Long mạch hạ bậc như thang trời: khởi phục, hành long trong phong thủy

Hành long là đoạn long mạch đang "đi" – từ tổ sơn hướng về chỗ kết huyệt. Có những đoạn hành long rất đẹp, được người xưa đặt tên riêng. Một trong số đó là thế dãy núi hạ dần từng bậc, mỗi bậc một ngọn, nối nhau như cầu thang bắc từ trời xuống đất – dân gian gọi bằng những cái tên như "thang trời", "mười hai bậc thang trời". Nhìn từ xa, cả dãy núi như một con rồng đang bước xuống.

Thế đất như vậy gây ấn tượng mạnh. Nhưng người học tầm long cần hiểu: vì sao long hạ bậc lại được coi trọng? Hạ bậc thế nào là đẹp, thế nào là gãy? Và chỗ kết huyệt ở đâu trên một đoạn long như thế? Thầy Vũ Giới vẫn dạy: "Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn." Bài này đi từ cái gốc – nhịp vận động của khí – để đọc đoạn long ấy.

Hành long là gì? Long đi như thế nào

Long mạch có ba giai đoạn: xuất mạch từ tổ sơn, hành long trên đường đi, và kết huyệt ở cuối. Hành long là đoạn dài nhất, có khi kéo dài nhiều dặm, qua nhiều ngọn núi.

Long sống thì đi có nhịp. Long chết thì đi thẳng đuột, cứng đờ. Sách xưa tả long sống bằng mấy chữ:

• Khởi phục: nhô lên rồi hạ xuống, nhô lên rồi hạ xuống – như con rắn bò, như sóng nước.
• Uốn lượn: đổi hướng qua trái qua phải – như rồng uốn mình.
• Thắt mở: có chỗ thắt nhỏ (quá hiệp), có chỗ nở rộng.
• Bác hoán: đổi hình dần từ thô sang tinh.

Long hạ bậc như thang trời là một dạng đặc biệt của khởi phục: mỗi bậc là một lần khởi (nhô lên một ngọn) rồi phục (hạ xuống yên ngựa), mà ngọn sau thấp hơn ngọn trước. Hiểu vậy là đủ!

Vì sao long hạ bậc được coi trọng?

Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí vận động theo nhịp âm dương: nén – buông, tụ – tán, lên – xuống. Một đoạn long hạ bậc thể hiện rõ nhịp ấy:

1. Mỗi ngọn là một lần nén khí: khí dồn lên đỉnh, tụ lại.
2. Mỗi yên ngựa là một lần buông khí: khí hạ xuống, thắt lại, chuẩn bị cho bậc sau.
3. Bậc sau thấp hơn bậc trước: khí đang "đi xuống" – từ cao về thấp, từ xa về gần, từ trời về đất. Đó là hướng đi của long sắp kết.
4. Nhiều bậc đều đặn: khí được luyện nhiều lần, mỗi lần nén – buông là một lần lọc. Giống bác hoán qua từng chặng.

Cho nên người xưa coi một đoạn long hạ nhiều bậc, đều đặn, là long có lực, có nhịp, có hướng – long "đang tìm chỗ kết". Đó là tin tốt cho người tầm long: đi theo hướng hạ của long thì sẽ đến gần huyệt.

Hạ bậc đẹp và hạ bậc gãy

Không phải dãy núi nào thấp dần cũng là long đẹp. Phân biệt:

Đặc điểm	Hạ bậc đẹp	Hạ bậc gãy
Nhịp	Đều, có quy luật, mỗi bậc tương xứng	Lộn xộn, bậc to bậc nhỏ bất thường
Yên ngựa giữa các bậc	Thắt vừa phải, liền mạch	Đứt hẳn, sụt lở, có khe sâu
Đỉnh mỗi bậc	Tròn, đầy hoặc thanh	Nhọn sắc, vỡ nát
Đất đá	Càng xuống càng nhiều đất, ít đá	Đá lộ suốt, trơ trụi
Hai bên	Có núi nhỏ đi kèm hộ vệ	Trống trải, gió lùa
Hướng	Hạ về phía có nước, có đồng	Hạ về vực, về chỗ hiểm

Câu chốt: hạ bậc đẹp là long đang bước xuống; hạ bậc gãy là long đang ngã xuống. Bước thì có nhịp, có chủ đích; ngã thì đứt đoạn, không kiểm soát.

Huyệt kết ở đâu trên đoạn long hạ bậc?

Đây là câu hỏi thực tế nhất. Một vài nguyên tắc chung:

• Không ở giữa dòng hạ: long còn đang đi, khí chưa dừng. Đặt huyệt giữa chừng là đặt vào khí đang chạy.
• Ở chỗ long dừng: cuối đoạn hạ bậc, khi long chạm đến đất bằng, có nước chặn trước, có núi hai bên thu lại – long "dừng chân". Đó là nơi có thể kết.
• Có khi kết ở nhánh bên: từ một bậc giữa chừng, long tách ra một nhánh nhỏ, nhánh ấy uốn vào và dừng – gọi là chi long kết huyệt, bàng kết.
• Bậc cuối thường là phụ mẫu sơn: ngọn núi cuối cùng trước huyệt, thấp nhất, tròn nhất, làm "cha mẹ" che chở huyệt.

Thầy Vũ Giới giảng: "Không có Hình thì Khí không tụ." Long hạ bậc đẹp mấy mà không có chỗ dừng – không có nước chặn, không có sa thu – thì khí cứ thế chạy đi. Hành long đẹp chỉ là điều kiện cần; kết huyệt cần thêm chỗ dừng.

Còn chấm chính xác chỗ huyệt trên một đoạn long cụ thể là thủ pháp, phải học ở thực địa.

Cách đi theo long hạ bậc ngoài thực địa

Người tầm long xưa đi theo long bằng chân. Ngày nay có thêm bản đồ địa hình, ảnh vệ tinh. Trình tự có thể là:

1. Xem bản đồ trước: tìm dãy núi có đường đồng mức hạ dần theo bậc, đều đặn.
2. Xác định hướng hạ: long hạ về đâu – về sông, về đồng, về thung lũng?
3. Đếm bậc và xem nhịp: có đều không, có chỗ nào gãy không.
4. Đi thực địa ở đoạn cuối: tập trung vào mấy bậc cuối cùng và chỗ long chạm đất bằng.
5. Xem nước và sa: chỗ long dừng có nước chặn, có núi hai bên thu không.
6. Xem đất: ở chỗ nghi có huyệt, đất có mịn, chắc, tươi không.

Bản đồ cho cái khung. Chân đi cho cái thật. Thiếu một trong hai đều dễ sai.

Ba sai lầm khi đọc long hạ bậc

Thứ nhất: thấy đẹp là kết luận có đại địa

Đoạn long hạ bậc nhìn rất hùng vĩ, rất dễ khiến người xem mơ về "đại địa". Nhưng hành long đẹp không có nghĩa là có huyệt. Phải tìm được chỗ dừng.

Thứ hai: đặt huyệt trên đỉnh bậc

Đỉnh mỗi bậc là chỗ khí nén, nhưng cũng là chỗ lộ gió, đang trên đường đi. Huyệt thường không ở đỉnh bậc giữa chừng.

Thứ ba: không xem yên ngựa

Những chỗ thắt giữa các bậc – yên ngựa – là chỗ dễ bị đào xẻ làm đường, dễ sụt lở. Một đoạn long đẹp mà yên ngựa bị cắt thì khí đã đứt. Phải xem kỹ những chỗ ấy.

Đại đạo chí giản: đọc nhịp, tìm chỗ dừng, kiểm chỗ thắt.

Ruộng bậc thang: con người học theo nhịp của long

Nhìn những sườn núi ruộng bậc thang ở vùng cao, sẽ thấy con người đã học theo đúng nhịp hạ bậc của long. Mỗi tầng ruộng là một bậc: giữ nước, giữ đất, làm chậm dòng chảy. Nước từ tầng trên tràn xuống tầng dưới qua những khe nhỏ, chậm rãi, không xói, không lở.

Đó chính là nguyên lý nén – buông của khí, được áp dụng bằng đôi tay người. Một sườn núi trọc, mưa xuống là nước cuốn đất trôi; cùng sườn núi ấy làm thành bậc thang thì nước được giữ lại từng tầng, đất được nuôi, cây lúa xanh. Phong thủy là y học cho đất đai – ruộng bậc thang là một "đơn thuốc" mà người xưa đã kê cho núi đồi từ hàng trăm năm.

Người học có thể đến những vùng ruộng bậc thang để ngắm nhịp ấy – đó là một bài học hành long sống động, nơi thiên nhiên và con người cùng đi theo một nhịp.

Bài học cho nhà ở: nhịp của không gian

Nguyên lý khởi phục, nén – buông không chỉ dành cho núi. Một ngôi nhà, một khu vườn, một dãy phố cũng có nhịp:

• Lối vào nhà: từ cổng vào sân, lên bậc thềm, qua hiên, vào phòng khách – mỗi chặng như một bậc. Lối vào có nhịp, có chỗ nén (cổng, hiên hẹp) và chỗ buông (sân, phòng khách rộng) thì khí vào nhà êm, tụ.
• Bậc thềm: vài bậc lên nhà là tạo "khởi" cho căn nhà – nền cao, khí không tràn vào thẳng. Bậc đều, vừa chân, không dốc gắt.
• Nhà trên đất dốc: nên làm nền theo bậc, nhà theo tầng thấp dần xuống phía trước – như long hạ bậc về minh đường – hơn là san phẳng toàn bộ.
• Dãy nhà phố: nhà cao thấp lộn xộn như răng cưa là "long gãy"; nhà cao dần đều về phía sau là "long có tựa".

Theo tinh thần Phong Thuỷ Liên Hoa, phong thủy sư chính là kiến trúc sư cổ. Biết đọc nhịp của núi thì cũng biết tạo nhịp cho nhà. Thầy Vũ Giới vẫn nói: "Thuật phong thủy là tạo ra một căn nhà có sự sống." Sự sống ấy có nhịp, như hơi thở.

Đọc ảnh "thang trời" trên mạng

Ảnh flycam những dãy núi hạ bậc thường rất đẹp và được chia sẻ nhiều, kèm những lời giới thiệu như "đoạn hành long tiêu biểu của long mạch lớn". Người học có thể dùng ảnh ấy để tập:

1. Đếm số bậc, xem có đều không.
2. Xem yên ngựa giữa các bậc: liền hay đứt.
3. Xem đất đá từ trên xuống: đá giảm, đất tăng không.
4. Tìm hướng hạ: long hạ về đâu.
5. Hỏi: ảnh có chụp đến chỗ long dừng không? Nếu không, chưa nói được chuyện huyệt.

Câu thứ năm là câu hay bị bỏ qua. Đa số ảnh "thang trời" chỉ chụp đoạn hành long đẹp nhất, không chụp chỗ kết. Đèn pin không tự soi sáng chính nó đâu các bạn – thấy đoạn đường đẹp chưa phải là thấy đích đến.

Long như đời người: có nhịp mới bền

Người xưa hay ví long mạch như đời người, và đoạn long hạ bậc có một bài học rất đời. Không ai đi một mạch từ đỉnh xuống đáy mà không vấp ngã. Người đi bền là người biết đi từng bậc: lên một chút, dừng một chút, nhìn lại, rồi bước tiếp. Mỗi lần "nén" là một lần cố gắng, mỗi lần "buông" là một lần nghỉ ngơi, chiêm nghiệm.

Người học phong thủy cũng vậy. Thầy Vũ Giới vẫn nói học phong thủy sư cần 24–26 tháng, đi qua bốn tầng – đọc sách, học trực tuyến, giải đáp trực tiếp, thực địa. Mỗi tầng là một bậc. Muốn nhảy cóc từ bậc đầu xuống bậc cuối là long gãy, học "mì ăn liền". Đi đủ từng bậc thì đến cuối mới "kết" được.

Tóm lại: long hạ bậc như thang trời là đoạn hành long tiêu biểu – mỗi bậc một lần khởi phục, nén rồi buông, khí được luyện qua từng nhịp và đang hướng về chỗ kết. Hạ bậc đẹp thì đều, liền, đất tăng đá giảm, có hộ vệ; hạ bậc gãy thì lộn xộn, đứt, trơ đá. Huyệt không ở giữa dòng hạ mà ở chỗ long dừng chân. Nguyên lý nhịp ấy dùng được cho cả lối vào nhà, bậc thềm, nhà trên đất dốc.

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• La kinh Liên Hoa – xác định hướng long đến, hướng hạ (miễn phí).
• Vẽ mặt bằng – sắp lối vào, bậc thềm có nhịp (miễn phí).
• Lập Cục Pháp – lập cục cho căn nhà (miễn phí).

Bài liên quan

• Tổ sơn, thiếu tổ, phụ mẫu sơn: đọc núi trùng điệp theo phong thủy
• Núi Liêm Trinh và bác hoán: núi đá dữ có phải là núi hung?
• Thế tơ treo hồ lô trong phong thủy: mạch thắt nhỏ mà khí không đứt
• Vạn mã quy tào: nghìn núi chầu về một đỉnh trong phong thủy

Câu hỏi thường gặp

Hành long là gì?

Là đoạn long mạch đang đi từ tổ sơn về chỗ kết huyệt – đoạn dài nhất, cần có nhịp khởi phục, uốn lượn, thắt mở.

Long hạ bậc có phải lúc nào cũng tốt?

Không. Hạ bậc đều, liền, có hộ vệ là đẹp; hạ bậc lộn xộn, đứt, trơ đá là gãy.

Huyệt có nằm trên đỉnh một bậc không?

Thường không. Đỉnh bậc giữa chừng là chỗ khí đang đi, lộ gió. Huyệt ở chỗ long dừng chân hoặc ở nhánh tách ra.

Yên ngựa giữa các ngọn núi quan trọng thế nào?

Là chỗ khí thắt lại giữa các bậc. Yên ngựa bị cắt, sụt thì long đứt mạch.

Nhà trên đất dốc nên làm thế nào?

Nên làm nền theo bậc, thấp dần về phía trước như long hạ về minh đường, thay vì san phẳng toàn bộ.