Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát
琢玉斧巒頭歌括 (尋龍歌 · 博換生尅)
Tác giả: Từ Chi Mạc 徐之鏌 (tự Thí Khả 試可, người Chương Châu, Phúc Kiến, đời Minh) soạn · Trương Cửu Nghi 張九儀 (tên Phượng Tảo 鳳藻, người Nghiêm Lăng, Chiết Giang, đời Thanh) tăng thích · học trò Viên Sĩ Lân 袁士麟 tham đính
Bản gốc: Nghiêm Lăng Trương Cửu Nghi tăng thích Địa Lý Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát 嚴陵張九儀增釋地理琢玉斧巒頭歌括, bản Tiểu Dậu Sơn Phòng 小酉山房 khắc lại năm Đạo Quang thứ 8 (1828); lời tựa đề năm Khang Hy Tân Tỵ (1701).
Bài này gồm phần cuối đoạn thứ chín và trọn đoạn thứ mười của Tầm long ca trong Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát: bác hoán (long đổi thể), sinh khắc của ngũ hành long và chế hoá. Đông Hồ chủ nhân phê rất thẳng ở đây: bác hoán là thứ thấy được trên núi, còn sinh khắc chế hoá thì lý tinh mà khi lên núi phần nhiều không dùng được, trừ một phép “long đến sinh huyệt, huyệt đi khắc long” mà ông kể có đất thật làm chứng.
Trả lời nhanh: Bác hoán là long đổi thể: từ thô ra tế, từ cao xuống thấp, từ già ra non, như người thay áo đẹp, ve lột xác. Sinh khắc thì Đông Hồ chủ nhân nắm bốn chữ “lai sinh khứ khắc”: chỉ nên long đến sinh huyệt (trên sinh dưới) và huyệt đi khắc long (dưới khắc trên); tổ sơn sinh một mạch đến huyệt, hoặc chủ tinh sau huyệt khắc ngược một mạch về tổ, đều chủ đại phú quý. Chế hoá xét theo bản vị (phương ngồi) và theo bốn bên, nhưng sách bình là chế hoá vốn có sẵn trong loan đầu, không do sức người.
Bác hoán theo ngũ hành và theo thể núi – 博換
Lời ca: “Biết biến mà chưa tinh, phải xét bác hoán sinh khắc mà suy hưu cữu.” Phép bác hoán có hai. Theo ngũ hành: Kim, Mộc, Hoả là dương, cần đổi lấy Thuỷ, Thổ để dương được âm nuôi; Thuỷ, Thổ là âm, cần đổi lấy Kim, Mộc, Hoả để âm nhờ dương sinh. Vì vậy long đi Mộc Hoả, sao không phải không quý, nhưng vẫn sợ cô dương thiếu đôi (lời chú: câu này rất đúng); long Kim Thuỷ chuyển biến, dù kém tú mà lại được hai khí giúp nhau (lời chú: đất phú quý phần nhiều long đi Kim Thuỷ).

Theo thể núi: mạch ra từng sợi nhỏ, có khi khí thịnh trào thành gò cao (có lực); long đi cao lớn, có khi khí thu lại biến thành gò nhỏ (thoát giáp); có khi núi nghiêng lật thành long chính; có khi thân già mọc ra cành non; có khi khoe lạ thành đá núi chồng chất. Chỗ này lời chú nhắc có đất vào đầu kiểu ấy, như đất họ Trương ở Phi Lai Phong, Hàng Châu. Có khi tỏ yếu thành gò đồi tản lạc (lời chú: trong đó phải có tinh thần mới tốt); có khi gặp nước ngăn, cốt đá vượt sông mà dựng lại doanh trại; có khi núi rối hình tạp, xuyên châu điếu thoát mà làm cửa tường riêng; có khi núi cao thoát xuống chân bằng; có khi đất bằng mạch đến thẳng cứng mà nhánh mang tình long.

Nói không hết biến thái của chân long, chẳng qua là cao thấp sinh nhau, lớn nhỏ nối nhau, béo gầy xen nhau, cúi ngửa đỡ nhau, thư hùng phối nhau, tổ cháu giống nhau. Sách dẫn Liêu Vũ: “thoái giáp bác hoán thô thành tế, sao hung đổi khí cát; long già sinh ra cành non, đứt gãy không ngại nhiều” (lời chú: cũng không thể quá nhiều). Dẫn Dương Quân Tùng: “bác hoán như người thay áo đẹp, như ve lột xác, tằm thoát giấc; hoặc từ thô lớn xuống thấp nhỏ, hoặc từ đỉnh cao xuống đất bằng.”

Đông Hồ chủ nhân phê: nghĩa bác hoán đều là hình và thế tự nhiên trong loan đầu, không mượn sức người. Còn sinh khắc chế hoá thì lý rất tinh, dễ làm đẹp lòng người, nên kẻ viết sách và thầy giả mượn đó mà nói mãi; nhưng xem từ đất cũ thì không liên quan gì. Ông kể: Thái dương ở Ly mà sinh thượng thư (Kim ở chỗ Hoả), Cự môn ở Mão mà ra tể tướng (Thổ ở trong Mộc), Kim thoa ở chính Đông mà Triệu Chí Cao đỗ thám hoa vào nội các (lời chú: tể tướng đời Minh, đất ở Lan Khê), Tử khí ở Đoài phương Tây mà Giả Tự Đạo chuyên quyền đời Nam Tống (lời chú: tuy là gian thần mà ở ngôi tướng, đất ở Thiên Thai). Đọc sách địa lý không được chỉ nói suông, phải đối chứng với việc thật.
Sinh khắc: long đến sinh, huyệt đi khắc – 來生去剋
Theo năm sao, sinh khắc có hai nghĩa (lời chú: lý này không thể không biết, nhưng là lời viển vông): Thuỷ sinh Mộc, Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim là nối nhau; Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoả, Hoả khắc Kim, Kim khắc Mộc là diệt nhau. Sách dẫn Bốc thị (Tuyết Tâm Phú): trước nghèo sau giàu phần nhiều do Thuỷ đến sinh Mộc; trước vinh sau trệ chỉ vì Hoả đi khắc Kim.
Đông Hồ chủ nhân phê: bốn câu ấy Tuyết Tâm Phú chỉ nói được hai chữ sinh khắc mà quên hai chữ đến, đi. Chữ “đến sinh” là phía sau sinh lên phía trước, long đến sinh huyệt, trên sinh dưới, được số thuận sinh của Hà đồ tiên thiên. Chữ “đi khắc” là phía trước khắc qua phía sau, huyệt đi khắc long, dưới khắc trên, được số nghịch khắc của Lạc thư hậu thiên. Trong loan đầu chỉ nên trên sinh dưới (long sinh huyệt là sinh tiến), không nên dưới sinh trên (huyệt sinh long là tiết khí, dần đến nghèo); chỉ nên dưới khắc trên (huyệt khắc long là khắc xuất), không nên trên khắc dưới (long khắc huyệt là khắc nhập, chịu sát khí, chủ hung tuyệt).

Cho nên tổ sơn của long là Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc, sinh một mạch đến huyệt là thuận sinh, chủ đại phú quý. Nếu chủ tinh sau huyệt là Kim, Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoả, khắc một mạch đến tổ sơn là nghịch khắc, cũng chủ đại phú quý. Ông nói: đạo lý lớn trong trời đất chỉ có hai cục này, ngũ hành các nhà về sau đều biến ra từ đây.
Theo năm phương: phương Đông là đất Mộc vượng, phương Bắc sinh cho nó mà phương Tây khắc nó; phương Nam là nơi Hoả bốc, phương Bắc khắc mà phương Đông sinh; Kim bị nung ở Nam mà tú ở Tây; Thuỷ sinh ở Tây mà vượng ở Bắc. Sách dẫn Bốc thị: Thuỷ ở cung Khảm thì thân quý ở phượng trì; Kim ở ngôi Đoài thì danh cao ở ô phủ; Mộc sinh văn sĩ, nên ra hàn uyển. Lời chú phê mấy câu này là “có lý”, “lời hay”.
Đất nghịch khắc ở Nam Bình Sơn – 南屏山地
Đông Hồ chủ nhân kể đã thấy đất Lạc thư nghịch khắc ở núi Nam Bình bên Tây Hồ. Năm Tân Hợi ông cùng một người bạn họ Mã đến dưới núi, thấy một thân cây đổ dài hơn mười trượng, nói: con phá bụng mẹ mà ra, ắt có đất lớn. Đi đến chỗ cuối thân cây thì thấy một ngôi sao Kim sạch quay mình nhìn chủ sơn; đá núi san sát, sao Hoả dâng tú, chỗ từ lâu xuống điện cong queo như rắn. Ông nói: long cách rất lớn, là đất phát nhanh. Người bạn kể đất táng được bốn năm năm, ban đầu một hiệu vải lụa, nay thành hai, phát thật nhanh; nhưng vì Kim Mộc khắc nhau nên bạn kiêng mà bỏ.


Ông giải thích đây chính là ý “huyệt đi khắc long” đã nói ở trên, và cho rằng xưa nay sách địa lý chỉ nói suông lý Hà Lạc, chỉ có Thiết Đạn Tử trong chú của họ Du hé lộ chân quyết mà chưa thấy trên loan đầu. Vài năm sau xem lại thì Cửu diệu ở phương Khôn, mộ lập cục Tỵ Hợi; đất tốt mà táng sai, chỉ ra con gái quý. Đồ trong sách ghi Cửu diệu sơn ở Khôn, sao Hoả, Thuỷ, Thổ, Mộc và sao Kim kết huyệt.

Đoạn thứ mười: chế hoá – 制化
Lời ca: “Thứ mười chế hoá về người cao thức, trong chết gặp cứu, trong sinh gặp khắc” (lời chú: phải biết lẽ sinh tử vì sao, mới nắm chắc được); “hoặc theo bản vị luận vinh khô, hoặc kiêm bốn bên xét suy lường” (lời chú: hai câu này chính là phép tiêu nạp, người đời mấy ai biết). Phép chế hoá có hai; lời chú phê ngay: lý rất tinh mà vô ích cho hình.

Theo bản vị: Kim sinh ở Đoài, chất cứng không lo bị lửa nung; Mộc sinh ở đất Chấn, cây lớn không lo bị kim móc chặt; Hoả đến đất Kim là ít viện trợ, gặp phương Bắc thì tắt; Mộc ở đất Tây là mất thế, lo sao Đoài làm tàn rễ. Thổ Mộc cùng ở Ly thì Mộc mải sinh Hoả mà quên khắc Thổ; Thuỷ Thổ cùng ở Chấn thì Thổ là kẻ địch của Thuỷ bị Mộc chế, Thuỷ còn lo gì. Lời chú: nghĩa là trong loan đầu tự có chế hoá, không phải sức người chế hoá được. Sách dẫn Tinh kinh: thân vượng không lo bị khắc chế, thân suy rất sợ hình thương; hoặc nhờ cái sinh ta mà vượng, hoặc nhờ cái ta sinh mà tướng, hoặc nhờ ham sinh mà quên khắc, hoặc lại mượn sát làm quyền.

Theo bốn bên: một Mộc nhiều Kim, tấc gỗ không chịu nổi mấy nhát rìu; một Thuỷ nhiều Hoả, giọt nước sao dập được xe củi (lời chú: đáng nguy). Kim sợ lửa, nhờ Thổ nhiều mà cứu được; Mộc lo Kim đẽo, nhờ Hoả thịnh mà khỏi hại (lời chú: tạo hoá). Tiền hiền nói: yếu không địch mạnh, ít không địch nhiều.
Nguyên văn – 原文
識變由來未為精,博換生尅推休咎。博換之法有二:
以五行言:金木火陽也,欲博水與土而陽資陰育;水與土陰也,欲博金木火而陰藉陽生。是以木火行龍,星非不貴,而尚恐孤陽之寡偶;此話甚是。金水轉變,龍若欠秀,而似得二氣之相資。所以富貴地金水行龍居多。卜氏曰:詳觀八國之周流,細察五行之變化。此二句是言四旁,非說龍身。可知五行之貴有博換也。
以山體言:脈出條條細小,或氣盛而湧成高岡,有力了。龍行巍巍高大,或氣斂而變作微墩,脫卸了。或側峯而番成正龍,局面正了。或老幹而生出嫩枝,秀媚了。或逞奇而巖石峻層,固是說行龍,然亦有入首如杭州飛來峯之張宅地者。或示弱而岡阜拓落,雖云拓落,其中却有精神方吉。或山遇水界,石骨渡江,而重興營寨,儘多。或山亂形雜,穿珠吊脫,而別作門墻,儘多。或高山脫落坪麓,而龍帶支體,嫩秀了。或平地脈來直硬,而支帶龍情,振拔了。談不盡真龍變態,無非高下相生,是。小大相續,是。肥瘠相間,是。俯仰相承,是。雌雄相配,是。祖孫相肖,是。廖氏曰:退卸博換粗者細,凶星變吉氣。兼妙。老龍生出嫩枝柯,跌斷不嫌多。也不可太多。楊氏曰:剝換如人換好裳,如蟬退殼蠶脫眠。或從粗大落低小,或從高峯下坪洋。合之可知山體之貴有博換也。
東湖主云:剝換之義,皆巒頭中有自然而然之形與勢,不假人力為之者也。下生剋制化二義,論理最為精妙,易悅人心目,書獸子及無識假術遂藉之,津津不置口,孰知從舊地上看來,全無關係。每見太陽居離而生尚書,金居火位。巨門在卯而出宰相,土在木中。金釵在正東而趙志皋探花入閣、宰相。明時宰相,地在蘭溪。紫氣居西兌而賈似道南宋專權。雖是奸臣,却居相位,地在天台。故鐵彈子化難生恩看解星數語,議論精密,而上山登臨,全無用着處。可見凡讀地理書,非徒托之空言,要當質之實事。
以五星言,生剋之義有二。此理不可不知,却是迂談。水生木,木生火,火生土,土生金,為相繼。木剋土,土剋水,水剋火,火剋金,金剋木,為相滅。卜氏曰:先貧後富,多是水來生木;始榮終滯,只因火去剋金。木為祖,火為孫,富而好禮;金是母,木是子,後必有災。此是五星推之而有生剋也。
東湖主云:先貧後富四句,雪心賦止說得生剋二字,竟忘却去來二字。止知水生木,故云先貧後富;止知火剋金,故云始榮終滯。却不知水來生木、火去剋金八字之妙。細玩來生二字,是後頭生上前來,龍來生穴,為上生下,得先天河圖順生之數。細玩去剋二字,是前頭剋過後去,穴去剋龍,為下剋上,得後天洛書逆剋之數。蓋巒頭中只宜上生下,龍生出以龍來生穴為生進;不宜下生上,穴去生龍為洩我氣,漸致貧窮。只宜下剋上,穴去剋龍為剋出;不宜上剋下,龍來剋穴,剋入以受殺氣,主致凶絕。是故龍神祖山是火,火生土,土生金,金生水,水生木,一路生到穴中,為順生,主大富貴。若穴後主星是金,金剋木,木剋土,土剋水,水剋火,一路剋到祖山,為逆剋,亦主大富貴。天地間大道理止此兩局,後來各家五行紛紛俱從此變出。是賦該云:先貧後富,多是水來生木;終榮始滯,皆因火去剋金。則來生去剋四字乃明。
以五位言:東為木旺之地,北受生而西受剋;有理。南為火炎之方,北受剋而東受生。有理。金爍于南而秀于西,有理。水生于西而旺于北,有理。離為土所自生,震則土所受剋。亦有理。卜氏曰:水在坎宮,鳳池身貴;好話。金居兌位,烏府名高;好話。土旺四牛(字疑),當生卿相;木生文士,應出翰苑。此自五位推之而有生剋也。
東湖主云:洛書逆剋地,曾于西湖南屏山見之。辛亥偕馬姓友行至土屏山下,忽見倒地木,長十餘丈。予曰:子破母腹而出,當有大地。遂走向木身盡處,乃見一員淨金星轉身視主山,但見山石森森,火星獻秀,辭樓下殿處曲屈如蛇。予曰:龍格最大,大(字疑)速發地也。友曰:此地葬四五年,初一綢緞鋪,今化兩個,發誠速已。但金木相剋,余忌而棄之,先生深讚出自何書?予曰:仍可。我金剋彼木,不可;我木彼金剋,且子業何經?友曰:周易。予曰:此旨出此經也。向來地理書止虛言河洛之理,不知指出實用來,唯鐵彈子游氏註中透露真訣,却未見諸巒頭。不意此處得見此地。後數年覆視之,九曜在坤方,塚立巳亥局,吉地凶葬,止出女貴。或曰納甲之法,向來剋本,亦說不明白,自鉛彈子書出,已後坊刻皆知發明,則此河洛大數將來衆著可知已。予曰:亦吾願也。但俗術不知此理,固不足責,而儒家好此道者亦同俗士,無知為足異爾。
(圖:南屏山地。坤方九曜山,火星,水,土,木,金星穴。)
第十制化歸高識,死中逢救生中剋,要知生死之所以然,處便把持得定。或向本位論榮枯,或兼四畔詳推測。此二句正是消納之法,世人那得知。
制化之法有二:理甚精妙,無益于形。以本位論:金產兌垣,堅質不憂爍于炎炎;好話。木生震地,巨材何愁折于鈎金。好話。火臨金鄉為寡援,遇北辰而炎滅;好話。木居西地為失勢,愁兌宿以殘根。好話。當思設使目前竟有此地,則我當用何法而制之而化之?土木共居離,仇貪生而我何憂剋;話更好。水土同居震,敵愛制而我又何虞。話更妙。此推之方位而取制化也。玩味此句,是巒頭中自有其制化,非人力能制之化之也。星經曰:身旺不憂剋制,身衰最怕刑傷。或資生我者而旺,是。或借我生者而相,是。或賴貪生而忘剋,是。或反借煞以為權,亦是。理正于此,可類推矣。此皆就巒頭中死呆的砂頭論之,未講及人之制他化他也。唯人能制他化他,則我有權已。
以四旁論:一木衆金,寸珠不堪數斧;可危。一水衆火,杯滴豈勝輿薪。可危。金畏火焰,藉土多而可救;木憂金琢,賴火盛而免傷。造化。此推之四旁而取制化也。前賢曰:弱不敵強,也是。寡不敵衆,也是。理正于此,可類推矣。
Chú: chữ đọc chưa chắc ghi (字疑); vị trí đồ trong sách ghi trong ngoặc.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa
Thầy Vũ Giới rút từ bài này một điều cho người học: thứ tự xem đất là hình trước, lý sau. Bác hoán là cái thấy được bằng mắt trên núi, cho biết long có sống, có thoát giáp hay không; sinh khắc chế hoá là phần lý để giải thích. Đông Hồ chủ nhân đã đối chứng với nhiều đất cũ mà phê thẳng phần lớn lý ấy “không dùng được khi lên núi”, chỉ giữ lại hai cục thuận sinh, nghịch khắc có đất thật làm chứng. Học đến đây nên tập nhìn long đổi thể trước, rồi mới đem ngũ hành ra xét chiều sinh khắc từ tổ đến huyệt.
Tóm lại
Bác hoán là long đổi thể từ thô ra tế, từ cao xuống thấp; sinh khắc chỉ nên long đến sinh huyệt, huyệt đi khắc long; chế hoá xét theo bản vị và bốn bên, vốn có sẵn trong loan đầu. Bài sau giảng đoạn thứ mười một: biện nghi tự, phân biệt thật giả.
Bài sau: Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát (14): Nghi tự và quyết bỏ lấy.
Bài trước: Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát (12): Thẩm cục, chín sao và tám mươi mốt biến thể.
Nguồn: Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát (琢玉斧巒頭歌括), Từ Chi Mạc soạn, Trương Cửu Nghi tăng thích, bản Tiểu Dậu Sơn Phòng khắc năm 1828: Tầm long ca, phần bác hoán sinh khắc và đoạn chế hoá (sách thuộc công cộng). Nguyên văn chép theo bản khắc; lời chú nhỏ đặt trong ngoặc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng mộ, long nhập thủ và thuỷ khẩu.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa.
Bài liên quan – 相關文章
- Mục lục Trác Ngọc Phủ Loan Đầu Ca Quát 琢玉斧巒頭歌括
- Kệ sách Tam Hợp trong Kho Sách Quý
- Địa Lý Ngũ Quyết 地理五訣
- La Kinh Thấu Giải 羅經透解
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Khẩu quyết trong sách là phần Thư; đem la bàn ra mộ thật, nhận long nhập thủ, thuỷ khẩu và lập hướng là phần Thủ, phải học trực tiếp. Mời tham khảo Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bác hoán là gì? – 剝換
Là long đổi thể: thô ra tế, cao xuống thấp, già ra non, như người thay áo, ve lột xác.
“Lai sinh khứ khắc” nghĩa là gì? – 來生去剋
Long đến sinh huyệt (trên sinh dưới) và huyệt đi khắc long (dưới khắc trên); đó là hai chiều sinh khắc nên có.
Cục thuận sinh và nghịch khắc là gì? – 順生 · 逆剋
Thuận sinh là tổ sơn sinh một mạch đến huyệt; nghịch khắc là chủ tinh sau huyệt khắc ngược một mạch về tổ sơn. Sách nói cả hai đều chủ đại phú quý.
Đông Hồ chủ nhân nghĩ gì về sinh khắc chế hoá? – 東湖主
Ông cho là lý tinh mà khi lên núi phần nhiều không dùng được; đọc sách phải đối chứng với đất thật.
Chế hoá theo bốn bên là gì? – 四旁
Xét các sao quanh huyệt: một Mộc nhiều Kim thì nguy; Kim sợ Hoả nhờ Thổ nhiều mà cứu; yếu không địch mạnh, ít không địch nhiều.









