Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát
琢玉斧巒頭歌括 (尋龍歌 · 行止 · 三大幹龍)
Tác giả: Từ Chi Mạc 徐之鏌 (tự Thí Khả 試可, người Chương Châu, Phúc Kiến, đời Minh) soạn · Trương Cửu Nghi 張九儀 (tên Phượng Tảo 鳳藻, người Nghiêm Lăng, Chiết Giang, đời Thanh) tăng thích · học trò Viên Sĩ Lân 袁士麟 tham đính
Bản gốc: Nghiêm Lăng Trương Cửu Nghi tăng thích Địa Lý Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát 嚴陵張九儀增釋地理琢玉斧巒頭歌括, bản Tiểu Dậu Sơn Phòng 小酉山房 khắc lại năm Đạo Quang thứ 8 (1828); lời tựa đề năm Khang Hy Tân Tỵ (1701).
Từ bài này Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát vào phần chính: Tầm long ca 尋龍歌. Câu mở đầu “tầm long trước biết hành và chỉ” là đại cương của cả phép tìm long. Trương Cửu Nghi giảng rất dài, từ nguyên tắc nước phân nước hợp đến ba đại cán long của cả Trung Hoa, rồi ví hình thế đất nước như một bàn tay phải úp xuống.
Trả lời nhanh: Long đang đi (hành) thì sa chạy nước trôi; long dừng (chỉ) thì sa quay nước ôm. Chỗ nước phân, núi phát là long đi; chỗ nước giao, núi hội là long dừng. Đừng nhầm “vảy cá bơi, cánh chim gió” (sa thuỷ chạy, không yên) là huyệt thật; phải tìm sa “ghìm ngựa” có lực và nước “cánh cung” hữu tình. Có phân không hợp là hư hoa; có hợp mà phân chưa rõ thì vẫn hay kết huyệt.
Bốn câu đại cương – 尋龍先識行與止
Bốn câu ca: “Tầm long tiên thức hành dữ chỉ, khứ lai phân hợp vật hôn mê, du lân phong dực phi chân lạc, lặc mã hoành cung thức chỉ ky.” Nghĩa là: tìm long trước phải biết long đi hay dừng; đến đi, phân hợp đừng để rối mắt; vảy cá bơi, cánh chim gió không phải chỗ long rơi thật; sa ghìm ngựa, nước cánh cung mới là dấu long dừng. Lời chú: hai câu đầu là đại cương, nhìn một lần là biết, chỉ cần tìm chỗ hợp thì phần còn lại tự rõ; câu thứ ba “phải phân thật với giả”; câu thứ tư: sa nào chẳng là sa, nhưng sa ghìm ngựa có lực; nước nào chẳng là nước, nhưng nước cánh cung đa tình. “Xem đất đến đây là có cán cầm, có chỗ vào tay.”

Hành và chỉ: nước phân, nước hợp – 水之所分 · 水之所交
Long động chưa dừng gọi là hành, khi ấy sa chạy, nước trôi. Dừng không đi gọi là chỉ: sa quay lại, nước vòng quanh. Biết long đi nhờ chỗ nước phân, núi phát; biết long dừng nhờ chỗ nước giao, núi hội. Sách dẫn ba lời xưa làm chứng:
- Dương Quân Tùng: phân nanh xoè vuốt là long muốn đi; giấu nanh thu vuốt là long muốn ở; mái chèo quẫy ra sau là long muốn đi; tay chân hướng về trước là long muốn dừng. Lại nói: núi núi thoát xác vọt về trước là long đi; núi núi ôm lại như chầu vái là long dừng. Đó là xem núi đến đi, phân hợp mà biết khởi chỉ.
- Thái thị (Thái Nguyên Định): long ra tất có nước phân để dẫn, long dừng tất có nước hợp để giới. Có hợp không phân thì chỗ đến không rõ; có phân không hợp thì chỗ dừng không thật. Đó là xem nước phân hợp, động tĩnh mà biết khởi chỉ.
- Câu “kim ngư thuỷ”: “Không hỏi phía sau có đến hay không, chỉ cần nước kim ngư che má; nếu có nước kim ngư che má, phía sau không đến cũng tự đến.” Trương Cửu Nghi nói đất cũ phát phúc phần nhiều như vậy: có phân không hợp chắc chắn là hư hoa, còn có hợp mà phân chưa rõ thì huyệt vẫn hay kết.

Đừng nhầm vảy cá, cánh chim – 遊鱗風翼
Người rối mắt thường lấy chỗ long thân quẫy chèo trượt xuống mà gọi là đầu nhũ, lấy chân nhánh hai bên hơi móc mà gọi là long hổ. Nhìn qua cũng có vẻ “mở cửa dựng mặt”, xét kỹ thì không có long thật dừng lại. Lưu thị nói: dù có mở cửa dựng mặt, rốt cuộc cũng chỉ là cánh chim gió, vảy cá bơi; vì chim đậu rừng gió nào có cánh yên, cá bơi nước xiết nào có vảy thả. Cho nên người giỏi tìm long phải tìm đến tận chỗ long phát chân; người giỏi xét cục phải tìm chỗ sa thuỷ giao nhau, mà việc này làm ở chỗ đứng trên huyệt nhìn ra. Trương Cửu Nghi chê người tục hiểu sai: xem Thanh long thì chạy lên tận thân Thanh long mà nhận, xét thuỷ giới thì chạy xuống tận chỗ nước mà xét.

Ba đại cán long của Trung Hoa – 三大幹龍
Từ nguyên tắc nước phân nước hợp, lời chú áp vào cả đất nước. Nam long kẹp giữa Trường Giang và Nam Hải, mạch khởi ở Mân Sơn, qua Dạ Lang, vượt Ngũ Lĩnh, dừng ở Giang Âm thuộc Kiến Nghiệp (nếu tính theo Thiên Mục thì dừng ở Hải Ninh, Hải Diêm). Trung long kẹp giữa Hoàng Hà và Trường Giang, mạch khởi ở Tây Lĩnh, qua Lũng Hữu, Hán Trung, ra Hùng Nhĩ, xuống Hà Nam, dừng ở Đăng Lai, Sơn Đông. Bắc long kẹp giữa sông Áp Lục và Hoàng Hà, mạch từ Côn Lôn ra, qua Hãn Hải, Bạch Đăng, theo Thường Sơn, dừng ở vùng đất bằng Yên Kinh.


Về Thái Sơn, sách ghi ý kiến của án sát An Huy là Vương Hưng Vũ: người ta đều nói Thái Sơn từ Trung long Hà Nam xuống, nhưng giữa là đồng bằng rộng không có gò mạch làm chứng; xét theo thế thì mạch từ Liêu Đông vượt biển lên bờ ở Đăng Lai mà kết Thái Sơn. Trương Cửu Nghi nghe thì mừng, vì ông từng thấy trên bản đồ đá ngầm lởm chởm ở biển Đăng Lai, sóng nước dữ dội, đời Nguyên vận tải đường biển nhiều lần đắm thuyền; nay mới biết đó là “băng hồng” (mạch qua nước) của Thái Sơn. Mặt Thái Sơn đều quay về tây, hướng Duyện Châu, như cái hãn môn lớn chặn thuỷ khẩu ngoài của Sơn Tây.

Hình thế như bàn tay phải úp – 如人之右手覆掌
Trương Cửu Nghi nói hình thế Trung Hoa như bàn tay phải úp xuống: Bắc long từ Bắc Nhạc Hằng Sơn chạy thẳng về nam như ngón cái; Trung long ở Thiểm Tây là gốc ngón trỏ, chỗ đốt xương dùng lực, Hà Nam trở xuống là đốt hai, đốt ba ôm lấy ngón cái; Nam long dài nhất như ngón giữa, lại ôm lấy ngón trỏ; Vân Quý, Quảng Tây như ngón áp út, ngón út lùi về góc tây nam. Kinh thành ở ngoài ngón cái, còn Sơn Tây thì nằm đúng giữa hổ khẩu.


Vì vậy ông cho rằng chỉ có Sơn Tây là chỗ “ở giữa dựng cực mà chế ngự bốn phương”: phía sau có các núi lớn Vân Trung trấn giữ, trên có Hoàng Hà làm giới, dưới có Thái Hành dài hơn nghìn dặm ôm chặn khoá lại, nên các thánh nhân đời thượng cổ và nhiều danh hiền xuất từ đó. Còn kinh sư thì tay trên là Tây Sơn cao chạy thẳng về nam không quay đầu ôm lại, tay dưới Thông Châu, Vĩnh Bình toàn đồng bằng không có núi chặn thuỷ khẩu, “trên nặng dưới nhẹ”.

Chu Tử nói về đất Ký Châu – 朱子論冀都
Sách dẫn lời Chu Hy: đất Ký Châu ở đúng giữa trời đất, là một đại phong thuỷ tốt. Mạch núi từ Vân Trung (vùng Đại Đồng) phát ra, Vân Trung ở chỗ sống lưng cao nhất; nước phía tây sống lưng chảy về Long Môn, Tây Hà, nước phía đông chảy ra biển. Trước mặt một dải Hoàng Hà vòng quanh; bên phải Hoa Sơn đứng làm hổ; từ Hoa Sơn đến giữa là Tung Sơn làm án; qua nữa là Thái Sơn đứng bên trái làm long; núi Hoài Nam là án lớp thứ hai, núi Giang Nam và Ngũ Lĩnh là án lớp thứ ba, thứ tư. Trương Cửu Nghi nói câu ấy chỉ đất Nghiêu đô Bình Dương, xem câu “mạch từ Vân Trung đến” là rõ; ông phê anh em họ Từ trong sách Địa Lý Nhân Tử Tu Tri đã chiều ý triều Minh mà đem câu ấy gán cho Thuận Thiên (Bắc Kinh).

Nguyên văn – 原文
尋龍先識行與止。此大綱也,一望便知。去來分合勿昏迷。此亦大綱,但求其合處,餘皆可知已。遊鱗風翼非真落。此處宜着眼,須別真與假。勒馬橫弓識止機。孰非砂?勒馬之砂有力。孰非水?橫弓之水多情。看地到此,便有把柄,便有入手處。
龍之行動未住曰行,砂走水流。停止不去曰止。好箇停而不去,砂回水遶也。何以知其行?水之所分,山之所發,此龍之行處也。人所易知。何以知其止?水之所交,山之所會,此龍之止處也。人所易知。故觀今之南龍,長江與南海相夾,其脈起岷山,趨夜郎,踰五嶺,由汀歷郴(字疑),抵信走嶽,盡于建業之江陰,此南龍起止之大略也。南龍盡于江陰,以建業言也;若以天目言,則又盡于海寧、海鹽,故劉伯溫曾有大記。今之中龍,黃河與長江相夾,其脈起西嶺,行隴右,過漢中,出熊耳,落河南,盡于山東之登萊,此中龍起止之大略也。人言中龍實止淮揚、山東之太山,則北龍從遼東下海,起登萊,結太山,以作山西外水口之大捍門。今看太山,山面皆向西,趨兗州,而渤海石焦險惡,元時海運受累,是太山從遼渡海而來,不為無據。今之北龍,鴨綠與黃河相夾,其脈自崑崙出闐顏,去瀚海,轉白登,循常山,盡于燕京之平彎,此北龍起止之大畧也。北龍從西北轉向南行,左股邊東,遠在邊徼;中股燕地,僻處直省之東北角,均無中天下而立、定四海之民之勢。唯右股山西等處,北來雲中諸大山擁鎮于後,而黃河界其上,太行千餘里長山抱攔關鎖其下也。所以上古聖人,歷來諸大名賢,多出其間。所云居中建極以御四方者,似惟山西省為然也。余遊京師,但見上手西山雄峙一方,層巒疊嶂,向南直奔,並不回頭彎抱;下手通永,皆平原曠野,無崇山峻嶺插出水口以作下關。如此形勢,上重下輕,所以遼、金與元,歷數甚短促;明季稍長,究亦皆一敗不能復興,非若漢、唐、宋中間衰落,又能再振。此事唯望忠君愛國之大臣,欲定鼎不替者,思所以獻謨可也。
余想中國形勢,好像人之右手覆掌形。北龍自北岳恆山向南直走,正似右手太拇指然。中龍陝西在食指根上,骨節用力處;河南以下在食指之二三節,所以彎抱乎拇指者。南龍如中指最長,則又彎抱乎食指。雲貴廣西等處,如無名指、小指,縮退西南隅,以配東北遼東諸地方。今觀閩浙進京,路非正北,皆由東南至西北,共五六千里;中半折來,從北京正視南方,則閩浙之插下海中,似有二三千里,則京城正在拇指外,山西等處實在虎口中間。如此看來,則形勝之在何處,不言而明已。極其中,或高壟,或平支,支中幹,幹中支,郡邑市鎮,宅墓基地,不可勝紀。總之水與山交而氣方聚,交則聚;龍因水界而氣旋止也,界則止。
故楊氏曰:分牙布爪龍欲行,分布便行。藏牙縮爪龍欲住,藏縮便止。撓棹閃後龍欲去,撐上前去。手足向前龍欲止。向前踞住,非欲止乎?古人又曰:有訣法,識龍行,山山脫卸向前騰;又一法,知龍止,山山合抱如朝揖。此即山之去來分合,而可識龍之起止也。此其一。
蔡氏曰:其出也,必有自然之來,則有分水以導之;其沒也,必有自然之止,則有合水以界之。有合無分,則其來不明;有分無合,則其止不真。此即水之分合動靜,而可識龍之起止也。此其二。
上分下合,此為正理。有分無合,固是虛花;若有合無分,穴多結作。古人云:不問後頭來不來,只要金魚水蔭腮;若有蔭腮金魚水,後頭不來也自來。每見發福舊地多如此。不然,心目昏迷,起止莫辨,徒將龍身撓棹溜下,指為乳頭,最易誤人;混認左右枝脚畧鈎,錯作龍虎,最易騙人。糊塗混過,亦似門面堪觀;精細審來,並無真龍住落。此皆心目昏迷所致。要知何故昏迷?人能自醒乎?故劉氏曰:雖或開門立面,總歸風翼遊鱗。正此謂也。是以善尋龍者,務窮龍身之發足;善審局者,務求砂水之交橫。此在登穴處求之。俗人錯解,認青龍便走到青龍身上去認,辨界水便走到界水界處去辨,可笑可恨。故劉氏曰:砂如浪湧,水如鱗交,誰識方來之跡?水似橫弓,砂猶勒馬,孰知止札之跡?正謂此也。風翼者,風林宿鳥焉有寧翼;遊鱗者,急水遊魚豈有縱鱗。
朱子曰:冀都是正天地中間,好個大風水。山脈從雲中發來,大同等處。雲中正高脊處,言雲中地形在正高脊處也。自脊以西之水西流入龍門西河,自脊以東之水東流入海。前面一條黃河環遶,右畔是華山聳立為虎,自華山來至中為嵩山,是為前案;遂過去為太山,聳于左,是為龍。淮南諸山是第二重案,江南諸山及五嶺又為第三四重案。
(圖:中國三幹龍與山水分合起止之圖,p48–49)
(圖:山水起止分合 勒馬橫弓之圖,p50)
吳興唐子鎮曰:北龍燕京為枝結,堯都為正結。仁山金氏曰:天地常形,固相為勾聯貫通,條理各有脈絡。北絡、中絡、南絡外,唯太山則特起東方,橫亘左右,以障中原,為中國表鎮。安徽按察司王公諱興禹,嘗謂予曰:先生亦知太山所自來乎?人皆言從中龍河南下來,殊不知中間平原曠野,全無墩阜脈脊可証。今以其形勢之可據者觀之,實從遼東渡海至登萊上岸以結太山。予聞之欣然,大慰曰:予向觀輿地圖,見登萊海中石焦嵯峨,水波噴激,不解其因,今日方知其為太山崩洪也。元朝海運屢屢壞船,唯此之故。後遊京畿,經蒙山、太山,左右見其大勢皆從東而西,則金仁山「特起東方」四字非虛語已。且朱子所言冀都正天地中間,好个大風水,是指堯都平陽言,觀下文山脈從雲中來一句可見。而地理人子須知徐氏兄弟,違情背理,阿諛明朝,以幽州原在冀州分出,說朱子好個大風水指順天說,則順天後龍是雲中來乎?何其謬也。
Chú: chữ đọc chưa chắc ghi (字疑); vị trí đồ trong sách ghi trong ngoặc.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa
Thầy Vũ Giới coi bốn câu này là cửa vào của Hình Pháp. Ra thực địa, việc đầu tiên không phải là tìm huyệt mà là xác định long đang đi hay đã dừng: theo nước mà biết, chỗ hai dòng tách ra là long còn chạy, chỗ hai dòng gặp lại là long đã dừng. Rồi đứng ở chỗ nghi là huyệt mà nhìn: sa hai bên có quay đầu ghìm lại không, nước trước mặt có ôm như cánh cung không. Nếu sa cứ chạy, nước cứ trôi thì dù trông có long hổ cũng chỉ là “vảy cá bơi, cánh chim gió”. Phần ba đại cán long là cái nhìn tầm quốc gia; thầy địa lý không cần đi khắp nước, nhưng phải hiểu cùng một nguyên tắc nước phân nước hợp áp dụng từ cả nước xuống đến một ngọn đồi.
Tóm lại
Tìm long trước phải biết hành và chỉ: nước phân là long đi, nước hợp là long dừng; sa ghìm ngựa, nước cánh cung là dấu huyệt thật, còn vảy cá cánh chim là giả. Bài sau tiếp Tầm long ca với hai đoạn: tìm tổ sơn (lâu điện, ao trời của long tổ) và phân chủ tòng của long.

Bài sau: Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát (5): Tìm tổ sơn, lâu điện và phân chủ tòng của long.
Bài trước: Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát (3): Đồ thật mộ tổ Đường trạng nguyên và Triệu thám hoa.
Nguồn: Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát (琢玉斧巒頭歌括), Từ Chi Mạc soạn, Trương Cửu Nghi tăng thích, bản Tiểu Dậu Sơn Phòng khắc năm 1828: Tầm long ca, đoạn hành chỉ và ba đại cán long (sách thuộc công cộng). Nguyên văn chép theo bản khắc; lời chú nhỏ đặt trong ngoặc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng mộ, long nhập thủ và thuỷ khẩu.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa.
Bài liên quan – 相關文章
- Mục lục Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát 琢玉斧巒頭歌括
- Kệ sách Tam Hợp trong Kho Sách Quý
- Địa Lý Ngũ Quyết 地理五訣
- La Kinh Thấu Giải 羅經透解
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Khẩu quyết trong sách là phần Thư; đem la bàn ra mộ thật, nhận long nhập thủ, thuỷ khẩu và lập hướng là phần Thủ, phải học trực tiếp. Mời tham khảo Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Làm sao biết long đang đi hay đã dừng? – 行與止
Chỗ nước phân, núi phát là long đi; chỗ nước giao, núi hội, sa quay nước ôm là long dừng.
“Du lân phong dực” là gì? – 遊鱗風翼
Vảy cá bơi nước xiết, cánh chim đậu rừng gió: chỉ sa thuỷ chạy, không yên, trông như có cục mà long không dừng thật.
“Lặc mã hoành cung” là gì? – 勒馬橫弓
Sa như ngựa bị ghìm quay đầu, có lực; nước ôm ngang trước mặt như cánh cung, hữu tình. Đó là dấu long dừng.
Có hợp không phân thì sao? – 有合無分
Theo lời chú, có hợp mà phân chưa rõ thì huyệt vẫn hay kết (kim ngư thuỷ che má); có phân không hợp mới chắc là hư hoa.
Ba đại cán long là gì? – 三大幹龍
Nam long giữa Trường Giang và Nam Hải, Trung long giữa Hoàng Hà và Trường Giang, Bắc long giữa sông Áp Lục và Hoàng Hà.









