Thiên Luận Phản Ngâm Phục Ngâm trả lời những câu hỏi sau:
- Sơn hướng nào phạm phản ngâm, phục ngâm?
- Làm sao nhớ nhanh các sơn hướng ấy?
- Vì sao người xưa nói "Ngũ Hoàng nhập trung là hoạ dữ nhất", mà Thẩm Trúc Nhưng lại nói vận 5 có 12 cục tốt?
- Vì sao năm Cửu Tử nhập trung thì nhà Tý sơn Ngọ hướng phải kiêng?
Thẩm Trúc Nhưng cho rằng hoạ của phản phục ngâm còn nặng hơn thượng sơn hạ thuỷ. Bảng 12 sơn hướng trong bài được tính lại bằng tinh bàn và khớp với nguyên văn.
Trả lời nhanh: Phản phục ngâm xảy ra khi sao 5 của sơn hoặc hướng nhập trung rồi bay thuận. Lúc đó số sao ở mọi cung trùng đúng số địa bàn Lạc Thư (phục ngâm), hoặc đối nhau (phản ngâm). Có 12 sơn hướng phạm:
- Nhâm Bính, Bính Nhâm ở vận 1 và 9.
- Cấn Khôn, Khôn Cấn, Dần Thân, Thân Dần ở vận 2 và 8.
- Giáp Canh, Canh Giáp ở vận 3 và 7.
- Càn Tốn, Tốn Càn, Hợi Tỵ, Tỵ Hợi ở vận 4 và 6.
Trong vận 9 hiện nay, cần tránh Nhâm sơn Bính hướng và Bính sơn Nhâm hướng. Thẩm Trúc Nhưng nói phạm thì "chủ nhà phá, người mất".
"Tọa là quan trọng nhất – tọa xấu thì hướng phế." — Thầy Vũ Giới
Bài dịch nguyên văn của Thẩm Trúc Nhưng và các lời ghi của Thẩm Tổ Miên, Vương Tắc Tiên, Viên Hương Khê, theo bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Phần phụ lục của Bạch Hạc Minh chỉ được tóm ý và ghi rõ.
Mười hai sơn hướng phạm phản phục ngâm – 反吟伏吟之十二山向
Nguyên văn (lược): 反吟伏吟共有十二山向……其禍害較上山下水爲尤甚,犯此主家破人亡。
Dịch nghĩa. Hỏi: quẻ phản ngâm phục ngâm như thế nào?
Đáp: Phản ngâm phục ngâm có cả thảy 12 sơn hướng.
- Nhâm Bính, Bính Nhâm của vận 1 và vận 9.
- Cấn Khôn, Khôn Cấn, Dần Thân, Thân Dần của vận 2 và vận 8.
- Giáp Canh, Canh Giáp của vận 3 và vận 7.
- Tốn Càn, Càn Tốn, Tỵ Hợi, Hợi Tỵ của vận 4 và vận 6.
- Khôn Cấn, Cấn Khôn, Dần Thân, Thân Dần của vận 5: chỉ phạm phản ngâm nhưng kiêm phạm thượng sơn hạ thuỷ.
Tai hại của các cục này còn nặng hơn thượng sơn hạ thuỷ; phạm vào thì chủ nhà phá, người mất.
Ví dụ vận 1 Nhâm sơn Bính hướng: vận bàn lấy 1 nhập trung, 5 đến Ly. Lại lấy 5 nhập trung bay thuận thì 9 đến hướng, 1 đến sơn, giống hệt từng chữ với địa bàn 24 sơn. Đó gọi là phản phục ngâm. Các cục khác suy ra.


Cách nhớ: phản phục ngâm nằm trên trục cung của vận – 記法:反伏吟在本運之宮軸
Dịch nghĩa. Hỏi: phản phục ngâm nhớ thế nào?
Đáp:
- Vận 2, 5, 8 ở cung Khôn Cấn.
- Vận 3, 7 ở cung Chấn Đoài.
- Vận 4, 6 ở cung Tốn Càn.
- Vận 1, 9 ở cung Khảm Ly.
Phàm sao bay của sơn hướng là 5 nhập trung mà bay thuận thì Ly lại gặp Ly, Khảm lại gặp Khảm, sao bay trùng số địa bàn: đó là phục ngâm. Nếu bay nghịch thì Ly gặp 1 đến, Khảm gặp 9 đến: đó là phản ngâm. Nhưng bay nghịch thì ắt là đáo sơn đáo hướng, nên phân biệt rất dễ.

Ngũ Hoàng nhập trung là gì – 五黃入中為何
Dịch nghĩa. Hàn Côn Nguyên hỏi: người ta nói Ngũ Hoàng nhập trung là hoạ dữ nhất, tuyệt không thể chọn đất làm nhà. Vậy mà ngài trước đây nói vận 5 được 12 cục, chẳng phải trái nhau sao?
Đáp: "Ngũ Hoàng nhập trung" là chỉ khi sao 5 của sơn hướng trong mỗi vận đem nhập trung, không phải nói 5 Hoàng của vận 5. Vì sao? Khi đặt cực mà gặp 5 nhập trung, sao bay tám cung đều thuận hành, không cung nào không phạm bản cung, tức là phản phục ngâm:
- Càn vẫn gặp 6, Đoài vẫn gặp 7, Cấn vẫn gặp 8, Ly vẫn gặp 9.
- Khảm vẫn gặp 1, Khôn vẫn gặp 2, Chấn vẫn gặp 3, Tốn vẫn gặp 4.
Bay nghịch thì không như vậy. Cái gọi là hoạ, thật ra là hoạ của phản phục ngâm.
Phục ngâm trong lời đoán nhà – 宅斷中之伏吟
Dịch nghĩa. Hỏi: ngài trước chú lời đoán nhà có nói phục ngâm, ví dụ thế nào?
Đáp: Phàm khí quẻ tụ ở bản cung tức là phục ngâm.
- Như Càn sơn Tốn hướng, Tốn sơn Càn hướng, Hợi sơn Tỵ hướng, Tỵ sơn Hợi hướng: sao bay ở cung Tốn gặp 4.
- Nhâm sơn, Bính sơn: sao bay ở cung Khảm gặp 1.
Nhưng phải xét sao ấy rơi vào cung nào, theo phép linh chính, hư thực mà dùng, thì cũng có thể hoá hung thành cát.
Năm Cửu Tử nhập trung, nhà Tý sơn Ngọ hướng – 九紫入中之年子山午向
Dịch nghĩa. Hỏi: thầy trước nói năm Cửu Tử nhập trung thì Tý sơn Ngọ hướng là Ngũ Hoàng; năm Nhị Hắc nhập trung thì Cấn sơn Khôn hướng là Ngũ Hoàng; năm Thất Xích nhập trung thì Mão sơn Dậu hướng là Ngũ Hoàng, là vì sao?
Đáp: Đó là phản ngâm, vì phạm cung đối diện.
- 9 Tử nhập trung thì 5 Hoàng đến Tý.
- 2 Hắc nhập trung thì 5 Hoàng đến Cấn.
- 7 Xích nhập trung thì 5 Hoàng đến Chấn.
Vận thì không kỵ, chỉ năm, tháng, ngày là kỵ. Vận không kỵ vì vận trọng ở bốn thần của sơn hướng. Như vận 3 Mão sơn Dậu hướng: sao bay ở Mão có hai thần sơn và hướng, sao bay ở Dậu có hai thần sơn và hướng, hợp lại là bốn thần. Đó là điều quan trọng nhất, không nằm ở sao ai của thiên bàn.
Tuy vậy, Mậu Kỷ của thiên bàn, tức chỗ 5 Hoàng, thì lấy quẻ nhập trung của vận để chuyển dời. Như Nhâm Tý Quý là "Mậu Kỷ", tức Mậu Kỷ thật là Nhâm Tý Quý. Tuy không phải Nhâm Tý Quý mà thật hàm khí Nhâm Tý Quý. Cho nên năm Nhất Bạch nhập trung, 5 Hoàng đến Ly; đối cung của Ly là Nhâm Tý Quý, cùng chữ địa bàn phạm nhau, há chẳng phải phản ngâm sao?
Vương Tắc Tiên ghi: năm Cửu Tử nhập trung, Tý sơn Ngọ hướng là Ngũ Hoàng. Nói cách khác, làm nhà, đặt mộ kỵ toạ vào năm, tháng, ngày Ngũ Hoàng; mà toạ Ngũ Hoàng thì ắt kiêm phạm sao hướng nhập trung, nên chọn ngày phải kỵ. Điều này cùng một nghĩa với câu "Tứ Lục nhập trung chớ làm Tốn".
Viên Hương Khê và Thẩm Tổ Miên bàn thêm – 袁香溪與沈祖綿補論
Dịch nghĩa. Viên Hương Khê ghi: hai chữ "phản phục" vốn là tiếng tục, thật ra Dịch gọi là "phản phục" (lặp đi lặp lại). Hào cửu tam quẻ Càn nói "chung nhật càn càn" vì quẻ Càn là ba hào, hỗ quái từ hào hai đến năm lại là ba, ba ấy là chỗ bản cung tụ lại. Hào cửu tam của Càn biến thì thành Đoài, mà hỗ quái là Tốn; Tốn với Càn phạm nhau, đó là cung đối diện phạm. Xem Càn Tốn của vận 4 và vận 6 thì biết Càn Tốn là phản phục. Như cửu tam dùng "càn càn", hai chữ ấy chỉ bản cung tụ hội.
Thẩm Tổ Miên ghi: thuyết phản phục ngâm có chỗ hơi khác với tiên tử. Như vận 7 lập Mão sơn Dậu hướng: thuận bay đến Đoài được 9, đem 9 nhập trung bay nghịch thì 7 đến Đoài, gọi là lệnh tinh đến hướng, nên thấy nước. Còn 8 ở Càn là phương phục ngâm, vì sao 8 của thiên bàn gặp sao 8. Phương này khi đắc lệnh trái lại có thể đem phúc; khi thất lệnh ắt gây hoạ, thường có chết bất đắc kỳ tử, thiếu nam càng nặng, vì 8 là Cấn, Cấn là thiếu nam. Lại như 8 gặp Mão sơn Dậu hướng: 8 nhập trung, 9 ở Càn, 1 đến Đoài; lại lấy 1 nhập trung thì 9 đến Càn, gọi là phục ngâm. Cái này do thiên bàn sinh ra.
Phụ lục của Bạch Hạc Minh (người viết tóm) – 白鶴鳴附錄(撮要)
Sau lời của Thẩm Trúc Nhưng, Bạch Hạc Minh thêm một phần phụ lục khá dài. Phần này không phải nguyên văn của Thẩm Trúc Nhưng, nên người viết chỉ tóm ý chính:
- Ông dùng "Huyền Không phân kim pháp": đem 64 quẻ tiên thiên phối với sao bay của sơn, hướng và trung cung.
- Từ đó xét sơn, hướng có phạm phản ngâm, phục ngâm ở tầng quẻ kép hay không. Ví dụ ông chọn là vận 4 Càn sơn Tốn hướng.
- Phản ngâm ứng với quẻ "đối" (thác quái): đổi âm dương từng hào.
- Phục ngâm ứng với quẻ "lật" (tống quái): lật ngược quẻ.
- Phụ lục có kèm các bảng số với quẻ và một vòng la bàn phân kim.
Hình dưới chỉ minh hoạ hai khái niệm thác quái, tống quái trong Kinh Dịch, không chép lại các bảng của ông.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thầy Vũ Giới dạy "toạ là quan trọng nhất – toạ xấu thì hướng phế". Phản phục ngâm là lỗi nằm ngay ở toạ và hướng, nên khi chọn hướng xây nhà hay đặt mộ phải tra trước, không đợi xây rồi mới biết. Trong vận 9, hai cục Nhâm sơn Bính hướng và Bính sơn Nhâm hướng đều phạm, cần tránh. Còn những cách "năm nào nhập trung thì kiêng hướng nào" là chuyện chọn ngày giờ khởi công, không phải đổi hướng nhà.
Cũng như các thiên trước, Thẩm Trúc Nhưng luôn để ngỏ chỗ "theo linh chính, hư thực mà dùng, có thể hoá hung thành cát". Nghĩa là con số chỉ là một nửa; nửa kia là hình thế thực tế: núi ở đâu, nước ở đâu, cửa mở về đâu.
Tóm lại – 總結
| Ý chính | Nội dung |
|---|---|
| Định nghĩa | Sao 5 của sơn hoặc hướng nhập trung, bay thuận, trùng địa bàn |
| 12 sơn hướng | Nhâm Bính; Cấn Khôn, Dần Thân; Giáp Canh; Càn Tốn, Tỵ Hợi (theo vận) |
| Cách nhớ | Vận 1·9 trục Khảm Ly; 2·5·8 trục Khôn Cấn; 3·7 trục Chấn Đoài; 4·6 trục Tốn Càn |
| Ngũ Hoàng nhập trung | Là sao 5 của sơn hướng nhập trung, không phải vận 5 |
| Năm, tháng, ngày | Năm Cửu Tử nhập trung kỵ toạ Tý khởi công; vận thì không kỵ |
| Vận 9 | Tránh Nhâm sơn Bính hướng, Bính sơn Nhâm hướng |
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa – đo đúng Nhâm, Tý hay Quý trước khi kết luận.
- Học Huyền Không Phi Tinh qua hình ảnh.
Bài liên quan – 相關文章
- Bài trước: Thượng Sơn Hạ Thuỷ, Tam Tinh Ngũ Cát, Nhất Tứ Đồng Cung
- Luận 48 Cục: đáo sơn đáo hướng
- Luận Thất Tinh Đả Kiếp (2)
- Toàn bộ loạt bài Thẩm Thị Huyền Không – Bạch Hạc Minh
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Muốn tự kiểm tra một hướng nhà có phạm phản phục ngâm hay không và cách xử lý theo hình thế, các bạn có thể theo khoá học Huyền Không Phi Tinh vận 9.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Phản ngâm phục ngâm là gì? – 何謂反吟伏吟
Là khi sao 5 của sơn hoặc hướng nhập trung bay thuận, khiến sao bay mọi cung trùng số địa bàn (phục ngâm) hoặc đối nhau (phản ngâm).
Vận 9 có hướng nào phạm phản phục ngâm? – 九運何向犯反伏吟
Nhâm sơn Bính hướng và Bính sơn Nhâm hướng.
Phản phục ngâm nặng hơn thượng sơn hạ thuỷ không? – 反伏吟重於上山下水否
Có. Thẩm Trúc Nhưng nói tai hại còn nặng hơn, phạm thì chủ nhà phá người mất.
"Ngũ Hoàng nhập trung" có phải nói vận 5? – 五黃入中是否專指五運
Không. Đó là chỉ sao 5 của sơn hoặc hướng đem nhập trung trong bất kỳ vận nào; vận 5 vẫn có 12 cục tốt.
Nguồn: Thẩm Thị Huyền Không Học (沈氏玄空學), Thẩm Trúc Nhưng (đời Thanh), thiên Luận Phản Ngâm Phục Ngâm, bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa.









