Tuyết Tâm Phú trực giải (8): Tiếng nước, dương trạch và lời kết
雪心賦直解 · tứ quyển (四卷), từ "源泉混混出明堂" đến hết sách "永世無窮" · bộ bốn quyển
Tác giả: tương truyền địa sư đời Đường Bốc Tắc Nguy (卜則巍, tự Ứng Thiên 應天) soạn; đời Minh sơn nhân Điền Hy Ngọc (田希玉) tập giải; hậu học Uông Hữu Tử (汪右子), Tra Tử Chu (查子周) đồng tham đính
Bản gốc: bản khắc "Thiên gia chú toản" (合千家註纂), in trong Cố Cung trân bản tùng san (故宮珍本叢刊).
Đây là bài cuối của Tuyết Tâm Phú (雪心賦) trên Kho sách. Phần cuối tứ quyển gồm ba đoạn mà bản trực giải ghi ở cuối: "phiếm luận sơn thuỷ cát hung" (bàn rộng về núi nước tốt xấu, có cả tiếng nước), "luận dương trạch thể thế" (bàn thể thế nhà ở) và đoạn kết "luận địa lý tại tâm" với câu nổi tiếng "huyệt bản thiên thành, phúc do tâm tạo". Sau lời phú, bản khắc có lời bạt ngắn của Uông Thiềm Kỳ (汪儋漪) và bài tựa "Địa lý toái sự" của Tra Vọng; bài này nhắc qua lời bạt để khép lại bộ sách, tr. 310–319.

Trả lời nhanh: Nước nguồn ào ra minh đường thì khí tán; đá trắng lởm chởm như miệng hổ thì chủ hình thương. Tiếng nước cũng đoán được: kêu như ngọc bội, như giọt đồng hồ thì tốt, nỉ non như khóc thì xấu; nhưng có tiếng không bằng không tiếng, chầu lộ không bằng chầu ẩn. Hai mươi bốn sơn, ba mươi sáu huyệt là tên gọi rườm, cốt ở xem kỹ bốn phía. Núi nước có lúc dời đổi, phải xem già non, sinh vượng. Dương trạch cũng như âm trạch: cần đất rộng phẳng, ở núi sợ gió lõm, ở đồng bằng trước phải có nước. Kết bài: tin hết sách không bằng không có sách; huyệt do trời thành, phúc do lòng tạo; muốn được đất tốt phải tích âm đức.
Thầy Vũ Giới giảng: "Bốc Tắc Nguy viết bốn quyển về núi nước, rồi kết bằng tám chữ 'huyệt bản thiên thành, phúc do tâm tạo'. Đó là chỗ cả nghề phong thuỷ phải quay về: đất tốt là của trời, giữ được hay không là ở người."
Đoạn 1: Nguồn ào ra minh đường, đá trắng như miệng hổ – 源泉混混
Nguyên văn
源泉混混出明堂,氣隨飄散;白石嶙嶙張虎口,必主刑傷。土崩陷而神魂不安,木凋落而旺氣將衰。更防東屈西伸,最怕左牽右拽。危樓寺觀,忌聞鐘鼓之聲;古木壇場,驚見雷霆之擊。怪石若居前案,必有凶災;吉星既坐後龍,豈無厚福。忽覩山裂者,橫事必生;常聞水泣者,喪禍頻見。
Dịch
Nước nguồn cuồn cuộn chảy ra minh đường thì khí theo đó tan bay; đá trắng lởm chởm há như miệng hổ thì ắt chủ hình thương. Đất sụt lở thì thần hồn không yên; cây khô rụng thì vượng khí sắp suy. Lại phòng bên đông co bên tây duỗi, sợ nhất là trái kéo phải giằng. Lầu cao, chùa quán thì kỵ nghe tiếng chuông trống; cây cổ thụ, đàn tràng thì sợ thấy sét đánh. Đá quái nếu ở án trước ắt có tai hung; sao tốt đã ngồi ở long sau há không có phúc dày. Bỗng thấy núi nứt thì việc ngang trái ắt sinh; thường nghe nước khóc thì tang hoạ hay đến.
Giảng
Lời trực giải nói minh đường có mạch nguồn phun ra cuồn cuộn, nước từ trong lòng đất trào lên rồi chảy đi, thì khí của huyệt theo nước mà tán. "Bạch thạch lân lân trương hổ khẩu": đá trắng sắc nhọn lô nhô ở miệng hổ (đầu tay Bạch Hổ), lời giải nói chủ hình thương. Đất sụt lở quanh mộ là dấu khí không yên; cây quanh mộ tự nhiên khô héo là dấu vượng khí suy. "Đông khuất tây thân": tay long co lại mà tay hổ duỗi dài, hoặc ngược lại; "tả khiên hữu duệ": hai tay kéo về hai phía, là long hổ không có tình.
"Nguy lâu tự quán": gần lầu cao, chùa chiền, đạo quán thì tiếng chuông trống làm động khí; "cổ mộc đàn tràng": gần cây cổ thụ, đàn tế thì sợ sét. Lời giải nói những chỗ ấy là nơi thần khí tụ, không nên táng sát cạnh. "Quái thạch" là đá dữ hình quái; ở án trước thì xấu. Hai câu chót nói hai điềm: núi bỗng nứt lở là có việc ngang trái; nước chảy nghe như tiếng khóc là có tang. Lời giải dẫn sách cổ: núi lở nước khóc là điềm của đất.

Đoạn 2: Tiếng nước – 水聲
Nguyên văn
其或聲響如環珮,進祿進財;若然滴漏注銅壺,守州守郡。琴琴洞洞,響而亮者為貴;淒淒切切,悲而泣者為災。然而有聲不如無聲,明拱不如暗拱。一來一去,有福有災;一急一緩,有利有害。
Dịch
Có khi tiếng nước kêu như vòng ngọc bội chạm nhau thì thêm lộc thêm tài; nếu như tiếng giọt rơi vào hồ đồng đồng hồ thì giữ chức trông châu trông quận. Tiếng như đàn, như hang vang mà trong thì là quý; tiếng nỉ non ai oán như khóc thì là tai. Nhưng có tiếng không bằng không tiếng; chầu lộ không bằng chầu ẩn. Một đến một đi thì có phúc có tai; một gấp một hoãn thì có lợi có hại.
Giảng
Lời trực giải nói nước chảy qua đá kêu lanh canh như ngọc bội của người quan đeo, là tiếng tốt; nước nhỏ giọt đều đặn như giọt đồng hồ nước (銅壺滴漏) thời xưa, là tiếng của chức quan giữ châu quận. Tiếng nước vang trong như tiếng đàn, như tiếng gõ vào hang là quý; tiếng rỉ rả não nề như người khóc là tai. Lời giải dẫn Liêu Thị: nhà gần chỗ nước kêu thảm thì tang hoạ liền nhau.
Nhưng câu sau mới là chỗ chính: "hữu thanh bất như vô thanh". Nước kêu được là nước động, nước gấp; nước lặng lẽ không tiếng là nước tụ, nước hiền. Lời giải dẫn Minh Sơn Bảo Giám: nước đến như rồng cuộn mà không nghe tiếng mới là đẹp. "Minh củng bất như ám củng": núi chầu phô ra trước mặt không bằng núi chầu ẩn phía ngoài. Hai câu chót tổng kết: trong một cục có núi đến núi đi, nước gấp nước hoãn, thì phúc hoạ lợi hại lẫn nhau, phải xem cái nào là chính.


Đoạn 3: Hai mươi bốn sơn, ba mươi sáu huyệt – 二十四山
Nguyên văn
留心四顧,緩步重登。二十四山,山名太雜;三十六穴,穴法何迂。宗廟之水法誤人,五行之山運有準。逆水來朝,不許內堂之泄氣;翻身作穴,切須外從之回頭。所貴關藏,最嫌空缺。
Dịch
Để tâm nhìn khắp bốn phía, bước chậm mà lên xem lại. Hai mươi bốn sơn thì tên núi quá rườm; ba mươi sáu huyệt thì phép huyệt sao mà vòng vo. Thuỷ pháp tông miếu làm lầm người; sơn vận ngũ hành thì có chuẩn. Nước nghịch đến chầu thì không cho nội đường tiết khí; trở mình làm huyệt thì cần phải có núi theo ngoài quay đầu lại. Cái quý là khoá kín, cái ghét nhất là trống khuyết.
Giảng
Lời trực giải nói người xem đất phải để tâm nhìn bốn phía, xem núi từ đâu đến, nước từ đâu lại; bước chậm, lên đi lên lại, thì mới thấy được chỗ tinh. "Nhị thập tứ sơn" là hai mươi bốn phương trên la kinh; người đời sau đặt cho mỗi phương một tên núi riêng, gán tốt xấu riêng, rất rườm. "Tam thập lục huyệt" là ba mươi sáu kiểu huyệt mà có sách liệt kê; Bốc Tắc Nguy chê là vòng vo, vì huyệt thật thì theo hình thế, không theo một bảng ba mươi sáu kiểu.
"Tông miếu thuỷ pháp" là một lối thuỷ pháp đời sau dựa vào bảng phương vị mà định nước tốt xấu, không xem hình nước; Bốc Tắc Nguy nói lối ấy làm lầm người. "Ngũ hành sơn vận hữu chuẩn": còn sơn vận theo ngũ hành thì có chuẩn. Lời giải nói đây không phải bỏ hẳn lý khí, mà là bỏ những lối lý khí giả.
"Nghịch thuỷ lai triều": nước đi ngược đến chầu huyệt là tốt, nhưng nội đường không được để nước thoát thẳng đi. "Phiên thân tác huyệt": long trở mình quay lại làm huyệt, tức thế hồi long cố tổ; khi ấy phía ngoài phải có núi theo quay đầu lại che, nếu không lưng huyệt bị trống. Câu chót gom lại: quý ở khoá kín, ghét ở trống khuyết.

Đoạn 4: Án, triều và những điều kỵ của núi nước – 朝案
Nguyên văn
隔水為護者,何妨列似屏風;就身生案者,須要回如肘臂。賓主相對,毋友不如己者,當求特異之朝山;同氣然後求之,何必十分之厚擁。尖山秀出,只消一峯兩峯;曲水來朝,不論大澗小澗。衆水順流而散漫,不用勞神;四山壁立而粗雄,何須着眼。山無朝移夕改之勢,水有陵遷谷變之時。水不亂瀠,瀠則氣全;山不亂聚,聚則形止。淺薄則出人淺薄,寬平則出人寬平。隻隻山尖射,豈君子之所欲哉;源源水斜流,其餘不足觀也。後山不宜壁立,去水最怕直流。更嫌來短去長,切忌左傾右瀉。流神峻急,雖屈曲而驟發驟衰;水口關闌,不重疊而易成易敗。
Dịch
Cách nước mà làm hộ vệ thì có ngại gì bày như bình phong; sát thân mà sinh ra án thì cần quay lại như khuỷu tay. Chủ khách đối nhau, chớ làm bạn với kẻ không bằng mình, nên tìm núi chầu đặc biệt; cùng khí rồi hãy cầu, cần gì phải ôm dày mười phần. Núi nhọn đẹp vút lên chỉ cần một hai đỉnh; nước cong đến chầu không kể khe lớn khe nhỏ. Các nước xuôi dòng mà tản mác thì không cần nhọc thần; bốn núi dựng đứng như vách mà thô hùng thì cần gì để mắt. Núi không có thế sáng dời chiều đổi; nước có lúc gò dời hang biến. Nước không loạn mà vòng, vòng thì khí trọn; núi không loạn mà tụ, tụ thì hình dừng. Nông mỏng thì sinh người nông mỏng; rộng phẳng thì sinh người rộng lượng. Đỉnh nào đỉnh nấy nhọn bắn vào, há là điều người quân tử muốn; nước cứ chảy xiên đi, còn lại chẳng đáng xem. Núi sau không nên dựng đứng như vách; nước đi sợ nhất là chảy thẳng. Lại ghét đến ngắn đi dài, rất kỵ trái nghiêng phải đổ. Dòng nước dốc gấp, dù có quanh co cũng phát nhanh suy nhanh; thuỷ khẩu chắn giữ mà không chồng lớp thì dễ thành dễ bại.
Giảng
Lời trực giải nói núi hộ vệ ở bên kia sông thì bày thẳng như bình phong cũng được, vì đã có nước giới; còn án sinh ngay từ thân long ra thì phải quay lại ôm như khuỷu tay. "Vô hữu bất như kỷ giả" là câu Luận Ngữ: chớ kết bạn với người không bằng mình; ví núi chầu phải đẹp xứng với huyệt. "Đồng khí nhiên hậu cầu chi": núi án cùng một khí với long là quý, không cần ôm dày mười lớp. Bản khắc vẽ "Cách thuỷ vi hộ" và "Tựu thân sinh án".
"Tiêm sơn tú xuất, chỉ tiêu nhất phong lưỡng phong": núi văn bút đẹp chỉ cần một hai ngọn, nhiều quá thành loạn. "Khúc thuỷ lai triều, bất luận đại giản tiểu giản": nước cong đến chầu thì lớn nhỏ đều tốt. Hai câu "chúng thuỷ thuận lưu" và "tứ sơn bích lập" nói chỗ không cần xem. "Sơn vô triêu di tịch cải chi thế, thuỷ hữu lăng thiên cốc biến chi thì": núi thì tương đối bền, nước thì có lúc đổi dòng; nên xem nước phải nghĩ đến lúc nó đổi.
"Thiển bạc tắc xuất nhân thiển bạc, khoan bình tắc xuất nhân khoan bình": đất nông mỏng sinh người nông cạn, đất rộng phẳng sinh người rộng lượng; đây là cái lý "địa linh nhân kiệt" theo lối người xưa. Các câu sau kể những điều kỵ: núi nhọn bắn vào, nước chảy xiên, núi sau dựng đứng như vách (lời giải dẫn: núi sau như vách thì gọi là "cự thi"), nước đi thẳng, nước đến ngắn mà đi dài, nước nghiêng đổ một bên. Hai câu chót: dòng nước dốc gấp thì dù quanh co cũng phát nhanh suy nhanh; thuỷ khẩu chỉ một lớp chắn thì dễ thành dễ bại, phải nhiều lớp mới bền.


Đoạn 5: Sóng dâng, dải nối, hồi long cố tổ – 回龍顧祖
Nguyên văn
其或勢如浪湧,何須卓立之峯;脈若帶連,何必高昂之阜。帶連者貴接續而不斷,浪湧者須重疊以為奇。脈有同幹異枝,枝嫌延蔓;勢有回龍顧祖,祖不厭高。察其老嫩精粗,審其生旺休廢。
Dịch
Có khi thế như sóng dâng, cần gì đỉnh núi đứng cao; mạch như dải nối, cần gì gò đất nhô cao. Dải nối thì quý ở chỗ nối liền không đứt; sóng dâng thì phải chồng lớp mới là lạ. Mạch có cùng thân khác cành, cành thì ghét lan dài; thế có rồng quay nhìn tổ, tổ thì không ngại cao. Xét cái già non tinh thô của nó, xem cái sinh vượng hưu phế của nó.
Giảng
Lời trực giải nói ở đất bằng, long không có đỉnh cao, chỉ là những lớp đất gợn như sóng hoặc một dải đất cao hơn chạy liền như dải lụa. Long như vậy không cần đỉnh cao, chỉ cần dải nối liền không đứt, sóng gợn nhiều lớp chồng nhau. Bản khắc vẽ "Lãng dũng đới liên". "Đồng cán dị chi": cùng một thân long chia nhiều nhánh; nhánh lan dài mãi là khí bị chia, không tốt.
"Hồi long cố tổ": long đi một vòng rồi quay đầu nhìn lại núi tổ, huyệt kết ở chỗ quay đầu, lấy núi tổ làm án; khi ấy tổ càng cao càng tốt. Bản khắc vẽ "Hồi long cố tổ". Hai câu chót là phép xét long: "lão" là long già thô cứng, "nộn" là long non mềm mại; "tinh" là tinh tú, "thô" là thô xấu; "sinh vượng" là đang lên, "hưu phế" là đã suy. Lời giải nói long non tinh vượng mới kết huyệt; long già thô phế thì không.

Đoạn 6: Dương trạch cũng như âm trạch – 陽宅
Nguyên văn
若言陽宅,何異陰宮。最要地勢寬平,不宜堂局逼窄。若居山谷,最怕凹風;若在平洋,先須得水。土有餘當闢則闢,山不足當培則培。先宅後墳,墳必興而宅必退;先墳後宅,宅既盛而墳自衰。明堂平曠,萬象森羅;衆水歸朝,諸山聚會。草盛木繁,水深土厚。牆垣籬壍,俱要回環;水圳池塘,總宜朝揖。與夫鐵爐油榨,水碓牛車,立必辯方,作當依法。水發關於禍福,山宜合於圖經。所忌者水尾源頭,所戒者神前佛後。壇廟必居水口,羅星忌見當堂。形局小者,不宜傷殘,寸土惜如寸玉;垣局闊者,何妨充廣,千家任住千年。一山一水有情,小人所止;大勢大形入局,君子攸居。泰山支麓,水交流孔林最茂;龍虎山中,風不動仙圃長春。
Dịch
Nếu nói dương trạch thì có khác gì âm cung. Cần nhất là địa thế rộng phẳng, không nên đường cục chật hẹp. Nếu ở hang núi thì sợ nhất là gió lõm; nếu ở đồng bằng thì trước hết phải có nước. Đất thừa thì nên mở thì mở; núi thiếu thì nên đắp thì đắp. Có nhà trước mộ sau thì mộ ắt hưng mà nhà ắt lui; có mộ trước nhà sau thì nhà đã thịnh mà mộ tự suy. Minh đường bằng rộng, muôn tượng bày la liệt; các nước quy về chầu, các núi tụ hội. Cỏ tốt cây xanh, nước sâu đất dày. Tường vách rào hào đều cần vòng ôm; mương nước ao hồ đều nên chầu vái. Còn như lò sắt, ép dầu, cối nước, xe trâu, dựng ắt phải phân phương, làm phải theo phép. Nước phát quan hệ hoạ phúc, núi nên hợp với đồ kinh. Điều kỵ là cuối nước đầu nguồn, điều răn là trước đền sau chùa. Đàn miếu ắt ở thuỷ khẩu; la tinh kỵ thấy ngay giữa đường. Hình cục nhỏ thì không nên làm tổn thương, tấc đất tiếc như tấc ngọc; viên cục rộng thì ngại gì mở rộng, nghìn nhà ở mặc nghìn năm. Một núi một nước có tình là chỗ kẻ tiểu nhân ở; đại thế đại hình vào cục là chỗ người quân tử ở. Chân núi Thái Sơn, nước giao nhau, rừng Khổng Lâm tốt nhất; trong núi Long Hổ, gió không động, vườn tiên mãi xuân.
Giảng
Đây là đoạn "luận dương trạch thể thế". Lời trực giải nói nhà ở và mộ cùng một lý: đều cần khí tụ, cần tàng phong đắc thuỷ. Khác ở chỗ nhà người sống cần rộng hơn mộ, nên "tối yếu địa thế khoan bình". Ở thung lũng núi thì sợ "ao phong", gió lùa qua chỗ lõm của dãy núi; ở đồng bằng thì phải có nước bọc mới giữ khí. Bản khắc vẽ "Dương trạch đồ" và "Tiên trạch hậu phần chi đồ".
"Thổ hữu dư đương tịch tắc tịch, sơn bất túc đương bồi tắc bồi": chỗ đất dư thừa lấn vào minh đường thì nên san bớt; chỗ núi thiếu thì nên đắp thêm. Lời giải nói đây là phép "tài thành" của người xưa: dùng sức người bù chỗ khuyết của đất. Hai câu "tiên trạch hậu phần" nói khi nhà và mộ cùng một long: dựng nhà trước rồi táng mộ sau thì mộ được mà nhà mất; táng trước dựng nhà sau thì nhà được mà mộ mất, vì một long khí có hạn.
Phần sau kể những điều của một nhà tốt: minh đường bằng rộng, nước về núi tụ, cây cỏ tốt, đất dày nước sâu; tường rào ôm vòng, mương ao chầu vào. Những thứ động như lò rèn, ép dầu, cối giã nước, xe trâu đều phải đặt đúng phương. "Thuỷ vĩ nguyên đầu": cuối dòng nước và đầu nguồn đều không nên ở; "thần tiền Phật hậu": trước đền, sau chùa không nên ở. "Đàn miếu tất cư thuỷ khẩu": đền miếu nên ở thuỷ khẩu làng; "la tinh" là gò đá giữa thuỷ khẩu, nếu nằm ngay giữa minh đường nhà thì kỵ.
"Hình cục tiểu" thì không nên đào phá, giữ từng tấc đất; "viên cục khoát" thì mở rộng cũng được, nghìn nhà ở nghìn năm, tức đất làng, đất thành. Hai câu "nhất sơn nhất thuỷ" và "đại thế đại hình" nói đất nhỏ thì người thường ở, đất lớn thì người lớn ở. Câu chót nêu hai ví dụ: rừng Khổng Lâm (mộ họ Khổng) ở chân núi Thái Sơn, có nước giao lưu nên cây mãi tốt; núi Long Hổ (Giang Tây), đất của Thiên sư, gió không động nên vườn tiên mãi xuân.

Đoạn 7: Lời kết, huyệt do trời thành, phúc do lòng tạo – 福由心造
Nguyên văn
牧堂之論,深於理醇正無疵;景純之術,參於神玄妙莫測。法度固難盡述,機關須自變通。況造玄微,目忘寢食。亟稱水何取於水,誰會孔聖之心;盡信書不如無書,還要離婁之目。富貴雖云天定,禍福多自己求。智者樂水,仁者樂山,是之取爾;天之生人,地之生穴,夫豈偶然。欲求滕公之佳城,須積叔敖之陰德。積善必獲吉扦,積惡還招凶地。莫損人而利己,勿喪善以欺天。穴本天成,福由心造。發明古訣,以雪吾心;地理精微,包括殆盡。切記寶而藏之,非人勿示;慎傳後之學者,永世無窮。
Dịch
Lời bàn của Mục Đường sâu về lý, thuần chính không vết; thuật của Cảnh Thuần nhập vào thần, huyền diệu khó lường. Phép tắc vốn khó nói hết, then máy phải tự biến thông. Huống chi đến chỗ huyền vi thì quên ăn quên ngủ. Khổng Tử khen nước mãi, khen nước vì cái gì, ai hiểu được lòng thánh; tin hết sách không bằng không có sách, còn cần mắt Ly Lâu. Phú quý tuy nói trời định, hoạ phúc phần nhiều tự mình cầu. Người trí ưa nước, người nhân ưa núi, là lấy ở chỗ ấy; trời sinh người, đất sinh huyệt, há phải ngẫu nhiên. Muốn tìm được mộ đẹp như của Đằng Công, phải tích âm đức như Thúc Ngao. Tích thiện ắt được huyệt tốt, tích ác lại gặp đất dữ. Chớ làm hại người mà lợi mình, đừng bỏ điều thiện mà dối trời. Huyệt vốn do trời thành, phúc do lòng tạo. Làm sáng quyết xưa để rửa lòng ta; chỗ tinh vi của địa lý đã gom gần hết. Nhớ quý mà cất đi, không phải người thì chớ cho xem; cẩn thận truyền cho người học sau, đời đời không cùng.
Giảng
Đoạn kết mở bằng hai người. "Mục Đường" là Thái Phát (蔡發, hiệu Mục Đường lão nhân) đời Tống, cha của Thái Nguyên Định, tác giả bàn địa lý rất thuần chính. "Cảnh Thuần" là Quách Phác (郭璞, tự Cảnh Thuần) đời Tấn, người được truyền là tác giả Táng Thư. Lời trực giải nói một người sâu về lý, một người diệu về thuật; người học phải gồm cả hai. Câu "pháp độ cố nan tận thuật, cơ quan tu tự biến thông" lặp lại ý "quý thông hoạt pháp" ở bài trước.
"Cức xưng thuỷ hà thủ ư thuỷ": Mạnh Tử kể Khổng Tử hay khen nước, vì nước có nguồn, chảy ngày đêm không ngừng; ai hiểu được ý ấy thì hiểu cái lý của nước trong địa lý. "Tận tín thư bất như vô thư" là câu của Mạnh Tử; "Ly Lâu" là người mắt tinh nhất thời cổ, nhìn thấy sợi lông từ trăm bước. Ý nói sách chỉ là khuôn, phải có con mắt tinh mới dùng được. "Trí giả nhạo thuỷ, nhân giả nhạo sơn" là câu Luận Ngữ, nói người học địa lý ưa núi nước cũng là theo đức trí, đức nhân.
"Đằng Công giai thành": Hạ Hầu Anh (tước Đằng Công) đời Hán, tương truyền khi đưa tang ngựa dừng không đi, đào đất thấy bia đá có chữ báo trước là mộ của ông, nên gọi là "giai thành". "Thúc Ngao âm đức": Tôn Thúc Ngao thời Xuân Thu, lúc nhỏ thấy rắn hai đầu, nghe nói ai thấy thì chết, liền giết đi và chôn để người khác khỏi thấy; về sau làm lệnh doãn nước Sở. Lời giải nói muốn được đất tốt phải có đức như vậy.
Tám chữ "huyệt bản thiên thành, phúc do tâm tạo" là câu tổng kết cả Tuyết Tâm Phú: huyệt là do trời đất sinh thành, không ai làm ra được; còn phúc có giữ được hay không là do lòng người. Câu "phát minh cổ quyết, dĩ tuyết ngô tâm" giải thích tên sách: "Tuyết Tâm" là rửa sạch lòng mình, làm sáng các quyết xưa.


Lời bạt của bản khắc – 跋
Sau chữ "Tuyết Tâm Phú chung" (hết Tuyết Tâm Phú), bản khắc có lời bạt ngắn của Uông Thiềm Kỳ (汪儋漪): "Tuyết Tâm Phú là của họ Bốc đem việc địa lý mà rửa hết lòng mình để bảo đời. Nay gom lời chú của nghìn nhà, tập thành bản trực giải, xét hình mà khắc kỹ, để người đọc xem được trọn vẹn; sau lại phụ 'Địa lý toái sự' cùng những lời cốt yếu, để giúp cho người trong thiên hạ." Tiếp đó là bài tựa "Địa lý toái sự" của Tra Vọng (查望) viết năm Tân Sửu, bàn rằng thuật tướng địa có từ đời thánh vương, sách hình gia đời sau tạp nhạp, người đời câu nệ kiêng kỵ mà để quan tài lâu không táng; bài ấy thuộc phần phụ, Kho sách không dịch ở đây.

| Câu phú | Ý chính |
|---|---|
| 源泉混混出明堂,氣隨飄散 | Mạch nguồn trào ra minh đường thì khí tán |
| 琴琴洞洞響而亮者為貴,淒淒切切悲而泣者為災 | Tiếng nước trong là quý, nỉ non là tai |
| 有聲不如無聲,明拱不如暗拱 | Nước lặng hơn nước kêu, chầu ẩn hơn chầu lộ |
| 二十四山山名太雜,三十六穴穴法何迂 | Bỏ những bảng tên rườm, xem bốn phía thật |
| 山無朝移夕改之勢,水有陵遷谷變之時 | Núi bền, nước có lúc đổi dòng |
| 淺薄則出人淺薄,寬平則出人寬平 | Đất thế nào sinh người thế ấy |
| 勢有回龍顧祖,祖不厭高 | Long quay nhìn tổ thì tổ càng cao càng tốt |
| 若言陽宅,何異陰宮 | Nhà ở cùng một lý với mộ phần |
| 若居山谷最怕凹風,若在平洋先須得水 | Ở núi sợ gió lõm, ở đồng bằng cần nước |
| 盡信書不如無書,還要離婁之目 | Sách là khuôn, mắt mới là thầy |
| 穴本天成,福由心造 | Huyệt do trời thành, phúc do lòng tạo |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phần cuối Tuyết Tâm Phú gom lại ba điều mà Phong Thuỷ Liên Hoa coi là gốc của nghề. Thứ nhất, nước lặng hơn nước kêu, chầu ẩn hơn chầu lộ: cái đẹp của đất là cái đẹp kín đáo, đúng như tam quyển đã nói "hiển lộ giả đa thị hoa huyệt". Thứ hai, dương trạch và âm trạch cùng một lý: nhà ở cũng cần đất rộng phẳng, tàng phong đắc thuỷ, ở núi tránh gió lõm, ở đồng bằng phải có nước. Học trò Phong Thuỷ Liên Hoa khi xem nhà ở đồng bằng Nam Bộ hay trung du Bắc Bộ đều bắt đầu từ câu "nhược tại bình dương, tiên tu đắc thuỷ".
Thứ ba, và quan trọng nhất, là câu "huyệt bản thiên thành, phúc do tâm tạo". Thầy Vũ Giới vẫn nhắc học trò: người làm phong thuỷ chỉ giúp được gia chủ nhận ra và giữ gìn cái trời đã cho; còn phúc lâu dài là do cách sống của chính gia đình ấy. Vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy khôi phục đọc nhịp thời gian trên một cuộc đất, nhưng không thay được âm đức. Câu "tận tín thư bất như vô thư" cũng là lời dặn cho người đọc tám bài Tuyết Tâm Phú này: đọc để hiểu nguyên lý, rồi ra thực địa mà luyện mắt.
Tóm lại – 總結: Mạch nguồn trào ra minh đường thì khí tán; đất lở cây khô là dấu suy; tiếng nước trong là quý, nỉ non là tai, nhưng có tiếng không bằng không tiếng. Bỏ những bảng tên rườm, cốt xem kỹ bốn phía; án cần quay như khuỷu tay, thuỷ khẩu cần nhiều lớp. Long đất bằng như sóng dâng, như dải nối; long quay nhìn tổ thì tổ càng cao càng tốt. Dương trạch cùng lý với âm trạch: cần rộng phẳng, ở núi tránh gió lõm, ở đồng bằng trước cần nước. Tin hết sách không bằng không sách; huyệt do trời thành, phúc do lòng tạo, muốn được đất tốt phải tích âm đức.
Bài trước: Tuyết Tâm Phú (7): Vật dĩ loại suy, huyệt do hình thủ. Đây là bài cuối của Tuyết Tâm Phú; xem lại từ đầu ở Tuyết Tâm Phú (1): Thiên khai địa tịch, nhị khí nhất lý.
Nguồn: Tuyết Tâm Phú trực giải 雪心賦直解, tứ quyển, đoạn "源泉混混出明堂…永世無窮" (ba đoạn phiếm luận sơn thuỷ cát hung, luận dương trạch thể thế, luận địa lý tại tâm), lời trực giải của Điền Hy Ngọc và lời bạt của Uông Thiềm Kỳ (bản Thiên gia chú toản, Cố Cung trân bản tùng san, tr. 310–319). Câu "富貴雖云天定": bản khắc in chữ đầu như "賦", đọc theo văn lý là "富貴". Sau câu "仙圃長春" bản khắc còn một vế ngắn mờ chữ, không chép. Lời giảng là của Phong Thuỷ Liên Hoa theo bài giảng của Thầy Vũ Giới, có tóm ý lời trực giải.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ mặt bằng nhà, tường rào, ao mương, minh đường như đoạn dương trạch dạy.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem phương vị nhà và nước.
- Lập Cục Pháp: lập cục, xét ngũ hành và thời vận theo nguyên lý Liên Hoa.
Bài liên quan – 相關文章
- Tuyết Tâm Phú (7): Vật dĩ loại suy, huyệt do hình thủ
- Tuyết Tâm Phú (4): Luận sơn rồi luận thuỷ
- Tuyết Tâm Phú (1): Thiên khai địa tịch, nhị khí nhất lý
- Táng Thư: Nội thiên, táng giả thừa sinh khí
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
"Tận tín thư bất như vô thư": đọc xong tám bài Tuyết Tâm Phú, chỗ còn lại là luyện mắt Ly Lâu ngoài thực địa. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Tiếng nước tốt xấu thế nào? – 水聲
Tuyết Tâm Phú nói tiếng nước trong vang như ngọc bội, như giọt đồng hồ là quý; nỉ non như khóc là tai. Nhưng có tiếng không bằng không tiếng, nước lặng mới là nước tụ.
Dương trạch có khác âm trạch không? – 陽宅
Cùng một lý: đều cần khí tụ, tàng phong đắc thuỷ. Nhà ở cần địa thế rộng phẳng hơn; ở thung lũng sợ gió lõm, ở đồng bằng trước hết cần có nước.
"Tiên trạch hậu phần" nghĩa là gì? – 先宅後墳
Khi nhà và mộ cùng dựa một long: dựng nhà trước táng mộ sau thì mộ hưng nhà lui; táng trước dựng nhà sau thì nhà thịnh mộ suy, vì một long khí có hạn.
"Huyệt bản thiên thành, phúc do tâm tạo" là gì? – 福由心造
Là câu kết của Tuyết Tâm Phú: huyệt do trời đất sinh thành, còn phúc giữ được hay không là do lòng người; muốn được đất tốt phải tích âm đức.
Vì sao gọi là "Tuyết Tâm Phú"? – 雪心
Câu "phát minh cổ quyết, dĩ tuyết ngô tâm" ở cuối phú cho biết: "tuyết tâm" là rửa sạch lòng mình, làm sáng các quyết xưa của địa lý.









