Bốn pháp bảo Kinh Dịch: Lý – Số – Tượng – Đồ trong phong thủy

Bốn pháp bảo của Kinh Dịch là Dịch lý, Dịch số, Dịch tượng và Dịch đồ, và đây là khung mà Thầy Vũ Giới dùng để mở loạt bài Lý – Dụng Kinh Dịch Liên Hoa. Người học 64 quẻ Dịch thường lao vào thuộc quẻ, luận quẻ, mà không biết mình đang đứng ở pháp bảo nào, nên học lâu vẫn thấy rời rạc.

"Dịch không phải là bói. Bói chỉ là một dụng nhỏ của Dịch." — Thầy Vũ Giới

Bốn pháp bảo của Kinh Dịch là gì?

Bốn pháp bảo của Kinh Dịch là bốn trụ cột cấu thành bộ kinh: Dịch lý, Dịch số, Dịch tượng và Dịch đồ. Thầy Vũ Giới gọi đây là "tứ trụ cấu thành Kinh Dịch mô tả vận động toàn cõi", và dùng chữ "toàn cõi" thay cho chữ "vũ trụ" để mở rộng phạm vi.

Kinh Dịch là bộ kinh bàn về sự chuyển dịch của đại tự nhiên và quy luật vận hành của đại đạo, bao gồm cả cái hữu hình và cái vô hình. Thầy Vũ Giới viết rằng Kinh Dịch đứng đầu Ngũ Kinh, và người Á Đông nói chung, người Việt nói riêng, đều lấy Kinh Dịch làm gốc trong nhận thức về tự nhiên và xã hội.

Pháp bảo	Nội dung theo Thầy Vũ Giới	Câu hỏi trả lời
Dịch lý	Triết lý của Kinh Dịch, bao hàm vạn vật, lấy âm dương làm gốc	Tại sao vận động như vậy?
Dịch số	Số của Dịch, trước tiên là số Hà Đồ	Vận động theo nhịp, theo lượng nào?
Dịch tượng	Công thức tượng hình của bát quái	Vận động hiện ra thành hình gì?
Dịch đồ	Hà Đồ – đồ hình vận động của cả vũ trụ	Toàn thể vận động trông ra sao?

Thầy Vũ Giới cho biết trong bốn pháp bảo này, hiện còn ba, một pháp bảo đã bị thất truyền, và việc tìm lại là công trình nghiên cứu cá nhân của Thầy. Điều này giải thích vì sao Phong Thuỷ Liên Hoa đặt nặng việc giải mã Hà Đồ: theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, Hà Đồ là đồ hình gốc để lý giải mọi vận động khí.

Thầy Vũ Giới cũng đính chính một cách hiểu phổ biến: nói Thánh Tổ Phục Hy quan sát thiên tượng, địa tượng mà làm ra Kinh Dịch là "chưa hẳn đúng". Theo Thầy, chính chư Tổ giác ngộ mà viết ra Kinh Dịch, vì "chỉ có giác ngộ mới thấu triệt đến mức ấy".

Dịch lý: vì sao âm dương là gốc?

Dịch lý là phần triết lý của Kinh Dịch, lấy âm dương làm gốc, giải thích vì sao vạn vật vận động và biến hoá. Mọi quẻ, mọi hào, mọi con số trong Dịch đều quy về sự tương tác của âm và dương.

Thầy Vũ Giới tóm nền tảng của Kinh Dịch trong ba học thuyết: âm dương, ngũ hành và bát quái. Âm dương là bộ nhị nguyên đối đãi; ngũ hành là năm quy luật vận hành Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ với các quan hệ tương sinh, tương khắc, tương thừa, tương vũ; bát quái là bộ máy vận hành năng lượng của một bố cục hay sự vật.

Khẩu quyết Nhất âm nhất dương chi vị đạo là câu cốt lõi của Dịch lý. Thầy Vũ Giới giải theo cách rất đời: một sướng một khổ là đạo, một bỉ cực một thái lai là đạo. Khi đang ở nơi bỉ cực mà vượt qua được, sự thăng hoa sinh ra chính là "thái lai" từ cái "bỉ cực" trước đó.

Với người học 64 quẻ, Dịch lý là phần trả lời câu "tại sao": tại sao quẻ Bĩ là trời trên đất dưới mà lại xấu, quẻ Thái là đất trên trời dưới mà lại tốt. Câu trả lời nằm ở sự giao hay không giao của âm dương: trời khí thăng, đất khí giáng; trời ở trên đất ở dưới thì hai khí rời nhau, đất ở trên trời ở dưới thì hai khí gặp nhau. Không có Dịch lý, người học chỉ nhớ được "Bĩ xấu, Thái tốt" mà không hiểu vì sao.

Dịch số: vì sao số Hà Đồ đi trước?

Dịch số là phần số của Kinh Dịch, và theo Thầy Vũ Giới, trước tiên là số Hà Đồ. Số trong Dịch không phải để đếm, mà để mô tả nhịp và lượng của vận động âm dương.

Hà Đồ gồm mười số từ 1 đến 10, chia thành số lẻ (dương, số trời) và số chẵn (âm, số đất), xếp thành từng cặp quanh trung tâm. Câu "Thiên nhất sinh Thuỷ, địa lục thành chi" là một ví dụ: số 1 sinh Thuỷ, số 6 thành Thuỷ. Thầy Vũ Giới giảng tiếp: lấy 5 Ngũ Trung Thổ xuất nhập thần khí, lấy 10 hợp thập lập thể dưỡng khí.

Vì sao số Hà Đồ đi trước? Vì Hà Đồ là đồ hình gốc, các số khác như số Lạc Thư, số tiên thiên của bát quái, số của quẻ trong Mai Hoa đều có thể truy về đây. Người học không có số Hà Đồ thì khi gặp các phép lập quẻ bằng số sẽ chỉ biết làm theo công thức.

Ví dụ ứng dụng gần gũi: trong phép lập quẻ Mai Hoa, người ta dùng số tiên thiên của bát quái (Càn 1, Đoài 2, Ly 3, Chấn 4, Tốn 5, Khảm 6, Cấn 7, Khôn 8) để đổi số thành quẻ. Đây là Dịch số ở tầng ứng dụng. Hiểu Dịch số ở tầng gốc thì người học biết vì sao các con số ấy được xếp như vậy.

Dịch tượng: quẻ là công thức tượng hình

Dịch tượng là công thức tượng hình của bát quái, tức cách Kinh Dịch dùng hình ảnh để mô tả trạng thái vận động. Mỗi quẻ đơn có một tượng gốc, mỗi quẻ kép là sự ghép tượng của hai quẻ đơn.

Tám tượng gốc của bát quái là trời (Càn), đất (Khôn), sấm (Chấn), gió (Tốn), nước (Khảm), lửa (Ly), núi (Cấn), đầm (Đoài). Khi chồng hai quẻ đơn lên nhau thành quẻ kép, tượng của quẻ kép đọc từ hai tượng thành phần. Ví dụ quẻ Thuỷ Hoả Ký Tế là nước trên lửa; quẻ Hoả Thuỷ Vị Tế là lửa trên nước.

Thầy Vũ Giới dùng chính Dịch tượng khi giảng về tu luyện. Trong tự nhiên, thuỷ ở dưới hoả ở trên, nhưng khi luyện nội đan thì cần đảo trật tự, hoả ở dưới thuỷ ở trên, như cái vạc nấu, ứng với quẻ Hoả Phong Đỉnh; hoặc hiểu sự vận hành của quẻ Càn trên Khôn dưới. Đây là ví dụ cho thấy Dịch tượng không chỉ để bói, mà là ngôn ngữ mô tả vận động khí.

Với người học 64 quẻ, Dịch tượng là chìa khoá để nhớ quẻ mà không cần học thuộc lòng: nhìn tượng thì đoán được tính chất. Nước trên lửa thì nước đun sôi được, việc đã thành; lửa trên nước thì lửa bốc lên, nước chảy xuống, hai thứ không gặp nhau, việc chưa thành.

Dịch đồ: Hà Đồ là đồ hình vận động của toàn cõi

Dịch đồ, theo Thầy Vũ Giới, chính là Hà Đồ: đồ hình vận động của cả vũ trụ. Nếu Dịch lý là "tại sao", Dịch số là "bao nhiêu", Dịch tượng là "hình gì", thì Dịch đồ là bức tranh toàn thể đặt mọi thứ vào đúng chỗ.

Phong Thuỷ Liên Hoa xây dựng toàn bộ học thuật trên một đồ hình tổng: Vận Khí Đồ Hà Đồ Ngũ Vận Lục Khí Liên Hoa. Thầy Vũ Giới viết rằng đây là đồ hình "thống nhất mọi vận động khí của toàn vũ trụ và tiểu cục". Khi nắm vững tư duy vận khí đồ, người học soi vào các bộ môn khác rồi quy nạp, lý khí hay hình khí đều thống nhất.

Đối với người học 64 quẻ, Dịch đồ giúp trả lời những câu mà Dịch lý, Dịch số, Dịch tượng riêng lẻ không trả lời được: vì sao quẻ này nằm ở phương này, vì sao có thứ tự tiên thiên và hậu thiên, vì sao 64 quẻ xếp thành vòng tròn và hình vuông. Các câu hỏi đó đều cần một đồ hình tổng làm hệ quy chiếu.

Thầy Vũ Giới có câu: "Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc." Dịch đồ là cái gốc của bốn pháp bảo.

Học 64 quẻ theo bốn pháp bảo như thế nào?

Học 64 quẻ theo bốn pháp bảo là với mỗi quẻ, người học trả lời đủ bốn câu: quẻ này nói lý gì, mang số gì, có tượng gì, nằm ở đâu trên đồ. Cách học này chậm hơn học thuộc lời quẻ, nhưng vững hơn nhiều.

1. Tượng trước: nhìn quẻ kép, gọi tên hai quẻ đơn và tượng của chúng.
2. Lý sau: từ tượng suy ra âm dương có giao, có thuận hay không, quẻ nói về trạng thái gì.
3. Số kèm theo: ghi số tiên thiên của hai quẻ đơn, vị trí của quẻ trong thứ tự 64 quẻ.
4. Đồ cuối cùng: đặt quẻ lên vòng 64 quẻ, xem quẻ đứng cạnh quẻ nào, đối với quẻ nào.
5. Đối chiếu lời kinh: chỉ sau bốn bước trên mới đọc lời quẻ, lời hào để kiểm tra mình hiểu đúng hay chưa.

Thầy Vũ Giới cũng nhắc vị trí của phong thuỷ: "Phong thuỷ chỉ là một nhánh nhỏ ứng dụng của Kinh Dịch. Kinh Dịch còn một nhánh quan trọng nữa là Chiêm Bốc – phép tiên tri, dự đoán bằng quẻ hay phép độn." Người học 64 quẻ để làm phong thuỷ hay để chiêm bốc đều đứng trên cùng bốn pháp bảo này.

Giới hạn cần biết: bài viết giới thiệu khung bốn pháp bảo theo cách Thầy Vũ Giới mở loạt bài Lý – Dụng Kinh Dịch Liên Hoa. Phần giải mã Hà Đồ, vận khí đồ và cách dụng quẻ trong lập cục, luận sự là phần giảng trực tiếp. Như Thầy Vũ Giới nói: "Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp."

Tóm lại

Tóm lại, Kinh Dịch có bốn pháp bảo: Dịch lý lấy âm dương làm gốc, Dịch số bắt đầu từ số Hà Đồ, Dịch tượng là công thức tượng hình của bát quái, Dịch đồ là Hà Đồ – đồ hình vận động của toàn cõi. Theo Thầy Vũ Giới, học 64 quẻ mà đặt mỗi quẻ vào đủ bốn trụ thì mới hiểu Dịch, chứ không chỉ dùng Dịch để bói.

— Vũ Giới —

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Học 64 quẻ Dịch: từ gốc âm dương đến luận quẻ
• 64 quẻ Kinh Dịch: cách đọc và tra cứu
• Phương vị 64 quẻ Phục Hy, 8 quẻ Văn Vương
• Hà Đồ tóm lược: bầu âm dương vũ trụ

Câu hỏi thường gặp

Bốn pháp bảo của Kinh Dịch có phải là cách chia phổ biến không?

Các khái niệm lý, số, tượng đã quen thuộc trong Dịch học. Cách gộp thành bốn pháp bảo Lý – Số – Tượng – Đồ, với Dịch đồ là Hà Đồ, là khung Thầy Vũ Giới dùng để mở loạt bài Lý – Dụng Kinh Dịch Liên Hoa.

Học 64 quẻ nên bắt đầu từ pháp bảo nào?

Nên bắt đầu từ Dịch tượng để nhận diện quẻ, rồi đến Dịch lý để hiểu, sau đó Dịch số và Dịch đồ. Về lâu dài, Dịch đồ là gốc giúp thấy toàn thể.

Kinh Dịch có phải chỉ để bói toán không?

Không. Theo Thầy Vũ Giới, bói chỉ là một dụng nhỏ của Dịch. Kinh Dịch là bộ kinh về vận động của khí; phong thuỷ và chiêm bốc là hai nhánh ứng dụng.

Vì sao Phong Thuỷ Liên Hoa nhấn mạnh Hà Đồ khi học Dịch?

Vì theo Thầy Vũ Giới, Dịch đồ chính là Hà Đồ, đồ hình vận động của toàn cõi, và Dịch số trước tiên là số Hà Đồ. Hai trong bốn pháp bảo đều quy về Hà Đồ.

Không giỏi toán có học Dịch số được không?

Được. Dịch số chủ yếu là hiểu nhịp, cặp số âm dương và cách số chuyển thành quẻ, không đòi hỏi toán phức tạp. Quan trọng là hiểu số Hà Đồ từ gốc.