Thượng sơn hạ thủy là gì? Khi mộ, nhà đặt ngược với núi và nước

Thượng sơn hạ thủy là một cụm từ người học phong thủy nghe rất sớm, và cũng hiểu sai rất sớm. Có người tưởng "thượng sơn hạ thủy" là núi trên nước dưới – nghe như cảnh đẹp. Thực ra trong phong thủy, đó là tên một cách cục đảo ngược: cái lẽ ra ở sau thì chạy ra trước, cái lẽ ra ở trước thì lui về sau. Núi lên chỗ của nước, nước xuống chỗ của núi.

Có những ngôi mộ được xây rất công phu: phía trước đào hồ, phía sau là núi – trông rất "chuẩn". Nhưng xét kỹ lại thấy hướng mộ ngược với thế đất, núi thật sự lại ở trước mặt, nước lại ở sau lưng. Người làm nghề nhìn vào chỉ lắc đầu: "Thượng sơn hạ thủy." Bài này giải thích cụm từ ấy theo hai tầng – hình thế và lý khí – và vì sao Thầy Vũ Giới vẫn dạy: "Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng."

Tọa sơn hướng thủy: cái chuẩn gốc

Muốn hiểu "ngược", phải hiểu "thuận" trước. Cách cục thuận cơ bản nhất của phong thủy là tọa sơn hướng thủy – lưng tựa núi, mặt nhìn nước.

• Tọa sơn: phía sau có núi, có gò, có khối đặc làm chỗ tựa – núi quản nhân đinh, giữ vững.
• Hướng thủy: phía trước có nước, có minh đường, có khoảng trống để khí tụ – thủy quản tài, mở ra đón.

Đây là nguyên lý âm dương rất tự nhiên: núi tĩnh, đặc, là âm ở hình nhưng giữ dương khí; nước động, trống, mở ra. Sau đặc trước trống, sau cao trước thấp – như người ngồi trên ghế tựa nhìn ra sân. Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, đó là phu thê chính phối giữa sơn và thủy: mỗi bên ở đúng vị trí của mình.

Hiểu vậy là đủ! Thuận là núi sau nước trước. Ngược là núi trước nước sau.

Thượng sơn hạ thủy theo hình thế

Ở tầng hình thế, thượng sơn hạ thủy là khi:

1. Núi đứng sát trước mặt: cao, gần, chắn – không phải án thấp, không phải triều xa, mà là bức tường đè trước mặt.
2. Sau lưng là chỗ trũng, chỗ nước: ao, hồ, sông, ruộng sâu, vực – không có gì để tựa.
3. Đất dốc ngược: phía trước cao hơn phía sau, nước mưa chảy về phía sau lưng.

Một ngôi nhà hay ngôi mộ như vậy giống người ngồi quay lưng ra vực, mặt úp vào tường. Lưng không có chỗ dựa, mặt không có chỗ thở. Khí không tụ được ở trước, cũng không giữ được ở sau.

Hay gặp nhất là trường hợp người ta "quay nhà ra đường" hoặc "quay mộ ra cảnh đẹp" mà không xét thế đất: ví dụ đường ở phía thấp, phía có núi; cảnh đẹp ở phía dốc lên. Quay mặt về đó là quay mặt vào núi, lưng ra chỗ trũng.

Thượng sơn hạ thủy theo Huyền Không

Ở tầng lý khí, Huyền Không Phi Tinh cũng dùng cụm từ này, với nghĩa riêng. Mỗi căn nhà, mỗi ngôi mộ được lập một tinh bàn theo vận và hướng. Trong tinh bàn có sơn tinh (sao quản người, quản sức khoẻ) và hướng tinh (sao quản tài lộc). Sao đương vận – sao vượng – nên ở đâu?

• Vượng sơn vượng hướng: sơn tinh vượng ở phía tọa (sau), hướng tinh vượng ở phía hướng (trước). Đây là cách được coi là thuận nhất – nếu hình thế phối hợp: sau có núi, trước có nước.
• Thượng sơn hạ thủy: sơn tinh vượng chạy ra phía hướng (trước), hướng tinh vượng chạy về phía tọa (sau). Sao quản người lên chỗ của nước, sao quản tài xuống chỗ của núi – ngược.

Điểm quan trọng mà Phong Thuỷ Liên Hoa nhấn mạnh: tinh bàn chỉ có ý nghĩa khi đặt trên hình. Thầy Vũ Giới vẫn nói: "Định cục là dựa vào hình, còn lý khí thì dựa vào số." Một tinh bàn "thượng sơn hạ thủy" nhưng hình thế lại có núi ở trước, nước ở sau – đúng chỗ sao vượng – thì có cách luận khác hẳn. Ngược lại, tinh bàn "vượng sơn vượng hướng" mà hình thế đảo ngược thì cũng chẳng vượng được.

Còn tinh bàn lập thế nào, khi nào gặp cách nào, hoá giải ra sao – là phần lý khí sâu, phải học bài bản.

Vì sao "hình pháp bất chân – lý khí vô dụng"?

Đây là câu cốt lõi. Nhiều người học Huyền Không, thuộc tinh bàn, rồi đi xem nhà chỉ bằng la kinh và bảng số. Họ nói "nhà này vượng sơn vượng hướng, tốt lắm" – mà không nhìn thấy sau lưng nhà là con mương, trước mặt là toà nhà mười tầng đè xuống.

Sao vượng ở hướng cần có nước, có khoảng trống để "phát". Sao vượng ở tọa cần có núi, có khối đặc để "giữ". Hình không có thì sao không có chỗ dựa. Như người có tài mà không có đất dụng võ.

Câu khẩu quyết "Nhân địa định cục, nhân cục hạ quái, nhân quái khởi tinh" – nhờ đất định cục, nhờ cục đặt quái, nhờ quái khởi sao – nói đúng thứ tự ấy: đất trước, sao sau. Bỏ đất mà luận sao là đi ngược.

Những ngôi mộ "làm đẹp" mà ngược hình

Có một kiểu mộ khá phổ biến: xây tròn trịa, phía trước đào hồ bán nguyệt, phía sau đắp gò – trông rất đúng sách. Nhưng nếu đặt vào thế đất thật:

• Hồ đào phía trước, nhưng đất tự nhiên dốc về phía sau – nước hồ không phải nước tụ, mà là nước đọng nhân tạo.
• Gò đắp phía sau, nhưng núi thật lại nằm phía trước, cao hơn gò – gò đắp chỉ là "tựa giả".
• Hướng mộ chọn theo sao vượng trên giấy, không theo trục long – huyệt – án.

Đó là "thượng sơn hạ thủy" của một kiểu khác: dùng nhân tạo để vẽ ra cái chuẩn, nhưng cái chuẩn ấy nằm ngược với tự nhiên. Phong Thuỷ Liên Hoa có tinh thần "Kiếp mạch thủ khí" – lập cục nhân tạo được – nhưng điều kiện là thuận hình. Nhân tạo ngược hình thì càng làm càng lệch.

Người học không nên chế giễu những ngôi mộ như vậy – mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng. Nhưng nên học từ đó một điều: hình thức đúng sách chưa chắc là đúng đất.

Cách chữa cho nhà ở bị "thượng sơn hạ thủy"

Phong thủy là y học cho đất đai: nhà bệnh thì chữa. Với nhà bị đảo ngược về hình, có mấy hướng chữa:

1. Tạo tựa phía sau: xây tường đặc, khối phụ, trồng hàng cây cao phía sau; không để sau lưng là khoảng trống, cửa lớn, kính.
2. Tạo khoảng thở phía trước: lùi nhà, làm sân, làm hiên; nếu trước mặt là núi, nhà cao thì càng cần khoảng lùi.
3. Xử lý nước phía sau: mương, ao sau nhà nên được kè, che, hoặc dẫn nước đi; không để nước đọng sát lưng nhà.
4. Xem lại hướng: có khi chỉ cần đổi cửa chính sang mặt khác – mặt có khoảng trống, có đường thuận – là đổi được cục. Nhưng Phong Thuỷ Liên Hoa không chủ trương nắn cửa, xoay hướng tuỳ tiện; nhà ở cần đoan chính. Việc này phải có người hiểu nghề xem kỹ.
5. Bố trí trong nhà: giường ngủ, bàn làm việc, bàn thờ đặt tựa tường đặc; phòng khách mở về phía có ánh sáng.

Với mộ phần, nếu đã táng thì không nên vội dời. Có thể sửa phần cảnh quan quanh mộ – tạo tựa, dẫn nước – cho thuận hình hơn. Dời mộ là việc lớn, cần cân nhắc kỹ như đã nói ở bài về mộ tổ.

Thượng sơn hạ thủy trong đô thị: những ví dụ hay gặp

Ở thành phố, cách cục đảo ngược xuất hiện dưới nhiều dạng mà người ta ít để ý:

• Nhà mặt hẻm nhìn thẳng vào tường cao: cửa chính mở ra một bức tường nhà đối diện cách vài mét, trong khi phía sau nhà lại là khoảng trống, sân sau rộng hoặc khu đất trống. Mặt bị đè, lưng bị hở.
• Căn hộ quay lưng ra hồ, ra sông: nhiều căn hộ đặt phòng khách nhìn ra hành lang, ra toà bên cạnh, còn phía hồ, phía sông lại là phòng ngủ và cửa kính lớn. Cảnh đẹp ở sau lưng, chỗ ngồi chính lại quay mặt vào khối đặc.
• Nhà trên đất dốc quay mặt lên dốc: cửa chính hướng về phía cao, lưng nhà tì ra phía thấp, nước mưa chảy dồn về sau nhà.
• Nhà góc có cửa chính ở mặt hẹp: mặt rộng thoáng lại làm tường kín, mặt hẹp bị nhà khác áp lại làm cửa chính.

Những trường hợp ấy không cần đến la kinh hay tinh bàn cũng nhận ra được – chỉ cần đứng ở cửa nhìn ra, ra sau nhà nhìn lại. Đó chính là cái lợi của Hình Pháp: ai cũng có thể bắt đầu từ con mắt của mình. Còn khi đã nhận ra, việc chữa nên bàn với người hiểu nghề để chữa đúng chỗ, đúng mức, không phá đi rồi làm lại một cách tốn kém.

Ba sai lầm khi nghe "thượng sơn hạ thủy"

Thứ nhất: hiểu theo nghĩa đen là cảnh đẹp

"Núi trên nước dưới" nghe như tranh sơn thủy. Trong phong thủy, đó là cách cục ngược – cần hiểu đúng thuật ngữ.

Thứ hai: chỉ xét tinh bàn

Thấy tinh bàn là thượng sơn hạ thủy liền phán nhà xấu, hoặc thấy vượng sơn vượng hướng liền khen. Phải đặt tinh bàn lên hình mới luận được.

Thứ ba: hoảng sợ và vội sửa

Nghe nhà mình "thượng sơn hạ thủy" là muốn đập phá, xoay nhà. Phần lớn có thể chữa bằng những việc cảnh quan, nội thất hợp lý. Không cần hoảng.

Đại đạo chí giản: núi về sau, nước về trước; sao theo hình, không bắt hình theo sao.

Tự kiểm nhà mình trong năm phút

1. Đứng ở cửa chính nhìn ra: trước mặt là khoảng trống hay khối đè?
2. Ra sau nhà nhìn lại: sau lưng là tường đặc, nhà cao hơn, cây – hay mương, ao, đất trống, vực?
3. Nhìn nền: nước mưa chảy về phía trước hay về phía sau?
4. Trong nhà: giường, bàn thờ có tựa tường đặc không?
5. Nếu có tinh bàn: sao vượng nằm ở phía nào – phía ấy hình có hợp không?

Câu hỏi thứ năm cần người hiểu Huyền Không. Bốn câu đầu ai cũng tự làm được – và thường bốn câu đầu đã cho biết phần lớn vấn đề.

Tóm lại: thượng sơn hạ thủy là cách cục đảo ngược – núi lên chỗ của nước, nước xuống chỗ của núi. Ở tầng hình, đó là nhà, mộ quay mặt vào núi, lưng ra nước. Ở tầng Huyền Không, đó là sao vượng nằm ngược vị trí. Nhưng như Thầy Vũ Giới vẫn dạy, hình đi trước, số đi sau: phải đặt tinh bàn lên hình thế thật mới biết tốt xấu. Và nếu đã ngược, phần lớn có thể chữa bằng cách tạo tựa, tạo khoảng thở, xử lý nước – thuận hình mà sửa.

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• La kinh Liên Hoa – đo tọa hướng nhà, mộ (miễn phí).
• Lập Cục Pháp – lập cục theo hình và lý khí (miễn phí).
• Trạch Cát – xem tổng quan cát hung căn nhà (miễn phí).

Bài liên quan

• Nhà dựa vách núi: tọa thực triều hư trong phong thủy
• Nhà phía trước cao hơn nhà mình trong phong thủy: giải thế nào?
• Tam nguyên cửu vận: vận 1 và cung Khảm trong phong thủy Huyền Không
• Quan toả thủy khẩu: vì sao hồ rộng mà cửa nước lỏng là đất hư hoa?

Câu hỏi thường gặp

Thượng sơn hạ thủy là gì?

Là cách cục đảo ngược: núi (hoặc sao quản người) chạy ra phía trước, nước (hoặc sao quản tài) lui về phía sau.

Vượng sơn vượng hướng có phải luôn tốt?

Chỉ tốt khi hình thế phối hợp: sau có núi, có tựa; trước có nước, có minh đường. Không có hình thì sao không phát được.

Nhà bị thượng sơn hạ thủy có phải dời đi?

Thường không cần. Có thể chữa bằng tạo tựa phía sau, lùi nhà tạo khoảng thở phía trước, xử lý nước sau nhà, bố trí nội thất hợp lý.

Có nên xoay cửa để đổi cục?

Phong Thuỷ Liên Hoa không chủ trương nắn cửa, xoay hướng tuỳ tiện; nhà ở cần đoan chính. Việc đổi cửa phải có người hiểu nghề xem kỹ.

Nhà phố có bị thượng sơn hạ thủy không?

Có. Ví dụ nhà quay mặt vào toà nhà cao sát, sau lưng là khoảng trống hoặc mương nước.