💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Nhân Tử Tu Tri: trung long kết đế đô Quan Trung, Lạc Dương

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Nhân Tử Tu Tri: trung long kết đế đô Quan Trung, Lạc Dương

Nhân Tử Tu Tri
人子須知 (論中龍所結帝都垣局 · 雍州圖 · 洛邑圖)
Tác giả: Từ Thiện Kế 徐善繼 và Từ Thiện Thuật 徐善述 (anh em sinh đôi, người Đức Hưng, Giang Tây, đời Minh) soạn
Bản gốc: Trùng san Nhân Tử Tu Tri Tư Hiếu Địa Lý Tâm Học Thống Tông 重刊人子須知資孝地理心學統宗, 39 quyển, đời Minh; tự tựa năm Gia Tĩnh Giáp Tý (1564), bản trùng khắc ở Dĩnh Trung năm Vạn Lịch Quý Mùi (1583).

Bài trước chép bắc long kết đế đô: Yên Sơn và Bình Dương. Bài này chép trọn mục trung long kết đế đô trong quyển ba của Nhân Tử Tu Tri: Quan Trung (Phong, Cảo, Hàm Dương, Trường An), đồ Ung Châu, rồi Lạc Dương với đồ Lạc ấp, và Biện Lương cùng chuyện Hoàng Hà đổi dòng.

Trả lời nhanh: Trung long kết trước hết ở Quan Trung, xưa là Ung châu. Dương công nói "Quan Trung vốn là Thái Vi viên". Long phát từ Côn Lôn, qua Hắc Thuỷ, Tây Hà, nổi tổ ở Hoành Sơn rồi hết ở Ung châu; bốn mặt có Hàm Cốc, Tán quan, Vũ quan, Tiêu quan, là "kim thành nghìn dặm, nước thiên phủ". Kế đó là Lạc Dương: trước Y Khuyết, sau Mang sơn, tả Triền hữu Giản, Lạc thuỷ chảy giữa, là cục Tử Vi viên; hợp phép phong thuỷ nhưng đất bằng không hiểm, bốn mặt chịu địch, nên nhà Chu chỉ dùng làm nơi họp chư hầu. Sau nữa là Biện Lương, cục Thiên Uyển viên; từ khi Hoàng Hà đổi dòng, thành ở phía bắc sông, long mạch bị sông xuyên phá, sách nói không thể đóng đô nữa.

Quan Trung, cục Thái Vi của trung cán – 論中龍所結帝都垣局

Trung long có Quan Trung: Phong, Cảo, Hàm Dương, Trường An, đều là đất Thiểm Tây nay, gọi chung là Quan Thiểm, xưa là Ung châu. Dương công nói: "Quan Trung vốn là Thái Vi viên". Lại nói: "Trường An rơi vào giữa viên tú". Ấy là chỗ tôn quý của trung cán. Long phát từ Côn Lôn, qua Hắc Thuỷ, quấn Tây Hà, nổi tổ tông ở Hoành Sơn, chuyển quanh đầm Mạch (chữ "Mạch" in mờ), từ tây sang đông, hết ở Ung châu.

Trang luận trung long kết đế đô
Trang sách: mở đầu mục trung long kết đế đô, Quan Trung là cục Thái Vi viên. Trang gốc bản khắc đời Minh.

Trương Tử Vi nói: "Long Trường An khởi ở Hoành Sơn, núi ấy toàn đá vàng, liền một dải hơn tám trăm dặm, cỏ cây không mọc. Đến đất châu □ (chữ đầu in mờ), sông Kinh ra từ An Định, ở phía tây Ung châu, từ tây xuống nam vào sông Vị rồi lên bắc, gọi là Vị Nhuệ. Sông Vị ra từ núi Điểu Thử Đồng Huyệt, làm núi phía tây của Ung châu; đến đất sông Kinh thì làm phía bắc. Chỉ đất này tựa núi kẹp nước, gọi là nước thiên phủ". Lại nói: "Tần đóng đô ở Hàm Dương chứ không phải Trường An; cung nối với sông Vị, bắc cầu bay đường kép qua sông Vị để tượng trời (chữ kế in mờ), nối đến A Phòng; như suối nóng Ly Sơn lại là chi long của Trường An. Dưới Trường An có các núi Kỳ, Lương, Kinh làm chỗ dựa, các sông Phong, Kinh, Tất, Thư và Hoàng Hà làm giới hạn bảo vệ". Thái Văn Tiết công nói: "Đất Hàm Dương, long hợp huyền cách, trước sau tả hữu có núi bao bọc". Đó đều là nói cái đẹp phong thuỷ.

Đồ Ung Châu
Trang sách: Ung Châu đồ, long từ Côn Lôn xuống, các sông Phong, Kinh, Tất, Thư đổ về Vị Nhuệ, Trường An giữa núi Kỳ, Lương, Kinh. Trang gốc bản khắc đời Minh.

Nếu nói hình thắng thì đúng như Lâu Kính bảo: "dựa núi đai sông, bốn mặt bịt kín làm vững". Trương Lương bảo: "bên tả Hào, Hàm, bên hữu Lũng, Thục, ruộng tốt nghìn dặm; nam có cái giàu của Ba, Thục, bắc có cái lợi đồng cỏ Hồ (chữ "uyển" in mờ); giữ ba mặt hiểm, chỉ dùng một mặt phía đông để chế ngự chư hầu; ấy là kim thành nghìn dặm, nước thiên phủ". Cho nên sử chép Quan Trung dựa núi đai sông, bốn mặt hiểm: đông có Hàm Cốc quan, tây có Tán quan, nam có Vũ quan, bắc có Tiêu quan. Lã Thành công cũng nói Quan Trung là đất hình thế, muốn dựa hình thế thì phải đóng đô ở Quan Trung. Lục Văn Tương công (chữ "Lục" in mờ) nói núi sông bốn mặt bịt kín, hình thế đứng đầu thiên hạ. Kinh Dịch nói: "Hiểm của trời không thể leo; hiểm của đất là núi sông gò đống; vương công đặt hiểm để giữ nước mình". Chỉ đất này là đúng như vậy.

Quan Trung bốn cửa ải
Sơ đồ Thầy vẽ lại: Quan Trung có Hàm Cốc ở đông, Tán quan ở tây, Vũ quan ở nam, Tiêu quan ở bắc. Sơ đồ: Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại.
Hàm Cốc cổ quan
Hàm Cốc cổ quan đầu thế kỷ hai mươi, cửa ải phía đông của Quan Trung. Ảnh: Hắc Long Hội (Á Tế Á đại quan), Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Vương khí Quan Trung qua các đời – 關中王氣

Cho nên đất Quan Thiểm hình thắng đủ, long cục đẹp, vương khí tụ về, mà Văn vương, Vũ vương, Chu công cùng các thánh nối nhau sinh ra. Văn vương đóng đô ở Kỳ, dời sang Phong; Vũ vương dời đến Cảo Kinh; Thành vương thật đóng đô ở Cảo để dựa hình thắng thiên hạ. Lúc Tây Chu toàn thịnh chỉ qua lại ở Lạc ấp để chầu chư hầu. Đến Bình vương tránh Khuyển Nhung mới dời đô sang Lạc Dương, gọi là Đông Chu; nhà Chu ngày một yếu mà vương khí Ung châu về tay nhà Tần.

Tổ tiên nhà Tần có Phi Tử giỏi nuôi ngựa, coi ngựa cho Chu Hiếu vương, ngựa sinh sôi nhiều, được chia đất làm phụ dung, ở ấp Tần. Ba đời đến Tần Trọng mới lớn. Qua Trang công, Tương công; Khuyển Nhung giết vua Chu, Tương công cứu Chu có công, được phong làm chư hầu, được ban (chữ in mờ) tám trăm dặm đất trong kỳ nội Tây Chu. Tần ở đất ấy ngày càng mạnh, thôn tính thiên hạ, thống nhất bờ cõi; nhưng không có công đức, làm điều bạo ngược, không đủ xứng vương khí của đất. Nhà Hán dấy lên, theo lời bàn của Lâu Kính, Trương Lương, nhân đô cũ mà đóng đô, truyền mười hai đời vua, hai trăm mười bốn năm. Sau nhà Đường lại đóng đô ở đây, truyền mười tám đời vua, hai trăm sáu mươi chín năm. Người Tống cũng từng bàn muốn đóng đô ở đây, nhưng vì Hoành Sơn chưa vào bản đồ nên đóng đô ở Đại Lương để lo việc Hoành Sơn; vì thời Tống, Hoành Sơn là chỗ các rợ nương dựa, là đất người Nhung, người Hạ tất tranh, không được đất ấy thì không thể đóng đô ở Quan Trung.

TriềuĐôLời sách
Tây ChuKỳ, Phong, Cảo KinhVăn vương đô Kỳ, dời Phong; Vũ vương dời Cảo; Thành vương đô Cảo
TầnHàm DươngThôn tính thiên hạ nhưng không đủ đức xứng vương khí
HánTrường AnMười hai đời vua, hai trăm mười bốn năm
ĐườngTrường AnMười tám đời vua, hai trăm sáu mươi chín năm
TốngĐại Lương (Biện)Muốn đô Quan Trung nhưng Hoành Sơn chưa vào bản đồ

Lời Khâu Văn Trang công và Chu tử về đất Tần – 丘文莊 · 朱子

Khâu Văn Trang công nói: "Đất Tần dựa núi đai sông, bốn mặt bịt kín làm vững, gọi là kim thành nghìn dặm, nước thiên phủ, được cái hiểm trăm chọi hai của thiên hạ. Người Chu khởi ở Mân, rồi đóng đô Phong, Cảo; đất hình thế trong thiên hạ có lẽ không đâu hơn. Đến Bình vương dời sang đông, bỏ đất ấy cho Tần, đất Tần mới lớn. Thời Chiến quốc, Sơn Đông có sáu nước mà Tần chỉ là một; sáu nước hợp tung mà Tần riêng làm hoành, rốt cuộc lấy ít chế nhiều, gộp cả mà làm chủ; không riêng sức người mà cũng do địa thế. Từ khi Hán Cao đế nghe lời Lâu Kính, đóng đô phía tây ở Quan Trung, đời sau nói đến hình thắng ắt quy về đó. Nhà Đường dấy ở Tấn Dương cũng đóng đô ở đây. Từ khi người Tống đóng đô ở Biện, vương khí nơi này lặng tắt đến nay đã năm sáu trăm năm".

Tác giả xét kỹ lời ấy, cho là thật có chỗ thấy. Có người bàn rằng đường tải lương bằng sông (tào vận) không tiện; họ không biết nhà Chu với Hán, Đường mỗi nhà mấy trăm năm, việc tích trữ há không có cách? Vả lại thiên Vũ cống ghi ruộng Ung châu hạng "thượng thượng", sử khen đất màu nghìn dặm, có thể tích trữ; nhà Tần nổi tiếng giàu mạnh, chỉ xem cách xử trí thế nào thôi. Đại để Ung châu không chỉ đẹp ở hình thế hiểm vững, phong thuỷ dung tụ, mà còn nước sâu đất dày, tính dân chất phác, dễ (chữ in mờ) theo giáo hoá, càng đáng quý.

Chu tử nói: "Đất Kỳ, Phong, Văn vương dùng để dấy giáo hoá Nhị Nam, trung hậu như thế; người Tần dùng đất ấy, chưa bao lâu mà đổi hẳn phong tục: chuộng khí khái, trọng dũng lực, quên sống coi nhẹ cái chết, hăng hái có khí thế gọi tám châu, bắt các nước ngang hàng phải chầu; vì sao vậy? Thật bởi Ung châu đất dày nước sâu, dân nặng hậu chất thẳng, không có thói kiêu lười phù phiếm của Trịnh, Vệ; lấy điều thiện mà dẫn thì dễ dấy lên mà dốc lòng nhân nghĩa; lấy sự mạnh mà thúc thì cái tư chất cương nghị quả cảm cũng đủ làm binh mạnh, ruộng siêng, thành nghiệp giàu mạnh, các nước Sơn Đông không theo kịp. Đời sau muốn tính kế định đô lập nước, thật không thể không soi vào đó, mà con đường dẫn dắt dân càng không thể không cẩn thận hướng đi". Lời ấy thật hay thay!

Lạc Dương, cục Tử Vi – 洛陽

Kế trung long có Lạc Dương, tức đất nhà Chu dựng Lạc ấp. Phía trước gặp Y Khuyết, phía sau dựa Mang sơn, bên tả sông Triền, bên hữu sông Giản, Lạc thuỷ chảy xuyên giữa để tượng sông Ngân; đó là cục Tử Vi viên.

Cục Lạc Dương
Sơ đồ Thầy vẽ lại: trước Y Khuyết, sau Mang sơn, tả Triền hữu Giản, Lạc thuỷ chảy qua giữa. Sơ đồ: Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại.

Trương Tử Vi nói: "Lạc ấp là thế cách phi long; chân tay vốn tự rõ ràng, còn đón đưa thì mượn ở ngoài hợp lại; phàm (chữ in mờ) đại địa đón đưa đều lấy ở ngoài chứ không lấy ở thân. Cái gọi là chân tay của bản thân, một lần uốn khúc quanh co là năm sáu mươi dặm hoặc bảy tám mươi dặm, nên người ta không thấy đó là tay chân, huống là đón đưa ở xa ngoài, sao thấy được? Đây là đất bằng phẳng, nhìn không thấy bờ, chỉ có xét nguồn nước rồi mới nhận ra".

Lạc ấp ở giữa thiên hạ, là bụng của đại long, bốn bề bằng phẳng. Gần thì Hùng Nhĩ ở bên hữu, Tây Kinh ở bên tả; lấy xa thì Thượng Lạc ở phía tây, Thái Hoa ở phía đông, Chung Nam, Đôn Vật ở phía bắc, Nội Phương ở Hà Nam. Chu công chọn nơi chính giữa thiên hạ, như bụng là chỗ đô hội của thân người. Lấy nước mà nói thì Lạc thuỷ từ tây chảy qua phía trước, Triền, Giản làm giới phía đông, hai dòng (hai chữ in mờ) vòng phía sau, Y thuỷ bày trước mặt; hợp phép phong thuỷ nhất. Nhưng lấy hình thắng mà bàn thì đất bằng không hiểm, bốn mặt chịu địch. Cho nên nhà Chu dựng Lạc ấp chỉ vì ở giữa để lo trị, đường sá đều nhau, mà họp chư hầu ở đây, chứ không phải đóng đô.

Bảng chữ Long Môn, Lạc Dương
Bảng chữ Long Môn ở Lạc Dương; Long Môn chính là Y Khuyết trước mặt đất Lạc. Ảnh: 沈澄心, Wikimedia Commons, CC0.

Theo Đại học diễn nghĩa, Trần Đại Du nói: "Thành vương thật đóng đô ở Cảo Kinh, chỉ qua lại chầu chư hầu, tế Thanh miếu ở Lạc. Cho nên Cảo Kinh gọi là Tông Chu, vì là nơi thiên hạ tôn; Lạc ấp gọi là Thành Chu, vì đạo nhà Chu thành ở đó. Lạc ấp là chỗ chính giữa nhất của thiên hạ, Phong Cảo là chỗ hiểm nhất của thiên hạ. Thành vương đặt đỉnh ở Lạc ấp để chầu chư hầu, là để thừa khí trung hoà của trời đất, ở giữa mà trông bốn biển, cách tỏ ra với thiên hạ là công bằng; định đô ở Cảo Kinh để làm vững gốc, là để dựa hình thắng thiên hạ, cứ thượng du mà chế sáu cõi, cái lo cho thiên hạ là sâu xa". Lời ấy thật đúng!

Sau Bình vương tránh Khuyển Nhung dời đô về Lạc, nhà Chu ngày một suy, dần đến không thể cứu. Đầu nhà Hán, Cao tổ cũng muốn đóng đô ở Lạc, vì lời Lâu Kính, Trương Lương mà đóng đô ở Quan Trung. Quang Vũ trung hưng mới dựng đô ở Lạc, gọi là Đông Đô; Lạc Dương lại ở Hà Nam đất đô nhà Chu, cách sông Y, có các dòng nước phía sau, đất đai phòng bị khá đủ, cũng đáng lấy. Nhưng đều bằng rộng, trống trải không che (chữ in mờ); có đức thì dễ làm vua, không đức thì dễ mất, không dùng được. Cho nên Đông Chu đóng đô ở Lạc mà kéo dài được mấy trăm năm là vì đức của Văn vương, Vũ vương dân không nỡ quên.

Ôn công trong Lịch niên đồ nói: "Nhà Chu từ Bình vương dời sang đông, ngày một suy, đến Chiến quốc lại chia làm hai, đất đai dân chúng không bằng một đại phu nước mạnh; vậy mà thiên hạ vẫn tôn mà thờ làm chủ chung, kéo dài không dứt, vì sao? Vì đức của Văn vương, Vũ vương trồng gốc vững mà phát nguồn sâu. Nếu không thì mấy ấp nhỏ nhoi ở giữa bảy nước hung bạo, một ngày cũng không còn, huống là mấy trăm năm?" Đó là lời bàn chắc chắn.

Đồ Lạc ấp
Trang sách: Lạc ấp đồ, các dòng nước hội về Lạc, có Lạc ấp, Tây Kinh, Thái Hoa sơn và Đông đô Lạc Dương. Trang gốc bản khắc đời Minh.

Biện Lương và chuyện Hoàng Hà đổi dòng – 汴梁 · 河患

Kế nữa trên trung long có Biện Lương. Long từ Hùng Nhĩ đến đây, bằng phẳng muôn dặm; Hoàng Hà ở phía bắc, sông Hoài ở phía nam; cũng là cục Thiên Uyển viên. Thời Ngũ đại, Lương, Hán, Tấn, Chu đều đóng đô ở đây mà năm đời không lâu. Nhà Tống đóng đô, truyền chín đời vua, một trăm sáu mươi bảy năm rồi dời về nam ở Lâm An. Lúc ấy Biện Lương ở phía nam sông, còn tạm lấy được.

Thanh minh thượng hà đồ, Trương Trạch Đoan
Trương Trạch Đoan (đời Tống), Thanh minh thượng hà đồ, cảnh sông ở Biện Kinh, tức Biện Lương. Ảnh: Trương Trạch Đoan, Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Nay nước sông xói vỡ, thành lại ở phía bắc sông, không còn phong thuỷ hình thắng ngày trước. Hoàng Hà cũ ở phía bắc thành Khai Phong bốn mươi dặm; từ Tống, Nguyên sông đổi dòng xuyên vào sông Hoài. Đến năm Hồng Vũ thứ hai mươi bốn nhà Minh, sông vỡ ở Nguyên Vũ, chảy đông qua phía bắc thành Khai Phong năm dặm, lại xuống nam đến Hạng Thành, qua Dĩnh Xuyên vào sông Hoài, lòng sông cũ bị bồi lấp. Năm Chính Thống thứ mười ba lại vỡ ở Huỳnh Dương, chảy qua phía tây nam thành Khai Phong, sông mới phía bắc thành lại bồi lấp. Từ đó thành Biện ở phía bắc sông, long mạch bị sông xuyên phá, hình thắng cũng không có sông vòng để cậy, không dùng được.

Vì nguồn Hoàng Hà ở biển Tinh Tú dưới Côn Lôn, lại chảy ngầm dưới đất mấy trăm dặm không thấy; dòng mà vua Vũ khơi bắt đầu từ Tích Thạch, vốn chưa từng đi đến tận nguồn. Sông đến đây thế tràn ngang xói vỡ: bên ngoài thì Kinh, Vị, Tất, Thư hội ở Vị Nhuệ, lại có Y, Lạc, Triền, Giản cùng hai dòng nữa (hai chữ in mờ) hội ở Để Trụ, chỗ thoát chỉ có hai dòng Nhữ, Tứ; bên trong thì (một chữ in mờ), Tế, Nội Hà, Hô Đà, Hằng, Phủ theo vào thêm, đến Cửu Hà, Nghịch Hà, thế tuy xa mà càng mạnh; cho nên có nạn sông, không phải sức người chế được. Từ Tam đại đã vậy; qua Hán, Đường, Tống, Nguyên đến nay năm nào cũng vỡ, dân ven sông đều thành cá ba ba cả, huống là đóng đô được sao?

Nguyên văn – 原文

論中龍所結帝都垣局

中龍有關中,曰豐、曰鎬、曰咸陽、長安,皆今陝西地,通曰關陝,古雍州也。楊公云:關中原是太微垣。又曰:長安落在垣宿中。蓋中幹之尊也。其龍發於崑崙,經由黑水,絡西河,橫山始起祖宗,轉縈貊澤,自西而東,盡于雍州。張子微曰:長安之龍起於橫山,其山皆黃石,縣亘八百餘里,不生草木。及至[?]州之地,涇水出安定,在雍州之西,自西而南入渭水而北,是為渭汭。渭水出鳥鼠同穴,而為雍州之西山,至涇水所屬之地則為北。惟此依山挾水,號為天府之國。又曰:秦都咸陽,非長安,以宮屬渭,跨渭為飛橋複道,以象天[?]道而屬阿房,如驪山溫泉,又長安之枝龍也。長安之下則有岐、梁、荊諸山為托,灃、涇、漆、沮、河水界限為衛。蔡文節公曰:咸陽之地,龍合玄格,前後左右諸山包護。此皆謂其風水之美也。若以形勝言之,則婁敬所謂被山帶河,四塞為固;張良所謂左殽函,右隴蜀,沃野千里,南有巴蜀之饒,北有胡宛之利,阻三面而守,獨以一面東制諸侯,乃金城千里,天府之國者是也。故史稱關中阻山帶河,四塞之險:東有函關,西有散關,南有武關,北有蕭關。呂成公亦謂關中是形勢之地,欲據形勢,須都關中。陸[?]文襄公謂其山河四塞,形勢甲天下。易曰:天險不可升,地險山川丘陵,王公設險以守其國。惟此為然耳。故關陝之地,形勝全,龍局美,王氣攸萃,而文、武、周公列聖篤生。自文王都岐,徙豐,武王遷鎬京,成王實都于鎬,以據天下形勝。當西周全盛時,特往來朝諸侯於洛邑。至平王避犬戎,始遷都洛陽,號曰東周,則周日微弱,而雍州王氣為秦得之。蓋秦先世有非子者,善畜馬,為周孝王主馬,大蕃息,分土為附庸,邑居秦。歷三世至秦仲始大。歷莊、襄,犬戎殺周王,襄公救周有功,封為諸侯,賜[?]西周畿內八百里之地。秦即其地,日以強盛,并天下,統一區宇。然無功德,肆暴虐,不足以當其地王氣。漢興,以婁敬、張良之議,遂因其故都而都之,傳十二帝,歷二百一十四年。其後唐又都之,傳一十八帝,歷二百六十九年。宋人亦嘗議欲都此,而以橫山未入版圖,故都大梁,以經營橫山。蓋橫山當宋時諸戎所依,為戎夏必爭之地,不得之則不可都,故爾。丘文莊公曰:秦地被山帶河,四塞以為固,所謂金城千里,天府之國,得天下之百二者也。周人初起于邠,繼都豐鎬,天下形勢之地蓋莫有過焉者也。至平王東遷而棄其地與秦,秦地始大。戰國之世,山東之國六,而秦居其一。六者為縱,而秦獨為衡焉,卒能以少制眾,并而有之,非獨人力,亦地勢然也。自高帝用婁敬言,西都關中,後世言形勝者必歸焉。唐起晉陽,亦都于斯。自宋人都汴之後,王氣消歇者五六百年於今矣。詳究文莊茲論,確有所見。而議者乃謂漕運不便,不知周與漢、唐各數百年,而其儲積豈無其道?且禹貢著雍州厥田惟上上,史稱沃壤千里,可以儲貯,而秦號富彊,顧所處之如何耳。大抵雍州非直形勢險固、風水融聚為美已也,且其水深土厚,民性質樸,易[?]於從化,尤為可嘉。朱子曰:岐豐之地,文王用之以興二南之化,如彼其忠且厚也;秦人用之,未幾而一變其俗,尚氣槩,先勇力,忘生輕死,悍然有招八州、朝同列之氣,其故何哉?誠以雍州土厚水深,其民重厚質直,無鄭衛驕惰浮靡之習,以善導之,則易興起而篤于仁義;以猛驅之,則其強毅果敢之資亦足以彊兵力農,而成富彊之業,非山東諸國所及也。後世欲為定都立國之計,誠不可不監乎此,而於導民之路尤不可不慎其所之。旨哉言乎!
(圖)雍州圖(崑崙、渭水、岍山、灃、涇、漆、沮、渭汭、西河、咸陽宮、關陝、長安、岐山、梁山、荊山、鳥鼠山、阿房宮等)

中龍之次有洛陽,即周營洛邑之地也。前值伊闕,後據邙山,左瀍右澗,洛水貫其中,以象河漢,此紫微垣局也。張子微曰:洛邑是飛龍格勢,脚手本自分明,迎送却從外假合,凡[?]大地迎送皆取諸外而不取諸身。所謂本身脚手,一屈曲縈廻,輒五六十里或七八十里,故人不見其為手足,況遠外迎送,其得見乎?此其平夷之地,一望無際,惟審其水源而後識之也。然洛邑居天下之中,為大龍之腹,四望平夷:近則熊耳居其右,西京在其左;取諸遠,則上洛在其西,太華在其東,終南、惇物在其北,內方則在河南,周公所以取制天下之中,猶腹為人身都會之所也。以水而言,則洛水自西而經其前,瀍澗界其東,[?][?]遶其後,伊水陳其面,最合風水法度。但以形勝論之,則平夷無險,四面受敵。故周營洛邑,特以宅中圖治,道里適均之故,乃于此朝會諸侯,非建都也。按大學衍義,陳大猷曰:成王實都鎬京,特往來朝諸侯,祀清廟于洛。故鎬京謂之宗周,以其為天下所宗也;洛邑謂之成周,以周道成于此也。洛邑天下之至中,豐鎬天下之至險。成王於洛邑定鼎以朝諸侯,所以承天地中和之氣,宅中以蒞四海,其示天下也公;於鎬京定都以壯基本,所以據天下形勝,據上游以制六合,其慮天下也遠。誠哉言也!後平王避犬戎,徙都于洛,則周室日衰,馴至不可為矣。漢初高祖亦欲都洛,以婁敬、張良之言,都于關中。光武中興,始于洛建都,謂之東都。洛陽却在周都河南,又隔伊水,有諸水在後,而地方之備差完,頗為可取。然皆平曠,[?]洋無蔽,有德易以王,無德易以亡,不可用也。故東周都洛而能延數百年之久者,誠以文武之德,民不忍忘故爾。溫公歷年圖曰:周自平王東遷,日以衰微,至於戰國,又分而為二,其土地人民不足以比彊國之大夫,然天下猶尊而事之,以為共主,綿綿然久而不絕,其故何哉?文武之德植本固而發源深也。不然,以區區數邑處于七暴國之間,一日不可存,況數百年乎?此確論也。

中龍之又其次者有汴梁。其龍自熊耳至此,平坦萬里,大河在其北,淮河在其南,亦天苑垣也。五代梁、漢、晉、周皆都于此,而年代不永。宋都之,傳九帝,歷一百六十七年而南遷臨安。是時汴梁在河之南,猶差可取。今河水衝決而在于河之北,無復當時風水形勝矣。舊黃河在開封城北四十里,宋元以來河徙穿淮,馴及我朝洪武二十四年,河決原武,東經開封城北五里,又南行至項城,經潁川以入淮,而舊河故道遂淤。正統十三年又決滎陽,過開封城之西南,而城北之新河又淤。自是汴城在河之北,龍脈經河穿壞,形勝亦無河遶可恃,不可用也。蓋河源于崑崙星宿海,又入地伏流數百里不見,其派禹之所導始于積石,初未曾窮河源也。河至於此,其勢橫放衝溢:外則涇、渭、漆、沮之會于渭汭,又有伊、洛、瀍、澗、[?]、[?]之會于底柱,所泄惟汝、泗二流;內則[?]、濟、內河、滹沱、恒、滏從而益之,至于九河、逆河,勢雖遠而逾盛,故有河患,非人力所能制者。自三代已然,由漢唐宋元迄今頻年衝決,而沿河之民悉魚鱉矣,況可都乎?
(圖)洛邑圖(惇山、上洛熊山、洛邑、西京、太華山、洛陽周居頑民之所、東都洛陽,諸水會流)

Ghi chú: chữ mờ không đọc được để □ hoặc [?]; chữ ghi [?] sau một chữ là chữ mờ đọc theo nghĩa. "Ung châu" là cách đọc 雍州 trong sách địa lý; "Thiên Uyển" là 天苑.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa

Thầy Vũ Giới dặn người học: đoạn này dạy phân biệt hai điều thường bị lẫn là phong thuỷ và hình thắng. Lạc Dương hợp phép phong thuỷ nhất, nước bốn bề đủ cả, nhưng đất bằng không hiểm nên giữ không được; Quan Trung vừa đẹp phong thuỷ vừa có bốn cửa ải nên làm đô lâu dài. Xem đất ở cũng vậy: cục tốt mà không có chỗ dựa, không có che chắn thì phúc khó bền. Chuyện Biện Lương lại dạy rằng nước đổi dòng có thể phá long mạch; đất từng tốt, sông lấp hay sông đổi, khí cũng đổi theo. Lời Chu tử về người Tần nhắc thêm: đất chỉ là nền, cách dẫn dắt người ở mới định kết quả.

Tóm lại

Bài này chép trọn mục trung long kết đế đô: Quan Trung là cục Thái Vi viên, long từ Côn Lôn qua Hoành Sơn đến Ung châu, bốn cửa ải, vương khí qua Chu, Tần, Hán, Đường, lời Khâu Văn Trang và Chu tử về đất Tần, đồ Ung Châu; Lạc Dương là cục Tử Vi, hợp phong thuỷ nhưng không hiểm, lời Trần Đại Du, Ôn công, đồ Lạc ấp; và Biện Lương, cục Thiên Uyển, hỏng vì Hoàng Hà đổi dòng. Bài sau chép nam long kết đế đô.

Bài sau: Nhân Tử Tu Tri: nam long kết đế đô Kim Lăng, Lâm An và tổng luận.

Bài trước: Nhân Tử Tu Tri: bắc long kết đế đô, Yên Sơn và Bình Dương.

Nguồn: Nhân Tử Tu Tri Tư Hiếu Địa Lý Tâm Học Thống Tông (人子須知資孝地理心學統宗), Từ Thiện Kế, Từ Thiện Thuật soạn, bản trùng san đời Minh: quyển ba, trung long kết đế đô Quan Trung, Lạc Dương, Biện Lương (sách thuộc công cộng). Nguyên văn chép theo bản khắc; lời chú nhỏ đặt trong ngoặc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng mộ, long nhập thủ và thuỷ khẩu.
  • Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Khẩu quyết trong sách là phần Thư; đem la bàn ra mộ thật, nhận long nhập thủ, thuỷ khẩu và lập hướng là phần Thủ, phải học trực tiếp. Mời tham khảo Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Trung long kết đế đô ở đâu? – 中龍

Ở Quan Trung (Phong, Cảo, Hàm Dương, Trường An), kế đến Lạc Dương, rồi Biện Lương.

Vì sao gọi Quan Trung là nước thiên phủ? – 天府之國

Vì dựa núi đai sông, bốn mặt có Hàm Cốc, Tán quan, Vũ quan, Tiêu quan, ruộng tốt nghìn dặm, giữ ba mặt mà dùng một mặt chế chư hầu.

Lạc Dương là cục gì? – 紫微垣局

Cục Tử Vi viên: trước Y Khuyết, sau Mang sơn, tả Triền hữu Giản, Lạc thuỷ chảy giữa tượng sông Ngân.

Vì sao nhà Chu không đóng đô hẳn ở Lạc? – 宅中圖治

Vì Lạc hợp phong thuỷ nhưng đất bằng không hiểm, bốn mặt chịu địch; nhà Chu dùng Lạc để họp chư hầu, còn đô thật ở Cảo Kinh.

Vì sao sách nói Biện Lương không đóng đô được nữa? – 河患

Vì Hoàng Hà đổi dòng, thành ở phía bắc sông, long mạch bị sông xuyên phá, không còn sông vòng để cậy.

Từ khoá: ["Nhân Tử Tu Tri" · "trung long" · "Quan Trung" · "Lạc Dương" · "Biện Lương" · "đế đô phong thuỷ"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…