Nhân Tử Tu Tri
人子須知 (山水總說)
Tác giả: Từ Thiện Kế 徐善繼 và Từ Thiện Thuật 徐善述 (anh em sinh đôi, người Đức Hưng, Giang Tây, đời Minh) soạn
Bản gốc: Trùng san Nhân Tử Tu Tri Tư Hiếu Địa Lý Tâm Học Thống Tông 重刊人子須知資孝地理心學統宗, 39 quyển, đời Minh; tự tựa năm Gia Tĩnh Giáp Tý (1564), bản trùng khắc ở Dĩnh Trung năm Vạn Lịch Quý Mùi (1583).
Bài trước mở quyển hai của Nhân Tử Tu Tri với Côn Lôn là tổ các núi và lời Chu tử tổng luận núi Trung Quốc. Bài này chép trọn phần tổng thuyết núi sông tiếp theo: lời Kim thị ở Nhân Sơn chia núi sông làm ba lạc, phép khơi nước của vua Vũ, lời các nhà Chu tử, Thái Cửu Phong, Đông Pha, Ngô thị, Thái Mục Đường, và các lời chú về năm sông lớn Trường Giang, sông Hoài, Hoàng Hà, sông Hán, sông Tế.
Trả lời nhanh: Kim thị nói núi sông trời đất móc nối thông nhau mà mỗi bên có mạch lạc riêng: bắc lạc từ Tích Thạch qua Âm Sơn, Thái Hành đến Kiệt Thạch; trung lạc từ Tây Khuynh qua Chung Nam, Thái Hoa, Tung Cao đến Đồng Bách; nam lạc từ Mân Sơn ba lần cuộn thành Tam Hiệp, Hành Sơn, Lư Sơn, Thiên Mục; Thái Sơn đứng riêng ở đông làm thuỷ khẩu. Chu tử nói hai nước kẹp nhau thì giữa có núi, hai núi kẹp nhau thì giữa có nước. Thái Mục Đường nói núi một gốc chia muôn nhánh, nước muôn dòng về một biển. Ngô thị nói Hoàng Hà nguồn xa nhất, nên người xưa tế sông trước biển.
Kim thị: ba lạc núi sông – 金氏三絡
Kim thị ở Nhân Sơn nói: hình thường của trời đất vốn móc nối thông nhau, nhưng mỗi phần có mạch lạc riêng.
Bắc lạc. Từ Côn Lôn về đông bắc: từ Tích Thạch lên bắc là sông Hoàng, Tinh Hải, Thanh Hải đến Hạo Môn, đều là nguồn Hoàng Hà. Vào đất Hung Nô sang đông là Âm Sơn; lại xuống đông nam từ phía bắc đất Đại, Vân, Sóc chia ra chạy về nam làm Bắc Nhạc, đến Thái Hành, là sống núi Hà Bắc. Hồ Khẩu, Lôi Thủ, Thái Nhạc, Tích Thành, Vương Ốc là các đỉnh của nó; sông Phần, Tấn, Trác, Dịch, Hô Đà, Chương, Hoàn, Vệ là các dòng nước của nó. Nhánh chia sang đông đi phía bắc U, Yên, làm sườn bắc của Ngũ Quan, đến Doanh, Bình làm núi Kiệt Thạch.
Trung lạc. Từ Côn Lôn sang đông: từ Tây Khuynh, sông Thao ra phía bắc chảy vào Hoàng Hà, sông Hoàn ra phía nam chảy vào Trường Giang; lại sang đông là các núi Chu Ngữ, Điểu Thử, là nguồn sông Vị. Phía bắc nguồn Vị kẹp nguồn Hoàng Hà sang đông là Khiên, Kỳ, Kinh Sơn, nguồn sông Kinh, Tất Thư. Phía nam sông Vị, các đỉnh từ Tây Khuynh xuống trải dài làm Chung Nam, sừng sững làm Thái Hoa, đông bắc là Hào, Thiểm, đông nam là Hùng Nhĩ, Ngoại Phương, Tung Cao, nguồn sông Y, Lạc; lại xuống nam làm Đồng Bách, nguồn sông Hoài, đến các núi Hoài Tây.

Nam lạc. Từ Tây Khuynh, Chu Ngữ chia xuống nam là Bá Trủng, nguồn sông Dạng, kẹp sông Hán mà đi: phía bắc là các lũng Chung Nam, Hoa, Hùng; phía nam là các đỉnh phía đông đất Thục; người ta nói các núi phía đông Thục đều là Bá Trủng, ý nói gò núi liền dài. Xuống đông nam là Mân Sơn, nguồn Trường Giang, núi kẹp sông sang đông. Nhánh bắc là mạch phía nam Tây Khuynh, phía tây Bá Trủng, làm nguồn sông Hoàn, Tây Hán và các sông vùng Giang Lăng (vài tên sông ở đây in mờ). Nhánh nam chạy xuống nam làm núi Mông, Thái, nguồn sông Thanh Y, Đại Độ, Mã Hồ, lại sang đông bọc Phù, Kiềm; một lần cuộn lên bắc làm Tam Hiệp, phần ra ngoài bọc nguồn Cửu Giang; lần cuộn giữa làm Hành Sơn; lần cuộn thứ hai lên bắc làm Lư Phụ; phần chạy ra phía đông của lĩnh lại làm nguồn các sông Viên, Cát, Chương, Cống, Hu, Tín; đến lĩnh Phân Thuỷ, Ngư Lương cuộn lần ba lên bắc, qua Tân An, dựng Thiên Mục, hết ở Thăng, Nhuận. Giữa lần cuộn thứ hai nước tụ ở Động Đình, giữa lần cuộn thứ ba nước tụ ở Bành Lãi; phía đông lần cuộn thứ ba thì nam là Mân, Chiết, bắc là Chấn Trạch.

Chỉ có Thái Sơn đứng riêng ở phương đông, chắn ngang hai bên để che Trung Nguyên, đó là chỗ khác lạ. Kim thị lại nói Thái Sơn đứng riêng ở phương đông là thuỷ khẩu của Trung Quốc.


Phép khơi nước của vua Vũ – 禹貢導水
Sách tóm phần khơi nước trong thiên Vũ cống: khơi sông Hoàng đến chỗ hợp làm Nghịch Hà vào biển; khơi sông Dạng sang đông làm Bắc Giang vào biển; khơi Trường Giang sang đông làm Trung Giang vào biển; khơi sông Duyện sang đông bắc hợp sông Vấn rồi vào biển; khơi sông Hoài sang đông hợp sông Tứ, Nghi rồi vào biển; khơi sông Vị sang đông qua Tất Thư vào Hoàng Hà; khơi sông Lạc sang đông hợp sông Y rồi lên đông bắc vào Hoàng Hà. Đó là đại thế núi sông Trung Quốc.
Lời các nhà về núi – 諸家論山
Chu tử nói: Hà đồ bảo Côn Lôn là giữa đất. Lời chú dẫn Tố vấn: trời thiếu ở tây bắc, đất không đầy ở đông nam. Thuỷ kinh nói Côn Lôn cách Tung Sơn năm vạn dặm; Chu tử cho là không xa đến thế, vì Trung Quốc đến Vu Điền hai vạn dặm, Vu Điền đến Côn Lôn không thể còn ba vạn dặm; Văn Xương tạp lục chép sứ Vu Điền tự nói đi về tây hơn bốn nghìn ba trăm dặm là Côn Lôn. Trung Quốc ở đông nam Côn Lôn, các nước Thiên Trúc ở chính nam; đại để hình đất như cái bánh màn thầu, chóp nhọn là Côn Lôn.
Thái thị ở Cửu Phong nói: gốc và sống núi các núi Hà Bắc đều từ các châu Hoàn, Vũ, Lam, Hiến phía bắc đất Đại theo chỗ cao mà đến. Nước phía tây sống chảy về tây vào thượng lưu Long Môn, Tây Hà; nước phía đông sống chảy về đông làm sông Tang Càn qua U, Ký vào biển. Nhánh tây là Hồ Khẩu, Thái Nhạc; nhánh kế bọc nguồn Phần, Tấn ra nam làm Tích Thành, Vương Ốc, lại quặt tây làm Lôi Thủ; nhánh kế nữa là Thái Hành; nhánh kế nữa là Hằng Sơn; đó là núi phía bắc Hoàng Hà (hai chữ trước câu này in mờ). Mạch Mân Sơn thì nhánh bắc làm Hành Sơn, hết ở phía tây Động Đình; nhánh nam qua Quế Lĩnh lên bắc qua đất Viên, Quân đến Phu Thiển Nguyên ở Đức An; giữa hai nhánh có sông Tương cắt ngang; Hành Sơn ở tây nam sông Tương, Phu Thiển Nguyên ở đông bắc sông Tương.

Chu tử nói: núi thiên hạ tây bắc cao nhất. Từ Quan Trung một nhánh sinh xuống Hàm Cốc đến Tung Thiếu, đông hết ở Thái Sơn; một nhánh từ phía bắc Bá Trủng, Hán thuỷ sinh xuống đến Dương Châu thì hết; núi Giang Nam thì từ Mân Sơn chia một nhánh hết ở Lưỡng Chiết, Mân, Quảng.
Chu tử lại nói: phàm hai nước kẹp nhau mà đi thì giữa ắt có núi; hai núi kẹp nhau mà đi thì giữa ắt có nước. Sông ra từ Mân Sơn, núi Mân kẹp hai bờ sông mà đi; bên kia một nhánh làm nhiều chỗ ở Giang Bắc, bên này một nhánh làm Hồ Nam, một nhánh làm Kiến Khang, một nhánh làm Phúc Kiến, Lưỡng Quảng.
Chu tử lại nói: mạch Mân Sơn, một nhánh làm Hành Sơn đã hết ở phía tây Cửu Giang; một nhánh lại xuống nam rồi sang đông qua Quế Lĩnh, bọc nguồn sông Tương lên bắc qua đất Viên, Quân, hết ở Lư Phụ; một nhánh lại sang đông qua Đại Dữu, bọc nguồn Bành Lãi lên bắc hết ở Kiến Khang (chữ "Đại Dữu" đọc theo nghĩa); một nhánh lại sang đông bọc nguồn Chiết Giang, đầu phía bắc hết ở Cối Kê, đuôi phía nam hết ở Mân, Việt.
Nguồn nước và Côn Lôn – 河源
Chu tử ngữ lục nói: kinh Phật kể trên đỉnh Côn Lôn có ao lớn A Nậu, nước chảy ra bốn phía; dòng chảy về đông nam vào Trung Quốc là Hoàng Hà, ba phía kia là các sông Nhược Thuỷ, Hắc Thuỷ.
Đông Pha chỉ chưởng đồ nói: Tây Vực ở phía tây Hung Nô, phía nam Ô Tôn, nam bắc có núi lớn, giữa có sông, phía đông giáp Hán, chặn bằng Ngọc Môn, Dương Quan, phía tây giới hạn bằng Thông Lĩnh. Núi phía nam ra đông đến Kim Thành, nối với núi phía nam đất Hán. Sông có hai nguồn, một ra Thông Lĩnh, một ra Vu Điền; Vu Điền ở dưới núi phía nam, sông chảy lên bắc hợp với sông Thông Lĩnh, sang đông đổ vào biển Bồ Xương. Nước ấy đọng lại, đông hè không tăng giảm; người ta cho là chảy ngầm dưới đất, ra phía nam ở núi Tích Thạch làm Hoàng Hà của Trung Quốc.

Ngô thị ở Lâm Xuyên nói: Hoàng Hà phát từ Côn Lôn, nguồn xa nhất, trong nước Trung Quốc chỉ nó như thế. Sông Hán phát từ Bá Trủng, Trường Giang phát từ phía tây Mân Sơn, so với sông khác cũng là xa, nhưng không đến tận chỗ mạch núi mới khởi, nên không sánh được nguồn Hoàng Hà. Vì vậy trong các sông có nguồn của thiên hạ, Hoàng Hà đứng đầu; người xưa tế sông trước rồi mới tế biển, là trọng nguồn.
Chu tử nói: chỗ người Nữ Chân khởi lên có sông Áp Lục; truyện nói thiên hạ có ba sông lớn là Hoàng Hà, Trường Giang và Áp Lục.
Thái Mục Đường nói: núi đều tổ ở Côn Lôn, chia nhánh chia mạch, càng nhiều càng nhỏ, đó là một gốc thành muôn khác; nước đều về biển lớn, khác dòng cùng chảy, càng hợp càng rộng, đó là muôn khác về một gốc. Ngô thị ở Lâm Xuyên nói: chỗ mạch núi thiên hạ khởi từ Côn Lôn, chính là chỗ nguồn nước phát ra.

Lời chú về năm sông lớn – 江淮河漢濟
Trường Giang. Thuỷ kinh nói sông ra từ Mân Sơn. Lời chú: Mân Sơn ở huyện Đê Đạo đất Thục, là chỗ đại giang phát ra, chảy về đông nam qua phía bắc huyện; Mân Sơn tức Độc Sơn, nước gọi Độc Thuỷ, còn gọi núi Vấn Phụ, ở ngoài biên. Ích Châu ký nói nguồn đại giang mới phát ở dưới lĩnh Dương Bác, men vách tản ra, lớn nhỏ hàng trăm dòng, nhỏ chưa ngập chén rượu; xuống đông nam hơn trăm dặm đến lĩnh Bạch Mã, qua cửa Thiên Bành, còn gọi Thiên Cốc. Tần Chiêu vương cho Lý Băng làm quận thủ Thục; Lý Băng thấy huyện Đê Đạo có núi Thiên Bành, hai núi đối nhau như cửa khuyết, gọi là cửa Thiên Bành. Từ đây trở lên nước rất nhỏ, gọi là "phát nguồn lạm thương".
Sông Hoài. Sông Hoài ra từ núi Thai Trâm huyện Bình Thị, Nam Dương, chảy đông bắc qua núi Đồng Bách. Sơn hải kinh nói Hoài ra từ núi Dư, phía đông Triều Dương, phía tây Nghĩa Hương; Thượng thư nói khơi sông Hoài từ Đồng Bách; Địa lý chí nói huyện Bình Thị đời Vương Mãng gọi là Bình Thiện; Phong tục thông nói núi Đại Phục ở Đồng Bách, Bình Thị, ở phía đông nam, là chỗ sông Hoài ra. Hoài nghĩa là đều; Xuân thu thuyết đề từ nói Hoài là làm đều thế nước; Thích danh nói Hoài là vòng quanh, quanh giới bắc Dương Châu, đông đến biển.

Hoàng Hà. Xuân thu thuyết đề từ nói chữ Hà có nghĩa là gánh; Thích danh nói Hà là xuống, theo chỗ đất thấp mà chảy thông; Khảo dị bưu nói Hà là khí của nước, tinh của bốn sông lớn; Hiếu kinh viện thần khế nói Hà là đứng đầu các nước, trên ứng sông Ngân. Tân luận nói trong bốn sông lớn, nguồn Hoàng Hà cao nhất và dài nhất, từ cao đổ xuống nên chảy xiết. Từ Cán trong Tề đô phú tả sông lớn mênh mang phát từ Côn Lôn, chín dòng chia đi. Vật lý luận nói nước sông vàng vì các dòng làm đục; trăm dặm một khúc nhỏ, nghìn dặm một khúc một thẳng. Đại tư mã đời Hán là Trương Trọng nói nước sông đục, lắng một thạch nước được sáu đấu bùn, dân tranh dẫn nước tưới ruộng làm sông không thông, đến tháng ba nước hoa đào lên thì vỡ đê, xin cấm dân dẫn nước; vì vậy Hoàng Hà còn gọi là sông đục. Thuật chinh ký nói bến Mạnh Tân nước thường đục, so với Trường Giang thì hẹp, so với Hoài, Tế thì rộng; mùa lạnh băng dày mấy trượng, băng mới đóng xe ngựa không dám qua, phải chờ cáo đi trước, vì cáo khéo nghe dưới băng không có tiếng nước mới qua, người thấy cáo đi mới qua sông.
Lời chú tiếp: theo Sơn hải kinh, sông chảy vào biển rồi lại ra, lên tây bắc vào núi Tích Thạch mà vua Vũ khơi, núi ở phía tây nam huyện Hà Quan, quận Lũng Tây, trong đất Khương (vài chữ ở câu này in mờ). Các sách đều nói Hoàng Hà ra từ Côn Lôn, nguồn kép phát ngầm, chìm ở Bồ Xương rồi lại ra, nên Lạc thư nói sông từ Côn Lôn ra ở Trùng Dã; qua Tích Thạch thì thành Hoàng Hà của Trung Quốc. Đại hà phú của Thành Công Tử An nói: xem trăm sông lớn mạnh, không gì đẹp bằng Hoàng Hà, lặn từ đỉnh Côn Lôn cao vút, ra từ Tích Thạch chót vót. Thích thị Tây Vực truyện nói sông từ Bồ Xương chảy ngầm dưới đất, ra phía nam ở Tích Thạch; người chú cho là khác với kinh văn, Tích Thạch phải ở dưới biển Bồ Xương.
Sông Hán. Sông Dạng là nguồn sông Hán, ra từ núi Bá Trủng huyện Đê Đạo, Lũng Tây, sang đông đến huyện Thư, Vũ Đô làm sông Hán, lại xuống đông nam đến huyện Bạch Thuỷ, Quảng Nguỵ, rồi đến phía đông bắc huyện Hà Manh hợp với sông Dạng. Sông Miện tức sông Hán, ra từ hang Lang Cốc phía đông huyện Thư, còn gọi là sông Thư; Hám Nhân nói vì lúc mới ra ẩm lầy nên gọi Thư, huyện cũng theo đó mà đặt tên. Sông chảy về nam, sông Tuyền Nhai đổ vào, đến huyện Thư hợp với Miện, lại xuống đông nam qua đồn Thư Thuỷ đổ vào Hán, gọi cửa Thư, tức là Miện Hán. Thượng thư nói khơi sông Dạng từ Bá Trủng, chảy về đông làm sông Hán; Sơn hải kinh nói Hán ra từ núi Phụ Minh. Lời chú còn dẫn Trọng Ung, Như Thuần, Khổng An Quốc: sông Dạng chảy đông làm Miện, đến Hán Trung làm sông Hán, nên hai tên gọi thông nhau (vài chữ ở đoạn này in mờ).
Sông Tế. Sông Tế ra từ núi Vương Ốc, nay ở Mạnh Châu mới thành dòng, chảy cắt ngang Hoàng Hà sang nam, chảy về đông hợp sông Vấn, lại lên đông bắc vào biển. Duyện Châu ở giữa sông Tế và Hoàng Hà; nay Tế Châu là đất Tế Nam. Từ thời Vương Mãng sông Tế chảy vào Hoàng Hà, nay vùng ấy không còn sông Tế (vài chữ ở đoạn này in mờ).
Nguyên văn – 原文
按仁山金氏曰:天地常形,固相為勾連貫通,然亦各有脈絡。自崑崙而東北言之,則自積石而北為湟水、星海、青海,以至浩亹,皆[?]河源也;入匈奴以東為陰山,又東南自代北雲朔分而南趨為北嶽,以至太行,是為河北之脊。壺口、雷首、太嶽、析城、王屋皆其群峰;汾、晉、涿、易、滹沱、漳、洹、衛則皆其諸水也。分而東趨者,行幽燕之北,為五關之陰,以至營平而為碣石,此北絡也。自崑崙以東言之,則自西傾而洮水出其北入河,桓水出其南入江,又東為朱圉、鳥鼠諸隴,則為渭之源。(渭)源以北,即夾河源而北以東,若岍岐、若荊山諸峰,涇水、漆沮諸源也。自渭以南,即西傾而下諸峰,亘為終南,屹為太華,東北為殽陝,東南為熊耳、外方、嵩高、伊洛之源,又南為桐柏、淮源,以達乎淮西諸山,此中絡也。又自西傾朱圉而南分,是為嶓冢、漾源,夾漢而趨者,北即終南、華、熊諸隴,南則蜀東諸峰。說者謂蜀東諸山皆嶓冢,正謂其岡岫綿亘耳。又東南言之,是為岷山江源,夾江而東者:北支即西傾以南、嶓冢以西之脈,為洹[?]水、西漢水、沮[?]江陵諸源;其南支即南趨為蒙蔡諸山,青衣、大渡、馬湖江諸源,又東包涪黔,一盤而北為三峽,其出者包絡九江之源,中盤中為衡山,其再盤而北為廬阜,其嶺之東出者又為袁、吉、章、貢、盱、信諸江之源,至分水、魚梁嶺三盤而北趨,過新安,峙天目,盡昇潤。再盤之間,其水聚洞庭;三盤之間,其水聚彭蠡;三盤以東,則南為閩浙,北為震澤,此南絡也。惟泰山則特起東方,橫亘左右,以障中原,此所以為異與。又曰:泰山特起東方,為中國水口,表鎮禹貢導水略云:導河至同為逆河入于海;導漾至東為北江入于海;導江至東為中江入于海;導沇水至東北會于汶,又東入于海;導淮至東會于泗沂,東入于海;導渭至東過漆沮入于河;導洛至東會于伊,又東北入于河。此中國山水大勢也。
朱子曰:河圖言崑崙者,地之中也。(素問曰:天不足西北,地不滿東南。水經云:崑崙取嵩山五萬里。看來不會如此遠。蓋中國至于闐二萬里,于闐去崑崙無緣更有三萬里。文昌雜錄記于闐遣使來貢獻,使者自言其地西去四千三百餘里即崑崙山。今中國在崑崙之東南,而天竺諸國在其正南。大抵地形如饅頭,然其尖則崑崙也。)
九峰蔡氏曰:河北諸山根本脊脈皆自代北寰武嵐憲諸州乘高而來,其脊以西之水則西流以入龍門西河之上流,其脊以東之水則東流而為桑乾(幽冀)以入于海。其西一支為壺口、太嶽,次一支包汾晉之原而南出以為析城、王屋,而又西折以為雷首,又次之一支乃為太行,又次之一支則乃為恒山,此□□大河北境之山也。岷山之脈,其北一支為衡山而盡於洞庭之西,其南一支度桂嶺北經袁筠之地至德安之敷淺源。二支之間,湘水間斷。(衡山在湘水西南,敷淺源在湘水東北。)
朱子曰:天下之山西北最高,自關中一支生下函谷以至嵩少,東盡泰山,此是一支;又一支自嶓冢漢水之北生下至揚州而盡,江南諸山則又自岷山分一支以盡于兩浙閩廣。
又曰:大凡兩水夾行,中間必有山;兩山夾行,中間必有水。江出岷山,岷山夾江兩岸而行,那邊一支去為江北許多去處,這邊一支去為湖南,又一支去為建康,又一支為福建二廣。
又曰:岷山之脈,其一支為衡山者已盡于九江之西;其一支又南而東度桂嶺者則包湘原而北經袁筠之境以盡于廬阜;其一支又東而度大庾[?]者則包彭蠡之原以北盡于建康;其一支則又東而包浙江之原,而北其首以盡會稽,南其尾以盡閩粵。
朱子語錄云:佛經說崑崙山頂有阿耨大池,水流四面而出,東南流入中國者為黃河,其三方流者為弱水、黑水之類。
東坡指掌圖云:西域在匈奴之西,烏孫之南,南北有大山,中央有河,東則接漢,阨以玉門陽關,西則限以葱嶺。其南山東出金城,與漢南山屬焉。其河有兩源,一出葱嶺,一出于闐。于闐在南山下,其河北流,與葱嶺河合,東注蒲昌海。其水停居,冬夏不增減,皆以為潛行地下,南出于積石山為中國河云。
臨川吳氏曰:河水發自崑崙者,其源為最遠,惟中國之水為然。漢之發源於嶓冢,江之發源於岷山以西,視他水亦可謂遠,而非極於山脈初起之處,則不得與河源並也。故天下有源之水,河為第一,古人祭川先河後海,重其源也。
朱子曰:女真起處有鴨綠江,傳云:天下有三處大水,曰黃河,曰長江,曰鴨綠是也。
蔡牧堂曰:凡山皆祖崑崙,分支分脈,愈繁愈細,此一本而萬殊也;凡水皆宗大海,異派同流,愈合愈廣,此萬殊而一本也。
臨川吳氏曰:天下之山脈起於崑崙,山脈之所起,即水源之所發也。
水經云:江水(出岷山。岷山在蜀氐道縣,大江所出,東南過其縣北。岷山即瀆山也,水曰瀆水,又謂之汶阜山,在徼外,江水所導也。益州記曰:大江泉源即今所聞,始發羊膊嶺下,緣崖散漫,小大百數,殆未濫觴矣。東南下百餘里至白馬嶺而歷天彭闕,亦謂之天谷。秦昭王以李冰為蜀守,冰見氐道縣有天彭山,兩山相對,其形如闕,謂之天彭門,亦曰天彭闕。江水自此已上至微弱,所謂發源濫觴者也。)
淮水(淮水出南陽平氏縣胎簪山,東北過桐柏山。山海經曰:淮出餘山,在朝陽東,義鄉西。尚書導淮自桐柏。地理志曰:南陽平氏縣,王莽之平善也。風俗通曰:南陽平氏縣桐柏大復山在東南,淮水所出也。淮,均也。春秋說題辭曰:淮者,均其勢也。釋名曰:淮,韋[?]也,韋[?]繞揚州北界,東至于海也。)
河水(春秋說題辭曰:河之為言荷也。釋名曰:河,下也,隨地下處而通流也。考異郵曰:河者水之氣,四瀆之精也。孝經援神契曰:河者水之伯,上應天漢。新論曰:四瀆之源,河最高而長,從高注下,水流激峻,故其流急。徐幹齊都賦曰:川瀆則洪河洋洋,發源崑崙,九流分逝,北朝滄淵,驚波沛厲,浮沫揚奔。物理論曰:河色黃者,眾川之流蓋濁之也。百里一小曲,千里一曲一直矣。漢大司馬張仲議曰:河水濁,清澄一石水六斗泥,而民競引河溉田,令河不通利,至三月桃花水至則河決,以其噎不泄也。禁民勿復引河。是黃河兼濁河之名矣。述征記曰:盟津河津恒濁,方江為狹,比淮濟為闊,寒則冰厚數丈,冰始合,車馬不敢過,要須狐行,云狐善聽水下無聲乃過,人見狐行方渡。又□□□:山海經曰:河水出[?]渤海,又海[?]水西北入禹所道積石山,山在隴西郡河關縣西南羌中。余考群書,咸言河出崑崙,重源潛發,淪于蒲昌,出于海水[?],故洛書曰:河自崑崙出于重野,謂此矣。經積石而為中國河。□□成公子安大河賦曰:覽百川之弘壯,莫尚美于黃河,潛崑崙之峻極,出積石之嵯峨。釋氏西域傳曰:河自蒲昌潛行地下,南出積石,而經文在此,似于不同,積石宜在蒲昌海下矣。)
漢水(漾水即漢水發源也。漾出隴西氐道縣嶓冢山,東至武都沮縣為漢水,又東南至廣魏白水縣西,又東南至葭萌縣東北與漾水合。沔水即漢水,沔出武都沮縣東狼谷中,沔水一名沮水。闞駰曰:以其初出沮洳然,故曰沮水,此縣之受名焉。導源南流,泉街水注之,出河池縣東南流入沮縣,會于沔。沔水又東南逕沮水戍而東南流注漢,曰沮口,所謂沔漢者也。尚書曰:嶓冢導漾,東流為漢。山海經所謂漢出鮒鳴山也,東北流得獸[?]水口,東北合沮口,同為漢水之源也。仲雍云:是水南至關城合西漢水。故如淳曰:此方□為漢水[?]。孔安國曰:漾水東流為沔,蓋與沔合也。至漢中為漢水,是互相通稱矣。)
濟水(濟出王屋山,今孟州始為導水,流而為濟,截河南渡,東流與汶水會,又北東入於海。兗州在濟河之間,□濟源為名。今濟州乃濟南之地。濟自王莽時入河,同□入海,今河之地無濟水矣。)
Ghi chú: phần chú năm sông in chữ rất nhỏ, nhiều chữ mờ; chữ không đọc được để □, chữ đọc theo nghĩa hoặc theo các sách cùng chép ghi [?]. Lời chú trong ngoặc là chú chữ nhỏ của sách.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa
Thầy Vũ Giới dặn người học: phần này dạy cách nhìn núi và nước như một hệ. Câu của Chu tử "hai nước kẹp nhau thì giữa có núi, hai núi kẹp nhau thì giữa có nước" là phép dùng hằng ngày khi đi tìm long: muốn biết sống long ở đâu thì xem hai dòng nước hai bên, muốn biết long dừng ở đâu thì xem nước hợp ở đâu. Câu của Thái Mục Đường "núi một gốc chia muôn nhánh, nước muôn dòng về một biển" nhắc người học rằng long càng đi càng nhỏ, nước càng đi càng lớn; chỗ long nhỏ lại mà nước hợp lại là chỗ cần xét huyệt.
Tóm lại
Tổng thuyết núi sông trong quyển hai: Kim thị chia núi sông Trung Quốc làm bắc lạc, trung lạc, nam lạc, Thái Sơn đứng riêng làm thuỷ khẩu; Vũ cống chép đường khơi các sông; các nhà Chu tử, Thái Cửu Phong, Đông Pha, Ngô thị, Thái Mục Đường bàn núi và nguồn nước; lời chú chép nguồn Trường Giang, Hoài, Hoàng Hà, Hán, Tế. Bài sau chép đồ ba đại cán của Trung Quốc và các bài luận tiếp theo.
Bài sau: Nhân Tử Tu Tri: ba đại cán long, chín châu và sơn hà lưỡng giới.
Bài trước: Nhân Tử Tu Tri quyển hai: Côn Lôn là tổ các núi, Chu tử luận núi Trung Quốc.
Nguồn: Nhân Tử Tu Tri Tư Hiếu Địa Lý Tâm Học Thống Tông (人子須知資孝地理心學統宗), Từ Thiện Kế, Từ Thiện Thuật soạn, bản trùng san đời Minh: quyển hai, tổng thuyết núi sông (sách thuộc công cộng). Nguyên văn chép theo bản khắc; lời chú nhỏ đặt trong ngoặc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng mộ, long nhập thủ và thuỷ khẩu.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa.
Bài liên quan – 相關文章
- Mục lục Nhân Tử Tu Tri 人子須知
- Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát 琢玉斧巒頭歌括
- Kệ sách Tam Hợp trong Kho Sách Quý
- Địa Lý Ngũ Quyết 地理五訣
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Khẩu quyết trong sách là phần Thư; đem la bàn ra mộ thật, nhận long nhập thủ, thuỷ khẩu và lập hướng là phần Thủ, phải học trực tiếp. Mời tham khảo Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Kim thị chia núi sông Trung Quốc thế nào? – 三絡
Ba lạc: bắc lạc qua Thái Hành đến Kiệt Thạch, trung lạc qua Chung Nam, Tung Cao đến Đồng Bách, nam lạc từ Mân Sơn ba lần cuộn đến Thiên Mục.
Vì sao Thái Sơn được gọi là thuỷ khẩu? – 泰山
Vì Thái Sơn đứng riêng ở phương đông, chắn ngang che Trung Nguyên, nơi các dòng nước lớn ra biển.
Câu "hai nước kẹp nhau thì giữa có núi" của ai? – 兩水夾行
Của Chu tử: hai nước kẹp nhau mà đi thì giữa ắt có núi, hai núi kẹp nhau mà đi thì giữa ắt có nước.
Vì sao Hoàng Hà đứng đầu các sông? – 河為第一
Ngô thị nói nguồn Hoàng Hà phát từ Côn Lôn, xa nhất; người xưa tế sông trước biển là trọng nguồn.
"Một gốc muôn khác" nghĩa là gì? – 一本萬殊
Thái Mục Đường nói núi đều tổ ở Côn Lôn, càng chia càng nhỏ; nước đều về biển, càng hợp càng rộng.









