La Kinh Thấu Giải
羅經透解 (第八層正五行論龍所屬 · 河圖化天干地支 · 二十四位定局 · 正五行式)
Tác giả: Vương Đạo Hanh (王道亨, Âm dương học huấn thuật, Tứ Hợp Đường, người Định Ấp vùng Thục Đông, đời Thanh) tập lục; Tần Thận An (秦慎安, Giang Ninh) hiệu khám
Bản gốc: tựa đề Đạo Quang năm 3 (1823); bản in Thượng Hải Văn Minh thư cục, Dân Quốc năm 15 (1926), 2 quyển thượng hạ, 36 tầng la kinh.
Tầng 8 của la kinh là chính ngũ hành, vòng ghi hành Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ cho từng sơn trong 24 sơn. La Kinh Thấu Giải gọi đây là "ông tổ của ngũ hành", là cương lĩnh mà hơn ba mươi tầng la kinh không tầng nào bỏ được. Điểm hay của chương này là sách không chỉ chép bảng, mà giải từng bước vì sao 24 sơn đứng theo đúng thứ tự Tý, Quý, Sửu, Cấn… tới Nhâm, đi từ Hà Đồ ra thập can, thập nhị chi rồi theo vòng sinh hoá bốn mùa. Bài này dịch trọn tầng 8.
Trả lời nhanh: Chính ngũ hành của 24 sơn: Hợi Nhâm Tý Quý thuộc Thuỷ (phương bắc); Dần Giáp Mão Ất Tốn thuộc Mộc (phương đông); Tị Bính Ngọ Đinh thuộc Hoả (phương nam); Thân Canh Dậu Tân Càn thuộc Kim (phương tây); Thìn Tuất Sửu Mùi Khôn Cấn thuộc Thổ. Thuỷ, Hoả mỗi hành 4 sơn, Kim, Mộc mỗi hành 5 sơn, Thổ 6 sơn vì Thổ trấn trung ương. Gốc là Hà Đồ: 1–6 Thuỷ, 2–7 Hoả, 3–8 Mộc, 4–9 Kim, 5–10 Thổ. Tầng này dùng để luận long thuộc hành gì, sinh khắc với toạ, hướng, sa, thuỷ.
Thầy Vũ Giới giảng: "Ngũ hành là ngôn ngữ chung của mọi tầng. Ai đọc được chính ngũ hành của 24 sơn thì nghe được la kinh nói; ai chưa đọc được thì chỉ đang nhìn chữ."
Tầng 8: Chính ngũ hành luận long thuộc hành gì – 第八層正五行論龍所屬
Tầng 8 mở bằng một bài ca sáu câu chia 24 sơn vào năm hành theo phương. Sách gọi đây là "ông tổ của ngũ hành", tức cách gán hành gốc, trước mọi biến thể như song sơn, nạp âm, hồng phạm ở các tầng sau.

Nguyên văn – 原文
亥壬子癸北方水,寅甲卯乙巽木東,巳丙丁午南方火,申庚酉辛乾西金,辰戌丑未坤艮土,此是五行老祖宗。
Dịch: Hợi Nhâm Tý Quý là Thuỷ phương bắc; Dần Giáp Mão Ất Tốn là Mộc phương đông; Tị Bính Đinh Ngọ là Hoả phương nam; Thân Canh Dậu Tân Càn là Kim phương tây; Thìn Tuất Sửu Mùi Khôn Cấn là Thổ: đó là ông tổ của ngũ hành.
Giảng: Nhìn kỹ sẽ thấy bài ca không đi đúng theo tám quẻ: Tốn là quẻ đông nam nhưng được xếp vào Mộc phương đông, Càn là quẻ tây bắc nhưng vào Kim phương tây, còn Khôn, Cấn vào Thổ. Đó là vì chính ngũ hành theo hành của quẻ: Tốn Mộc, Càn Kim, Khôn Cấn Thổ. Riêng bốn chi Thìn Tuất Sửu Mùi tuy nằm ở bốn góc nhưng đều là Thổ, vì là chỗ chuyển mùa.
Ngũ hành là cương lĩnh của âm dương – 陰陽之綱領
Sách nói ngũ hành là cương lĩnh của âm dương, cán cân của tạo hoá. Từ xưa tới nay, người giỏi xoay trời chuyển đất, biết qua biết tới, khi bát sa, phóng thuỷ, phân phương, lập hướng, chưa ai bỏ ngũ hành mà làm được.

Nguyên văn – 原文
夫正五行,陰陽之綱領,造化之權衡,亘古迄今,旋乾轉坤之哲士,運籌兩大之英雄,知往知來,知機知變,撥砂放水,辨方立向,未有舍此五行而運用者也。一曰五行,二曰五事,三曰八政,四曰五紀,五曰皇極,六曰三德,七曰稽疑,八曰庶徵,九曰五福,十曰六極。東木主仁,西金主義,北水主智,南火主禮,中土主信。
Dịch: Chính ngũ hành là cương lĩnh của âm dương, cán cân của tạo hoá. Từ xưa tới nay, bậc triết sĩ xoay Càn chuyển Khôn, anh hùng trù tính cả trời đất, biết việc qua việc tới, biết cơ biết biến, khi gạt sa tháo nước, phân phương lập hướng, chưa ai bỏ ngũ hành này mà vận dụng được. Một là ngũ hành, hai là ngũ sự, ba là bát chính, bốn là ngũ kỷ, năm là hoàng cực, sáu là tam đức, bảy là kê nghi, tám là thứ trưng, chín là ngũ phúc, mười là lục cực. Đông Mộc chủ nhân, tây Kim chủ nghĩa, bắc Thuỷ chủ trí, nam Hoả chủ lễ, trung Thổ chủ tín.
Giảng: Danh sách từ ngũ hành tới lục cực là các mục của thiên Hồng Phạm trong Kinh Thư, tương truyền trời trao cho vua Vũ cùng với Lạc Thư. Sách dẫn ra để nói ngũ hành đứng đầu mọi phép trị đời, không riêng phong thuỷ. Việc gán ngũ thường (nhân, nghĩa, lễ, trí, tín) cho năm phương cũng là cách người xưa nối thuật xem đất với đạo làm người.
Vì sao Thổ có sáu sơn, Thuỷ Hoả chỉ bốn? – 土居其六
Trong 24 sơn, Thuỷ và Hoả mỗi hành có 4 sơn, Kim và Mộc mỗi hành 5 sơn, riêng Thổ có 6 sơn. Sách giải: Thổ trấn trung ương là tôn, muôn vật sinh từ đất, nên Thổ nhiều nhất.

Nguyên văn – 原文
所以二十四山中,水火各居其四山,金木各居其五山,唯土居其六。土鎮中央爲尊,故萬物土中生,而羅經總統三十餘層,不能舍此五行而他用者也。
Dịch: Cho nên trong 24 sơn, Thuỷ và Hoả mỗi hành ở bốn sơn, Kim và Mộc mỗi hành ở năm sơn, chỉ Thổ ở sáu sơn. Thổ trấn trung ương là tôn quý, muôn vật sinh ra từ đất; mà la kinh thống lĩnh hơn ba mươi tầng cũng không thể bỏ ngũ hành này mà dùng cái khác.
Giảng: Phân bố 4–5–4–5–6 có lý do hình học: Thuỷ và Hoả nằm gọn ở trục bắc nam, mỗi bên chỉ có ba sơn của quẻ chính cộng một chi sinh (Hợi, Tị). Mộc và Kim ở trục đông tây được thêm quẻ góc Tốn, Càn nên có năm. Thổ lấy bốn chi mộ cộng hai quẻ góc Khôn, Cấn. Khi nhìn la kinh, người học thấy Thổ rải ở cả bốn góc, như đất nằm giữa mọi mùa.
Hà Đồ hoá ra thập can và thập nhị chi – 河圖化天干地支
Sách lấy Hà Đồ (long mã hiện điềm lành) làm gốc của can chi: số trời lẻ sinh can dương, số đất chẵn thành can âm; các cặp số ở dưới, trên, trái, phải, giữa sinh ra các chi của bắc, nam, đông, tây và tứ mộ.

Nguyên văn – 原文
又從河圖龍馬獻瑞,化天干地支之本源也。天一生壬水,地六癸成之;地二生丁火,天七丙成之;天三甲生木,地八乙成之;地四生辛金,天九庚成之;天五生戊土,地十己成之,此謂十干也。一六在下而生亥子水,二七在上而生巳午火,三八在左而生寅卯木,四九在右而生申酉金,五十在中而生辰戌丑未土,此所謂十二支也。聖人因八卦以推天時,用地支以配天干。
Dịch: Lại từ Hà Đồ do long mã dâng điềm lành mà hoá ra gốc của thiên can địa chi. Trời một sinh Nhâm Thuỷ, đất sáu thành Quý; đất hai sinh Đinh Hoả, trời bảy thành Bính; trời ba sinh Giáp Mộc, đất tám thành Ất; đất bốn sinh Tân Kim, trời chín thành Canh; trời năm sinh Mậu Thổ, đất mười thành Kỷ: đó là mười can. Một sáu ở dưới sinh Hợi Tý Thuỷ; hai bảy ở trên sinh Tị Ngọ Hoả; ba tám ở trái sinh Dần Mão Mộc; bốn chín ở phải sinh Thân Dậu Kim; năm mười ở giữa sinh Thìn Tuất Sửu Mùi Thổ: đó là mười hai chi. Thánh nhân nhân bát quái mà suy thiên thời, dùng địa chi phối với thiên can.
Giảng: Cách đọc Hà Đồ ở đây là "sinh số và thành số": 1, 2, 3, 4, 5 là số sinh; cộng 5 thành 6, 7, 8, 9, 10 là số thành. Số lẻ của trời, số chẵn của đất. Chú ý sách để Đinh (âm) do số 2 sinh và Bính (dương) do số 7 thành, Tân do 4 sinh và Canh do 9 thành: đó là chỗ "âm dương giao nhau" ở Hoả và Kim, khác với Thuỷ và Mộc. Sơ đồ bên vẽ lại Hà Đồ theo năm vị trí.
Vì sao 24 sơn đứng theo thứ tự ấy? – 二十四位有定局
Đây là đoạn giá trị nhất của tầng 8. Sách đi một vòng từ Tý tới Nhâm, giải vì sao sơn này đứng cạnh sơn kia: Thuỷ chảy mãi phải có Thổ chặn, Thổ hoá khí để sinh Mộc, Mộc vượng để sinh Hoả, Hoả vượng cần Thổ để ngưng, Thổ sinh Kim, Kim vượng thì hoá Thuỷ, vòng lại từ đầu.

Nguyên văn – 原文
蓋以天一生水,而坎者水之位也,故子居正北。癸得地六之陰,水柔也,癸次於子。水不止則流而不返,必土以止之,方能生物,丑則土之柔也,故丑次於癸。艮爲山,土之剛也,艮次於丑而居東北,以代震之施生也。土合而化氣,將以生木,寅爲雜木,故寅次於艮。甲得天三之陽,木之剛也,故甲次於寅。震者木之位也,卯居於正東。乙得地八之陰,木之柔也,故乙次於卯。木非土無以盛,辰者土之正氣也,故辰次於乙。木者陽之雜也,木非旺則不能生火,故巽爲旺木而次於辰。旺極必資生,所以火生也,巳爲火之初氣,故巳次於巽。丙得天七之火,陽之剛也,故丙次於巳。離者火之位也,故午居於正南。丁得地二之陰,火之柔也,故丁次於午。火旺必有止,將以生土也,故未次於丁。坤者土之體,土之正氣也,坤次於未。土旺必生金,申者金之初氣也,故申次於坤。庚得天九之陽,金之剛也,故庚次於申。兌者金之位也,故酉居正西。辛得地四之陰,金之柔也,故次於酉。金非土無以成,戌者土之正氣也,故戌次於辛。金者陰之雜也,金不盛不能化,故乾爲旺金而次於戌。極旺而化成,所以生水也,亥爲水之初氣,故亥次於乾。壬得天一之陽,水之剛也,故壬次於亥。於是二十四位有定局矣。
Dịch: Trời một sinh Thuỷ, Khảm là vị của Thuỷ, nên Tý ở chính bắc. Quý được âm của đất sáu, là Thuỷ mềm, nên Quý kế Tý. Nước không có gì chặn thì chảy đi không về, phải có Thổ chặn mới sinh được vật; Sửu là Thổ mềm, nên Sửu kế Quý. Cấn là núi, là Thổ cứng, Cấn kế Sửu mà ở đông bắc, thay Chấn để ban sự sinh. Thổ hợp mà hoá khí để sinh Mộc; Dần là Mộc tạp, nên Dần kế Cấn. Giáp được dương của trời ba, là Mộc cứng, nên Giáp kế Dần. Chấn là vị của Mộc, Mão ở chính đông. Ất được âm của đất tám, là Mộc mềm, nên Ất kế Mão. Mộc không có Thổ thì không thịnh; Thìn là chính khí của Thổ, nên Thìn kế Ất. Mộc là dương tạp, Mộc không vượng thì không sinh Hoả, nên Tốn là Mộc vượng mà kế Thìn. Vượng cực thì cần sinh, nên Hoả sinh; Tị là khí đầu của Hoả, nên Tị kế Tốn. Bính được Hoả của trời bảy, là dương cứng, nên Bính kế Tị. Ly là vị của Hoả, Ngọ ở chính nam. Đinh được âm của đất hai, là Hoả mềm, nên Đinh kế Ngọ. Hoả vượng ắt phải dừng để sinh Thổ, nên Mùi kế Đinh. Khôn là thể của Thổ, chính khí của Thổ, Khôn kế Mùi. Thổ vượng ắt sinh Kim; Thân là khí đầu của Kim, nên Thân kế Khôn. Canh được dương của trời chín, là Kim cứng, nên Canh kế Thân. Đoài là vị của Kim, nên Dậu ở chính tây. Tân được âm của đất bốn, là Kim mềm, nên kế Dậu. Kim không có Thổ thì không thành; Tuất là chính khí của Thổ, nên Tuất kế Tân. Kim là âm tạp, Kim không thịnh thì không hoá, nên Càn là Kim vượng mà kế Tuất. Cực vượng thì hoá thành, nên sinh Thuỷ; Hợi là khí đầu của Thuỷ, nên Hợi kế Càn. Nhâm được dương của trời một, là Thuỷ cứng, nên Nhâm kế Hợi. Thế là 24 vị có định cục.
Giảng: Đọc đoạn này như đọc một vòng bốn mùa: cuối đông nước đọng lại (Quý), đất đóng băng giữ nước (Sửu, Cấn), xuân tới cây nảy (Dần, Giáp, Mão, Ất), đất ấm nuôi cây lớn (Thìn, Tốn), hè tới nắng lên (Tị, Bính, Ngọ, Đinh), cuối hè đất khô lại (Mùi, Khôn), thu tới hanh heo (Thân, Canh, Dậu, Tân), cuối thu đất cứng (Tuất), Càn là lúc Kim cực thịnh chuyển sang đông, rồi nước về (Hợi, Nhâm). Hiểu vòng này thì 24 sơn không cần học thuộc nữa.
Càn ngộ Tốn, Khôn phùng Chấn và khí bắc nam – 月窟天根
Cuối tầng 8, sách dẫn hai câu của Thiệu Ung: "Càn gặp Tốn thì xem hang trăng, Khôn gặp Chấn thì thấy gốc trời", để nói dương sinh ở Ngọ, âm sinh ở Tý, âm dương được lệnh thì bốn mùa vận hành. Rồi rút ra một nguyên tắc hình pháp: khí phương bắc cứng, phương nam mềm.

Nguyên văn – 原文
余嘗讀易而知天地之旋轉,星次躔度不差,此謂乾遇巽而觀月窟,坤逢震以見天根。此可見陽生於午,陰生於子,陰陽得令而四時行,百物生,顯著矣。且北方之氣剛而有肅殺之象,南方之氣柔而有和緩之情,故南方之地以窩鉗突乳爲憑,北方之勢以高厚凸阜爲準。
Dịch: Tôi từng đọc Dịch mà biết trời đất xoay chuyển, thứ tự sao và độ đi không sai; đó là "Càn gặp Tốn mà xem hang trăng, Khôn gặp Chấn mà thấy gốc trời". Đó thấy rõ dương sinh ở Ngọ, âm sinh ở Tý, âm dương được lệnh mà bốn mùa đi, trăm vật sinh, rõ ràng vậy. Vả khí phương bắc cứng mà có tượng túc sát, khí phương nam mềm mà có tình hoà hoãn; nên đất phương nam lấy oa, kiềm, đột, nhũ làm bằng, thế phương bắc lấy cao dày, gò nổi làm chuẩn.
Giảng: Câu cuối là một quan sát địa lý quý: vùng nam (ẩm, nhiều đồi thấp, sông ngòi) thì huyệt thường nhận ra qua bốn dạng oa (lõm), kiềm (kẹp), nhũ (vú), đột (gò nổi) rõ ràng; vùng bắc (khô, đất cao dày) thì phải lấy chỗ đất cao dày, gò nổi làm chuẩn. Ở Việt Nam, vùng đồi trung du gần với lối "phương nam", còn cao nguyên đất đỏ rộng thì phải xem theo lối "cao dày".
Chính ngũ hành thức: lời chú về sơn khắc vong mệnh – 正五行式
Trang đồ thức vẽ vòng 24 sơn kèm hành của từng sơn, có lời chú: nhà địa lý luận núi khắc mệnh người chết thì kỵ dùng nạp âm, đúng ra phải dùng chính ngũ hành, vì chính ngũ hành ra từ Hà Đồ.

Nguyên văn – 原文
此地理家論山尅亡命,忌納音,正是正五行出河圖:一六在下而生亥子水,天一生壬水,地六癸成之,天一生坎水,地六乾成之,彼此一局,餘三局同推。論入首龍撥宮。
Dịch: Đây là chỗ nhà địa lý luận núi khắc mệnh người mất, kỵ dùng nạp âm; chính là chính ngũ hành ra từ Hà Đồ: một sáu ở dưới sinh Hợi Tý Thuỷ, trời một sinh Nhâm Thuỷ, đất sáu thành Quý; trời một sinh Khảm Thuỷ, đất sáu thành Càn, hai bên là một cục; ba cục kia suy như vậy. Dùng để luận long nhập thủ chuyển cung.
Giảng: Lời chú này có ý thực hành: khi xét núi (toạ sơn) có khắc mệnh người được táng hay không, sách chủ trương dùng chính ngũ hành của sơn chứ không dùng nạp âm của sơn. Còn việc dùng hành nào của người (mệnh nạp âm hay hành khác) là chỗ các phái bàn khác nhau; bài chỉ ghi lời sách. Câu cuối cho biết tầng 8 dùng chính để luận long nhập thủ thuộc hành gì.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Chính ngũ hành là tầng nền mà Phong Thuỷ Liên Hoa dạy ngay sau 24 sơn. Có ba điều người học nên giữ.

Thứ nhất, thuộc bảng 24 sơn theo hành bằng cách hiểu vòng bốn mùa ở trên, không học vẹt. Thứ hai, biết rằng la kinh có nhiều hệ ngũ hành (chính ngũ hành, song sơn, nạp âm, hồng phạm) và mỗi hệ có việc riêng; tầng 8 là gốc để luận long, toạ, sa, thuỷ sinh khắc. Thứ ba, giữ câu "nam lấy oa kiềm nhũ đột, bắc lấy cao dày gò nổi": nghĩa là cách nhận huyệt phải theo khí hậu và địa hình từng vùng, không đem khuôn của vùng này áp sang vùng kia. Với nhà ở, ngũ hành của hướng và các phương quanh nhà là cơ sở để chọn màu, vật liệu, cây trồng sao cho hài hoà, nhưng luôn đứng sau hình thế.
Bài trên Kho dừng ở nguyên lý. Cách phối ngũ hành của long, toạ, hướng, sa, thuỷ trên một thế đất cụ thể là phần thủ pháp, Thầy Vũ Giới dạy trực tiếp trong lớp.
Bảng tóm tắt tầng 8 chính ngũ hành
| Hành | Phương | Các sơn | Số sơn | Hà Đồ |
|---|---|---|---|---|
| Thuỷ | Bắc | Hợi, Nhâm, Tý, Quý | 4 | 1–6, dưới |
| Mộc | Đông | Dần, Giáp, Mão, Ất, Tốn | 5 | 3–8, trái |
| Hoả | Nam | Tị, Bính, Ngọ, Đinh | 4 | 2–7, trên |
| Kim | Tây | Thân, Canh, Dậu, Tân, Càn | 5 | 4–9, phải |
| Thổ | Trung ương, bốn góc | Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, Khôn, Cấn | 6 | 5–10, giữa |
Bài trước: La Kinh Thấu Giải (6): tầng 7 âm dương long, tam cát lục tú và ca điểm huyệt
Bài sau: La Kinh Thấu Giải (8): tầng 9 kiếp sát và tầng 10 xuyên sơn 72 long
Nguồn: La Kinh Thấu Giải (羅經透解), Vương Đạo Hanh tập lục, quyển thượng, trang 29–31. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn, Phong Thuỷ Liên Hoa.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La kinh Liên Hoa trực tuyến: tra hành của từng sơn trên vòng 24 sơn.
- App Lập Cục Pháp: lập cục, xem sinh khắc giữa long, toạ, hướng.
- App Vẽ Mặt Bằng: đánh dấu ngũ hành các phương quanh nhà.
Bài liên quan
- La Kinh Thấu Giải (1): Vương Đạo Hanh, ba bài tựa và mục lục 36 tầng la kinh
- La Kinh Thấu Giải (8): tầng 9 kiếp sát và tầng 10 xuyên sơn 72 long
- Tứ Đạn Tử: Thiết Đạn Tử, chương hình khí
- Thanh Nang Kinh quyển thượng: Hoá thuỷ
Học cùng Thầy Vũ Giới: Muốn học cách dùng ngũ hành của 24 sơn khi xem nhà và mộ, Thầy nhận lớp nhiều người và lớp kèm riêng, học online buổi tối. Liên hệ Zalo 0988 964 636.
Câu hỏi thường gặp về chính ngũ hành 24 sơn
Chính ngũ hành của 24 sơn là gì? – 正五行
Hợi Nhâm Tý Quý Thuỷ; Dần Giáp Mão Ất Tốn Mộc; Tị Bính Ngọ Đinh Hoả; Thân Canh Dậu Tân Càn Kim; Thìn Tuất Sửu Mùi Khôn Cấn Thổ. Đây là tầng 8 trong La Kinh Thấu Giải.
Vì sao Tốn thuộc Mộc mà Càn thuộc Kim? – 巽木乾金
Vì chính ngũ hành lấy hành của quẻ: Tốn là Mộc, Càn là Kim, Khôn và Cấn là Thổ. Sách còn giải Tốn là "Mộc vượng" đứng sau Thìn, Càn là "Kim vượng" đứng sau Tuất.
Vì sao Thổ có sáu sơn? – 土居其六
Sách nói Thổ trấn trung ương là tôn, muôn vật sinh từ đất. Về vị trí, Thổ gồm bốn chi mộ Thìn Tuất Sửu Mùi và hai quẻ góc Khôn, Cấn, rải đều ở bốn góc.
Chính ngũ hành khác nạp âm ngũ hành thế nào? – 正五行與納音
Chính ngũ hành gán hành theo phương và quẻ, gốc từ Hà Đồ; nạp âm gán hành cho 60 hoa giáp theo âm luật. Sách chủ trương luận núi khắc mệnh bằng chính ngũ hành, kỵ dùng nạp âm.
"Nam lấy oa kiềm nhũ đột, bắc lấy cao dày" nghĩa là gì? – 南北之勢
Khí phương nam mềm nên huyệt hiện rõ thành bốn dạng lõm, kẹp, vú, gò; khí phương bắc cứng nên phải lấy chỗ đất cao dày, gò nổi làm chuẩn. Cách nhận huyệt phải theo địa hình từng vùng.







