Lễ nghi tang táng xưa có nhiều điều kiêng mà con cháu ngày nay vẫn làm theo nhưng ít ai giải thích được: vì sao có người phải tránh mặt khi mở quan cải táng, vì sao cúng thất mỗi bảy ngày đủ bốn mươi chín ngày, vì sao người mất ngoài đường không đưa về nhà, vì sao mâm khách kỵ bày ba đĩa hay tám đĩa. Bài này gom bốn câu nghề và lời truyền về lễ nghi tang táng, tách phần có sách vở làm chứng khỏi phần còn là lời truyền, rồi luận lại theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Khi cải táng, người có tuổi xung với ngày giờ mở huyệt hoặc với người đã khuất nên tránh mặt lúc mở quan – tục "tránh tuổi" có ở cả Trung Hoa và Việt Nam. Lễ cúng thất mỗi bảy ngày, đủ bảy lần thành 49 ngày, có gốc từ thuyết tam hồn thất phách và từ Phật giáo. Người mất đột ngột ngoài đường thường được làm lễ tại nơi mất. Mâm người sống và mâm người khuất có quy ước số đĩa riêng. Tất cả quy về một chữ: kính.
"Việc đời trả bằng thể xác. Việc nghề này trả bằng linh hồn đấy." — Thầy Vũ Giới
Bài viết là tài liệu sưu tầm để tham khảo, ở góc độ văn hoá và phong tục. Các tục kiêng mỗi vùng mỗi khác; gia đình nên hỏi người cao tuổi trong họ và thầy có kinh nghiệm tại địa phương trước khi làm.
Vì sao khi cải táng có người phải tránh mặt lúc mở quan?
Khi cải táng, người có tuổi xung với ngày giờ mở huyệt, hoặc xung với tuổi người đã khuất, được dặn tránh mặt lúc mở nắp quan. Ông bà ta gọi là "tránh tuổi". Lý do theo thuật xưa: lúc mở quan là lúc khí âm lâu năm trong huyệt thoát ra mạnh nhất, người tuổi xung dễ bị khí ấy xung vào.
Sách âm trạch nói quanh loại mộ ấy gọi là "sát sư địa": khi mở quan dời mộ, người sinh tháng sáu, tháng chín không được nhìn, nếu không trong một năm sẽ gặp tai hoạ.
Giải nghĩa. "Sát sư địa" nghĩa đen là đất hại thầy – chỉ loại đất dữ, đến người làm nghề cũng gặp nạn nếu làm sai. Lời truyền nêu cụ thể tháng sáu, tháng chín; đó là chi tiết riêng của lời truyền, không có trong sách âm trạch phổ thông. Khi làm thật, người xưa tính theo tuổi xung khắc cụ thể với ngày giờ và với người mất, không phải cố định theo tháng sinh.
Phần có cứ liệu. Tục tránh tuổi khi nhập quan, hạ huyệt, cải táng có ghi trong sách trạch nhật (chọn ngày) và trong phong tục tang lễ Việt Nam: các sách tục lệ đều nhắc việc chọn ngày giờ không xung tuổi tang chủ, và người tuổi xung lánh đi lúc nhập quan, hạ huyệt.
Luận theo lý khí. Một ngôi mộ kín nhiều năm là nơi khí âm tích tụ. Mở quan là mở cửa cho khí ấy ra. Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, xung là hai khí đối đầu, như Tý xung Ngọ, Mão xung Dậu. Người có bản mệnh xung với giờ mở huyệt giống người đứng chắn giữa luồng gió ngược. Tránh đi một lúc là cách giữ mình đơn giản nhất. Về mặt thực tế, mở quan cải táng còn có mùi, có khí độc của đất kín lâu ngày; người già yếu, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai đứng xa cũng là hợp lý.
Lời dặn thực hành. Chọn ngày giờ cải táng không xung với tuổi tang chủ. Lúc mở nắp quan, người tuổi xung lánh đi vài bước, quay lưng lại. Người làm việc đeo khẩu trang, găng tay, giữ vệ sinh. Không cần sợ hãi; chỉ cần cẩn trọng.

Vì sao mâm khách kỵ bày ba đĩa hay tám đĩa?
Mâm khách kỵ bày ba đĩa hay tám đĩa vì theo quy ước xưa, đó là số đĩa dành cho bàn lễ quỷ thần. Mâm người sống và mâm người khuất có số lượng riêng; bày nhầm là thất lễ với khách.
Tục ngữ: "Ba đĩa đãi rùa, tám đĩa đãi vương bát" – đãi khách kỵ bày ba đĩa hay tám đĩa, vì bàn cống ba, tám đĩa là dành riêng cho quỷ thần; lễ trong mộ gọi là "cống", không nói "cúng".
Giải nghĩa. Câu tục ngữ phương Bắc dùng chữ "vương bát" (con ba ba) như một lời mắng, nên bày tám đĩa đãi khách bị coi là xúc phạm. Ba đĩa là số của lễ tam sinh, tam cống – lễ dâng cho thần linh, người khuất. Chữ "cống" (dâng lên) khác "cúng" ở sắc thái: cống là dâng lễ vật đặt trong mộ, theo nghi thức của người làm nghề.
Liên hệ với tục Việt. Nhiều vùng Việt Nam cũng có kiêng kỵ về số bát, số đĩa: cơm cúng người mất thường để một bát úp, đôi đũa cắm; mâm cơm khách không xới bát cơm đầy cắm đũa giữa; cỗ cúng thường theo số lẻ, mâm cỗ người sống không bày như mâm cúng. Mỗi vùng mỗi khác, nhưng chung một tinh thần: phân biệt rõ lễ cho người sống và lễ cho người khuất.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa. Âm dương phải phân minh. Dương trạch là nhà người sống, âm trạch là nhà người khuất; bàn ăn là việc dương, bàn thờ là việc âm. Lẫn lộn hai thứ là lẫn lộn âm dương – không phải "bị phạt", mà là mất cái lễ, mất cái trật tự trong nhà. Thầy Vũ Giới giảng về thờ cúng luôn đặt lý khí ở trước: bàn thờ Thổ Địa sát đất, bàn thờ gia tiên trên cao, mỗi thứ một chỗ. Số đĩa trên mâm cũng là một phần của trật tự ấy.
Cửa tang trong mộ cổ và thuyết ba hồn bảy phách là gì?
Cửa tang (còn gọi là cửa cầu) là ô cửa rất thấp, chưa đầy một mét, trong một số mộ cổ – không để người đi mà theo quan niệm xưa là lối cho hồn phách chủ mộ ra vào. Gắn với nó là thuyết tam hồn thất phách: người có ba hồn, bảy phách; sau khi mất, cứ bảy ngày một phách rời đi.
Trong mộ có cửa thấp chưa đầy một mét gọi là cửa tang – không để người đi mà để hồn phách chủ mộ ra vào. Người có ba hồn bảy phách: bảy ngày đi một phách, ba năm hồn mới hết.
Phần có cứ liệu. Thuyết tam hồn thất phách có trong kinh sách Đạo giáo, như Vân Cấp Thất Thiêm, nêu tên ba hồn (Thai Quang, Sảng Linh, U Tinh) và bảy phách. Lễ cúng mỗi bảy ngày, đủ bảy lần là bốn mươi chín ngày, có gốc từ quan niệm thân trung ấm của Phật giáo, sau hoà với thuyết hồn phách. Ở Việt Nam, đây chính là gốc của lễ cúng tuần, lễ chung thất (49 ngày), rồi đến tốt khốc (100 ngày), giỗ đầu và đại tường (ba năm).
Phần còn là lời truyền. Việc mộ cổ có "cửa tang" riêng cho hồn phách là lời truyền của người làm nghề. Trong khảo cổ có ghi nhận nhiều mộ có cửa giả, cửa vẽ trên vách, cửa nhỏ giữa các buồng mộ – người xưa quả có ý "để đường cho hồn" – nhưng tên gọi và kích thước cụ thể chưa đối chiếu được.
Luận theo lý khí. Theo lý khí, người là khí tụ, chết là khí tán, mà khí tán thì có trình tự, không tan một lần (xem thêm bài Ta sinh ra từ Thiên Môn mà sống trong Quỷ Môn). Lễ cúng thất là theo nhịp tán ấy mà tiễn đưa, đủ bốn mươi chín ngày là đủ một chu kỳ bảy lần bảy. Ba năm đại tường là lúc con cháu hết tang, cũng là lúc mộ phần đã ổn, nhiều nơi bắt đầu tính chuyện cải táng.

Vì sao người mất ngoài đường thường không đưa về nhà?
Theo tục xưa ở nhiều vùng Trung Hoa và Việt Nam, người mất đột ngột ngoài đường thường không đưa vào nhà, mà làm lễ ngay nơi mất hoặc quàn ở ngoài rồi đưa thẳng ra nơi an táng. Quan niệm là hồn người chết đột ngột còn quanh quẩn nơi xảy ra sự việc, cần được làm lễ tại chỗ cho yên.
Người chết bất đắc kỳ tử thì không được về quê qua đầu thất, phải ở lại nơi chết mà làm lễ đầu thất, chiêu hồn.
Giải nghĩa. Bất đắc kỳ tử là chết không đúng lúc, chết đột ngột vì tai nạn. Đầu thất là lễ cúng bảy ngày đầu. Chiêu hồn là lễ gọi hồn về nhận lễ, nhận chỗ. Ở Việt Nam, ta thường thấy bàn thờ nhỏ, bát hương đặt ở nơi xảy ra tai nạn giao thông, có khi được lập rất lâu – đó là cùng một tục.
Luận theo lý khí. Người mất bình thường thì khí tán theo trình tự ở chỗ quen thuộc của mình. Người mất đột ngột thì khí bị đứt ngang, tán ở nơi xa lạ. Lễ tại chỗ là để "nối" lại: cho khí người khuất được thu về một mối rồi mới đưa đi. Đem về nhà ngay thì theo quan niệm xưa là mang khí hỗn loạn vào nơi người sống ở. Đây là cách giải theo lý khí âm dương; phần "hồn còn quanh quẩn" là niềm tin dân gian, không có cách kiểm chứng.
Lời dặn thực tế. Ngày nay, việc đưa người mất về nhà hay quàn ở nhà tang lễ tuỳ điều kiện gia đình và quy định địa phương. Điều quan trọng là có lễ, có lòng; không nên vì sợ kiêng mà làm khổ thêm người nhà.

Tóm lại: bốn câu nghề về lễ nghi tang táng dạy điều gì?
| Câu nghề | Nguồn gốc | Bài học |
|---|---|---|
| Tránh tuổi khi mở quan | Sách trạch nhật, phong tục tang lễ; chi tiết tháng sinh là lời truyền | Cẩn trọng lúc mở huyệt, tính theo tuổi xung cụ thể |
| Ba đĩa, tám đĩa | Tục ngữ, quy ước lễ | Âm dương phân minh: lễ người sống khác lễ người khuất |
| Cửa tang, tam hồn thất phách | Kinh sách Đạo giáo, Phật giáo; cửa tang là lời truyền | Gốc của lễ cúng thất, 49 ngày, 100 ngày, đại tường |
| Người mất ngoài đường làm lễ tại chỗ | Phong tục nhiều vùng | Thu khí người khuất về một mối rồi mới đưa đi |
Lễ nghi tang táng là phần "hồn" của âm trạch. Đất tốt, huyệt đúng mà lễ thiếu thì cũng chưa trọn. Ngược lại, lễ chỉ cần đủ và thành, không cần rườm rà hay tốn kém.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Trạch Cát – chọn ngày giờ nhập quan, an táng, cải táng, tránh ngày xung tuổi.
- Thước Lỗ Ban – cung âm phần 38,8 cm cho mộ và bàn thờ.
- La Kinh Liên Hoa – la kinh web miễn phí, xem phương vị khu mộ.
Bài liên quan
- Thờ cúng gia tiên đúng tinh thần hiếu kính
- Ta sinh ra từ Thiên Môn mà sống trong Quỷ Môn
- Tục táng cổ: quan quách, đất tam hợp
- Âm binh mượn đường, gọi hồn: giải theo lý khí
Xem thêm chuyên mục Âm Trạch, Lăng Mộ Cổ và Bí Ẩn Phong Thuỷ.
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn hiểu âm trạch, chọn ngày giờ an táng và cải táng từ nguyên lý gốc, các bạn có thể bắt đầu với lớp phong thuỷ âm trạch.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Cải táng nên làm sau bao nhiêu năm?
Theo tục Việt, thường sau ba năm trở lên, khi thịt đã tiêu hết. Thời điểm cụ thể tuỳ đất khô hay ướt, tuỳ phong tục vùng miền; nên hỏi người có kinh nghiệm tại địa phương.
Người tuổi xung có được đi đưa tang không?
Được. Tục kiêng chỉ áp dụng cho khoảnh khắc nhập quan, hạ huyệt hoặc mở quan. Người tuổi xung lánh đi lúc ấy, sau đó vẫn tham dự bình thường.
Cúng 49 ngày có bắt buộc làm đúng ngày không?
Nên làm đúng ngày thứ 49 nếu được. Nhiều nhà làm sớm một hai ngày vì điều kiện, không có gì sai; lòng thành quan trọng hơn ngày giờ.
Có nên lập bàn thờ ở nơi người thân gặp tai nạn không?
Có thể làm lễ tại chỗ trong những ngày đầu theo phong tục. Nếu là đường giao thông, nên làm gọn, không cản trở người qua lại, và không để lửa hương gây nguy hiểm.
Vũ Kim sưu tầm rời rạc trong sách vở dùng để tham khảo - quý đạo hữu nào có kiến giải tốt vui lòng để lại comment nhé !









