Tứ linh phong thủy: bản chất Thanh Long, Bạch Hổ theo Hà Đồ

Tứ linh phong thủy – Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ – là thuyết ai cũng từng nghe, nhưng theo Thầy Vũ Giới, phần lớn cách ứng dụng hiện nay đang nhầm vị trí Long Hổ. Muốn dùng tứ linh cho đúng, phải hỏi về bản chất trước khi hỏi về cách dùng: tứ linh từ đâu mà có, và khí vận động thế nào trong bốn phương ấy.

"Đặt vấn đề đúng thì sẽ học đúng. Đặt vấn đề sai chắc chắn học sẽ không đúng."

— Thầy Vũ Giới

Với phần lớn người học, tứ linh là một sơ đồ quen thuộc: sau lưng là Huyền Vũ, trước mặt là Chu Tước, bên trái là Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ. Từ sơ đồ ấy sinh ra nhiều quy tắc truyền miệng: bên Long nên cao, bên Hổ nên thấp; mở cửa bên này, đặt bếp bên kia; Huyền Vũ phải có núi dựa, Chu Tước phải có minh đường. Những quy tắc ấy dễ nhớ, nhưng hầu như không ai hỏi tiếp: vì sao lại như vậy?

Thầy Vũ Giới đặt lại vấn đề từ gốc. Bài này trình bày quan điểm của Thầy về tứ linh ở ba điểm: cách đặt câu hỏi về tứ linh, vị trí thật của Long Hổ trong cục, và nguồn gốc của tứ linh từ Hà Đồ cùng Động Tĩnh Đồ.

Hai cách đặt vấn đề: dụng và bản chất

Thầy viết: khi bàn về Tứ Linh Thú, có hai cách đặt vấn đề.

1. Về dụng: dùng tứ linh như thế nào, đặt cái gì ở phương nào.
2. Về bản chất: vận động của tứ linh, nguồn gốc cuối cùng của nó, tức là cái khởi thuỷ đã khai sinh ra thuyết tứ linh. Thầy nhấn mạnh: "Chúng ta nói về bản chất học thuật, không phải truyền thuyết."

Về dụng thì người ta chỉ biết được phần cơ bản. Cái chính là bản chất. Thầy lưu ý rằng nếu tranh luận về dụng mà không có bản chất thì chỉ sinh bất đồng vô ích, vì mỗi người cầm một quy tắc khác nhau mà không ai giải thích được quy tắc của mình. Còn nếu cùng nghiên cứu về gốc, thì thảo luận sẽ đi về một hướng: tìm bản chất. Lúc đó vấn đề khác hẳn.

Đây cũng là tinh thần chung của Phong Thuỷ Liên Hoa: đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn đứng trên ngọn thì muôn đời không thấy gốc. Với tứ linh, "ngọn" là những quy tắc đặt đồ, "gốc" là vận khí đồ của cục.

Tứ linh tự nhiên và tứ linh nhân tạo

Thầy khẳng định: "Tứ Linh là thuyết quan trọng trong thực địa, phải nói là vô cùng quan trọng." Và tứ linh có hai loại:

• Tứ linh tự nhiên của huyệt trường: do núi, đồi, nước, địa hình tạo nên quanh một huyệt, một cuộc đất.
• Tứ linh nhân tạo: do con người dựng nên bằng công trình, tường bao, nhà bên cạnh, đường đi, hồ nước, cây xanh, đặc biệt trong đô thị nơi hình thế tự nhiên đã bị thay đổi nhiều.

Nhưng dù tự nhiên hay nhân tạo, Thầy nói rõ: "đều không ngoài vận khí lập cục pháp, hay vận khí đồ của cục." Trong thực tế lập cục, người phong thuỷ sư quan sát tứ linh để thiết lập, sao cho cục đủ tiêu chuẩn hội tụ mạch khí. Tứ linh không phải bốn con vật để thờ hay bốn món đồ để bày. Tứ linh là bốn phía của một khí cục, mỗi phía có một vai trò trong việc đón khí, giữ khí và dưỡng khí.

Từ đây có thể thấy tứ linh nhân tạo không phải là "chữa cháy" cho tứ linh tự nhiên. Nó là một phần của lập cục: khi hình thế tự nhiên thiếu một phía, người làm phong thuỷ dựng lại phía đó bằng kiến trúc, cảnh quan, theo đúng vận khí đồ của cục. Dựng sai thì không thành tứ linh, chỉ thành một bức tường hay một hàng cây vô nghĩa.

Lấy ví dụ một căn nhà phố trong đô thị. Không có núi phía sau, không có sông phía trước, hai bên là nhà liền kề. Nhiều người cho rằng nhà như vậy "không có tứ linh", hoặc ngược lại, cứ gán nhà bên trái là Long, nhà bên phải là Hổ, toà nhà cao phía sau là Huyền Vũ. Cả hai cách đều vội. Muốn biết căn nhà ấy có tứ linh hay không, trước hết phải xác định nó thuộc khí cục nào: khí của dãy phố đi từ đâu tới, dừng ở đâu, chỗ nào là cao, chỗ nào là thấp, phía nào là dòng xe, dòng người. Chỉ khi khí cục đã rõ, bốn phía mới được gọi đúng tên, và người làm phong thuỷ mới biết phía nào đang thiếu để bổ sung bằng tứ linh nhân tạo.

Chu Tước – Huyền Vũ: biết vị trí nhưng chưa hiểu vận khí

Về cặp trước – sau, Thầy nhận xét: "Cơ bản ai cũng biết, nhưng về vận động khí thì hầu như không ai hiểu."

Người ta biết Huyền Vũ phía sau là tĩnh, Chu Tước phía trước là động. Huyền Vũ là chỗ dựa, chỗ khí dừng lại; Chu Tước là phía mở ra, nơi khí đến và tụ ở minh đường. Ít nhất, theo Thầy, Chu Tước và Huyền Vũ còn được xác định chính xác về vị trí. Cái thiếu là hiểu vì sao phía sau tĩnh, phía trước động trong vận động của khí cục, chứ không chỉ vì "nhà cần có chỗ dựa" theo nghĩa tâm lý.

Điều này quan trọng vì một khi chỉ hiểu theo nghĩa tâm lý, người ta dễ áp dụng sai: thấy sau nhà có một bức tường cao là cho rằng đã có Huyền Vũ, thấy trước nhà có khoảng trống là cho rằng đã có Chu Tước. Nhưng một bức tường không gắn với mạch khí của cục thì chưa phải là Huyền Vũ; một khoảng trống mà khí đi thẳng qua không dừng thì chưa phải là minh đường của Chu Tước.

Thanh Long – Bạch Hổ nằm ở đâu? Chỗ nhầm lẫn lớn nhất

Đây là điểm Thầy Vũ Giới nói mạnh nhất:

"Trong thực tế, nhiều người nghĩ Long Hổ là hai bên trái phải phía trước nhà hay mộ huyệt. Xin thưa, không phải. Long Hổ là hai bên hông, chứ không phải chỉ tả hữu mặt tiền của cục."

— Thầy Vũ Giới

Và Thầy nhắc lại để không ai hiểu lầm:

"Tả hữu của mặt tiền là tả hữu Chu Tước cục, không phải Long Hổ cục."

Hãy hình dung một ngôi nhà nhìn ra phía trước. Theo thói quen, người ta đứng ở cửa, nhìn ra đường, rồi gọi bên trái mặt tiền là Thanh Long, bên phải mặt tiền là Bạch Hổ. Từ đó mới bàn bên nào nên động, bên nào nên tĩnh, bên nào nên cao, bên nào nên mở cửa. Theo Thầy, toàn bộ phía trước, kể cả hai bên trái phải của mặt tiền, đều thuộc Chu Tước cục. Xác định Long Hổ bằng hai góc mặt tiền là đặt sai từ đầu, nên mọi luận động – tĩnh phía sau cũng sai theo.

Cách hiểu phổ biến	Theo Thầy Vũ Giới
Long Hổ là hai bên trái phải phía trước nhà, mộ	Long Hổ là hai bên hông của cục
Tả hữu mặt tiền thuộc Long Hổ	Tả hữu mặt tiền thuộc Chu Tước cục
Xác định Long Hổ rồi luận động tĩnh ngay	Phải xác định đúng vị trí Long Hổ trước khi bàn động tĩnh
Tứ linh do quan sát thực tế mà có	Tứ linh rút ra từ Hà Đồ; quan sát thực tế chỉ là cách đặt tên

Vậy Long Hổ cụ thể nằm ở đâu trong cục? Thầy cho biết lý này Thầy đã nghiên cứu xong, nhưng để người học tự đặt câu hỏi mà nghiên cứu: "Đó mới là điều ta cần làm rõ, trước khi bàn tới lý động – tĩnh của Long Hổ." Đây là cách dạy quen thuộc của Thầy: lý pháp thì chia sẻ, còn để tự thấy được thì người học phải dụng công.

Tứ linh rút ra từ Hà Đồ: Động Tĩnh Đồ

Ở một bài giảng khác, Thầy Vũ Giới đi sâu vào gốc của tứ linh qua Âm Dương Động Tĩnh Đồ:

"Để kiến lập được Động Tĩnh Đồ trong thực tế, đó chính là đồ hình Tứ Linh. Có người nói Tứ Linh là do quan sát thực tế mà có – xin thưa, Tứ Linh là được rút ra từ Hà Đồ mà hình thành (còn quan sát thực tế chỉ là cách đặt tên mà thôi)."

— Thầy Vũ Giới

Đây là bước chuyển quan trọng. Nếu tứ linh chỉ là quan sát, thì nó là kinh nghiệm, và kinh nghiệm thì mỗi nơi một khác. Nếu tứ linh rút ra từ Hà Đồ, thì nó là nguyên lý, và nguyên lý thì áp được cho mọi cục. Thầy nói: hiểu sai điểm này sẽ không bao giờ thấy được chân lý của Động Tĩnh Đồ Tứ Linh.

Số sinh và số thành của cục

Thầy phát biểu: bộ 1 – 2 hình thành trước, sau đó khai sinh ra bộ 3 – 4. Đây là số sinh của cục, hay chính là số khai sinh cục. Khi nói đến số thành, mới có thể nói đến Động Tĩnh Đồ vận khí của tứ linh. Nói cách khác, tứ linh không có sẵn từ đầu; nó là kết quả của quá trình cục được sinh rồi thành theo Hà Đồ.

Động – tĩnh của Long Hổ

Từ số thành, Thầy nêu nguyên lý nạp khí:

• Dương nạp vào từ bên phải: phải là động.
• Âm nạp từ bên trái: trái là tĩnh.

"Chính cái Động – Tĩnh này mới là điều nói lên tại sao Hổ lại động và Long lại tĩnh."

Kết luận này đi ngược với quy tắc truyền miệng quen thuộc "Long động, Hổ tĩnh". Nhưng Thầy kèm một chú thích rất quan trọng: "Động – Tĩnh nói ở đây không phải là của nội cục, mà là của ngoại cục." Tức là khi bàn động tĩnh của Long Hổ theo Động Tĩnh Đồ, ta đang nói về vận khí của cục bên ngoài, của hình thế bao quanh, chứ không phải về việc bên nào trong nhà nên đặt cửa, đặt bếp. Trộn hai tầng nội cục và ngoại cục là một nguồn nhầm lẫn khác cần tránh.

Thầy cũng chia sẻ cách mình đi đến những phát biểu này: đã vạch Hà Đồ cả ngàn lần và quán tưởng trong thiền như một Mạn-đà-la. Người học muốn thấu triệt thì cũng phải dụng công như vậy, không thể chỉ đọc sơ đồ.

Gợi ý thực hành cho người học

1. Khi xem một công trình, xác định khí cục trước, rồi mới gọi tên bốn phía.
2. Tách rõ phía trước thuộc Chu Tước cục, kể cả hai góc mặt tiền.
3. Tự đặt câu hỏi Long Hổ nằm ở đâu trong cục, trước khi bàn bên nào động, bên nào tĩnh.
4. Phân biệt động tĩnh của ngoại cục với cách bố trí nội cục.
5. Học Hà Đồ đến mức tự vạch được, thay vì học thuộc sơ đồ tứ linh.

Tóm lại: tứ linh là đồ hình của Động Tĩnh Đồ, rút ra từ Hà Đồ. Tả hữu mặt tiền thuộc Chu Tước; Long Hổ là hai bên hông. Đặt vấn đề đúng thì mới học đúng.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Minh đường trong phong thuỷ Hình Pháp
• Nền tảng Dịch lý của Hình Pháp: Hà Đồ, Lạc Thư, Bát Quái
• Tầm long: sa thủ và các thế sa cát hung
• Lý thuyết cốt lõi của Hình Pháp: tứ thủ nội ngoại loan đầu

Câu hỏi thường gặp

Tứ linh trong phong thuỷ gồm những gì?

Gồm Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ, là bốn phía của một khí cục. Theo Thầy Vũ Giới, tứ linh là đồ hình của Động Tĩnh Đồ, rút ra từ Hà Đồ.

Hai bên trái phải trước nhà có phải là Thanh Long, Bạch Hổ?

Không. Tả hữu của mặt tiền thuộc Chu Tước cục. Long Hổ là hai bên hông của cục.

Vì sao Thầy Vũ Giới nói Hổ động, Long tĩnh?

Theo Động Tĩnh Đồ từ Hà Đồ, dương nạp từ bên phải là động, âm nạp từ bên trái là tĩnh. Động tĩnh này là của ngoại cục, không phải nội cục.

Nhà phố không có núi, có tứ linh không?

Có tứ linh nhân tạo: công trình lân cận, đường, cây xanh, hồ nước… Nhưng chúng chỉ thành tứ linh khi được thiết lập theo vận khí đồ của cục.

Người mới học nên bắt đầu từ đâu để hiểu tứ linh?

Bắt đầu từ âm dương và Hà Đồ, rồi học Hình Pháp để định cục. Có cục rồi mới gọi đúng tên bốn phía.