Long hổ động tĩnh trong phong thủy: phu thê chính phối âm dương

Long hổ động tĩnh là chỗ người học phong thuỷ hay hiểu lầm nhất: nhiều người thuộc lòng "Long động – Hổ tĩnh" rồi đem ra áp cho mọi cuộc đất, mà không biết bản chất của long hổ không nằm ở động tĩnh. Thầy Vũ Giới giảng rằng long hổ chỉ là cái tên biểu thị động – tĩnh trong quan hệ phu thê chính phối của âm dương nhị khí; muốn luận đúng thì phải đi từ âm dương, chứ không phải từ cái tên.

Bài viết này tổng hợp ba bài giảng của Thầy Vũ Giới về cùng một chủ đề: bản chất của long hổ, mối quan hệ giữa động – tĩnh và âm – dương, và câu trả lời cho một học trò hỏi "Long – Hổ chẳng phải là động tĩnh sao? Vậy tại sao thầy lại nói ngược lại?". Đây là phần lý pháp nền tảng của Hình Pháp Liên Hoa.

"Long hổ chỉ là cái tên biểu thị động – tĩnh trong quan hệ phu thê chính phối của âm dương nhị khí."

— Thầy Vũ Giới

Người ta quen nói "tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ": bên trái là Long, bên phải là Hổ, rồi suy ra "Long phải cao hơn Hổ", "Long nên động, Hổ nên tĩnh". Những quy tắc ấy không vô căn cứ, nhưng là kết quả của phép quy nạp. Dùng quy nạp như định luật tuyệt đối thì đặt sai chỗ. Thầy Vũ Giới vẫn nói: không có môn nào sai, chỉ có đặt sai chỗ. Long hổ cũng vậy. Cái tên không sai, cách hiểu cái tên mới sai.

Hiểu sai phổ biến: "Long động – Hổ tĩnh" là quy nạp, không phải bản chất

Thầy Vũ Giới mở vấn đề bằng một câu rất thẳng: "Bản chất của long hổ không phải ở động tĩnh." Câu này nghe như đi ngược sách vở, nên học trò mới hỏi lại. Thầy đáp gọn:

"'Long động – Hổ tĩnh' là do người học kiến chấp quy nạp mà gán vào vậy thôi, sự thật vận khí nó không phải vậy."

Quy nạp là gom nhiều trường hợp giống nhau để rút ra nhận xét chung. Người xưa thấy ở nhiều cuộc đất tốt, phía Long thường động, phía Hổ thường tĩnh, nên ghi thành câu "Long động – Hổ tĩnh". Nhận xét ấy không phải là lý do tạo ra cuộc đất tốt. Lý do nằm sâu hơn: đó là hai khí âm dương đã phối đúng bộ với nhau.

Khi người học "kiến chấp", tức là bám chặt vào cái thấy bên ngoài, họ sẽ làm ngược: thấy bên trái là Long thì đòi phải động, thấy bên phải là Hổ thì đòi phải tĩnh, bất kể mạch, thuỷ và hình thế xung quanh đang vận động ra sao. Thầy Vũ Giới cảnh báo hệ quả của cách làm này:

"Thuỷ có thuỷ động, thuỷ tĩnh. Nếu chỉ dựa vào yếu tố long hổ mà bảo nên động hay nên tĩnh thì tức là phá bỏ luôn quy luật âm dương."

Nói cách khác, long hổ là cái quả, âm dương là cái nhân. Lấy cái quả để quyết định cái nhân là đi ngược đường. Thầy tóm lại: "Long hổ động – tĩnh cần hiểu bản chất nó hình thành nên long hổ, chứ không phải chính nó." Đây là điểm xuất phát của toàn bộ bài giảng.

Một số biểu hiện thường gặp của cách hiểu sai này:

• Đứng trong nhà nhìn ra, thấy bên trái có đường xe chạy thì cho là "Long động, tốt", không xét đường đó dẫn khí vào hay cuốn khí đi.
• Thấy bên phải có hồ nước lặng thì cho là "Hổ tĩnh, tốt", không xét hồ đó đang phối với mạch nào.

Phu thê chính phối: cái cốt yếu nằm ở phối bộ âm dương nhị khí

Nếu long hổ không phải là bản chất, thì bản chất là gì? Thầy Vũ Giới trả lời bằng một chữ: phối. "Cái cốt yếu nằm ở phối bộ âm dương nhị khí." Trong Hình Pháp Liên Hoa, khái niệm này được gọi là phu thê chính phối: một cặp âm – dương đúng bộ thì mới giao hợp, mới sinh khí. Nóc với nền, mạch với thuỷ, long với hổ, mệnh chủ với mệnh trạch đều là những cặp phu thê như vậy.

Ví dụ đầu tiên Thầy đưa ra là mạch và thuỷ:

"Mạch động thì cần thuỷ tĩnh, mạch tĩnh thì cần thuỷ động. Không phải hễ mạch là phải tĩnh, thuỷ là phải động."

Nhiều sách quy nạp rằng sơn chủ tĩnh, thuỷ chủ động, nên người học mặc định mạch luôn tĩnh, thuỷ luôn động. Thực địa không như vậy. Mạch đang chuyển, đang hạ mạnh thì mạch là phần động, cần thuỷ tĩnh để giữ khí. Mạch đã dừng, đã tụ thì cần thuỷ động để kích khí lên. Cặp nào cũng phải có một động một tĩnh. Hai bên cùng động thì khí tán, hai bên cùng tĩnh thì khí chết.

Ví dụ thứ hai là ví dụ đời thường, đặc sản của cách giảng Thầy Vũ Giới: chuyện vợ chồng trong một nhà.

"Nhà chồng là dương, vợ là âm. Nếu nhà vợ làm nuôi chồng thì là vợ động, chồng tĩnh. Chứ không hẳn vợ phải tĩnh. Vợ thì âm vẫn là âm, nhưng đã động thì vẫn động. Nếu vợ động thì chồng tĩnh. Nếu vợ động mà chồng cũng động thì tức là phá bộ âm dương."

Ví dụ này cho thấy hai điều. Thứ nhất, âm vẫn có thể động. Tính âm hay dương của một bên không thay đổi, nhưng trạng thái động hay tĩnh của nó thì thay đổi theo hoàn cảnh. Thầy nói rất mạnh: "Ai nói âm không động thì đừng làm phong thuỷ nhé." Thứ hai, điều quyết định không phải là vai trò theo khuôn mẫu, mà là hai bên có bổ sung cho nhau hay không. Cuộc đất cũng y như vậy.

Từ đó, Thầy chốt một nhận định nền tảng: "Nhìn chung, luận âm dương mới là quyết định, chứ không phải luận của ngũ hành. Do chấp cái dụng mà bỏ cái gốc âm dương." Ngũ hành, bát quái là con cháu; âm dương là cha mẹ. Khi người học bỏ cha mẹ để chạy theo con cháu, họ mất luôn chỗ dựa để phân định đúng sai.

Động – tĩnh và âm – dương: hai bộ chính phối riêng, chỉ được quy nạp với nhau

Ở một bài giảng khác, Thầy Vũ Giới đi sâu thêm một tầng: không chỉ long hổ là quy nạp, mà ngay cả việc đồng nhất "động – tĩnh" với "âm – dương" cũng là quy nạp.

"Bản chất của động – tĩnh không phải là âm hay dương. Bản chất của động – tĩnh là lý nó phải động – tĩnh vậy."

Thầy lấy chính khẩu quyết của Tổ Dương Công để chứng minh. Khẩu quyết dạy: Tiên khán Kim Long động bất động, nghĩa là trước hết phải xem Kim Long động hay không động. Nếu động – tĩnh chính là âm – dương, thì Tổ đã viết "Tiên khán Kim Long âm dương" cho gọn. Tổ không viết vậy. Tổ dùng đúng chữ "động", vì động – tĩnh là một phạm trù có lý riêng của nó.

Vậy quan hệ giữa hai cặp này là gì? Thầy giải thích: "Động – tĩnh và âm – dương chỉ là quy nạp mà thôi. Có nghĩa dương chủ động, âm chủ tĩnh, nhưng tự thân của âm – dương vẫn chỉ là âm – dương, tự thân của động – tĩnh vẫn chỉ là động – tĩnh." Chữ "chủ" ở đây là xu hướng chung, không phải đẳng thức. Cũng như lý "dương chính âm phụ": chính – phụ là chính – phụ, âm – dương vẫn là âm – dương; ta chỉ đặt chúng cạnh nhau để dễ lý luận.

Thầy còn hỏi để người học tự ngẫm: nếu âm chủ tĩnh, vậy người phương Tây (thuộc âm) sao lại chủ động? Và ngược lại… Đem quy nạp ra làm định luật là gặp ngay mâu thuẫn.

Từ đây, Thầy đưa ra ba nhịp phải nắm khi luận âm dương:

Nhịp	Nội dung	Ý nghĩa với người học
Nhịp thứ nhất	Âm tĩnh – dương động	Cách hiểu nhập môn, đúng với phần lớn hiện tượng quan sát được
Nhịp thứ hai	Âm động – dương tĩnh	Thấy được trường hợp đảo vai: mạch động thuỷ tĩnh, vợ động chồng tĩnh
Nhịp thứ ba	Âm tĩnh – dương động ở tầng cao hơn	Trở lại cái lý ban đầu nhưng đã hiểu được vì sao, đặt trong vận động của toàn cục

Thầy Vũ Giới nhấn mạnh: "Tối thiểu, khi luận âm – dương phải nắm đủ cả 3 nhịp này." Và Thầy để lại một câu hỏi cho từng người: "Các bạn hiểu âm – dương ở tầng thứ mấy?"

Từ lý âm dương đến vận khí đồ: "Dịch giả động dã"

Đến đây, người học có thể nghĩ: chỉ cần nắm âm dương là đủ. Thầy Vũ Giới nói tiếp một tầng nữa: "Âm dương và vận khí lại là chuyện hệ trọng khác. Lý là âm dương, nhưng thành hình thì phải nói đến vận động."

Vận động thuộc về pháp bảo thứ nhất của Kinh Dịch: Dịch giả động dã, dịch là biến động không ngừng. Âm dương cho ta biết hai bên là gì và phải phối ra sao; vận động cho ta biết hai bên ấy đang chuyển hoá thế nào theo thời gian và không gian. Đồ hình thể hiện điều này trong hệ thống của Liên Hoa là Vận khí đồ, nằm trong Nguyên lý gốc Hà Đồ Ngũ Vận Lục Khí Liên Hoa. Thầy nói rõ: "Công trình này tôi dạy nhưng không chia sẻ rộng."

Vì sao không thể học qua chữ? Thầy giải thích bằng một hình ảnh quen thuộc của nhà Phật:

"Vấn đề nằm ở đồ, không phải ở chữ. Chữ nghĩa giảng giải không thể thay thế cho đồ; chỉ như ngón tay chỉ mặt trăng chứ không phải trăng."

Theo Thầy, động tĩnh đồ và âm dương đồ chia thành hai lớp:

• Vận động: thời – không kích động, tức là sự biến chuyển của khí do thời gian và phương vị tác động.
• Hình động: hình thể động, tức là sự chuyển động nhìn thấy được qua hình dạng của núi, nước, đường, khối nhà.

Nên nhớ: "Biểu hiện của khí là ở hình. Mà thành – bại tại âm dương vận động, chứ không nằm ở ngũ hành hay bát quái."

Âm dương luận có luật riêng: âm dương chính phối, âm dương tương thông; âm trợ âm thì mạnh lên, dương trợ dương thì mạnh lên. Việc tiếp nhận đi theo từng tầng. "Nếu các bạn còn chưa nắm được tầng một thì sao dám luận tầng hai, tầng ba?"

Thầy cũng nhắc: đọc cả Kinh thư của Tổ Dương Công đều thấy âm dương là chính, ngũ hành chỉ là phụ luận. "Phong thuỷ hình pháp chính là phong thuỷ âm dương, không hề có ngũ hành gì cả."

Ứng dụng: đọc long hổ theo phối bộ khi khảo sát một ngôi nhà

Đứng trước một ngôi nhà thực, nên nhìn long hổ theo trình tự tư duy dưới đây. Phần định lượng trên vận khí đồ thì cần học trực tiếp.

1. Định cục trước, nói long hổ sau. Long hổ chỉ có nghĩa khi đã biết ngôi nhà nằm trong trung cục nào, tâm thực của cục ở đâu. Chưa định cục mà đã chia trái phải là đặt nhầm điểm đứng.
2. Xác định cặp phối, không xác định riêng từng bên. Đừng hỏi "bên Long có động không" một cách riêng lẻ, mà hỏi "bên này và bên kia đang phối với nhau thế nào". Một bên động thì bên kia có tĩnh không.
3. Xét mạch và thuỷ cùng lúc. Mạch đang động hay đang tụ, thuỷ đang chảy hay đang lặng. Nhớ câu của Thầy: mạch động thì cần thuỷ tĩnh, mạch tĩnh thì cần thuỷ động.
4. Phân biệt hình động và vận động. Một con đường đông xe là hình động rõ ràng; nhưng khí ở đó vận động theo thời nào, phương nào thì phải luận thêm, không thể nhìn mắt mà kết luận.
5. Chỉ bổ cứu khi đã hiểu phá bộ ở đâu. Nếu hai bên cùng động hoặc cùng tĩnh, đó là phá bộ âm dương. Việc sửa là sửa hình để tái lập cặp phối, chứ không phải đặt một vật phẩm cho "đủ bộ".

Sai lầm hay gặp nhất là làm theo long hổ trên giấy: nâng bên trái bằng mọi giá, lấp hồ nước bên phải vì sợ "Hổ động", hay xoay cửa, nắn hướng cho "hợp long hổ", làm méo khẩu khí của cả cục.

Cùng tinh thần ấy, khi học trò hỏi vì sao vùng sình lầy không có mạch mà vẫn lập cục được, Thầy đáp: "Sình lầy không có chủ mạch, đúng – nhưng lập cục là phép tái tạo mạch, chứ không phải tìm mạch." Hiểu cái lý tạo ra hình thì không bị trói vào hình.

Tóm lại, theo lời Thầy Vũ Giới: phong thuỷ vốn không phải là mớ lý luận cố định. Lý âm dương rất sâu. Học phong thuỷ không phải chỉ học lời, mà học cái tâm và lý ẩn bên trong của lời. Và câu chốt mà Thầy nhắc lại nhiều lần:

"Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!"

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Kim Long động bất động
• Cân bằng âm dương trong nhà ở theo Phong Thuỷ Liên Hoa
• Long mạch: sơn long và thuỷ long
• Bản chất Huyền Không: nguyên lý âm dương

Câu hỏi thường gặp

Long hổ động tĩnh có phải là "Long động – Hổ tĩnh" không?

Không hẳn. Theo Thầy Vũ Giới, "Long động – Hổ tĩnh" là quy nạp của người học. Bản chất là phối bộ âm dương: bên này động thì bên kia tĩnh, tuỳ theo vận khí của cục.

Phu thê chính phối là gì?

Là cặp âm – dương đúng bộ, một động một tĩnh, mới giao hợp sinh khí. Ví dụ: nóc – nền, mạch – thuỷ, long – hổ, mệnh chủ – mệnh trạch.

Âm có động được không?

Có. Âm vẫn là âm nhưng có thể động, như mạch động cần thuỷ tĩnh. Cùng động hoặc cùng tĩnh mới là phá bộ.

Có nên dùng ngũ hành để luận long hổ?

Thầy Vũ Giới chủ trương luận âm dương là quyết định, ngũ hành chỉ là phụ luận. Phong thuỷ hình pháp là phong thuỷ âm dương.

Gia chủ có tự đánh giá long hổ của nhà mình được không?

Gia chủ có thể ghi nhận chỗ động, chỗ tĩnh hai bên. Định cục và luận vận khí đồ cần người học nguyên lý gốc thực hiện.