Nhân Tử Tu Tri
人子須知 (三大幹龍 · 九州山鎮 · 山河兩戒)
Tác giả: Từ Thiện Kế 徐善繼 và Từ Thiện Thuật 徐善述 (anh em sinh đôi, người Đức Hưng, Giang Tây, đời Minh) soạn
Bản gốc: Trùng san Nhân Tử Tu Tri Tư Hiếu Địa Lý Tâm Học Thống Tông 重刊人子須知資孝地理心學統宗, 39 quyển, đời Minh; tự tựa năm Gia Tĩnh Giáp Tý (1564), bản trùng khắc ở Dĩnh Trung năm Vạn Lịch Quý Mùi (1583).
Bài trước mở quyển hai của Nhân Tử Tu Tri bằng Côn Lôn và lời Chu tử về núi Trung Quốc. Bài này chép phần còn lại của quyển hai: đồ ba đại cán, núi trấn chín châu, sơn hà lưỡng giới, ba đại cán long cùng mạch lạc của từng cán, và đoạn tác giả kết quyển bằng chỗ kết của đại cán.
Trả lời nhanh: Chu tử nói thiên hạ có ba sông lớn là Hoàng Hà, Trường Giang, Áp Lục giang. Trường Giang với biển Nam kẹp nam cán, Hoàng Hà với Trường Giang kẹp trung cán, Hoàng Hà với Áp Lục giang kẹp bắc cán. Nhất Hạnh đời Đường chia núi sông thiên hạ thành hai đường giới: bắc giới ngăn Nhung Địch, nam giới ngăn Man Di. Theo Chu lễ, mỗi châu trong chín châu có một núi trấn và một đầm lớn. Tác giả theo Chu tử: đất Ký đô ở chính giữa trời đất là một cuộc phong thuỷ lớn, Tung Sơn làm án, Thái Sơn làm long, núi Hoài Nam và Ngũ Lĩnh là các lớp án ngoài.
Đồ ba đại cán – 中國三大幹
Sau phần thuật các sông, sách in một đồ lớn đề Trung Quốc tam đại cán. Đồ vẽ theo lối xưa: núi là những chỏm nhọn, sông là dải cuộn sóng, phía trên có Yên Sơn, kinh sư, Thái Sơn, Sơn Đông; ở giữa có Hà Nam, sông Hoài, Nam Kinh; phía dưới có Hồ Quảng, Tây Giang, Chiết Giang, Phúc Kiến, ngoài biển có ghi Nhật Bản, Lưu Cầu. Đồ không đo đúng tỉ lệ, chỉ để người học thấy sông lớn kẹp núi lớn thế nào.


Núi trấn chín châu – 論九州山鎮川澤
Sách chép theo Chức phương thị trong Chu lễ: mỗi châu có một núi làm trấn và một đầm lớn. Dương châu trấn ở Cối Kê, đầm Cụ Khu; Kinh châu trấn ở Hành Sơn, đầm Vân Mộng; Dự châu trấn ở Hoa Sơn, đầm Phố Điền; Thanh châu trấn ở Nghi Sơn, đầm Vọng Chư; Duyện châu trấn ở Đại Sơn (Thái Sơn), đầm Đại Dã; Ung châu trấn ở Nhạc Sơn, đầm Huyền Bồ; U châu trấn ở Y Vô Lư, đầm Hề Dưỡng; Ký châu trấn ở Hoắc Sơn, đầm Dương Vu; Tịnh châu trấn ở Hằng Sơn, đầm Chiêu Dư Kỳ. Ý chép mục này là: mỗi vùng lớn có núi làm chủ và nước làm chỗ tụ.
Sơn hà lưỡng giới – 山河兩戒
Sách dẫn thuyết của sư Nhất Hạnh đời Đường: hình núi sông thiên hạ nằm ở hai đường giới. Bắc giới, cũng gọi bắc kỷ, khởi từ Tam Nguy, Tích Thạch, theo mặt âm của Chung Nam, sang đông đến Thái Hoa, vượt sông qua Lôi Thủ, Để Trụ, Vương Ốc, Thái Hành, lên bắc đến phía hữu Thường Sơn, rồi theo biên ải sang đông đến Uế Mạch, Triều Tiên; đường này để ngăn Nhung Địch. Nam giới, cũng gọi nam kỷ, khởi từ Mân Sơn, Bá Trủng, theo mặt dương, sang đông đến Thái Hoa, nối Thương Sơn, Hùng Nhĩ, Ngoại Phương, Đồng Bách, từ Thượng Lạc xuống nam qua Giang Hán, kèm Võ Đương, Kinh Sơn đến Hành Dương, rồi theo dải núi Lĩnh sang đông đến Đông Âu, Mân trung; đường này để ngăn Man Di.


Ba đại cán long – 論三大幹龍
Chu tử nói thiên hạ có ba chỗ nước lớn: Hoàng Hà, Trường Giang, Áp Lục giang. Xét theo dư đồ thì Trường Giang với biển Nam kẹp nam cán, hết ở biển đông nam; Hoàng Hà với Trường Giang kẹp trung cán, hết ở biển đông; Hoàng Hà với Áp Lục giang kẹp bắc cán, hết ở biển Liêu. Sách ghi rõ đây là nói theo ba sông có nguồn xa nhất; các nhánh chia ra còn nhiều, khó kể hết. Nếu lấy bốn sông lớn Giang, Hoài, Hà, Hán mà bàn thì trung cán lại tự chia ba, nên có thuyết "ba cán bốn dãy"; đó cũng chỉ là nói đại khái cái lớn.


Mạch lạc ba cán – 三條幹龍脈絡
Nam cán. Sách dẫn Kim bích huyền văn của Liêu thị: long phía nam Trường Giang khởi từ Mân Sơn, đi vòng về tây rồi xuống nam đến cõi Vân Nam, lại sang đông qua Dạ Lang, Tang Kha đến Linh Lăng làm núi Cửu Nghi, vào Quế, Liên; Hám long kinh gọi là "Ngũ Lĩnh chia sao vào Quế Liên". Long qua Đại Dữu lĩnh ra Nam Hùng, qua Đinh, Thiệu Vũ, Tín, Huy, Hấp làm Thiên Mục; một nhánh làm Tiền Đường, một nhánh làm Kiến Khang hết ở Giang Âm.
Trung cán. Phía nam Hoàng Hà, phía bắc Trường Giang là trung cán, khởi từ Tây Khuynh, qua Lũng Hữu, Phượng Tường, Đại Tán quan, đến Hàm Cốc; sách dẫn kinh "trăm hai núi sông ở chỗ này", nước vòng Hoàng Hà như vòng ngọc khuyết. Một nhánh làm Trường An, một nhánh ra Hùng Nhĩ, rồi làm Tung Sơn, đến Biện thì đất phẳng dần như đá mài, mạch bị sông Hoàng Hà xung quyết làm rối.
Bắc cán. Phía bắc Hoàng Hà, mạch khởi từ Côn Lôn, núi liền nhau đi vào phía bắc Hãn Hải; sách ghi kinh nói đất ấy phong tục mạnh, trẻ năm tuổi đã tập cưỡi ngựa bắn cung. Đến Bạch Đăng thì chia: một nhánh làm Hồ Khẩu, Thái Nhạc; một nhánh ra Tích Thành rồi quặt tây làm Lôi Thủ; một nhánh làm Thái Hành; một nhánh làm Hằng Sơn; một nhánh làm Yên Sơn, hết ở Bình Loan, Kiệt Thạch.


Chỗ kết của đại cán – 冀都正天地中間
Cuối quyển, tác giả bàn chỗ kết của các cán. Sách dẫn Chu tử: đất Ký đô ở chính giữa trời đất, là một cuộc phong thuỷ lớn; nước phía tây sống núi chảy vào Long Môn, Tây Hà, nước phía đông chảy ra biển; phía trước Hoàng Hà vòng quanh, Hoa Sơn đứng làm hổ, Tung Sơn làm án, Thái Sơn nổi ở bên trái làm long; núi Hoài Nam là lớp án thứ hai, núi Giang Nam và Ngũ Lĩnh là lớp án thứ ba, thứ tư. Tác giả cũng chép chuyện các lăng tổ nhà Minh ở Tứ Châu, Phượng Dương nằm trên trung cán, trong đó có chuyện dân gian về hai đạo sĩ chỉ một gò đất ở Tứ Châu, cắm cành khô thử khí đất, mười ngày sau cành nảy lá. Đây là chuyện tác giả ghi lại theo lời truyền đương thời, để nói chỗ kết của cán lớn thì phúc lớn. Quyển hai hết ở đây.

Nguyên văn – 原文
論九州山鎮川澤
周禮職方氏揚州其山鎮曰會稽其澤藪曰具區荊州其山鎮曰衡山其澤藪曰雲夢豫州其山鎮曰華山其澤藪曰圃田青州其山鎮曰沂山其澤藪曰望諸兗州其山鎮曰岱山其澤藪曰大野雍州其山鎮曰嶽山其澤藪曰弦蒲幽州其山鎮曰醫無閭其澤藪曰貕養冀州其山鎮曰霍山其澤藪曰楊紆并州其山鎮曰恒山其澤藪曰昭餘祁
論山河兩戒
按唐一行以天下山河之象存乎兩戒北戒自三危積石負終南地絡之陰東及太華逾河並雷首底柱王屋太行北抵常山之右乃東循塞垣至濊貊朝鮮是謂北紀所以限戎狄也南戒自岷山嶓冢負地絡之陽東及太華連商山熊耳外方桐柏自上洛南逾江漢攜武當荊山至于衡陽乃東循嶺徼達東甌閩中是謂南紀所以限蠻夷也
論三大幹龍
朱子曰天下有三處大水曰黃河曰長江曰鴨綠江今以輿圖考之長江與南海夾南條盡於東南海黃河與長江夾中條盡於東海黃河與鴨綠江夾北條盡於遼海此則以其水源極遠者言之耳若其分幹之條猶多難以盡舉如以江淮河漢四瀆論則中幹又自分三條[?]河源極長江次之淮漢又次之故有三條四列之說不過槩論其大而已
論南條幹龍脈絡
按廖氏金璧玄文云大江以南之龍其脈起自岷山迤邐而西自西而南至雲南之境又東趨夜郎牂牁至零陵為九疑山入桂連撼龍經云五嶺分星入桂連是也過大庾嶺出南雄由汀從邵武抵信走徽歙行為天目一枝為錢塘經云一枝分送入海門是也
論中條幹龍脈絡
大河以南大江以北乃中條幹龍其脈起自西傾行龍經云山來隴右尖如削盡是貪狼更高卓是也過鳳翔經云行行退卸大散關百二山河在此間大纏大護到函谷水遶黃河如玦環是也為長安一枝出熊耳經云低平漸漸出熊耳萬里平洋漸如砥是也為嵩嶽為汴
論北條幹龍脈絡
大河以北之龍其脈起自崑崙經云崑崙山腳出闐顏隻隻都是破軍山連綿走入瀚海北風俗強悍人粗頑生兒五歲學騎射骨鯁方剛是此間是也至白登西一枝為壺口太岳次一枝南出為析城而又西折為雷首又次一枝為太行又次一枝為恒山又次一枝為燕山盡于平灤碣石山
Ghi chú: Nguyên văn chép mục chín châu (tóm), mục sơn hà lưỡng giới, mục ba đại cán long, và đoạn đầu mạch lạc ba cán; phần chỗ kết của đại cán chỉ dịch ý. Một chỗ ghi [?] trong mục ba đại cán long là chữ khắc mờ, đọc chưa chắc.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa
Thầy Vũ Giới dặn người học: điều cần nhớ ở bài này là sông lớn kẹp cán lớn. Hai con sông lớn chạy song song thì giữa chúng tất có một dãy núi làm sống, nước hai bên chia về hai ngả. Ở tầm nhỏ cũng vậy: hai dòng suối kẹp một sống đồi, sống ấy là long. Đọc đồ ba đại cán không phải để nhớ tên núi xứ người, mà để tập con mắt: thấy nước đi đâu thì biết long đi đâu, thấy nước gặp nhau ở đâu thì biết long dừng ở đó.
Tóm lại
Quyển hai kết bằng ba đại cán long: Bắc, Trung, Nam, mỗi cán kẹp giữa hai sông lớn. Chu lễ cho mỗi châu một núi trấn, Nhất Hạnh chia thiên hạ thành hai đường giới, Chu tử nói Ký đô ở giữa trời đất là cuộc phong thuỷ lớn. Bài sau mở quyển ba, bàn đất đóng đô của các triều.
Bài sau: Nhân Tử Tu Tri: đế đô các triều phải hợp ba tinh viên.
Bài trước: Nhân Tử Tu Tri: Côn Lôn là tổ các núi và tổng luận núi Trung Quốc.
Nguồn: Nhân Tử Tu Tri Tư Hiếu Địa Lý Tâm Học Thống Tông (人子須知資孝地理心學統宗), Từ Thiện Kế, Từ Thiện Thuật soạn, bản trùng san đời Minh: quyển hai, ba đại cán long và sơn hà lưỡng giới (sách thuộc công cộng). Nguyên văn chép theo bản khắc; lời chú nhỏ đặt trong ngoặc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng mộ, long nhập thủ và thuỷ khẩu.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa.
Bài liên quan – 相關文章
- Mục lục Nhân Tử Tu Tri 人子須知
- Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát 琢玉斧巒頭歌括
- Kệ sách Tam Hợp trong Kho Sách Quý
- Địa Lý Ngũ Quyết 地理五訣
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Khẩu quyết trong sách là phần Thư; đem la bàn ra mộ thật, nhận long nhập thủ, thuỷ khẩu và lập hướng là phần Thủ, phải học trực tiếp. Mời tham khảo Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Ba đại cán long là gì? – 三大幹龍
Bắc cán giữa Hoàng Hà và Áp Lục giang, trung cán giữa Hoàng Hà và Trường Giang, nam cán giữa Trường Giang và biển Nam.
Sơn hà lưỡng giới là thuyết của ai? – 唐一行
Của sư Nhất Hạnh đời Đường: bắc giới ngăn Nhung Địch, nam giới ngăn Man Di.
Chín châu có núi trấn nào? – 九州山鎮
Theo Chu lễ: Cối Kê, Hành Sơn, Hoa Sơn, Nghi Sơn, Thái Sơn, Nhạc Sơn, Y Vô Lư, Hoắc Sơn, Hằng Sơn.
Vì sao xét long phải xét sông? – 水界
Vì sông lớn là đường giới của cán lớn; hai sông kẹp nhau thì giữa là một cán long.
Chu tử nói gì về đất Ký đô? – 冀都
Ký đô ở chính giữa trời đất, là cuộc phong thuỷ lớn: Tung Sơn làm án, Thái Sơn làm long, núi Hoài Nam và Ngũ Lĩnh là các lớp án ngoài.









