Ngũ bất táng là năm thế núi mà Táng Thư dặn không nên đặt mộ: núi trọc, núi đứt, núi đá, núi lướt qua và núi đơn độc. Đây là danh sách "điều cấm" cổ nhất của phong thuỷ âm trạch, và cũng là danh sách hay bị hiểu cứng nhất.
Trả lời nhanh: Ngũ bất táng 五不葬 là năm loại núi Táng Thư cho là không táng được: đồng sơn (núi trọc, khí không sinh), đoạn sơn (núi bị đào đứt, khí không nối), thạch sơn (núi đá cứng, khí không đi), quá sơn (núi đi ngang chưa dừng) và độc sơn (núi đơn độc, không có núi bao). Lời chú Táng Thư ghi mỗi loại đều có ngoại lệ.
Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) thường dạy: "Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp." Năm điều cấm này là lý pháp. Đọc đúng lý của từng điều thì mới biết khi nào nó đúng, khi nào ngoại lệ.
Ngũ bất táng là gì, viết thế nào trong Táng Thư?
Ngũ bất táng là đoạn trong Nội thiên Táng Thư 葬書 (đề Quách Phác, Đông Tấn), mỗi điều đi kèm một lý do về khí. Nguyên văn theo bản Tứ Khố:

山之不可葬者五:氣以生和,而童山不可葬也;氣因形來,而斷山不可葬也;氣因土行,而石山不可葬也;氣以勢止,而過山不可葬也;氣以龍會,而獨山不可葬也。
Sơn chi bất khả táng giả ngũ: khí dĩ sinh hoà, nhi đồng sơn bất khả táng dã; khí nhân hình lai, nhi đoạn sơn bất khả táng dã; khí nhân thổ hành, nhi thạch sơn bất khả táng dã; khí dĩ thế chỉ, nhi quá sơn bất khả táng dã; khí dĩ long hội, nhi độc sơn bất khả táng dã.
Dịch: Núi không táng được có năm: khí nhờ sinh hoà, nên núi trọc không táng được; khí theo hình mà tới, nên núi đứt không táng được; khí theo đất mà đi, nên núi đá không táng được; khí nhờ thế mà dừng, nên núi lướt qua không táng được; khí nhờ long hội mà tụ, nên núi đơn độc không táng được.
Cách viết của Táng Thư rất đáng chú ý: câu nào cũng nêu lý của khí trước, rồi mới nêu loại núi. Nghĩa là sách không cấm hình núi, mà cấm chỗ khí không sinh, không nối, không đi, không dừng, không hội. Đây là chìa khoá để hiểu cả năm điều.
Sau đoạn này, Táng Thư dẫn sách kinh: "Đồng, đoạn, thạch, quá, độc, sinh tân hung nhi tiêu dĩ phúc" 童斷石過獨,生新凶而消已福. Nghĩa là năm loại ấy sinh ra cái hung mới và làm tiêu cái phúc đã có.
Năm thế núi không nên táng là những thế nào?
Năm thế núi không nên táng là đồng, đoạn, thạch, quá, độc, mỗi thế ứng với một cách khí bị hỏng. Lời chú bản Tứ Khố giải từng thế như sau:
- Đồng sơn 童山 – núi trọc: "đồng" là trẻ trọc đầu. Đất đẹp thì màu đất sáng nhuận, cây cỏ tốt; núi trọc thì đất thô, mạch đất khô, không có khí sinh hoà. Khí không sinh thì không có gì để nương.
- Đoạn sơn 斷山 – núi bị đứt: lời chú viết "đất là thể của khí, có đất mới có khí". Núi bị đào đứt thì sinh khí cách tuyệt, không nối được. Chú dẫn câu "một hơi không tới, thân là cái xác".
- Thạch sơn 石山 – núi đá: khí đi theo đất. Chỗ kết huyệt mà toàn đá khô, đen, cứng, đào không vào thì khí không đi qua được.
- Quá sơn 過山 – núi lướt qua: long đi ngang cuồn cuộn, kéo không lại, hai bên chỉ có vài nhánh lẻ như mái chèo. Khí nhờ thế mà dừng; thế chưa dừng thì huyệt chưa kết.
- Độc sơn 獨山 – núi đơn độc: long tốt đi thành đàn, khi dừng thì thành quách kín, núi bao quây tụ. Núi một mình trơ trọi, không có gì hội về, khí không tụ.
Tách nghĩa theo cách Thầy Vũ Giới giải khẩu quyết: Đồng là trọc, Đoạn là đứt, Thạch là đá, Quá là đi qua, Độc là một mình. Năm chữ ứng với năm câu hỏi khi đứng trước một chỗ đất: khí có sinh không, có nối không, có đi được không, có dừng không, có hội không.
Ngũ bất táng có tuyệt đối không?
Ngũ bất táng không tuyệt đối: lời chú Táng Thư ghi mỗi điều đều có ngoại lệ. Đây là phần người đọc lướt hay bỏ sót, rồi coi năm điều như luật cứng. Ngoại lệ theo lời chú bản Tứ Khố:

| Thế núi | Lý do không táng | Ngoại lệ lời chú ghi |
|---|---|---|
| Đồng sơn (trọc) | Đất khô, không có khí sinh hoà | Núi đá vân ấm nhuận, sáng như vỏ trứng, cây không bám rễ được tự nhiên, đào xuống gặp huyệt đất ngũ sắc thì không được bỏ vì trọc |
| Đoạn sơn (đứt) | Bị đào đứt, khí cách tuyệt | Chỗ long tự nhiên "điệt đoạn" (hạ thấp rồi nổi lại) khác hẳn núi bị người đào cắt |
| Thạch sơn (đá) | Đá khô cứng, khí không đi | Đá giòn mềm, vân ấm, màu tươi thì vẫn tốt; có huyệt đất nằm giữa đá, đào hết đất mới vừa quan tài, vẫn dùng được |
| Quá sơn (lướt qua) | Thế chưa dừng, huyệt chưa kết | Hoành long nhỏ giọt xuống, chính long kết ở lưng, hoặc huyệt "trảm quan" thì khác |
| Độc sơn (đơn độc) | Không có núi hội, khí không tụ | Chi long ở đất bằng, hai bên mượn nước làm vệ, khi dừng có sông lớn chầu về thì không được bỏ vì trơ trọi, vì "đắc thuỷ vi thượng" |
Lời chú về độc sơn kết bằng chính câu nền của Táng Thư: "đắc thuỷ vi thượng, tàng phong thứ chi". Núi đơn độc mà được nước lớn ôm thì nước đã làm việc của núi bao. Điều cấm và nguyên lý gốc không mâu thuẫn, chỉ là nguyên lý gốc đứng trên điều cấm.
Theo Thầy Vũ Giới, đây đúng là tinh thần "không môn nào sai, chỉ đặt sai chỗ". Năm điều cấm đúng khi khí thật sự không sinh, không nối, không đi, không dừng, không hội. Thấy hình trọc, hình đá mà không xét khí thì đã đặt điều cấm sai chỗ.
Đoạn sơn có phải là mọi chỗ núi thấp xuống không?
Đoạn sơn không phải là mọi chỗ núi thấp xuống: đoạn sơn là núi bị đào cắt làm đứt mạch, còn chỗ núi tự hạ thấp rồi nổi lại là quá giáp, thường là dấu long tốt. Đây là chỗ người mới học dễ nhầm nhất.
Lời giảng Linh Thành Tinh Nghĩa viết long đi tới chỗ khí thịnh "tu yếu điệt đoạn quá giáp, nhất phủ nhất ngưỡng nhi thành thai phục" 須要跌斷過峽,一俯一仰而成胎伏: phải hạ đứt qua eo, một cúi một ngửa mới thành thai; không có chỗ ấy thì long không biến hoá, không có sinh cơ. Thầy Vũ Giới cũng giảng long đi phải có biến hoá, có thắt có mở. Một dãy núi tự nhiên có eo thắt không phải là đoạn sơn.
Đoạn sơn đúng nghĩa trong đời nay thường là: sườn đồi bị xẻ làm đường, núi bị khai thác đá cắt ngang, gò đất bị san ủi, đào mương xuyên ngang mạch. Lời chú Táng Thư cũng nói rõ "núi đã bị đục đứt thì sinh khí cách tuyệt, không nối tiếp được".
Ngũ bất táng có dùng cho nhà ở không?
Ngũ bất táng viết cho mộ phần, nhưng lý của năm điều dùng được để xem đất làm nhà. Khí sinh, khí nối, khí đi, khí dừng, khí hội là năm câu hỏi chung cho mọi chỗ đất. Chuyển sang dương trạch như sau:

- Đất trọc: đất cằn, bạc màu, cây trồng không lên là dấu khí sinh kém. Đất xanh tốt tự nhiên là dấu khí hoà.
- Đất đứt: lô đất bị đào cắt sâu, san lấp dở dang, mương xuyên ngang ngay dưới nền cần xem kỹ hơn.
- Đất đá: nền đá khô cứng không có lớp đất là chỗ sinh khí khó đi; nền đá có lớp đất tốt phía trên thì khác.
- Đất lướt qua: nhà nằm giữa đoạn đường thẳng dài, xe và gió đi tuột qua, không có chỗ quay, là kiểu thế chưa dừng.
- Đất đơn độc: một căn nhà cao trơ trọi giữa khu trống, không có nhà hay cây bao quanh, gió bốn phía.
Phong Thuỷ Liên Hoa không dùng năm điều này để phán một lô đất "không ở được". Theo Thầy Vũ Giới, phong thuỷ là y học cho đất đai: nhà bệnh thì chữa. Thấy đất thuộc một trong năm loại thì biết bệnh ở đâu, rồi mới tính cách bổ cứu bằng Hình.
Đọc ngũ bất táng thường sai ở đâu?
Cái sai thường gặp nhất là coi năm điều cấm như danh sách hình núi phải tránh mà quên lý của khí. Táng Thư viết câu nào cũng có chữ "khí" đứng trước; bỏ chữ khí đi thì năm điều chỉ còn là năm cái nhãn.
Cái sai thứ hai là bỏ qua lời chú về ngoại lệ. Ai chỉ thuộc chính văn thì sẽ bỏ cả núi đá tốt, cả chỗ long điệt đoạn, cả núi đơn có nước lớn ôm. Lời chú bản Tứ Khố đã cảnh báo từng trường hợp.
Cái sai thứ ba là dùng năm điều cấm để doạ gia chủ. Lời chú Táng Thư ghi hậu quả rất nặng cho năm loại đất, nhưng đó là lời của sách cổ, viết trong khung tin của thời đó. Bài này dẫn để hiểu sách, không dùng để phán xét một ngôi mộ cụ thể. Ngôi mộ nào có vấn đề cần người có chuyên môn xem tận nơi.
Cái sai thứ tư là tự ý dời mộ chỉ vì nghe nói thuộc "ngũ bất táng". Dời mộ là việc lớn, liên quan cả gia tộc, ngày giờ và cách làm. Thầy Vũ Giới dặn: lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp; việc cụ thể phải khảo sát tại chỗ.
Tóm lại, ngũ bất táng là năm câu hỏi về khí: có sinh, có nối, có đi, có dừng, có hội không. Hình trọc, đứt, đá, lướt, độc là dấu hiệu, chưa phải phán quyết. Đọc lời chú đủ ngoại lệ thì mới dùng đúng. Hiểu vậy là đủ!
— Vũ Giới —
Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn, nguyên văn và lời chú theo Táng Thư 葬書 bản Tứ Khố Toàn Thư (đề Quách Phác, Ngô Trừng san định); quan điểm Hình Pháp theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La Kinh Liên Hoa: đo toạ hướng sau khi đã xét khí của thế đất.
- Thước Lỗ Ban: cung 38,8 cm âm phần dùng cho kích thước mộ, bàn thờ.
- Trạch Cát: chọn ngày khi việc an táng hay tu sửa mộ đã được xem kỹ.
Bài liên quan
- Tàng phong đắc thuỷ là gì? Nghĩa gốc trong Táng Thư
- Sinh khí tụ tán: đối chiếu ba sách cổ
- Quách Phác và Táng Thư: người đặt tên cho phong thuỷ
- Khẩu quyết tìm huyệt: tàng phong và minh đường
Đọc nguyên văn và bản dịch trong Kho Sách Quý: Táng Thư · Hám Long Kinh.
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn đọc được khí của một thế đất ngay trên thực địa, phân biệt được điều cấm và ngoại lệ, mời các bạn theo khoá Khảo luận phong thuỷ nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Ngũ bất táng gồm những loại núi nào?
Ngũ bất táng gồm đồng sơn (núi trọc), đoạn sơn (núi bị đào đứt), thạch sơn (núi đá cứng), quá sơn (núi đi ngang chưa dừng) và độc sơn (núi đơn độc). Năm loại này ghi trong Nội thiên Táng Thư, mỗi loại kèm một lý do về khí.
Mộ đặt trên núi đá có xấu không?
Không hẳn. Lời chú Táng Thư ghi đá khô, đen, cứng, đào không vào mới đáng kỵ; đá giòn mềm, vân ấm, màu tươi thì vẫn tốt. Có huyệt đất nằm giữa đá cũng dùng được. Cần người có chuyên môn xem tận nơi.
Đất có đường cắt ngang sau mộ có phải là đoạn sơn không?
Có thể là đoạn sơn nếu đường xẻ sâu cắt đứt mạch đất đi vào mộ. Lời chú Táng Thư nói núi bị đục đứt thì sinh khí cách tuyệt. Còn chỗ núi tự nhiên thấp xuống rồi nổi lại là quá giáp, không phải đoạn sơn.
Mộ đã đặt ở chỗ ngũ bất táng thì có phải dời không?
Không nên tự ý dời chỉ vì nghe nói thuộc ngũ bất táng. Dời mộ là việc lớn, cần khảo sát thực tế, xét cả gia tộc, ngày giờ và cách làm. Nên mời người có chuyên môn xem tận nơi trước khi quyết.
Ngũ bất táng có áp dụng cho đất làm nhà không?
Lý của ngũ bất táng dùng được cho đất làm nhà, dù sách viết cho mộ. Năm câu hỏi khí có sinh, có nối, có đi, có dừng, có hội không là câu hỏi chung. Thấy đất thuộc loại nào thì biết bệnh ở đâu để bổ cứu, không phải để bỏ đất.









