Thần Tướng Toàn Biên · Quyển 9
神相全編 卷九 (貴賤相法 · 心鏡歌)
Tác giả: đề Trần Đoàn (陳摶, hiệu Hi Di) truyền · Viên Trung Triệt (袁忠徹, đời Minh) biên
Bản gốc: Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành (古今圖書集成), Nghệ thuật điển, Tướng thuật bộ; đối chiếu bản khắc đời Minh 12 quyển.
Bài này gồm hai thiên trong Quyển 9 Thần Tướng Toàn Biên. Quý tiện tướng pháp (貴賤相法, phép xem sang hèn) là một bài văn biền ngẫu dài, đi theo một trình tự rất rõ: tướng thiện, thiện trong ác, tướng ác, ác trong thiện, rồi lấy hình chim thú và ngũ hành làm ví dụ, cuối cùng nói về khí sắc. Tâm Kính Ca (心鏡歌, bài ca tấm gương lòng) là bài ca bảy chữ dễ thuộc, đi lần lượt qua tam đình, ngũ nhạc, trán, mũi, mày, mắt, tai, môi, tay, dáng ngồi đứng, tiếng nói và tóc. Bài gồm nguyên văn chữ Hán đã chấm câu lại, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Quý tiện tướng pháp dạy thứ tự xem: trước xem trán, phân biệt mắt; rồi xét hình, nghe tiếng; sau mới lấy dáng mạo và khí sắc. Câu then chốt: "có thiện giấu trong ác, có ác ẩn trong thiện; thiện là nền của phúc, ác là điềm của hoạ". Tướng ví hình chim thú chỉ là "mượn gần giống mà tìm, không cần câu nệ giống hệt", và "so với hình giống loài vật, không bằng xét kỹ cái diệu của ngũ hành". Tâm Kính Ca mở bằng "phép tướng có hai điều: xem tam đình có ngay không, ngũ nhạc tứ độc có ngay không" và dặn: "ngồi phải ngay, đứng phải thẳng".
Thầy Vũ Giới giảng: "Câu 'thiện giấu trong ác, ác ẩn trong thiện' là lời dạy khiêm tốn nhất của tướng học. Không ai toàn tốt hay toàn xấu, đất cũng vậy: một cuộc đất có chỗ khuyết thì có chỗ bù, người xem phải thấy cả hai."

Quý tiện tướng pháp: người là quý nhất muôn loài – 貴賤相法
Nguyên văn – 原文
夫人之生,為萬物之貴。懷天地五常之性,抱陰陽二氣之靈。雖秉彝之本同,肖容貌之非一。觀其人當觀其氣色,知其相則知其賢愚。是以龍犀為帝王之形,龜鶴為公卿之器。……李廣數奇,則宜其不侯。龜形鶴骨,而終軍棄繻;虎頭燕頷,而班超授策。學堂既瑩,岑文本立顯詞章;蘭臺已全,范仲淹身居輔弼。乃知相法,端造元機,當觀次第。蓋先觀其額而別其眼,然後察其形而聽其聲,乃取貌形,細觀氣色。貴賤不逃於藻鑑,災祥瞭若於筮龜。善有善之形,惡有惡之相。有善藏於惡之內,有惡隱於善之中。善為福之基,惡乃禍之兆。
Dịch: Người sinh ra là quý nhất trong muôn vật. Mang tính ngũ thường của trời đất, ôm cái linh của hai khí âm dương. Tuy gốc bẩm thụ như nhau, nhưng dáng mạo thì không ai giống ai. Xem người nên xem khí sắc; biết tướng thì biết hiền ngu. Cho nên dáng rồng, dáng tê là hình đế vương; dáng rùa, dáng hạc là khí cụ công khanh. Lý Quảng số lẻ, nên không được phong hầu. Chung Quân hình rùa xương hạc mà vứt thẻ qua ải ra đi lập công; Ban Siêu đầu hổ cằm én mà được giao trọng trách nơi biên ải. Học đường đã sáng, Sầm Văn Bản nổi danh văn chương; lan đài đã đủ, Phạm Trọng Yêm ở ngôi phụ bật. Mới biết phép tướng thấu tới cơ huyền, phải xem có thứ tự: trước xem trán, phân biệt mắt; rồi xét hình, nghe tiếng; sau đó lấy dáng mạo, xem kỹ khí sắc. Sang hèn không thoát khỏi tấm gương soi, tai hoạ điềm lành rõ như bói rùa. Thiện có hình của thiện, ác có tướng của ác. Có thiện giấu trong ác, có ác ẩn trong thiện. Thiện là nền của phúc, ác là điềm của hoạ.

Giảng: Phần mở đầu đặt hai nguyên tắc. Thứ nhất là thứ tự xem: trán và mắt trước (trán là trời, mắt là thần), hình và tiếng sau, khí sắc cuối cùng. Thứ hai là không tuyệt đối hoá: thiện và ác đan xen, phải nhìn cả hai mặt. Các điển tích (Lý Quảng, Chung Quân, Ban Siêu, Sầm Văn Bản, Phạm Trọng Yêm) là cách văn biền ngẫu dẫn chứng, ý muốn nói người có công danh thường có một nét tướng nổi bật; nhưng Lý Quảng giỏi mà vẫn không được phong hầu, tức là tài và vận không phải lúc nào cũng đi cùng nhau.
Tướng thiện – 相之善者
Nguyên văn – 原文
是必頭聳腦豐,面方印闊,眼湛寒波而分明清媚,眉彎秋月而疏淡秀長。獸耳下垂,獅鼻隆起,髮疏細而染漆,口方厚而含丹。語無囁脣,笑不露齒。腹垂而腰厚,肩圓而背平。人中長而井竈明,山根厚而倉庫滿。三方皆正,五岳俱全。言簡且清,若流泉之響幽谷;坐端又直,如釘石而起浮雲。不陷無虧,非貴則富。……掌欲微紅,面生潤白,眼下陰陽有光,鼻邊法令修長,凡賦此形,皆為善相。
Dịch: Ắt phải đầu cao, gáy đầy, mặt vuông, ấn đường rộng; mắt trong như sóng lạnh mà đen trắng rõ ràng, sáng đẹp; mày cong như trăng thu mà thưa nhạt, thanh tú, dài. Tai như tai thú rủ xuống, mũi như mũi sư tử nở cao; tóc thưa mịn mà đen như sơn, miệng vuông dày mà đỏ như ngậm son. Nói không mấp máy môi, cười không lộ răng. Bụng sệ mà lưng dày, vai tròn mà lưng phẳng. Nhân trung dài, tỉnh táo (lỗ mũi) sáng; sơn căn dày, thương khố đầy. Tam phương đều ngay, ngũ nhạc đều đủ. Lời nói ngắn gọn mà trong, như suối chảy vang trong hang sâu; ngồi ngay lại thẳng, như đá đóng chặt mà mây nổi lên. Không lõm không khuyết thì không quý cũng giàu. Lòng bàn tay muốn hơi hồng, mặt muốn trắng nhuận, dưới mắt (âm dương) có ánh sáng, hai bên mũi pháp lệnh dài: phàm được hình như thế đều là tướng thiện.

Giảng: Đoạn tướng thiện là bản tổng hợp các tiêu chuẩn đã gặp ở các quyển trước, nhưng có hai câu đáng chú ý vì không nằm ở xương thịt: "lời nói ngắn gọn mà trong như suối vang hang sâu" và "ngồi ngay thẳng như đá đóng mà mây nổi". Hai câu đó tả sự định: lời ít mà rõ, thân yên mà khí lên. Câu "nói không mấp máy môi, cười không lộ răng" cũng là cử chỉ điềm đạm, tập được.
Thiện trong ác, ác trong thiện – 善中之惡 · 惡中之善
Nguyên văn – 原文
其眼雖長而眉促,額頦廣而頭尖,背隆骨潤而嬈其腰,耳聳脣方而坑其腦,形魁而雀步,骨細而鴨聲,語清而神似癡,色瑩而坐不正,皆有深淺之善惡,豈無先後之吉凶。(此言善中之惡者)……然而,體雖薄而額廣,頭雖偏而氣清,兩目粗大而身滑如苔,及眼迷濛而聲聞似甕,……未易置善惡之論,亦可為富貴之人。(此言惡中之善者)
Dịch: Có người mắt dẫu dài mà mày ngắn gấp; trán cằm rộng mà đỉnh đầu nhọn; lưng gồ xương nhuận mà eo lả lướt; tai cao môi vuông mà gáy lõm; hình to lớn mà bước như chim sẻ; xương thanh mà tiếng như vịt; lời trong mà thần như ngây; sắc sáng mà ngồi không ngay: đều có thiện ác sâu cạn, sao không có lành dữ trước sau (đó là ác trong thiện). Thế nhưng, có người thân dẫu mỏng mà trán rộng; đầu dẫu lệch mà khí trong; hai mắt thô lớn mà da trơn mịn như rêu; mắt mơ màng mà tiếng vang như chum; chưa dễ đặt lời bàn thiện ác, cũng có thể là người giàu sang (đó là thiện trong ác).

Giảng: Đây là phần tinh tế nhất của bài. Mỗi cặp đều là một điểm tốt đi kèm một điểm chưa tốt, và bài dạy rằng không thể chỉ nhìn một điểm mà kết luận. Đáng chú ý: phần lớn các "ác trong thiện" lại là cử chỉ (bước như chim sẻ, thần như ngây, ngồi không ngay), còn phần lớn các "thiện trong ác" là khí và tiếng (khí trong, tiếng vang như chum). Tức là hình đẹp có thể bị cử chỉ làm hỏng, hình kém có thể được khí và tiếng cứu lại. Đây là lý do các sách tướng luôn đặt thần khí trên hình cốt.
Tướng ác và lời khuyên tránh vội phán – 相之惡者
Nguyên văn – 原文
或男顴低而女顴高,或女手軟而男手硬,準或斜曲,頭或欹偏,眉或低昂,齒或疏缺,其為妬害,豈其尋常?……眉曲則非愁而若愁,目視則不怒而似怒,色昏而神不粹,語泛而步如奔,貪而不厭,淺識難明,……乃不令之形神,為非常之凶惡。
Dịch: Hoặc đàn ông gò má thấp mà đàn bà gò má cao, hoặc đàn bà tay mềm mà đàn ông tay cứng; đầu mũi hoặc xiên cong, đầu hoặc nghiêng lệch, mày hoặc cao thấp không đều, răng hoặc thưa khuyết; những điều ấy gây ghen ghét hại nhau, đâu phải chuyện thường? Mày chau thì không sầu mà như sầu; mắt nhìn thì không giận mà như giận; sắc mờ mà thần không tinh; lời tản mạn mà bước như chạy; tham mà không chán, hiểu biết cạn khó sáng: đó là hình thần không tốt, là điều hung ác khác thường.

Giảng: Phần tướng ác trong bản gốc dài hơn; ở đây chỉ trích các câu có ý dạy. Hai câu "mày chau thì không sầu mà như sầu, mắt nhìn thì không giận mà như giận" rất thực tế: thói quen chau mày, nhìn gằn làm người khác hiểu lầm, và lâu ngày thành nếp trên mặt. Cuối danh sách là "tham mà không chán, hiểu biết cạn": đó không phải tướng, mà là tính. Tác giả gộp cả hình, cử chỉ và tính nết vào "tướng ác", một lần nữa cho thấy tướng học xưa xem cái tâm là phần quan trọng của tướng.
Lấy hình chim thú và ngũ hành – 飛走取形 · 五行取形
Nguyên văn – 原文
凡欲定其容貌,可不取于形狀。欲知飛走,巧以推尋,要髣髴以略求,不必拘泥于全似。鳳睛龍眼者為文貴,蜂睛豺聲者為武榮。……龜鶴者益年齡,牛豬者豐衣食。……隨眾形而為喻,特片語之強名,與其形似於群類之殊兮,未若細繹於五行之妙。金方木瘦,水圓火尖,土主肥厚,形分差別,有體形之相生,剋則為災,生則為福,但看或肥或瘦,須要旋成旋就。
Dịch: Phàm muốn định dung mạo, sao có thể không lấy hình dạng. Muốn biết loài bay loài chạy (người giống hình chim, hình thú nào) thì khéo mà suy tìm, chỉ cần gần giống mà tìm đại khái, không cần câu nệ giống hệt. Mắt phượng mắt rồng là quý về văn; mắt ong tiếng sói là vinh về võ. Dáng rùa hạc thì thêm tuổi thọ; dáng trâu dáng heo thì đủ áo cơm. Theo các hình mà ví, chỉ là đôi lời gượng đặt tên; so với hình giống các loài khác nhau, không bằng xét kỹ cái diệu của ngũ hành. Kim vuông, Mộc gầy, Thuỷ tròn, Hoả nhọn, Thổ chủ béo dày; hình chia khác nhau, có thể và hình tương sinh: khắc thì là tai, sinh thì là phúc. Chỉ xem béo hay gầy, phải xét cho tròn vẹn, thành tựu.

Giảng: Đoạn này là lời "cảnh báo" quý giá: người đọc sách tướng hay say mê ví người với rồng, phượng, hổ, khỉ… nhưng tác giả nói rõ đó chỉ là "gượng đặt tên". Cách xem đúng hơn là ngũ hành hình: Kim vuông, Mộc gầy, Thuỷ tròn, Hoả nhọn, Thổ dày. Cách nhìn ngũ hành này cũng chính là cách phong thuỷ phân loại núi: núi Kim tròn, núi Mộc thẳng, núi Thuỷ uốn lượn, núi Hoả nhọn, núi Thổ vuông bằng. Ở người cũng như ở núi, hình và thể sinh nhau thì tốt, khắc nhau thì xấu.
Khí sắc và lời kết của tác giả – 氣色 · 自序
Nguyên văn – 原文
雖然論相而論形,尤必觀氣而觀色。發有本末,應有深淺,如蠶口吐絲,似蜂脣挑粉,取五行而論五色,按四季而定四方。更有一日之間,綴以八年之內,氣色由微至著,占往知來,在心目之妙觀,非脣舌之可述。……剪其繁蕪,撮其樞要,先緝簡易之數語,繼陳次第於篇中。
Dịch: Tuy bàn tướng là bàn hình, càng phải xem khí xem sắc. Khí sắc phát ra có gốc có ngọn, ứng nghiệm có sâu có cạn, như tằm nhả tơ, như ong mép mang phấn; lấy ngũ hành mà bàn năm sắc, theo bốn mùa mà định bốn phương. Lại có khi trong một ngày, nối tới tám năm, khí sắc từ mờ đến rõ, xem quá khứ biết tương lai: cái đó nằm ở chỗ tâm và mắt quan sát tinh tế, không phải môi lưỡi kể ra được. Tác giả cắt bỏ phần rườm rà, gom lấy chỗ then chốt, trước chép vài lời giản dị, sau bày thứ tự trong thiên.
Giảng: Hình ảnh "tằm nhả tơ, ong mang phấn" tả khí sắc phát ra từ từ, mảnh như sợi tơ, nhẹ như hạt phấn: muốn thấy phải tĩnh tâm mà nhìn. Lời kết khiêm tốn cho thấy bài này là một bản tóm lược từ nhiều nhà (Đường Cử, Hứa Phụ, bách gia chư tử), cắt bỏ mâu thuẫn, giữ phần chính.
Tâm Kính Ca – 心鏡歌
Nguyên văn – 原文
大凡相法有兩般,須看三停端不端。五岳四瀆要端正,一長一短不須論。額要闊兮鼻要直,口方四字豐衣食。頭圓象日照天庭,眉曲彎彎多學識。眉頭昂昂稟性剛,縱紋不使入天堂。……耳形雖小有輪廓,衣食自然多不錯。……眉清秀而終不散,入鬢雲鬟多燦爛。若教散短又無光,兄弟斷然不相盼。脣要紅兮怕紫色,細潤分明富貴客。……手要長,怕指劣,節紋紅。……坐要端,立要直,不端不直人不識。先笑後語人非良,不言不語人難測。……髮細長而黑且潤,不蓋天庭聰與俊。
Dịch: Đại phàm phép tướng có hai điều: phải xem tam đình có ngay ngắn không; ngũ nhạc tứ độc phải đoan chính, một dài một ngắn thì chẳng cần bàn. Trán phải rộng, mũi phải thẳng; miệng vuông như chữ "tứ" (四) thì đủ áo cơm. Đầu tròn như mặt trời chiếu thiên đình; mày cong cong thì nhiều học thức. Đầu mày vểnh cao thì bẩm tính cương; vân dọc chớ để chạy vào thiên đường. Tai dẫu nhỏ mà có vành có quách thì áo cơm tự nhiên không thiếu. Mày thanh tú mà rốt cuộc không tán, dài vào tóc mai thì nhiều rực rỡ; nếu tán ngắn lại không có ánh thì anh em khó trông cậy nhau. Môi phải đỏ, sợ màu tím; mịn nhuận rõ ràng là khách giàu sang. Tay phải dài, sợ ngón xấu, vân đốt hồng. Ngồi phải ngay, đứng phải thẳng; không ngay không thẳng thì người không biết (không trọng). Cười trước rồi mới nói thì người không lành; không nói không rằng thì người khó lường. Tóc mảnh dài, đen mà nhuận, không che thiên đình thì thông minh tuấn tú.

Giảng: Tâm Kính Ca là kiểu "ca quyết" để học trò đọc thuộc. Câu mở đặt hai tiêu chuẩn tổng quát (tam đình ngay, ngũ nhạc tứ độc chính) và nói "một dài một ngắn thì chẳng cần bàn", tức là chỗ lệch nhỏ không đáng kể nếu tổng thể cân đối. Phần sau đi lần lượt các bộ vị. Hai câu đáng nhớ nhất lại nói về dáng và lời: "ngồi phải ngay, đứng phải thẳng" và "cười trước rồi mới nói thì người không lành, không nói không rằng thì người khó lường", nghĩa là lời và cười phải đúng lúc, tự nhiên.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên này với ba ý. Thứ nhất, thấy cả thiện lẫn ác, cả khuyết lẫn bù. Quý tiện tướng pháp chia bốn loại: thiện, ác trong thiện, ác, thiện trong ác. Người xem đất cũng phải có con mắt như vậy: một cuộc đất có hổ cao long thấp thì xét xem minh đường, thuỷ khẩu có bù lại không; một ngôi nhà có cửa chưa đẹp thì xét xem lối đi, ánh sáng có cứu được không. Không có cuộc đất toàn mỹ, cũng như "tạo hoá không có công toàn" (Chúc Đảm Kinh).
Thứ hai, ngũ hành hình là ngôn ngữ chung của người và núi. Bài nói "so với ví hình chim thú, không bằng xét kỹ cái diệu của ngũ hành". Phong thuỷ hình pháp cũng lấy ngũ hành phân loại núi, rồi xét núi chủ với núi xung quanh sinh hay khắc. Học tướng ngũ hành thì xem núi dễ hơn, xem núi thành thạo thì nhìn dáng người cũng rõ hơn.

Thứ ba, tướng do tâm sinh, dáng ngồi đứng là nền. Cả hai thiên đều nhắc ngồi ngay đứng thẳng, nói ít mà rõ, cười đúng lúc. Phong Thuỷ Liên Hoa nhắc: nhà có chỗ ngồi tựa lưng vững, bàn làm việc nhìn ra khoảng sáng, giường không đặt chỗ gió lùa, đều giúp người ở ngồi ngay, ngủ yên, giữ được sự định. Phần thủ pháp đối chiếu bài ca với người thật cần thầy hướng dẫn trực tiếp; lý pháp thì chia sẻ để hiểu nguyên lý gốc, không dùng để phán đoán ai.

Tóm lại – 總結: Quý tiện tướng pháp dạy xem theo thứ tự trán, mắt, hình, tiếng, dáng mạo rồi khí sắc; chia bốn loại tướng thiện, ác trong thiện, ác, thiện trong ác; coi hình chim thú chỉ là ví gần đúng, lấy ngũ hành hình làm chính; và nói khí sắc phát ra như tằm nhả tơ. Tâm Kính Ca dạy tam đình ngay, ngũ nhạc chính, trán rộng mũi thẳng, miệng vuông, mày dài không tán, ngồi ngay đứng thẳng, lời và cười đúng lúc.
Bài trước: Quyển 9 (4) – Luận thần khí, Đạt Ma động tĩnh luận, tạp luận Viên Liễu Trang và Ma Y 神氣・動靜論・雜論.
Bài sau: Quyển 9 (6) – Đắc Ý Ca 得意歌.
Nguồn: Thần Tướng Toàn Biên (神相全編) phần chín, Quý tiện tướng pháp (貴賤相法) và Tâm Kính Ca (心鏡歌), trong Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành (古今圖書集成), Bác vật vựng biên, Nghệ thuật điển, quyển 639, Tướng thuật bộ (thuộc công cộng); đối chiếu bản khắc đời Minh 12 quyển. Hiệu đính: bỏ các ngoặc 「」 và 《》 đặt lệch (《額頦》, 《雀步》, 《薄起》, 《許負》…); 尢 đọc 尤; 元機 trong Tập Thành viết thay 玄機 do kiêng huý; 迷蒙 viết 迷濛; câu 于穀下豐 chữ khó đọc, lược; các đoạn tướng hình khắc, tướng nghèo và vài câu chấm lệch trong Tâm Kính Ca được lược trong nguyên văn trích, đánh dấu ……; lời chú nhỏ của bản gốc đặt trong ngoặc đơn. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Thần Tướng Toàn Biên: toàn bộ 14 quyển, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem hình thế núi sông quanh nhà.
- Lập Cục Pháp: lập cục dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
Bài liên quan – 相關文章
- Thần Tướng Toàn Biên (30): Thần Dị Phú (1), tam đình ngũ nhạc
- Thần Tướng Toàn Biên (48): Kinh Thần Phú, Chúc Đảm Kinh
- Thần Tướng Toàn Biên (49): Luận thần khí, Đạt Ma động tĩnh luận
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thấy được thiện trong ác, ác trong thiện là con mắt của người đã xem nhiều. Muốn tập con mắt ấy ở người và ở đất thì phải học cùng thầy, xem tận nơi. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Quý tiện tướng pháp dạy xem tướng theo thứ tự nào? – 觀相次第
Trước xem trán, phân biệt mắt; rồi xét hình, nghe tiếng; sau đó lấy dáng mạo và xem kỹ khí sắc.
"Thiện giấu trong ác, ác ẩn trong thiện" nghĩa là gì? – 善藏於惡
Là không có tướng toàn tốt hay toàn xấu: hình đẹp có thể bị cử chỉ làm hỏng, hình kém có thể được khí trong, tiếng vang cứu lại. Bài kết luận: thiện là nền của phúc, ác là điềm của hoạ.
Có nên ví người với hình chim thú không? – 飛走取形
Bài nói chỉ nên "gần giống mà tìm đại khái", đó là "gượng đặt tên"; xét kỹ ngũ hành hình (Kim vuông, Mộc gầy, Thuỷ tròn, Hoả nhọn, Thổ dày) thì đúng hơn.
Tâm Kính Ca mở đầu thế nào? – 心鏡歌
"Đại phàm phép tướng có hai điều: phải xem tam đình có ngay ngắn không; ngũ nhạc tứ độc phải đoan chính, một dài một ngắn thì chẳng cần bàn."
Vì sao Tâm Kính Ca dặn ngồi ngay, đứng thẳng? – 坐要端立要直
Vì dáng ngồi đứng lộ ra sự định của tâm. Bài nói không ngay không thẳng thì người không trọng; đó là phần tướng mỗi người tự sửa được.








