiềm" trong Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy là gì? – 新鈐
Là bộ bảng tra Kỳ Môn mới mà sách lập ra: đường đi của kỳ, nghi, sao, cửa, Trực phù, Trực sử được bày định sẵn trong 18 cục âm dương độn, người dùng chỉ còn việc gia lâm.
Chỗ bình và chỗ cao của độn giáp khác nhau thế nào? – 平處高處
Chỗ bình là phần dùng cho việc hằng ngày, từ việc nước đến việc dân; chỗ cao là phần dùng trong binh như hẹn ngày, ra quân, phá địch. Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy chỉ lấy chỗ bình.
Được kỳ mà không được môn thì sao? – 得奇不得門
Theo sách là "rốt cuộc không cát". Ngược lại, được môn mà không được kỳ thì vẫn dùng được. Cửa Khai, Hưu, Sinh nặng hơn tam kỳ.
Vì sao chỉ cần 18 cục mà đủ 4.320 khoá một năm? – 十八局
Vì mỗi cục (dương 9, âm 9) có năm nhóm ngày, mỗi nhóm 12 giờ, và mỗi cục được dùng lại nhiều lần trong năm theo khí tiết và ba nguyên; bày đủ 18 cục là phủ hết 360 ngày nhân 12 giờ.









