Long mạch đất bằng là long mạch không hiện bằng núi mà hiện bằng chỗ đất cao hơn một chút và đường nước bao quanh. Hám Long Kinh có một câu mà người học phong thuỷ ở đồng bằng nên thuộc: "Cao thuỷ nhất thốn tức thị sơn", cao hơn nước một tấc tức là núi.
Trả lời nhanh: Ở đất bằng, long mạch nhận bằng nước chứ không bằng đỉnh núi. Hám Long Kinh dạy: chỗ hai dòng nước kẹp là chân long; đất cao hơn mặt nước một chút đã là núi, thấp hơn một chút là nước vòng quanh. Huyệt ở chỗ lõm như bàn tay ngửa, được nước ôm và gò thấp vây.
Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) dạy "hình nào khí đó". Ở vùng núi, Hình là núi; ở đồng bằng, Hình là mặt đất cao thấp chênh nhau rất ít và các đường nước. Không thấy núi không có nghĩa là không có Hình.
"Cao một tấc là núi" nghĩa là gì?
"Cao một tấc là núi" nghĩa là ở đất bằng, chỗ đất chỉ cao hơn mặt nước một chút đã đóng vai trò của núi. Câu này nằm trong thiên tổng luận Tu Di sơn của Hám Long Kinh 撼龍經 (đề Dương Quân Tùng, đời Đường):

高水一寸即是山,低水一寸水回環。水纏便是山纏樣,纏得真龍如仰掌。
Cao thuỷ nhất thốn tức thị sơn, đê thuỷ nhất thốn thuỷ hồi hoàn. Thuỷ triền tiện thị sơn triền dạng, triền đắc chân long như ngưỡng chưởng.
Dịch: Cao hơn nước một tấc tức là núi, thấp hơn nước một tấc thì nước vòng quanh. Nước quấn tức là dáng núi quấn; quấn được chân long thì như bàn tay ngửa.
Tách nghĩa theo cách Thầy Vũ Giới giải khẩu quyết:
- Cao thuỷ nhất thốn là cao hơn nước một tấc. "Một tấc" là cách nói chỉ độ chênh rất nhỏ, không phải con số đo chính xác.
- Tức thị sơn là tức là núi: chỗ cao hơn ấy làm việc của núi, tức là chỗ khí đi và đỡ khí.
- Thuỷ triền tiện thị sơn triền dạng là nước quấn chính là dáng núi quấn. Ở vùng núi, long hổ là núi ôm; ở đất bằng, long hổ là nước ôm.
Ý của câu là đổi con mắt. Người quen xem núi đi xuống đồng bằng hay đi tìm đỉnh cao mà không thấy. Hám Long Kinh bảo: đừng tìm đỉnh, hãy nhìn chỗ đất nổi hơn nước và cách nước bao quanh nó.
Đất bằng không có núi thì long mạch ở đâu?
Đất bằng không có núi thì long mạch nằm ở dải đất giữa hai dòng nước. Hám Long Kinh viết ngay trước câu "cao một tấc":
莫道高山方有龍,卻來平地失真蹤。……高山既認星峰起,平地兩傍尋水勢。兩水夾處是真龍,枝葉周回中者是。
Mạc đạo cao sơn phương hữu long, khước lai bình địa thất chân tung. … Cao sơn ký nhận tinh phong khởi, bình địa lưỡng bàng tầm thuỷ thế. Lưỡng thuỷ giáp xứ thị chân long, chi diệp chu hồi trung giả thị.
Dịch: Chớ bảo núi cao mới có long, để đến đất bằng lại mất dấu thật. … Núi cao đã nhận đỉnh sao nổi lên, thì đất bằng nhìn hai bên tìm thế nước. Chỗ hai dòng nước kẹp là chân long; cành lá vây quanh, cái ở giữa chính là nó.
Đây là quy tắc gọn nhất để nhận long đất bằng: hai nước kẹp một dải đất thì dải đất ấy là long. Nước là giới hạn của long, giống như Táng Thư nói "giới thuỷ tắc chỉ", gặp nước giới thì khí dừng. Nước ở hai bên giữ khí đi trong dải đất ở giữa.
Hám Long Kinh còn chỉ một mẹo xem: "Sương giáng thuỷ hạc tầm bất kiến, xuân hạ thuỷ cao long bối hiện" 霜降水涸尋不見,春夏水高龍背現. Tiết sương giáng nước cạn thì tìm không thấy; xuân hạ nước lên cao thì lưng long hiện ra. Nghĩa là mùa nước lớn, chỗ nào còn nổi lên khỏi nước thì chỗ đó là lưng long. Với vùng đồng bằng có mùa nước nổi, đây là cách nhìn rất thực tế.
Huyệt ở đất bằng nằm chỗ nào?
Huyệt ở đất bằng nằm ở chỗ lõm nhẹ như lòng bàn tay ngửa, giữa các gò thấp, có nước vào minh đường. Hám Long Kinh tả:

平中仰掌似凹窠,隱隱微微立丘阜。……勾夾是案螺是穴,水去明堂聚氣多,四傍繞護如城郭,水繞山還聚一窩。
Bình trung ngưỡng chưởng tự ao khoà, ẩn ẩn vi vi lập khâu phụ. … Câu giáp thị án loa thị huyệt, thuỷ khứ minh đường tụ khí đa, tứ bàng nhiễu hộ như thành quách, thuỷ nhiễu sơn hoàn tụ nhất oa.
Dịch: Giữa chỗ bằng ngửa như bàn tay, giống ổ lõm, lờ mờ dựng lên gò đống. … Móc kẹp là án, ốc xoắn là huyệt; nước vào minh đường thì tụ khí nhiều; bốn bên vây hộ như thành quách, nước quanh núi về tụ thành một ổ.
Các bước nhận huyệt đất bằng theo đoạn kinh này:
- Tìm long: nhìn hai dòng nước kẹp một dải đất.
- Tìm gò: trên dải đất, tìm chỗ nổi lên lờ mờ như gò đống, "ẩn ẩn vi vi".
- Tìm ổ: giữa các gò tìm chỗ lõm nhẹ như bàn tay ngửa, như vỏ ốc xoắn. Đó là chỗ huyệt.
- Xem nước: nước phải vào minh đường và ôm lại, bốn bên có gò hoặc nước vây như thành quách.
Táng Thư cũng nói cùng một ý: "quan chi chi pháp, ẩn ẩn long long, vi diệu huyền thông, cát tại kỳ trung" 觀支之法,隱隱隆隆,微妙玄通,吉在其中. Lời chú giải rằng thể của nó như váng sữa trong chén, như nhạn trong mây, như đường chỉ trong tro, như dấu rắn trong cỏ. Rất khó thấy, nên phải nhìn kỹ chỗ cao thấp chênh nhau ít nhất.
Nhận long ở núi và ở đất bằng khác nhau thế nào?
Nhận long ở núi dựa vào đỉnh và dãy núi; nhận long ở đất bằng dựa vào nước và chỗ đất nổi rất nhẹ. Cùng một nguyên lý khí gặp nước thì dừng, nhưng dấu hiệu đổi hẳn. Bảng dưới đây gom lại theo các câu của Hám Long Kinh:
| Điều cần nhận | Ở vùng núi | Ở đất bằng |
|---|---|---|
| Long | Dãy núi, nhận bằng đỉnh sao nổi lên | Dải đất giữa hai dòng nước kẹp |
| Long hổ, vây hộ | Núi hai bên ôm | Nước quấn, gò thấp vây: "nước quấn tức là dáng núi quấn" |
| Huyệt | Chỗ long dừng, có núi che trên, kẹp hai bên | Chỗ lõm như bàn tay ngửa, như ốc xoắn, giữa các gò |
| Độ chênh | Hàng chục, hàng trăm mét | Rất nhỏ: cao hơn nước "một tấc" đã là núi |
| Cách tìm | Đứng cao nhìn dáng đỉnh | Xem lúc nước lớn, chỗ nào nổi là lưng long |
| Sách đọc kèm | Hám Long Kinh (chín sao), Sơn Long Ngữ Loại | Thuỷ Long Kinh, Lục Bộ (Dương Đột, Địa Long thiên) |
Hám Long Kinh còn có câu tả long đất bằng rất đẹp: "Ngẫu đoạn ti liên chính hảo tầm, thoái tá dũ đa dũ hữu lực" 藕斷絲連正好尋,退卸愈多愈有力. Ngó sen đứt mà tơ còn liền, chính chỗ ấy dễ tìm; thoái tá (hạ dần, bỏ dần khí thô) càng nhiều càng có lực. Long đất bằng đi xuống từ núi xa, qua nhiều chặng hạ thấp, tới đồng bằng chỉ còn như sợi tơ. Chỗ mạch tưởng đứt mà vẫn liền là chỗ nên dừng lại nhìn kỹ.
Hám Long Kinh dặn thêm: "Phàm đáo bình địa mạc vấn tung, chỉ quan hoàn nhiễu thị chân long" 凡到平地莫問蹤,只觀環繞是真龍. Phàm đến đất bằng chớ hỏi dấu vết, chỉ xem chỗ được vây quanh là chân long. Thuỷ Long Kinh nói cùng ý: "Giang Nam đất lớn không có long hổ, đông tây chỉ lấy nước làm long."
Nhà phố và nhà ở đồng bằng xem long mạch thế nào?
Nhà phố và nhà ở đồng bằng xem long mạch bằng độ cao nền và đường nước, đường đi bao quanh. Phong Thuỷ Liên Hoa chuyển câu "cao một tấc là núi" sang nhà ở như sau:

- Đường đi là nước: ở thành phố, đường, hẻm dẫn người và xe như sông dẫn nước. Hai con đường kẹp một dãy nhà thì dãy nhà ấy là "long" của khu.
- Nền cao là núi: nền nhà cao hơn mặt đường một chút là có "núi" đỡ khí. Nền thấp hơn đường thì nước mưa và khí đều dồn vào, giống chỗ "thấp một tấc thì nước vòng quanh".
- Nước ôm là long hổ: đường cong ôm về phía nhà là nước ôm. Đường cong quay lưng, phía nhà nằm ở lưng khúc cong, là nước phản.
- Lòng bàn tay là minh đường: nhà có khoảng sân, hiên, hay đoạn đường trước mặt mở rộng một chút là có chỗ cho khí dừng.
Theo Thầy Vũ Giới, phong thuỷ sư chính là kiến trúc sư cổ. Câu "cao một tấc là núi" vì vậy không chỉ là khẩu quyết tìm huyệt, mà còn là bài học về cao độ nền khi làm nhà ở đồng bằng. Định cục là dựa vào hình; ở đất bằng, hình nằm ở những chênh lệch rất nhỏ mà người làm nhà hay bỏ qua.
Giới hạn cần nói rõ: các cách chuyển trên là nguyên lý. Một lô đất cụ thể cao hay thấp, nước đi ra sao, phải đo đạc và khảo sát tại chỗ. Không nên tự nâng hay hạ nền chỉ dựa vào một câu kinh.
Đọc câu "cao một tấc là núi" thường sai ở đâu?
Cái sai thường gặp nhất là hiểu "một tấc" thành một số đo cố định. "Một tấc" trong câu kinh là cách nói chỉ độ chênh rất nhỏ. Đem thước ra đo đúng một tấc rồi kết luận là đã hiểu sai ý sách.
Cái sai thứ hai là nghĩ đất bằng thì không có long mạch, nên chỉ dùng lý khí. Hám Long Kinh đã cảnh báo "chớ bảo núi cao mới có long". Thầy Vũ Giới cũng dạy "Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng": đất bằng vẫn phải đọc Hình trước, chỉ là Hình nằm ở nước và độ cao rất nhẹ.
Cái sai thứ ba là chỉ nhìn một dòng nước. Câu kinh nói "lưỡng thuỷ giáp xứ", hai dòng nước kẹp. Một dòng nước chỉ cho biết một bên giới; phải thấy cả hai bên mới biết long đi ở giữa.
Tóm lại, ở đất bằng, nước là giới của long, đất nổi hơn nước một chút là núi, chỗ lõm như bàn tay ngửa được nước ôm là huyệt. Đổi con mắt từ tìm đỉnh sang nhìn nước thì long mạch đất bằng hiện ra. Hiểu vậy là đủ!
— Vũ Giới —
Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn, nguyên văn theo Hám Long Kinh 撼龍經 thiên tổng luận Tu Di sơn (bản Tứ Khố, bản dịch trong Kho Sách Quý vugioi.com), đối chiếu Táng Thư và Thuỷ Long Kinh; quan điểm Hình Pháp theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ lô đất, đường đi và cao độ nền để thấy nước ôm hay nước phản.
- Lập Cục Pháp: lập cục khi đã nhận được long và minh đường.
- La Kinh Liên Hoa: đo toạ hướng sau khi đọc xong Hình.
Bài liên quan
- Hám Long Kinh đề yếu: tổng luận Tu Di Sơn
- Đọc sách cổ long mạch: nên bắt đầu từ quyển nào?
- Tàng phong đắc thuỷ là gì? Nghĩa gốc trong Táng Thư
- Minh đường trong phong thuỷ Hình Pháp
Đọc nguyên văn và bản dịch trong Kho Sách Quý: Hám Long Kinh · Thuỷ Long Kinh · Lục Bộ.
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn nhận được long mạch đất bằng, cao độ nền và đường nước ngay trên lô đất của mình, mời các bạn theo khoá Khảo luận phong thuỷ nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Câu "cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước" ở sách nào?
Câu này ở Hám Long Kinh, thiên tổng luận Tu Di sơn, đề Dương Quân Tùng đời Đường. Nguyên văn là "cao thuỷ nhất thốn tức thị sơn, đê thuỷ nhất thốn thuỷ hồi hoàn". Bản dịch đầy đủ có trong mục Hám Long Kinh của Kho Sách Quý trên vugioi.com.
Đồng bằng có long mạch không?
Có. Hám Long Kinh viết "chớ bảo núi cao mới có long". Ở đồng bằng, long là dải đất giữa hai dòng nước kẹp, nhận bằng nước và chỗ đất nổi rất nhẹ chứ không bằng đỉnh núi.
Nhà thấp hơn mặt đường có xấu không?
Nhà thấp hơn mặt đường thường bị nước và khí dồn vào, giống chỗ "thấp một tấc thì nước vòng quanh". Đây là điểm nên xem lại khi làm nhà ở đồng bằng. Mức độ cụ thể còn tuỳ thoát nước, cửa và đường đi, cần khảo sát tại chỗ.
Làm sao biết dải đất nào là long ở đất bằng?
Tìm dải đất có hai dòng nước, kênh hoặc đường đi kẹp hai bên. Hám Long Kinh còn dạy xem vào mùa nước lớn: chỗ nào còn nổi lên khỏi nước thì đó là lưng long.
Huyệt ở đất bằng trông như thế nào?
Huyệt ở đất bằng là chỗ lõm nhẹ như lòng bàn tay ngửa, như vỏ ốc xoắn, nằm giữa các gò thấp. Phía trước có nước vào minh đường, bốn bên có gò hoặc nước vây như thành quách thì khí tụ.









