Xây mộ đá hay mộ xây ốp đá: so sánh để chọn phương án

Khi gia đình bàn chuyện xây mộ đá cho ông bà, câu hỏi đầu tiên thường không phải “đá gì” mà là “có nhất thiết phải làm toàn bộ bằng đá không”. Bên cạnh mộ đá nguyên khối chế tác tại xưởng, ngày nay còn có mộ xây gạch ốp đá, mộ xây trát vữa sơn giả đá, mộ xây ốp gạch men. Mỗi phương án có độ bền, cách thi công, yêu cầu bảo dưỡng và vẻ đẹp riêng.

Bài này đặt các phương án ấy cạnh nhau để gia đình chọn cho đúng hoàn cảnh: mộ mới hay nâng cấp mộ cũ, nghĩa trang đồng bằng ẩm thấp hay đồi cao nhiều gió, xe chở đá vào được hay phải khiêng tay. Phần chọn loại đá, kiểu mộ, hoa văn đã có trong bài mộ đá: chọn loại đá, kiểu mộ, hoa văn; phần kích thước Lỗ Ban và giám sát thi công có trong bài xây mộ đá: kích thước Lỗ Ban 38,8, giám sát thi công, bảo dưỡng.

Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, vật liệu mộ không quyết định phúc hoạ. Điều quan trọng là thế đất, toạ hướng, nền mộ khô ráo, kết cấu bền vững và sự chăm sóc của con cháu. Chọn phương án hợp lý là chọn cái bền, gọn, phù hợp với nơi đặt mộ và khả năng của gia đình – không phải cái đắt nhất.

Bốn phương án xây mộ thường gặp

1. Mộ đá nguyên khối chế tác sẵn

Các cấu kiện như thành, cuốn thư, bia, mái, trụ được chế tác từ khối đá tại xưởng, sau đó vận chuyển đến nghĩa trang lắp ghép trên phần móng đã làm sẵn. Ưu điểm là bền, chịu thời tiết tốt, hoa văn sắc nét và ít phải sửa chữa về sau. Nhược điểm là cấu kiện nặng, cần đường vận chuyển và nhân lực lắp đặt, đồng thời đòi hỏi đo đạc chính xác từ đầu vì đá đã cắt thì khó sửa.

2. Mộ xây gạch, ốp đá tấm

Phần thân mộ xây bằng gạch, bên ngoài ốp đá tấm dày vừa phải. Phương án này nhẹ hơn khi vận chuyển, linh hoạt khi kích thước thực tế lệch so với bản vẽ. Tuy nhiên, độ bền phụ thuộc nhiều vào tay nghề ốp: nếu lớp vữa không đặc chắc, nước ngấm vào sau tấm đá, lâu ngày đá bong, nứt chân.

3. Mộ xây trát vữa, sơn hoặc giả đá

Thân mộ xây gạch, trát vữa rồi sơn, hoặc trát đá rửa, đá mài. Đây là cách làm truyền thống ở nhiều vùng quê. Thi công nhanh, dễ sửa, nhưng bề mặt xuống cấp theo năm tháng: rêu mốc, bong sơn, nứt chân chim, cần tu sửa định kỳ.

4. Mộ xây ốp gạch men

Phổ biến một thời vì dễ làm, sạch sẽ lúc mới. Nhưng gạch men ngoài trời dễ nứt vỡ do co giãn nhiệt, mạch ron bám bẩn, bề mặt bóng phản chiếu ánh nắng gắt, nhìn không trang nghiêm bằng đá. Nhiều gia đình hiện chuyển sang ốp đá khi nâng cấp.

Bảng so sánh các phương án

Tiêu chí	Đá nguyên khối	Xây gạch ốp đá	Xây trát / đá rửa	Xây ốp gạch men
Độ bền ngoài trời	Rất tốt	Tốt nếu ốp kỹ	Trung bình	Kém – trung bình
Vận chuyển	Nặng, cần đường xe và cẩu hoặc nhiều người khiêng	Nhẹ hơn, chia tấm	Dễ, vật liệu thông thường	Dễ
Độ chính xác cần có từ bản vẽ	Rất cao	Vừa	Linh hoạt	Linh hoạt
Hoa văn, chữ khắc	Sắc nét, bền	Khắc trên tấm ốp, khá bền	Đắp vữa, dễ mòn	Hạn chế
Bảo dưỡng	Ít	Kiểm tra bong ốp, mạch	Thường xuyên	Thay gạch vỡ, làm ron
Hợp với nâng cấp mộ cũ	Thường phải dỡ làm mới	Rất hợp	Hợp	Không khuyến khích

Bảng không ghi giá, vì chi phí phụ thuộc loại đá, kích thước, hoa văn và điều kiện vận chuyển từng nơi. Gia đình nên lấy báo giá chi tiết theo bản vẽ cụ thể và so sánh cùng một khối lượng.

Chọn theo hoàn cảnh: mộ mới, nâng cấp, vùng đất

Xây mộ mới trên đất đã chọn

Nếu đất đã được xem kỹ, toạ hướng đã chốt, đường vận chuyển thuận lợi, mộ đá nguyên khối là lựa chọn bền nhất về lâu dài. Lúc này gia đình nên đầu tư vào khâu bản vẽ và đo đạc hiện trường, vì đá đã chế tác thì rất khó điều chỉnh. Có thể tham khảo các mẫu như mộ xây đơn tường bao 3 × 4,2 m hay mộ xây đơn cuốn thư trụ biểu 4,2 × 5,4 m để hình dung quy mô.

Nâng cấp mộ cũ đã yên ổn

Với mộ đã an táng lâu năm, yên ổn, nhiều gia đình không muốn đào xới nhiều. Phương án xây gạch ốp đá hoặc ốp đá lên phần thân cũ (sau khi gia cố) thường hợp lý hơn dỡ hẳn để lắp đá nguyên khối. Điều cần tránh là ốp đá trực tiếp lên lớp trát cũ đã bong, mục – đá sẽ bong theo. Trước khi nâng cấp, nên mời thầy xem lại tổng thể như hướng dẫn trong bài thầy xem mộ khi tu sửa, nâng cấp mộ cũ, và giữ đúng trục hướng cũ.

Đất trũng, ẩm, gần ruộng nước

Ở vùng đồng bằng ngập nước theo mùa, điều đầu tiên là nền và móng: tôn cao nền mộ, làm rãnh thoát nước quanh mộ. Vật liệu bề mặt ít hút nước như đá đặc chắc chịu ẩm tốt hơn lớp trát vữa. Mộ xây trát ở vùng này rất nhanh rêu mốc chân.

Đồi cao, nhiều gió, nắng gắt

Nơi đồi cao, vận chuyển khó khăn, có khi phải khiêng tay từng cấu kiện. Phương án xây gạch ốp đá tấm chia nhỏ thường khả thi hơn. Nắng gắt và mưa lớn làm lớp sơn, gạch men nhanh xuống cấp – nên tránh hai loại này.

Những điểm kỹ thuật quyết định độ bền, dù chọn phương án nào

• Móng và nền: mộ lún nghiêng thì vật liệu nào cũng nứt. Móng phải tương xứng với tải trọng, nhất là mộ đá nguyên khối nặng.
• Thoát nước: mặt nền dốc nhẹ ra ngoài, có rãnh thu nước, không để nước đọng sát chân thành.
• Liên kết: cấu kiện đá phải có chốt, mộng hoặc liên kết chắc chắn; tấm ốp phải được miết vữa đặc, không rỗng phía sau.
• Mạch ghép: mạch đều, kín, xử lý chống thấm.
• Kích thước theo Lỗ Ban âm phần: các kích thước chính của thành, bia, cuốn thư tra theo thước 38,8 cm; có thể dùng phần mềm thước Lỗ Ban Liên Hoa để chọn số đo rơi vào cung tốt.

Phần không nên tiết kiệm

Nếu ngân sách có hạn, hãy dồn vào móng, nền, thoát nước và bia – những phần quyết định mộ có đứng vững, khô ráo và rõ ràng danh tính hay không. Hoa văn cầu kỳ, mái nhiều tầng, lan can chạm trổ có thể làm sau, hoặc làm giản dị. Một ngôi mộ giản dị, sạch sẽ, khô ráo tốt hơn nhiều một ngôi mộ hoa văn rườm rà nhưng nền ẩm, chân thành rêu mốc.

Phối hợp vật liệu theo từng bộ phận của mộ

Không nhất thiết cả ngôi mộ phải dùng một phương án duy nhất. Nhiều gia đình chọn cách phối hợp: phần quan trọng, chịu thời tiết nhiều thì dùng đá nguyên khối; phần phụ thì xây ốp để giảm khối lượng vận chuyển. Cách phối hợp hợp lý thường như sau.

Bia mộ

Bia là phần ghi danh tính, được nhìn và chạm vào nhiều nhất. Nên làm bằng đá nguyên khối, chữ khắc sâu, rõ, không chỉ sơn lên bề mặt. Chữ sơn sau vài năm bạc màu, con cháu đời sau khó đọc. Nội dung bia cần được cả gia đình thống nhất, kiểm tra kỹ chính tả họ tên, năm sinh, năm mất trước khi khắc, vì đá khắc rồi không sửa được.

Cuốn thư và trụ biểu

Đây là những phần đứng cao, đón gió mưa trực tiếp. Nếu làm bằng đá, cần liên kết chốt chắc chắn với móng. Nếu xây gạch ốp đá, cần chú ý phần đỉnh – nơi nước mưa đọng và ngấm xuống. Đỉnh cuốn thư nên có mái hắt hoặc tấm đá phủ liền để nước không chảy vào khe ốp.

Thành mộ và tường bao

Thành mộ thấp, chạy dài, chịu va chạm khi người ra vào thắp hương, dọn dẹp. Thành đá nguyên khối bền nhất; thành xây gạch ốp đá cũng tốt nếu chân thành được chống thấm kỹ. Tường bao quanh khu mộ có thể xây gạch trát, sơn màu trung tính, vừa tiết kiệm vừa dễ sửa.

Nền và sân trước mộ

Nền nên lát đá nhám chống trơn, dốc nhẹ ra ngoài. Tránh lát đá bóng – mùa mưa rất trơn, người lớn tuổi đi lễ dễ ngã. Sân trước mộ (minh đường nhỏ) nên thoáng, đủ chỗ cho người đứng lễ, không xây kín bằng quá nhiều chi tiết.

Chuẩn bị gì trước khi làm việc với xưởng đá và đội xây

• Bản vẽ có kích thước rõ ràng: mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt, ghi rõ từng cấu kiện làm bằng vật liệu gì.
• Biên bản đo hiện trường: kích thước lô đất thực tế, cao độ nền, vị trí các mộ xung quanh, mốc hướng đã cắm.
• Danh sách cấu kiện: bia, cuốn thư, thành, mái, trụ, bậc – mỗi cấu kiện ghi loại đá, độ dày, cách hoàn thiện bề mặt.
• Nội dung chữ khắc đã duyệt: có chữ ký hoặc xác nhận của đại diện gia đình.
• Thoả thuận về vận chuyển, lắp đặt và bảo hành: ai chịu trách nhiệm khi cấu kiện vỡ trên đường, khi lắp lệch, khi mạch ghép nứt trong thời gian đầu.

Có đủ hồ sơ này, gia đình dễ so sánh báo giá giữa các đơn vị và dễ nghiệm thu khi bàn giao.

Sai lầm thường gặp khi chọn phương án mộ

1. Chọn theo mộ nhà bên cạnh mà không xét đất, đường vận chuyển, ngân sách của mình.
2. Đặt đá chế tác trước khi đo hiện trường. Đến nơi mới thấy kích thước không vừa lô đất hay lệch so với mộ bên cạnh.
3. Ốp đá lên lớp trát cũ đã bong. Vài mùa mưa là bong theo.
4. Làm quá to so với lô đất, lấn lối đi chung, gây mâu thuẫn với các gia đình xung quanh.
5. Tin rằng mộ càng to, đá càng quý thì con cháu càng phát. Liên Hoa không cổ vũ cách nghĩ này. Thế đất và sự chăm sóc mới là điều cốt lõi.
6. Đặt vật trấn yểm, bùa chú khi xây. Phong Thuỷ Liên Hoa không khuyến khích; điều cần làm là thi công cẩn thận, đúng kỹ thuật.

Quy trình 5 bước quyết định phương án

1. Khảo sát hiện trường: lô đất, nền, nước, đường vận chuyển, quy định của nghĩa trang.
2. Thống nhất trong gia đình về quy mô và ngân sách.
3. Chọn phương án vật liệu theo bảng so sánh và hoàn cảnh.
4. Lập bản vẽ, chốt kích thước theo thước Lỗ Ban 38,8 và đo kiểm hiện trường.
5. Lấy báo giá chi tiết theo bản vẽ, so sánh cùng khối lượng, rồi ký hợp đồng.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Cần thiết kế lăng mộ, khu mộ gia đình, quý vị có thể liên hệ KTS Vũ Minh tại Hà Nội: 0917 798 886; tư vấn xem đất, toạ hướng âm phần liên hệ Thầy Vũ Giới tại TP.HCM: 0988 964 636.

Bài liên quan

• Giữ đúng hướng mộ khi thi công: cắm mốc, căng dây, kiểm tra
• Lăng mộ gia tộc: kích thước, hạng mục và lỗi thường gặp
• Chăm sóc mộ phần

Câu hỏi thường gặp

Mộ đá nguyên khối có tốt hơn mộ xây ốp đá về phong thuỷ không?

Về phong thuỷ, vật liệu không quyết định. Khác biệt nằm ở độ bền và bảo dưỡng. Mộ đá nguyên khối bền hơn, nhưng mộ xây ốp đá làm kỹ vẫn đứng vững nhiều năm.

Mộ cũ xây trát vữa có nên dỡ hết để làm mộ đá?

Không nhất thiết. Nếu kết cấu còn tốt, có thể gia cố rồi ốp đá. Nếu nền lún, nứt nhiều, nên mời thầy và người thi công đánh giá trước khi quyết định làm mới.

Có nên ốp gạch men cho mộ để dễ lau chùi?

Không khuyến khích cho ngoài trời: gạch men dễ nứt vỡ, mạch ron bám bẩn, bề mặt bóng chói nắng. Đá có bề mặt nhám mờ phù hợp hơn.

Bao giờ nên chốt kích thước mộ đá?

Sau khi đã đo hiện trường và cắm mốc hướng. Chốt kích thước theo thước Lỗ Ban 38,8 rồi mới đặt xưởng chế tác.