Bài này gom ba thiên ngắn liền nhau trong Thẩm Thị Huyền Không Học. Thiên Luận Thượng Sơn Hạ Thuỷ, Đáo Sơn Đáo Hướng chỉ ra vì sao hai cục cùng cung Càn – Tốn mà một cục vượng, một cục suy. Thiên Luận Tam Tinh Ngũ Cát giải "ba sao, năm cát". Thiên Luận Nhất Tứ Đồng Cung kể chuyện Thẩm Trúc Nhưng chỉ dời một cái giường mà ứng việc thăng quan.
Trả lời nhanh:
- Đáo sơn đáo hướng là sao vượng của sơn về đúng toạ, sao vượng của hướng về đúng hướng.
- Thượng sơn hạ thuỷ là ngược lại: sao vượng của sơn rơi xuống hướng (xuống nước), sao vượng của hướng lên toạ (lên núi).
- Vận 2 Càn sơn Tốn hướng là đáo sơn đáo hướng, nhưng Tuất sơn Thìn hướng cùng cung lại là thượng sơn hạ thuỷ. Vì vậy kiêm hướng Tuất – Càn là chưa hiểu vận.
- Tam tinh ngũ cát theo Thẩm Trúc Nhưng là lệnh tinh nhập trung cùng sao đến sơn hướng, cộng thêm thế quái.
- Nhất tứ đồng cung là sao 1 và sao 4 gặp nhau trong một cung; đây là lý thường của Hà Lạc, không phải dị thuật.
"Nhất vị, nhì hướng." — Thầy Vũ Giới
Bài dịch nguyên văn của Thẩm Trúc Nhưng, theo bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Ý bàn của Bạch Hạc Minh do người viết tóm lại và ghi rõ.
Luận Thượng Sơn Hạ Thuỷ, Đáo Sơn Đáo Hướng – 論上山下水、到山到向
Nguyên văn (lược): 經云:「山上龍神不下水,水裏龍神不上山。」
Dịch nghĩa. Người nay bàn Huyền Không chỉ biết dặn không được xuất quái. Còn thượng sơn hạ thuỷ thì tuyệt nhiên không biết, thậm chí có người lầm cho là đáo sơn đáo hướng. Sai một ly, đi một dặm. Kinh nói: "Long thần trên núi không xuống nước, long thần dưới nước không lên núi."
Thượng sơn hạ thuỷ rõ ràng thế nào? Như vận 2, Càn sơn Tốn hướng là đáo sơn đáo hướng. Nếu là Tuất sơn Thìn hướng thì thành thượng sơn hạ thuỷ. Thế mà người nay táng đất, dựng nhà, lại có người dùng Tuất kiêm Càn, Càn kiêm Tuất. Thật là không biết vận hội.
Giang Chí Y ghi thêm cách tính như sau.
- Vận 2 Càn sơn Tốn hướng: Vận bàn lấy 2 nhập trung, 3 đến sơn, 1 đến hướng. Lấy 3 trên sơn nhập trung bay nghịch thì 2 đến sơn. Lấy 1 trên hướng nhập trung bay nghịch thì 2 đến hướng. Đó là đáo sơn đáo hướng.
- Vận 2 Tuất sơn Thìn hướng: Lấy 3 trên sơn nhập trung bay thuận thì 2 đến hướng. Lấy 1 trên hướng nhập trung bay thuận thì 2 đến sơn. Đó là thượng sơn hạ thuỷ.
Vì sao khác nhau? Ở thiên nguyên, 3 là Mão, 1 là Tý, đều là âm nên bay nghịch. Ở địa nguyên, 3 là Giáp, 1 là Nhâm, đều là dương nên bay thuận. Nghịch thì đáo sơn đáo hướng, thuận thì thượng sơn hạ thuỷ.


Thanh Nang Tự nói "Sơn quản sơn hề thuỷ quản thuỷ", tức là nói đáo sơn đáo hướng. Đoạn "Thiên quái Giang Đông chưởng thượng tầm" cũng nói đáo sơn đáo hướng. Tưởng thị chú là "chỉ lược một phần, để lộ chút xuân quang". Ta cho rằng nếu kinh chỉ nói lược một phần thì văn ấy chẳng đáng giá.
Lập hướng kỵ nhất là thượng sơn hạ thuỷ. Vậy mà có nơi phạm cách này vẫn phát. Đó là vì đất ấy ắt long chân huyệt đích, lại có quẻ ở đầu hướng hợp mười với quẻ nhập trung, thêm một hai đoạn nước tốt liên châu chiếu vào, nên vẫn phát. Nhưng phúc đến không trọn, hoạ đến rất nhanh, sao bằng được vượng long vượng hướng, lâu dài không suy?
Bạch Hạc Minh (người viết tóm): Bạch Hạc Minh tóm ý thiên này: vị trí nên được đáo sơn đáo hướng (còn gọi vượng sơn vượng hướng), kỵ thượng sơn hạ thuỷ.
Luận Tam Tinh Ngũ Cát – 論三星五吉
Dịch nghĩa. Hỏi: thế nào gọi là tam tinh ngũ cát?
Đáp: Tam tinh là lệnh tinh nhập trung của mỗi vận, cùng các sao bay đến sơn và hướng. Ngũ cát là thế quái: vì một quẻ có hai quẻ để dùng, sao bay của sơn và hướng thành bốn, hợp với lệnh tinh của nguyên vận nên gọi là ngũ cát. Đọc kỹ Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh với lời chú của Tưởng thì tự rõ.
Có một thuyết khác:
- Thượng nguyên lấy 1, 2, 3 làm tam tinh; long Phụ, Bật đến được kiêm lấy vào huyệt thì thành ngũ cát.
- Trung nguyên lấy 4, 5, 6 làm tam tinh; long Tham, Cự đến được kiêm lấy vào huyệt thì thành ngũ cát.
- Hạ nguyên lấy 7, 8, 9 làm tam tinh; long Tham, Vũ đến được kiêm lấy vào huyệt thì thành ngũ cát.
Theo thuyết này cũng phải xét tĩnh động, sinh khắc chế hoá mà dùng.

Bạch Hạc Minh (người viết tóm): Bạch Hạc Minh lập bảng ngũ cát theo thuyết thứ hai như sau.
- Thượng nguyên: 1, 2, 3 thêm 8, 9.
- Trung nguyên: 4, 5, 6 thêm 1, 2.
- Hạ nguyên: 7, 8, 9 thêm 1, 6.
Luận Nhất Tứ Đồng Cung – 論一四同宮
Dịch nghĩa. Trịnh Quân Thần hỏi: "Ở đầu Tây Hồ tôi gặp ngài, được ngài xem căn nhà tồi tàn của tôi. Ngài nói nhà và phòng đều không cát, dặn dời giường, và nói hai tháng sau ắt được giữ Xử Châu. Nay quả nhiên tôi được ủy nhiệm đúng như ý ngài. Ngài là kỳ sĩ, mang thuật lạ, sao không ra giúp đời?"
Đáp: "Nhà trước của ngài không lợi, nên dời giường để lấy một cát, vừa hợp sinh vượng, lẽ ra sẽ được một lần ra trấn giữ. Chỉ là phương vị cửa phòng không có đường sinh tài. Xét trong tỉnh, chỗ thanh bạch thiếu thốn không đâu bằng Xử Châu, nên tôi đoán vậy.
Cách dùng như thế chính là quyết nhất tứ đồng cung, chẳng có gì lạ. Vì thấy ngài lòng dạ hiền hậu, không có thói quan trường, nên tôi tạm làm chút nghề mọn để đáp lại. Còn cho rằng tôi là kỳ sĩ có dị thuật thì chưa khỏi lầm.
Tóm lại, người ở trong trời đất, đọc sách thì biết lý. Cái gọi là lý, người ta một ngày không thể rời. Lý là gì? Là Hà Đồ, Lạc Thư. Hà Đồ là cái Dịch biến đổi; Lạc Thư là cái Dịch không biến đổi. Lạc Thư tuy không đổi, nhưng phép dùng chỉ ở chỗ trong bốn vị trí có 2 và 8 đổi chỗ, tức là ý điên đảo. Đó là lẽ thường, không phải dị thuật. Hiểu được lý ấy là người thường, không phải kỳ sĩ. Cái bệnh của người ta chỉ là không chịu tìm hiểu mà thôi.
Còn như đời đem tướng thuật mà nhìn tôi, thì khí núi rừng nặng, tự biết mình không phải người phú quý. Tuy ngày thường đọc sách cũng ôm nỗi cảm khái 'trước không thấy người xưa', tự biết danh tiếng sau khi mất, may ra không bị mai một mà thôi. Ngoài ra không cầu gì khác."

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thầy Vũ Giới dạy "nhất vị, nhì hướng": toạ được sao vượng của sơn, hướng được sao vượng của hướng là gốc. Thiên thượng sơn hạ thuỷ nhắc một lỗi rất thường gặp ngày nay: người đo nhà thấy "hướng Tây Bắc" là tưởng một cục, trong khi Tuất, Càn, Hợi trong cùng cung cho ba tinh bàn khác nhau. Lệch vài độ từ Càn sang Tuất ở vận 2 là từ vượng sơn vượng hướng sang thượng sơn hạ thuỷ. Vì vậy phải đo la kinh cho chuẩn, không đoán bằng mắt hay bằng điện thoại để lệch.
Câu chuyện nhất tứ đồng cung cũng nên đọc đúng tinh thần: Thẩm Trúc Nhưng tự nói đó là "nghề mọn", là lẽ thường của Hà Lạc. Dời giường, đặt bàn học vào cung có sao 1 – 4 là một cách điều chỉnh nhỏ trong nhà, không phải bùa phép bảo đảm thăng quan. Nhà có thành hay không trước hết vẫn ở hình thế và cách sống của người ở.
Tóm lại – 總結
| Thiên | Ý chính |
|---|---|
| Thượng sơn hạ thuỷ | Cùng cung, khác nguyên thì thuận nghịch khác; vận 2 Càn Tốn vượng, Tuất Thìn thượng sơn hạ thuỷ |
| Phạm mà vẫn phát | Nhờ long chân huyệt đích, hợp thập, nước liên châu; phúc ngắn hoạ nhanh |
| Tam tinh ngũ cát | Lệnh tinh và sao đến sơn hướng; thêm thế quái thành năm |
| Nhất tứ đồng cung | Sao 1 và 4 cùng cung; lý thường của Hà Lạc, không phải dị thuật |
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa – đo đúng sơn (Tuất, Càn hay Hợi) trước khi lập tinh bàn.
- Học Huyền Không Phi Tinh qua hình ảnh.
Bài liên quan – 相關文章
- Bài trước: Luận 48 Cục: đáo sơn đáo hướng
- Cách cục đáo sơn đáo hướng, thượng sơn hạ thuỷ
- Luận Khởi Tinh, Thế Quái (1)
- Toàn bộ loạt bài Thẩm Thị Huyền Không – Bạch Hạc Minh
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Muốn tự lập tinh bàn, phân biệt đáo sơn đáo hướng với thượng sơn hạ thuỷ cho từng sơn trong vận 9, các bạn có thể theo khoá học Huyền Không Phi Tinh vận 9.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thượng sơn hạ thuỷ là gì? – 何謂上山下水
Là cục mà sao vượng của sơn bay đến hướng (xuống nước), sao vượng của hướng bay về toạ (lên núi), ngược với đáo sơn đáo hướng.
Vì sao Càn sơn và Tuất sơn cùng cung mà khác cục? – 乾山與戌山同宮何以異局
Vì Càn thuộc thiên nguyên, Tuất thuộc địa nguyên. Sao nhập trung tương ứng một âm bay nghịch, một dương bay thuận, nên kết quả trái ngược.
Nhà phạm thượng sơn hạ thuỷ có phát được không? – 犯上山下水能發否
Theo Thẩm Trúc Nhưng, có thể vẫn phát nếu long chân huyệt đích, hợp thập và có nước tốt, nhưng phúc không bền, hoạ đến nhanh.
Nhất tứ đồng cung có phải bùa thăng quan? – 一四同宮是否陞官之符
Không. Chính Thẩm Trúc Nhưng gọi đó là "nghề mọn", là lý thường của Hà Đồ, Lạc Thư, không phải dị thuật.
Nguồn: Thẩm Thị Huyền Không Học (沈氏玄空學), Thẩm Trúc Nhưng (đời Thanh), các thiên Luận Thượng Sơn Hạ Thuỷ Đáo Sơn Đáo Hướng, Luận Tam Tinh Ngũ Cát, Luận Nhất Tứ Đồng Cung, bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa.









