Bát quái vận động là biểu đồ mà tài liệu Đường Vào Dịch dùng để giải thích vì sao âm dương bát quái tiên thiên đi vào trung cung rồi xuất ra thành ngũ hành bát quái, tức Đồ Hậu thiên Bát quái Văn Vương. Trước khi vào biểu đồ 5 lớp vòng, tài liệu nêu một hệ luận mở đường: sinh quái và tiêu quái.
Trả lời nhanh: Biểu đồ Bát quái vận động gồm 5 lớp vòng từ trong ra: trung cung, lưỡng nghi, tứ tượng, nội bát quái và ngoại quái (tầng 16 quái). Bát quái nhập trung cung từ phía Bắc, bị biến đổi ba lần, rồi xuất ra cửa Nam thành ngũ hành bát quái; dương quái hành về miền âm, âm quái hành về miền dương mà cư trú.
Sinh quái, tiêu quái là gì?
Sinh quái, tiêu quái là hệ luận cho rằng mỗi quái có nơi chốn để sinh và có nơi chốn để tiêu, hay dụng. Tính chất chung theo tài liệu như sau:
- Quái sinh ở miền dương thái, dương thịnh như Đoài, Kiền, Tốn, Khảm thì tiêu ở miền âm thái, âm thịnh.
- Quái sinh ở miền âm thái, âm thịnh như Cấn, Khôn, Chấn, Ly thì tiêu ở miền dương thái, dương thịnh.
Tác giả tài liệu lưu ý: chỉ ngoại quái có di chuyển, thay đổi vị mới có tiêu quái (dụng quái); nội quái bất di dịch nên không có tiêu quái. Muốn nắm được lý này cần thông qua bát quái vận động.
Biểu đồ Bát quái vận động gồm 5 lớp vòng nào?
Biểu đồ Bát quái vận động phác hoạ 5 lớp vòng, kể từ trong ra ngoài:
- Vòng trung cung: 5 dương tử cư trung, 10 âm tử bên ngoài chiếm hai mặt Nam và Bắc.
- Vòng lưỡng nghi: dương nghi (màu trắng) cư tả, âm nghi (màu đen) cư hữu.
- Vòng tứ tượng: Thái dương cư thượng dương nghi, Thiếu âm cư hạ dương nghi; Thiếu dương cư thượng âm nghi, Thái âm cư hạ âm nghi.
- Vòng nội bát quái: Kiền, Đoài chiếm thượng và hạ Thái dương; Ly, Chấn chiếm thượng và hạ Thiếu âm; Tốn, Khảm chiếm thượng và hạ Thiếu dương; Cấn, Khôn chiếm thượng và hạ Thái âm.
- Vòng ngoại quái: tầng 16 quái.
Trong biểu đồ, phía Nam đặt ở trên, phía Bắc ở dưới, Đông bên trái, Tây bên phải. Mũi tên hồng ở phía Bắc chỉ chỗ bát quái nhập vào trung cung.
Nội bát quái và ngoại bát quái vận động theo đường nào?
Nội bát quái và ngoại bát quái đều đi về phía Bắc để nhập cung trung, nhưng theo đường khác nhau:
- Nội bát quái vận động: từ Nam rẽ trái sang Đông, xuống Bắc nhập cung trung; rồi lên Nam rẽ phải sang Tây, xuống Bắc nhập cung trung.
- Ngoại bát quái vận động: từ Nam rẽ trái, rẽ phải sang Đông – Tây, xuống Bắc nhập cung trung.
Tại cung trung, nội và ngoại bát quái tương ma tương thôi (cọ xát nhau), trải qua ba lần biến đổi, biến âm dương bát quái thành năng lượng gọi là ngũ hành bát quái.
Ba lần biến đổi trong trung cung diễn ra thế nào?
Ba lần biến đổi trong trung cung là quá trình biến âm dương bát quái thành ngũ hành bát quái, theo thứ tự tài liệu ghi:
- Lần biến thứ nhất: 5 âm tử mặt Bắc biến dương quái (Kiền, Chấn, Khảm, Cấn) thành âm quái, biến âm quái (Khôn, Tốn, Ly, Đoài) thành dương quái.
- Lần biến thứ hai: 5 dương tử nơi trung cung biến âm quái, dương quái thành năng lượng ngũ hành.
- Lần biến thứ ba: 5 âm tử mặt Nam biến dương quái hành sang âm quái hành, biến âm quái hành sang dương quái hành, trước khi xuất ra ở cửa Nam.
Ngũ hành bát quái xuất ra cư trú ở đâu?
Ngũ hành bát quái từ cửa Nam xuất ra chia làm hai nhóm, mỗi nhóm tìm miền có ái lực với mình mà cư trú:
| Nhóm | Các quái | Ái lực | Miền cư trú |
|---|---|---|---|
| Dương quái hành | Kiền, Khảm, Cấn, Chấn | ái lực âm | Thiếu âm, Thái âm (bán cầu dưới trục Đông Tây) |
| Âm quái hành | Khôn, Tốn, Ly, Đoài | ái lực dương | Thái dương, Thiếu dương (bán cầu trên trục Đông Tây) |
Đồ Ngũ hành Bát quái phương vị, theo tác giả Nguyên K, chính là Đồ Hậu thiên Bát quái Văn Vương (đồ này thấy có ở Thuyết quái truyện). Các nhà nho xưa thấy đồ này khác với đồ tám nhóm ba vạch của Phục Hy nên nói Văn Vương thay đổi hình vẽ các quẻ của Phục Hy. Tác giả tài liệu cho rằng lời ấy đúng một phần, vì đồ do Văn Vương vẽ ra, và chưa đúng một phần, vì Văn Vương không thay đổi phương vị quẻ Phục Hy mà phương vị mới là kết quả của bát quái vận động. Còn vì sao ngũ hành bát quái Văn Vương có phương vị như vậy, tài liệu giải ở bài kế tiếp. Ứng dụng các phương vị này vào thực hành có thể xem thêm ở chuỗi Học Liên Hoa Độn.
Câu hỏi thường gặp
Quái nào thì có tiêu quái?
Chỉ ngoại quái có di chuyển, thay đổi vị mới có tiêu quái, còn gọi là dụng quái. Nội quái bất di dịch nên không có tiêu quái.
Bát quái nhập và xuất trung cung ở cửa nào?
Theo biểu đồ trong tài liệu, bát quái xuống Bắc để nhập cung trung, trải qua ba lần biến đổi rồi xuất ra ở cửa Nam thành ngũ hành bát quái.
Đồ Hậu thiên Văn Vương có phải do Văn Vương đổi chỗ quẻ Phục Hy?
Tác giả tài liệu cho rằng không. Văn Vương vẽ ra đồ, nhưng phương vị là do ngũ hành bát quái sau khi xuất trung cung tự tìm miền ái lực mà cư trú.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Hệ luận Kiền biến – Khôn biến · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Lý giải phương vị ngũ hành Bát Quái tiên thiên →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
