Tục táng của người xưa còn để lại nhiều dấu vết mà khảo cổ học ngày nay mới giải được: hố nhỏ dưới thắt lưng người mất trong mộ đời Thương, những ngôi mộ tiền sử có thi thể nằm úp hay co gập, chiếc bình gốm đựng xương khi cải táng. Bài này gom năm câu nghề và lời truyền về tục táng cổ – chọn ngày hoàng đạo, táng ngược, yêu khanh, bình cải táng và thi khí khi mở quan – tách phần có cứ liệu khỏi phần còn là lời truyền, rồi luận lại theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Việc hạ huyệt, cải táng đều phải chọn ngày; ngày hoàng đạo đổi theo từng năm, từng tháng nên phải tra lịch, không có ngày cố định. Yêu khanh là hố nhỏ dưới thắt lưng người mất trong mộ đời Thương, có thật trong khảo cổ. Táng úp, táng co gập có ghi nhận thời tiền sử; lời giải "để người mất không quay về" là cách hiểu dân gian. Cải táng vào chum, tiểu sành phổ biến ở Lĩnh Nam và Việt Nam. Thi khí khi mở quan là khí độc có thật, phải đứng đầu gió và che mũi.
"Tôi nhắc lại: Thuật Phong Thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống." — Thầy Vũ Giới
Bài viết là tài liệu sưu tầm để tham khảo, ở góc độ lịch sử, khảo cổ và văn hoá. Không có chỉ dẫn nào về việc tìm hay mở mộ.
Ngày hoàng đạo cho việc an táng, cải táng chọn thế nào?
Ngày hoàng đạo cho việc an táng, cải táng được chọn theo lịch trạch cát của từng năm, từng tháng; không có ngày cố định nào tốt cho mọi năm. Sau khi có ngày hoàng đạo, còn phải xét ngày ấy có xung tuổi người mất và tang chủ không, có hợp việc an táng không.
Ngày hoàng đạo: nên cưới hỏi, tang ma, động thổ dỡ nhà, dọn nhà, thu lúa – mọi việc đại cát, trăm sự không kỵ.
Giải nghĩa. Lời truyền nêu một ngày cụ thể trong tháng Giêng là ngày hoàng đạo; đó là ngày của một năm nhất định. Lịch hoàng đạo – hắc đạo xoay vòng theo can chi, mỗi năm mỗi khác. Câu "trăm sự không kỵ" cũng chỉ là cách nói của lịch dân gian: ngày tốt cho cưới hỏi chưa chắc tốt cho tang ma.
Phần có cứ liệu. Chọn ngày (trạch cát) là một nhánh của thuật số đi cùng phong thuỷ. Bộ sách chuẩn của triều Thanh là Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, soạn đời Càn Long, gom và chỉnh lý các phép chọn ngày. Ở Việt Nam, lịch vạn niên, các sách Ngọc Hạp Thông Thư được dùng rộng rãi.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Ngày giờ là "thiên thời", đất là "địa lợi", lòng người là "nhân hoà". Hình thế chiếm 70%, lý số 30% – ngày tốt không cứu được đất xấu, nhưng đất tốt mà chọn ngày xung thì cũng giảm phúc. Với việc hạ huyệt, cải táng, nên tra kỹ ngày, giờ, tuổi; app Trạch Cát của Liên Hoa giúp lọc ngày nhanh.

Táng úp, táng co gập thời cổ có ý nghĩa gì?
Táng úp (phủ thân táng) và táng co gập (khúc chi táng) là những kiểu an táng khác thường mà khảo cổ học đã ghi nhận ở các di chỉ tiền sử Trung Hoa. Lời truyền dân gian giải thích rằng người xưa làm vậy "để người mất biết mình đã mất, không lưu luyến quay về" – đây là cách hiểu dân gian, chưa có chứng cứ về động cơ thật của người xưa.
Táng ngược tứ chi: xưa kia khi người mất, người nhà sắp đặt thi thể theo tư thế khác thường – để người mất biết mình đã mất, không thành hồn ma lưu luyến người nhà.
Phần có cứ liệu. Tại các di chỉ thời đồ đá mới như Bán Pha (Tây An), các nhà khảo cổ gặp nhiều mộ nằm ngửa duỗi thẳng, nhưng cũng có mộ nằm úp, mộ co gập, mộ trẻ em chôn trong chum gốm sát nhà ở. Các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều giả thuyết: phân biệt người chết bình thường với người chết bất thường, phong tục từng thị tộc, tín ngưỡng về linh hồn. Chưa có kết luận chung.
Luận theo lý khí. Dù giải thích theo cách nào, các kiểu táng ấy cho thấy người xưa rất sớm đã tin người mất và người sống phải "tách" ra: người mất có chỗ của người mất, người sống có chỗ của người sống. Đó cũng là gốc của phân biệt âm trạch – dương trạch trong phong thuỷ. Ngày nay, lễ nhập quan, an táng đúng nghi thức – nằm ngay ngắn, đầu hướng theo phép – là cách tiễn đưa trang trọng nhất.
Yêu khanh – hố nhỏ dưới thắt lưng người mất – là gì?
Yêu khanh (hố thắt lưng) là một hố nhỏ đào ở đáy huyệt, ngay dưới vị trí thắt lưng người mất, đặc trưng của mộ đời Thương ở An Dương (Hà Nam). Trong hố thường chôn một con chó để "hộ vệ" người mất. Lời truyền gắn yêu khanh với ý niệm lối xuống Hoàng Tuyền.
Ở chỗ eo hài cốt có một hố nhỏ – gọi là yêu khanh. Người xưa đào huyệt gặp nước ngầm thì cho là sông âm dẫn xuống minh giới, coi yêu khanh là lối vào Hoàng Tuyền.
Phần có cứ liệu. Yêu khanh là đặc điểm có thật, được ghi nhận rất nhiều trong mộ đời Thương; chó tuẫn táng trong yêu khanh cũng có thật. Chữ "Hoàng Tuyền" (suối vàng) xuất hiện trong sách Tả thị Xuân Thu với câu nổi tiếng "bất cập Hoàng Tuyền, vô tương kiến dã" – chưa đến suối vàng thì không gặp lại nhau. Hình ảnh nước dưới lòng đất gắn với cõi người mất có từ rất sớm.
Phần còn là lời truyền. Việc người xưa coi yêu khanh là "lối vào" Hoàng Tuyền là cách diễn giải, chưa có văn bản đời Thương nào xác nhận.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Táng Kinh dạy huyệt phải khô; đào huyệt gặp nước ngầm là điều kỵ trong âm trạch. Người xưa gọi nước ngầm là "sông âm" – một cách nói hình tượng cho lời cảnh báo rất thực tế: huyệt gặp nước thì quan tài mục nhanh, hài cốt hỏng, con cháu phải cải táng sớm.

Bình gốm cải táng – tục mai táng lần thứ hai – có ở những đâu?
Tục mai táng lần thứ hai – bốc hài cốt sau vài năm, rửa sạch rồi cho vào bình gốm, chum sành, tiểu sành để chôn lại – có ở vùng Lĩnh Nam (Quảng Đông, Quảng Tây, Hồ Nam), Phúc Kiến, Đài Loan và rất phổ biến ở Việt Nam. Ở Việt Nam, khảo cổ còn tìm thấy mộ chum từ thời tiền sử, như ở Cát Tiên, Sa Huỳnh.
Vùng Hồ Nam, Quảng Tây có loại bình gọi là bình tích, bình trủng; cũng như bình vàng đựng xương khi mai táng lần thứ hai, chỉ tồn tại ở một số vùng.
Giải nghĩa. "Bình vàng" (kim tĩnh, kim đàm) là cách gọi chiếc chum đựng hài cốt khi cải táng ở Quảng Đông, Phúc Kiến. Người Việt gọi là tiểu, quách nhỏ, hũ sành. Lần chôn đầu gọi là hung táng, lần chôn sau gọi là cát táng.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Nhiều người nghĩ chỉ đất hung táng mới cần chọn kỹ. Thực ra đất cát táng mới là nơi hài cốt nằm lâu dài, nên chọn đất cát táng quan trọng không kém – thậm chí hơn. Đất cát táng cần khô, vững, có núi tựa, có minh đường, tránh đất lở, đất trũng ngập. Xem thêm bài tầm long ứng dụng âm trạch: tìm đất mộ.
Thi khí khi mở quan là gì, phải phòng tránh thế nào?
Thi khí là khí độc sinh ra từ quá trình phân huỷ thi thể trong không gian kín, gồm các khí như hydro sunfua, amoniac, mê-tan và vi khuẩn. Khi mở quan cải táng, khí ấy thoát ra đột ngột; hít phải có thể buồn nôn, chóng mặt, ngất, nhiễm khuẩn. Người xưa dặn đứng đầu gió, ngửa mặt tránh luồng khí, che mũi, xông hương.
Có thi khí ắt có dịch quan tài; nếu trước khi mở quan thấy dịch rỉ ra, phải ngửa đầu ra sau để khỏi hít phải thi khí.
Giải nghĩa. Dịch quan tài là nước rỉ ra từ quan tài do phân huỷ. Thấy dịch rỉ nghĩa là bên trong còn đang phân huỷ, khí độc nhiều. Lời dặn "ngửa đầu" là kinh nghiệm truyền miệng, gói lại một nguyên tắc an toàn: không để mặt sát chỗ khí thoát ra.
Lời dặn thực tế. Khi cải táng: chọn giờ thoáng gió, đứng đầu gió, đeo khẩu trang y tế hoặc khẩu trang lọc khí, găng tay, ủng; để quan tài thoáng khí một lúc trước khi làm; người già yếu, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai đứng xa. Ai có dấu hiệu chóng mặt, khó thở thì đưa ra chỗ thoáng và đi khám bác sĩ ngay.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Thầy Vũ Giới nhắc nguyên tắc ba tầng bảo vệ của nghề: xác, hậu duệ, hồn. Giữ an toàn cho người làm cải táng cũng là giữ hậu duệ. Phong thuỷ chân chính không bao giờ đặt nghi lễ lên trên sức khoẻ con người.

Tóm lại: năm câu nghề về tục táng cổ dạy điều gì?
| Câu nghề | Nguồn gốc | Bài học |
|---|---|---|
| Ngày hoàng đạo | Sách trạch cát; ngày cụ thể là lời truyền | Tra lịch từng năm, xét tuổi xung |
| Táng úp, táng co gập | Khảo cổ tiền sử; lời giải là dân gian | Âm dương phân minh từ rất sớm |
| Yêu khanh | Khảo cổ mộ đời Thương | Huyệt phải khô, tránh nước ngầm |
| Bình cải táng | Phong tục Lĩnh Nam, Việt Nam; mộ chum tiền sử | Đất cát táng quan trọng không kém |
| Thi khí khi mở quan | Hiện tượng có thật | An toàn cho người làm là trên hết |
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Trạch Cát – chọn ngày giờ an táng, cải táng, tránh ngày xung tuổi.
- La Kinh Liên Hoa – la kinh web miễn phí, xem phương vị khu mộ.
- Thước Lỗ Ban – cung âm phần 38,8 cm cho mộ và tiểu.
Bài liên quan
- Tránh tuổi khi cải táng, cúng thất 49 ngày
- Tục táng cổ: quan quách, đất tam hợp
- Màu đất mộ cổ, lăng Tây Hạ, mộ tích cát
- Phong thuỷ âm trạch và dương trạch giống, khác nhau thế nào
Xem thêm chuyên mục Âm Trạch, Lăng Mộ Cổ và Tầm Long Điểm Huyệt.
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn hiểu âm trạch, chọn đất cát táng và ngày giờ an táng từ nguyên lý gốc, các bạn có thể bắt đầu với lớp phong thuỷ âm trạch.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Có ngày nào trong năm luôn tốt cho việc an táng không?
Không có. Ngày hoàng đạo xoay theo can chi từng năm, từng tháng; phải tra lịch năm đó và xét thêm tuổi người mất, tuổi tang chủ.
Đào huyệt gặp nước thì có nên chôn không?
Không nên. Theo âm trạch, huyệt gặp nước là đất xấu. Nên chọn chỗ khác cao ráo hơn, hoặc xử lý thoát nước, nâng nền huyệt theo tư vấn của người có kinh nghiệm.
Cải táng xong nên đặt tiểu ở đâu?
Ở đất cát táng đã chọn: khô, cao, có chỗ tựa, có người chăm. Nhiều nơi đưa vào nghĩa trang dòng họ, nghĩa trang chung; điều quan trọng là ổn định lâu dài.
Mở quan cải táng có cần đeo khẩu trang không?
Rất nên. Khí từ quan tài kín lâu năm có thể độc. Đeo khẩu trang, găng tay, đứng đầu gió; ai thấy mệt, khó thở thì ra chỗ thoáng và đi khám bác sĩ.
Vũ Kim sưu tầm rời rạc trong sách vở dùng để tham khảo - quý đạo hữu nào có kiến giải tốt vui lòng để lại comment nhé !









