Tử bạch là tên gọi chung của chín sao Nhất Bạch, Nhị Hắc, Tam Bích, Tứ Lục, Ngũ Hoàng, Lục Bạch, Thất Xích, Bát Bạch, Cửu Tử. Thiên Luận Tử Bạch của Thẩm Trúc Nhưng trả lời bốn câu hỏi: tử bạch có gốc từ sách nào; số Minh Đường trong Đại Đới Lễ đọc thế nào; tử bạch theo tháng, theo ngày có căn cứ không; và bài quyết khó hiểu "Kim Khẩu Đàm" của Mạc Giảng Thiền Sư giải ra sao. Câu trả lời cuối cùng mở ra một ý rất quan trọng của huyền không: phép điên đảo – các cặp cung đối nhau đổi chỗ.
Trả lời nhanh: Theo Thẩm Trúc Nhưng, hai chữ "bạch, hắc" trong câu "tri kỳ bạch, thủ kỳ hắc" của Lão Tử đã chỉ Khảm 1 (Nhất Bạch) và Khôn 2 (Nhị Hắc). Số Minh Đường "2 9 4, 7 5 3, 6 1 8" chính là Lạc Thư ngũ nhập trung. Sách Việt Tuyệt Thư có phép dùng binh theo tháng, cho thấy tử bạch tháng, ngày đều có gốc. Kim Khẩu Đàm là bàn vận 5 bay nghịch: Tý Ngọ, Mão Dậu, Càn Tốn, Cấn Khôn đổi chỗ cho nhau.
"Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thủy!" — Thầy Vũ Giới
Bài dịch nguyên văn của Thẩm Trúc Nhưng, theo bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Ý bàn của Bạch Hạc Minh được tóm bằng lời của người viết và ghi rõ.
Tử bạch được dùng từ khi nào, thấy ở sách nào? – 紫白始用於何時、見於何書
Dịch nghĩa. Hỏi: tử bạch lúc đầu được dùng thấy ở sách nào? Đáp: Lão Tử nói "biết cái trắng, giữ cái đen" (tri kỳ bạch, thủ kỳ hắc) – đó là Lão Tử dẫn lời Nội Kinh. Hai chữ trắng đen ấy đã chỉ Khảm 1 (Nhất Bạch), Khôn 2 (Nhị Hắc). Thái Bạch Kinh nói: "đi theo hoàng đạo về cửa Càn, khí vừa đến thì sinh khí tự toả" – tức Ngũ Hoàng ở giữa; Càn là thiên môn, đã rõ lắm.
Đáng tiếc người ta không hiểu lý của Mậu Kỷ. Cho nên nhà luyện đan lấy hoàng đạo làm con đường qua lại; đủ thấy vạn vật hoá sinh đều nhờ sức Mậu Kỷ. Mậu Kỷ là báu vật trên hoàng đạo; nếu không có Mậu Kỷ, dù có hoàng đạo thì dương tự là dương, âm tự là âm, chỉ cô và độc mà thôi, làm sao sinh trưởng muôn vật?
Giảng giải. Thẩm Trúc Nhưng tìm gốc tử bạch trong Đạo gia: trắng là Nhất Bạch ở Khảm, đen là Nhị Hắc ở Khôn; vàng (hoàng) là Ngũ Hoàng ở trung cung. Ngũ Hoàng – Mậu Kỷ – là chỗ âm dương gặp nhau. Điều này nối thẳng với thiên Luận Thiên Tâm: trung cung là nơi giao hội, thiếu nó thì âm dương không hoá sinh được.
Số Minh Đường "nhị cửu tứ, thất ngũ tam, lục nhất bát" đọc thế nào? – 明堂數「二九四、七五三、六一八」
Dịch nghĩa. Viên Hương Khê hỏi: thuyết Minh Đường trong Đại Đới Lễ ghi "nhị cửu tứ, thất ngũ tam, lục nhất bát", phép ai bài lấy số nào nhập trung mới không sai? Đáp: đó chính là số ngũ nhập trung. Hai, chín, bốn liền nhau; bảy, năm, ba; sáu, một, tám – không được đọc sai. Xếp ngang thành hình vuông là đúng.
Giảng giải. Minh Đường là toà nhà chín gian thời cổ, thiên tử theo tháng mà ở các gian khác nhau. Chín số ghi trong sách Lễ chính là ma phương Lạc Thư: mọi hàng, cột, đường chéo đều cộng 15. Thẩm Trúc Nhưng muốn chứng: Lạc Thư cửu cung đã có trong kinh điển Nho gia từ đời Hán, không phải do người làm phong thuỷ bịa ra.

Tử bạch theo tháng, theo ngày có căn cứ không? – 月紫白、日紫白有據否
Dịch nghĩa. Thẩm Trúc Nhưng dẫn sách Việt Tuyệt Thư, phần Ngoại truyện, thiên ghi về quân khí: mưu tính nơi miếu đường mà không biết kế thì đổ vỡ. Rồi chép phép dùng binh theo tháng:
- Tháng 1, 5, 9 (Dần, Ngọ, Tuất): đánh về Tây là cát, về Đông là bại, mất ở Đông.
- Tháng 2, 6, 10 (Mão, Mùi, Hợi): đánh về Nam là cát, về Bắc là bại, mất ở Bắc.
- Tháng 3, 7, 11 (Thìn, Thân, Tý): đánh về Đông là cát, về Tây là bại, mất ở Tây.
- Tháng 4, 8, 12 (Tỵ, Dậu, Sửu): đánh về Bắc là cát, về Nam là bại, mất ở Nam.
Đó là phép tránh hung theo số ngày tháng của việc dùng binh. Đọc thì biết từ 1 đến 12 đều là số tháng; sách lại có chữ "nhật" (ngày), nên không chỉ tử bạch theo tháng mà tử bạch theo ngày cũng suy ra được. Tôn Tử cũng có thuyết "miếu toán".
Giảng giải. Đoạn dẫn này dùng ngũ hành tam hợp: tháng Dần Ngọ Tuất là hoả cục, hoả khắc kim nên đánh về Tây (kim) là thắng; đánh về Đông (mộc) thì mộc sinh hoả cho địch, nên bại. Bạch Hạc Minh giải rõ theo cách này trong lời bàn. Thẩm Trúc Nhưng dẫn để chứng một điều: chọn phương theo thời (tháng, ngày) là phép rất cổ, nên phi tinh lưu nguyệt, lưu nhật trong huyền không không phải đặt ra tuỳ tiện.

Kim Khẩu Đàm của Mạc Giảng Thiền Sư giải thế nào? – 莫講禪師金口訣
Dịch nghĩa câu hỏi. Bài quyết "Kim Khẩu Đàm" của Mạc Giảng Thiền Sư rất khó hiểu; các bản chú của Thái Quá Sơn, Chu Tiểu Giới, Chu Mai Lương mỗi người một ý, nên theo ai?
Dịch nghĩa lời đáp. Đây là bàn nghịch của vận 5. Kinh Dịch nói cái diệu của âm dương xen nhau biến hoá muôn vàn, chỉ hai chữ "điên đảo" là nói hết. Ta thấy người chú quyết này không dưới tám, chín nhà mà không câu nào đúng, lại làm cho lời văn vốn sáng sủa thành rối rắm – đều vì không hiểu lý Dịch. Thử lấy bàn vận 5 bay nghịch để làm rõ: trước đọc câu "trung ngũ định Liêm Trinh" – tức Ngũ Hoàng nhập trung. Tốn là địa hộ, bay nghịch khởi từ Tốn; Càn là thiên môn, bay thuận khởi từ Càn.
- "Lục khí Tốn phong phiến, tứ thông Càn hợi vị": đọc liền một hơi. Tốn là Tứ Lục, Thìn Tỵ thuộc nó – Tỵ là rắn; Càn là Lục Bạch, Tuất Hợi thuộc nó – Hợi là heo. Tốn Càn đổi chỗ, chẳng phải là 4 đến Càn (hợi vị), 6 đến Tốn (phong phiến) sao?
- "Thất đương Giáp Ất tâm, tam cư Kim Dậu chân": Mão là Tam Bích ở giữa Giáp Ất; Dậu là Thất Xích ở giữa Canh Tân. Mão Dậu đổi chỗ, chẳng phải 7 ở giữa Giáp Ất, 3 ở Kim Dậu sao?
- "Bát tắc Khôn hầu động, nhị trị Cấn ngưu phụ": Khôn là Nhị Hắc, Mùi Thân thuộc nó – Thân là khỉ; Cấn là Bát Bạch, Sửu Dần thuộc nó – Sửu là trâu. Khôn Cấn đổi chỗ, chẳng phải 8 đến Khôn (khỉ động), 2 đến Cấn (trâu phụ) sao?
- "Nhất bạch Tý Ngọ cửu, cửu cư Tham Lang luân": Nhất Bạch ở Nhâm Tý Quý là Tham Lang; Cửu Tử ở Bính Ngọ Đinh. Nay Tý Ngọ đổi chỗ, chẳng phải 1 đến Ngọ, 9 ở chỗ Tham Lang sao?
- Riêng câu "Tân Hợi hứa đồng lân" xưa nay vẫn là nghi vấn; có người cho là chữ sai, có người giải kiểu khác, đều không hợp. Vận 5 bay nghịch thì 3 đến Dậu, 4 đến Càn – khí 3 và 4 chẳng phải "cho làm láng giềng" sao?
Thái Quá Sơn và những người như ông đọc sách ít, tự ý chú giải vì không hiểu lý Dịch. Ta làm lời giải này, người học giữ thuyết cũ, thư từ qua lại không dưới trăm lần, ta vẫn giữ ý mình, giải đi giải lại; ai biết ta, ai trách ta cũng mặc.
Ông còn cho biết: bộ Địa Học Tâm Truyền mười hai loại, bản khắc đầu đời Minh, cũng chép quyết này, khác bản phổ thông, thứ tự là: "Nhất bạch Tý Ngọ cửu, cửu cư Tham Lang luân, bát tắc Khôn hầu động, thất đương Giáp Ất tâm, lục khí Tốn phong phiến, trung ngũ định Liêm Trinh, tứ thông Càn hợi vị, tam tại Kim Dậu chân, nhị trị Ngưu Cấn phụ, Tân Hợi hứa đồng lân" – đúng hơn bản phổ thông nhiều.
Vương Tắc Tiên ghi thêm: Kim Khẩu Đàm khó hiểu, nghe tên đã biết là chỗ người xưa giữ kín; nay tiên sinh dùng bàn vận 5 bay nghịch giải ra, câu nào cũng trúng, câu đố giữ kín bao đời một sớm bị phá. Lại ghi: có người thấy một bí bản giải theo "bài Ngũ Hoàng" – Nhất Bạch nhập trung thì Ngũ Hoàng ở Ly 9, Cửu Tử nhập trung thì Ngũ Hoàng ở Khảm 1 – cũng rất hợp; lại có người giải là phương linh thần, cũng hợp, vì linh thần cũng là chỗ cốt yếu của huyền không.

Phép "dịch vị" – đổi chỗ đối cung – dùng vào đâu? – 易位之法用於何處
Bàn vận 5 bay nghịch chính là Lạc Thư mà mỗi cặp cung đối diện đổi số cho nhau: 1 ⇄ 9, 2 ⇄ 8, 3 ⇄ 7, 4 ⇄ 6. Mỗi cặp cộng lại đều bằng 10 – đây là "hợp thập", sẽ gặp lại ở thiên Luận Phu Phụ Hợp Thập.
Bạch Hạc Minh bàn thêm hai ý, người viết tóm như sau: dịch vị cũng là "thông khí" (như câu "sơn trạch thông khí" của Thuyết Quái); và số ở cung sau khi đổi chỗ chỉ ra phương linh thần của vận – ví dụ vận 7 thì phương có số 7 sau khi đổi chỗ (cung Chấn) là linh thần. Ông dẫn thêm câu Thuyết Quái "thiên địa định vị, sơn trạch thông khí, lôi phong tương bạc, thuỷ hoả bất tương xạ" để cho thấy phép dịch vị có gốc từ tiên thiên bát quái.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thầy Vũ Giới nhấn mạnh: không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ. Thiên Luận Tử Bạch cho thấy cả bài quyết tưởng như bí hiểm nhất thật ra chỉ là một vòng âm dương đảo chiều – thuận thành nghịch, đối cung đổi chỗ. Người học nên tập đọc tinh bàn theo cặp đối cung (Khảm–Ly, Chấn–Đoài, Càn–Tốn, Cấn–Khôn), vì khí trong nhà luôn đi qua lại giữa hai đầu của một trục. Khi xem nhà thực tế, trục nào thông, trục nào bị bịt, ảnh hưởng đến cả hai cung ở hai đầu.
Tóm lại – 總結
| Câu hỏi | Thẩm Trúc Nhưng đáp |
|---|---|
| Gốc của tử bạch | Lão Tử "tri bạch thủ hắc": Nhất Bạch ở Khảm, Nhị Hắc ở Khôn; Ngũ Hoàng (Mậu Kỷ) ở giữa |
| Số Minh Đường | 2 9 4 · 7 5 3 · 6 1 8 – Lạc Thư ngũ nhập trung |
| Tử bạch tháng, ngày | Có gốc: Việt Tuyệt Thư ghi phép dùng binh theo tháng, ngày |
| Kim Khẩu Đàm | Bàn vận 5 bay nghịch – các cặp đối cung đổi chỗ |
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Học Huyền Không Phi Tinh qua hình ảnh.
- La Kinh Liên Hoa – la kinh web miễn phí.
- Trạch Cát – chọn ngày theo tử bạch, can chi.
Bài liên quan – 相關文章
- Bài trước: Luận La Kinh
- Ý nghĩa cửu tinh và tổ hợp sao
- Cửu tinh tốt xấu trong vận 9
- Toàn bộ loạt bài Thẩm Thị Huyền Không – Bạch Hạc Minh
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Muốn nắm cửu tinh, phép bay thuận nghịch và đọc tinh bàn theo cặp đối cung, các bạn có thể theo khoá học huyền không phi tinh vận 9.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Tử bạch là gì? – 何謂紫白
Là tên chung của chín sao trong Lạc Thư, gọi theo màu: Nhất Bạch, Nhị Hắc, Tam Bích, Tứ Lục, Ngũ Hoàng, Lục Bạch, Thất Xích, Bát Bạch, Cửu Tử.
Bay nghịch khác bay thuận thế nào? – 逆飛與順飛之別
Bay thuận thì số tăng dần theo đường Lạc Thư (trung → Càn → Đoài…); bay nghịch thì số giảm dần trên cùng đường ấy.
Vì sao gọi là "hợp thập"? – 何謂合十
Vì các cặp số đối cung trong Lạc Thư cộng lại đều bằng 10: 1+9, 2+8, 3+7, 4+6.
Có nên dùng tử bạch theo tháng, ngày để chọn hướng làm việc? – 可否以月日紫白擇向
Có thể tham khảo khi chọn ngày động thổ, sửa chữa; nhưng hình thế và vận bàn của nhà vẫn là chính.
Nguồn: Thẩm Thị Huyền Không Học (沈氏玄空學), Thẩm Trúc Nhưng (đời Thanh), tập Thượng – Huyền Không Tinh Yếu, thiên Luận Tử Bạch, bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa.









