Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷十一 (廖公暈法 · 附穴証法 · 挈穴法)
Biên tập: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, Cổ Vụ, đời Thanh) tập · Hồ Toàn 胡璇 (tự Ngọc Hành) tham · Chu Mẫn Cầu 周敏求 đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), Địa Lý Sơn Pháp Toàn Thư, tập hai.
Nửa sau quyển mười một Sơn Pháp Toàn Thư đi từ huyệt tình vào chỗ tinh vi nhất của huyệt pháp. Đầu tiên là lời của Liêu Kim Tinh (廖金精) về oa đột và ngũ hành; tiếp theo là vựng pháp (暈法) của ông: nhận thái cực, phân lưỡng nghi, cầu tứ tượng và mười sáu phép đặt quan. Sau đó Diệp Cửu Thăng phụ thêm huyệt chứng (穴証), những dấu bên ngoài để kiểm lại huyệt, và khiết huyệt pháp (拿穴法), những cách thực hành để tìm ra huyệt. Bài này chép nguyên văn phần lớn, dịch, giảng, và luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Vựng pháp của Liêu Kim Tinh dạy tìm "thái cực vựng", một vòng mờ ở huyệt: trên có nước chia, dưới có nước hợp, nhìn thô thì có hình, nhìn kỹ thì như không. Trong vựng chỗ nổi là dương, chỗ lõm là âm; long âm nên đặt huyệt dương, long dương nên đặt huyệt âm. Vựng lại chia bốn tượng mạch, tức, oa, đột, và mỗi tượng có bốn phép đặt quan, thành mười sáu phép, trong đó có cái, niêm, ỷ, tràng. Huyệt chứng là mười dấu kiểm huyệt: minh đường, triều án, lạc sơn, long hổ, thập đạo, cầu thần, quan quỷ, diệu khí, thuỷ thế. Khiết huyệt pháp dạy đi từ thuỷ khẩu, từ tổ sơn, từ quá hiệp mà lần vào huyệt.
Thầy Vũ Giới giảng: "Sao, huyệt tình, vựng là ba lớp từ ngoài vào trong. Đến vựng thì chỉ còn tính bằng thước tấc. Nhưng muốn đến được vựng phải đi qua hai lớp ngoài, và muốn tin được vựng phải kiểm lại bằng huyệt chứng. Đó là thứ tự của nửa sau quyển mười một."
Liêu Kim Tinh luận oa đột và ngũ hành – 廖金精曰
Trước vựng pháp, sách dẫn một đoạn dài của Liêu Kim Tinh nói quan hệ giữa hình sao và huyệt tình theo ngũ hành, rồi đưa ra hai câu cấm nổi tiếng: oa không đặt vào tâm, đột không đặt vào đỉnh.

廖金精曰:圓淨山頭頂下生窩鉗,是金星木穴,就窩鉗中下之;若脉擺曲屈,亦是水穴,尋曲處下之;……若金山頭生木乳,則純陽相尅,不可下,須于圓頂下;直乳上尋窩曲水穴下之,乃金生水,水生木,吉。……窩不可塋心,突不可塋頂。窩之心、突之頂,止極而無生氣也。蓋窩心老陽之止,突頂老陰之止。塋心者犯淫,塋頂者犯燥。犯淫者主衰弱絕滅,犯燥者主強暴絕滅。窩塋其弦,棄木而從金也;突塋其脣,棄金而從木也。弦灣處是金,脣轉處是水。
陰窩起突,要金轉木;陽突生窩,要水轉金。陰突如覆盆,不吉;陽窩如仰盆,也凶。一金一水之相乘,猶一陰一陽之謂道也。高山不可塋突,以顯中之顯,無包涵蘊藉之意;平地不可塋窩,以隱中之隱,無超常特立之意。穴上之脉宜微而不宜顯,宜短而不宜長,顯則生意已露而少含蓄,長則生意不止而帶暴氣。
Dịch: Liêu Kim Tinh nói: đầu núi tròn sạch, dưới đỉnh sinh oa kiềm, là sao Kim huyệt Mộc, đặt trong oa kiềm; nếu mạch vẫy cong khúc thì cũng là huyệt Thuỷ, tìm chỗ cong mà đặt. … Nếu đầu núi Kim sinh nhũ Mộc thì thuần dương tương khắc, không đặt được; phải ở dưới đỉnh tròn, trên nhũ thẳng tìm oa cong là huyệt Thuỷ mà đặt, tức Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc, tốt. … Oa không được đặt vào tâm, đột không được đặt vào đỉnh. Tâm của oa, đỉnh của đột là chỗ dừng cùng cực mà không có sinh khí. Vì tâm oa là chỗ dừng của lão dương, đỉnh đột là chỗ dừng của lão âm. Đặt vào tâm thì phạm dâm (ẩm), đặt vào đỉnh thì phạm táo (khô); phạm dâm thì suy yếu tuyệt diệt, phạm táo thì cường bạo tuyệt diệt. Oa đặt ở viền, tức bỏ Mộc theo Kim; đột đặt ở môi, tức bỏ Kim theo Mộc. Chỗ viền cong là Kim, chỗ môi chuyển là Thuỷ. Oa âm nổi đột thì cần Kim chuyển Mộc; đột dương sinh oa thì cần Thuỷ chuyển Kim. Đột âm như chậu úp là không tốt; oa dương như chậu ngửa cũng hung. Một Kim một Thuỷ cưỡi nhau, như một âm một dương gọi là đạo. Núi cao không được đặt đột, vì là hiển trong hiển, không có ý bao hàm uẩn tàng; đất bằng không được đặt oa, vì là ẩn trong ẩn, không có ý nổi bật đứng riêng. Mạch trên huyệt nên nhỏ mà không nên lộ, nên ngắn mà không nên dài; lộ thì sinh ý đã lộ ra mà ít hàm súc, dài thì sinh ý chưa dừng mà mang khí bạo.
Giảng: Hai câu "oa không đặt vào tâm, đột không đặt vào đỉnh" có lý do rất rõ: tâm oa và đỉnh đột là chỗ khí đã dừng đến cùng cực, không còn sinh khí. Đặt vào tâm oa thì ẩm, đặt vào đỉnh đột thì khô. Nên oa thì đặt ở viền, đột thì đặt ở môi. Hai câu sau còn tinh hơn: núi cao không đặt đột vì đã quá lộ, đất bằng không đặt oa vì đã quá ẩn. Ý là ở núi cao cần tìm chỗ ẩn (oa), ở đất bằng cần tìm chỗ nổi (đột); âm dương phải bù cho nhau. Câu cuối về mạch trên huyệt: nên nhỏ và ngắn, vì lộ và dài là khí chưa dừng.

Vựng pháp: nhận thái cực vựng – 認太極
Vựng pháp của Liêu Kim Tinh đi theo bốn bước mượn từ Dịch: thái cực, lưỡng nghi, tứ tượng, rồi các phép đặt quan. Bước đầu là nhận thái cực vựng ở huyệt trường. Trong bản khắc, đoạn này có kèm một hình thái cực đồ ghi vị trí vựng, tiêu, đường nước chia và hợp.

認太極:穴場既定,必須詳審圓暈在隱微之間,是謂太極暈。上要水分,暈下要水合,水乃是稍低處,水之合處名小明堂,容人側臥便可。穴必有圓暈,暈生氣內聚,故為真穴,無此則非。……見暈分明便于暈心倒杖,或坐正頂或串來脉,……前要對案山,下要就明堂,左右要分龍虎,千道無偏方可,却于暈心立一標準,上下弦各立一標準,凡饒減進退皆以此定。訣曰:隱隱微微,恍恍惚惚,粗看有形,細看無物,或謂之毬簷,合襟羅文土宿,一點靈光,仰覆梅花,皆異名耳。
Dịch: Nhận thái cực: huyệt trường đã định thì phải xét kỹ vòng vựng tròn ở trong chỗ ẩn vi, gọi là thái cực vựng. Trên vựng phải có nước chia, dưới vựng phải có nước hợp; nước ở đây là chỗ hơi thấp; chỗ nước hợp gọi là tiểu minh đường, chứa được một người nằm nghiêng là đủ. Huyệt ắt có vòng vựng tròn; vựng sinh thì khí tụ vào trong nên là huyệt thật, không có vựng thì không phải. … Thấy vựng rõ thì ở tâm vựng mà đảo trượng; hoặc toạ ngay đỉnh, hoặc xuyên theo mạch đến; … trước phải đối án sơn, dưới phải tựu minh đường, hai bên phải phân long hổ, thập đạo không lệch mới được. Rồi ở tâm vựng cắm một tiêu chuẩn, ở viền trên viền dưới mỗi nơi cắm một tiêu chuẩn; mọi việc nhiêu giảm tiến lui đều lấy đó mà định. Quyết rằng: ẩn ẩn vi vi, hoảng hoảng hốt hốt, nhìn thô có hình, nhìn kỹ không vật; hoặc gọi là cầu thiềm, hợp khâm, la văn thổ tú, một điểm linh quang, mai hoa ngửa úp, đều là tên khác mà thôi.

Giảng: Đây là định nghĩa cụ thể nhất về vựng: một vòng mờ, trên có nước chia, dưới có nước hợp; chỗ nước hợp là tiểu minh đường, chỉ rộng bằng một người nằm nghiêng. Câu quyết "nhìn thô có hình, nhìn kỹ không vật" mô tả đúng cái khó: vựng không phải là một hình rõ ràng mà là một cảm nhận về độ nổi, độ chuyển của mặt đất. Phần thực hành cũng rất rõ: cắm ba tiêu, một ở tâm vựng, một ở viền trên, một ở viền dưới, rồi mọi việc dời lên dời xuống, nhích trái nhích phải đều đo từ ba tiêu ấy.
Phân lưỡng nghi: dương nghi và âm nghi – 分兩儀
Định được thái cực thì phân âm dương trong vựng. Chỗ nổi lên là dương, chỗ gầy lõm là âm. Rồi ghép âm dương của huyệt với âm dương của long.

分兩儀:太極既定,便分陰陽,暈間肥起者為陽,穴瘦陷者為陰穴,是為兩儀。凡就龍身作穴者,乃為陰龍宜陽穴;若再起星峰為陽龍,宜陰穴,反此則初扦必有咎。……若上截肥起下截瘦陷,或下截肥起上截瘦陷,或左邊肥起右邊瘦陷,或右邊肥起左邊瘦陷,皆為二氣交感,不問陰陽皆可用。凡陰陽穴皆當饒減,若右山逆水轉,則從暈心標起,挨右邊二分,如坐子則挨壬二分;若不饒減則氣直來,正穴必偏枯。……惟二氣交感則取陰陽之中,乃升降聚會之所,不用饒減。
論陽儀:太極動而生陽,故肥起者為陽,是謂動中之靜,居地則鑿平,塋穴則取實,昔人謂之覆梅花,必須饒減。……開塋宜淺,深則泄散生氣,用土封培成塚,陽龍忌用。
論陰儀:太極靜而生陰,故圓暈瘦陷者為陰,是謂靜中之動,居穴則培平,塋穴則擁起,昔人謂之仰梅花,必須饒減。……開塋宜深,則抽動生氣,用土封培成塚,陰龍忌用。
Dịch: Phân lưỡng nghi: thái cực đã định thì phân âm dương; trong vựng chỗ béo nổi là dương, chỗ gầy lõm là huyệt âm; đó là lưỡng nghi. Phàm làm huyệt ngay trên thân long thì là long âm, nên huyệt dương; nếu lại khởi phong sao là long dương, nên huyệt âm; trái lại thì lúc mới đặt ắt có lỗi. … Nếu nửa trên béo nổi nửa dưới gầy lõm, hoặc nửa dưới béo nửa trên gầy, hoặc bên trái béo bên phải gầy, hoặc bên phải béo bên trái gầy, đều là hai khí giao cảm, không hỏi âm dương đều dùng được. Phàm huyệt âm dương đều phải nhiêu giảm: nếu núi phải nghịch thuỷ quay lại thì từ tiêu ở tâm vựng nhích sang phải hai phân, như toạ Tý thì nhích về Nhâm hai phân; nếu không nhiêu giảm thì khí đến thẳng, chính huyệt ắt thiên khô. … Chỉ khi hai khí giao cảm thì lấy chỗ giữa âm dương, là nơi thăng giáng tụ hội, không cần nhiêu giảm. Luận dương nghi: thái cực động mà sinh dương, nên chỗ béo nổi là dương, tức là tĩnh trong động; làm nhà thì đục cho bằng, làm mộ thì lấy chỗ thực; người xưa gọi là mai hoa úp; phải nhiêu giảm. … Mở huyệt nên nông, sâu thì làm tiết tán sinh khí; dùng đất đắp thành mộ; long dương kỵ dùng. Luận âm nghi: thái cực tĩnh mà sinh âm, nên vựng tròn gầy lõm là âm, tức là động trong tĩnh; làm nhà thì đắp cho bằng, làm mộ thì vun lên; người xưa gọi là mai hoa ngửa; phải nhiêu giảm. … Mở huyệt nên sâu thì rút động được sinh khí; dùng đất đắp thành mộ; long âm kỵ dùng.
Giảng: Luật ghép âm dương rõ ràng: long âm (làm huyệt ngay trên thân long) thì đặt huyệt dương (chỗ nổi); long dương (lại khởi phong sao) thì đặt huyệt âm (chỗ lõm). Huyệt dương đào nông, huyệt âm đào sâu, đều đắp đất thành mộ. Phần nhiêu giảm cho con số rất cụ thể: núi bên phải nghịch thuỷ quay lại thì nhích sang phải hai phân, như toạ Tý thì nhích về Nhâm. Lý do là khí dừng ở phía núi nghịch quay lại; đặt ngay giữa thì khí đến thẳng, huyệt bị thiên khô. Chỉ khi vựng có cả nổi lẫn lõm (hai khí giao cảm) thì đặt giữa, không cần nhích.
Cầu tứ tượng và mười sáu phép đặt quan – 求四象 · 十六法
Lưỡng nghi chưa đủ. Trong vựng còn có động hay tĩnh: có mạch, tức, oa, đột là động, thành tứ tượng. Mỗi tượng có bốn phép đặt quan, cộng lại là mười sáu phép.

求四象:兩儀既定,又分動靜,穴有脈息窩突為動,無則為靜;靜則為兩儀,動則為四象。脈是暈間微有凹,乃太極之少陰;息是暈間微有凸,乃太極之少陽;窩是暈間粗有窩,乃太極之老陰;突是暈間粗有泡,乃太極之老陽。陽龍忌下息突穴,陰龍忌下脈窩穴。四象作陽基有四法:脈穴當取中定基,息穴當展開定基,突穴當鑿平定基,窩穴當增高定基。作塋穴有十六法:脈之脈緩者宜用蓋法,揭高放棺;脈之脈急者宜用粘法,當就低放棺;脈之脈直者用倚法,當挨偏放棺;脈之脈橫者用撞法,當取直放棺;息之形短者用斬法,當頭放棺;息之形長者用截法,當腰放棺;息之形高者用弔法,當落頭放棺;息之形低者用墜法,當躲脚放棺;窩之狹者用正法,當心放棺;窩之濶者用求法,當接氣放棺;窩之深者用架法,當抽氣放棺;窩之淺者用折法,當量脉放棺;突之單者用換法,當靠實放棺;突之雙者用併法,當取短放棺;突之正者用斜法,當閃仄放棺;突之偏者用插法,當挨正放棺。此心傳秘旨,最為精密,亂用則傷龍。書云:穴吉塋凶,與棄屍同。
Dịch: Cầu tứ tượng: lưỡng nghi đã định lại phân động tĩnh; huyệt có mạch, tức, oa, đột là động, không có là tĩnh; tĩnh thì là lưỡng nghi, động thì là tứ tượng. Mạch là trong vựng hơi có lõm, là thiếu âm của thái cực; tức là trong vựng hơi có lồi, là thiếu dương; oa là trong vựng lõm rõ, là lão âm; đột là trong vựng có bọt rõ, là lão dương. Long dương kỵ đặt huyệt tức và đột; long âm kỵ đặt huyệt mạch và oa. Tứ tượng làm dương cơ (nhà ở) có bốn phép: huyệt mạch thì lấy giữa định nền, huyệt tức thì mở rộng định nền, huyệt đột thì đục bằng định nền, huyệt oa thì đắp cao định nền. Làm mộ có mười sáu phép: mạch hoãn dùng phép cái, nâng cao đặt quan; mạch gấp dùng phép niêm, theo chỗ thấp đặt quan; mạch thẳng dùng phép ỷ, nhích lệch đặt quan; mạch ngang dùng phép tràng, lấy thẳng đặt quan; tức hình ngắn dùng phép trảm, đặt ở đầu; tức hình dài dùng phép tiệt, đặt ở lưng; tức hình cao dùng phép điếu, đặt ở chỗ đầu rơi xuống; tức hình thấp dùng phép truỵ, đặt né chân; oa hẹp dùng phép chính, đặt ở tâm; oa rộng dùng phép cầu, đặt ở chỗ tiếp khí; oa sâu dùng phép giá, đặt ở chỗ rút khí; oa nông dùng phép chiết, đo mạch mà đặt; đột đơn dùng phép hoán, đặt tựa chỗ thực; đột đôi dùng phép tính, lấy cái ngắn mà đặt; đột chính dùng phép tà, đặt né nghiêng; đột lệch dùng phép sáp, nhích về chính mà đặt. Đây là chỉ ý bí truyền bằng tâm, tinh mật nhất; dùng loạn thì làm thương long. Sách nói: huyệt tốt mà táng xấu thì như bỏ xác.
Giảng: Mười sáu phép là một bảng đối chiếu rất gọn: bốn tượng (mạch, tức, oa, đột) nhân bốn trạng thái (hoãn gấp thẳng ngang, ngắn dài cao thấp, hẹp rộng sâu nông, đơn đôi chính lệch). Đáng chú ý là phép "chính" của oa hẹp lại đặt ở tâm, trái với câu "oa không đặt vào tâm" của Liêu Kim Tinh ở trên; có thể hiểu câu cấm kia nhắm vào oa lớn đã dừng cực, còn oa hẹp nhỏ trong vựng thì tâm là chỗ khí tụ; người học nên đọc hai câu cạnh nhau. Câu kết "huyệt tốt mà táng xấu thì như bỏ xác" nói rõ: tìm được huyệt mới là một nửa, đặt quan đúng phép là nửa còn lại.

Bốn phép cái, niêm, ỷ, tràng và các phép tính, tà, sáp – 蓋粘倚撞
Diệp Cửu Thăng ghi rằng mười sáu phép vốn là táng pháp, lẽ ra không đưa vào quyển này, nhưng vì cùng một bộ sách nên phụ vào. Bản khắc giảng chi tiết bốn phép cái, niêm, ỷ, tràng, phép trảm, và ba phép cuối tính, tà, sáp.

蓋穴:蓋者以蓋覆為義,山之勢成上聚,脉來緩慢,當揭高尋暈放棺。書云:支塋其巔。土牛歌云:緩處不妨安絕頂是也。……此法謂之塞桶漏,初下便發,然亦易敗,穴高故也。不可鑿太深,用土封培其氣乃佳,與壓煞穴同。但此以脉言,彼以形言也。
粘穴:粘者以粘綴為義,山水勢成下聚,脉來峻急,當就低尋窠放棺。書云:壟塋其麓。土牛歌云:急來不怕塋沉泥是也。……忌水淋穴背。此法謂之朝貧暮富,當初下便發,順下不妨,蓋不曾傷其氣脉,與脫煞穴同。
倚穴:倚者以倚靠為義,山水勢成中聚,脉來急直,不可順直下。……當就脉挨偏放棺,如左逆轉則挨左三分,右逆轉則挨右三分,……仍靠定來脉,不可脫棺,後要有來。此法謂之南枝花,近陽先發。……與閃殺穴相同。
撞穴:撞者以衝撞為義,山水勢中聚,脉來橫斜,不可斜下。……當取直放棺,坐主頂,若是直來當取斜放棺,微斜而逆受之,必要從後樂也,所謂正來斜下,斜來正安,要氣從耳入,……此法謂之撞鐘,五百年不壞屍,又名鬪斧穴,側腦沒骨穴皆是此法。
併法:併者以兼併為義,突象形既雙起,多一長一短,宜取短放棺,所謂雙脉取短是也。……斜法:……後脉直來不可順受,當閃側放棺,逆受生氣,所謂正脉取斜是也。……插法:……後脉斜來不可斜受,所謂斜脉正受是也。
Dịch: Huyệt cái: cái nghĩa là che phủ; thế núi thành thượng tụ, mạch đến chậm, nên nâng cao tìm vựng đặt quan. Sách nói: chi long đặt ở đỉnh. Thổ Ngưu ca nói: chỗ hoãn không ngại đặt ở tuyệt đỉnh. … Phép này gọi là lấp thùng rò, mới đặt đã phát, nhưng cũng dễ bại vì huyệt cao. Không được đục quá sâu, dùng đất đắp bồi khí mới tốt; giống huyệt áp sát, nhưng ở đây nói theo mạch, ở kia nói theo hình. Huyệt niêm: niêm nghĩa là dính kết; thế núi nước thành hạ tụ, mạch đến dốc gấp, nên theo chỗ thấp tìm ổ đặt quan. Sách nói: lũng long đặt ở chân. Thổ Ngưu ca nói: đến gấp không sợ đặt vào bùn chìm. … Kỵ nước dội lưng huyệt. Phép này gọi là sáng nghèo tối giàu, mới đặt đã phát, đặt thuận không ngại vì không làm thương khí mạch; giống huyệt thoát sát. Huyệt ỷ: ỷ nghĩa là tựa; thế núi nước thành trung tụ, mạch đến gấp và thẳng, không được đặt thuận thẳng xuống … nên theo mạch nhích lệch đặt quan; như bên trái nghịch quay thì nhích trái ba phân, bên phải nghịch quay thì nhích phải ba phân; … vẫn tựa chắc mạch đến, không được để quan rời mạch; sau phải có núi đến. Phép này gọi là cành hoa phía nam, gần dương phát trước; giống huyệt thiểm sát. Huyệt tràng: tràng nghĩa là xung đón; thế núi nước trung tụ, mạch đến ngang xiên, không được đặt xiên … nên lấy thẳng đặt quan, toạ vào chủ đỉnh; nếu mạch đến thẳng thì lấy xiên đặt quan, hơi xiên mà nhận nghịch, ắt phải theo lạc sơn phía sau; tức là đến chính thì đặt xiên, đến xiên thì đặt chính, cốt khí vào từ tai. … Phép này gọi là đánh chuông, năm trăm năm xác không hoại, còn gọi là huyệt đấu phủ; các huyệt trắc não, một cốt đều dùng phép này. Phép tính: tính nghĩa là gộp; đột đã nổi đôi, phần nhiều một dài một ngắn, nên lấy cái ngắn đặt quan, tức "mạch đôi lấy ngắn". Phép tà: … mạch sau đến thẳng thì không nhận thuận, nên né nghiêng đặt quan, nghịch nhận sinh khí, tức "mạch chính lấy xiên". Phép sáp: … mạch sau đến xiên thì không nhận xiên, tức "mạch xiên nhận chính".
Giảng: Bốn phép cái, niêm, ỷ, tràng đã thấy ở ca cuối của Hoàng Diệu Ứng, đến đây mới được giảng đủ. Cái là mạch hoãn, khí tụ trên, đặt cao. Niêm là mạch gấp, khí tụ dưới, đặt thấp. Ỷ là mạch thẳng gấp, đặt lệch ba phân về phía núi nghịch quay. Tràng là mạch ngang xiên, đặt thẳng đón khí; mạch thẳng thì đặt xiên, gọi là "đến chính đặt xiên, đến xiên đặt chính". Ba phép cuối của đột lặp lại cùng logic: đột đôi lấy cái ngắn, đột chính đặt nghiêng, đột lệch đặt chính. Mỗi phép có lời cảnh báo kèm theo, như phép cái dễ phát mà cũng dễ bại vì huyệt cao. Các phép trảm, tiệt, điếu, truỵ, chính, cầu, giá, chiết, hoán đã tóm trong bảng mười sáu phép ở trên.
Huyệt chứng: minh đường, triều án, lạc sơn, long hổ – 穴証
Sau vựng pháp, Diệp Cửu Thăng phụ thêm huyệt chứng. Ông giải thích: huyệt chưa điểm thì tìm chứng để dễ được; huyệt đã điểm thì xét chứng để thêm tin. Theo chủ tinh tìm huyệt tình, theo huyệt tình tìm vựng, thì miệng huyệt tự có chỗ đúng, vốn không cần xem chứng; nhưng núi sông tự có chứng, lấy chứng mà chứng thì càng thấy cái diệu của trời đất.

明堂証穴:堂之輔穴,如盤盛杯,如裀藉足,斷無一偏之堂。堂正則穴中,堂左則穴左,堂右則穴右,只看水勢平囊處以向就之。
朝案證穴:奇峰特起,直中取的,峰巒聯秀,均裏平分。秀應在左穴居左,秀應在右向右。奇朝近,穴高;朝遠,穴低。高則齊眉,低則應心。近案要端正有情,遠朝貴水界特來。……
樂山證穴:橫龍出穴,必要樂;直龍委曲,穴不對頂,亦要樂;……樂在中穴居中,樂在左穴亦左,樂在右穴亦右。
龍虎證穴:龍逆水穴依龍,虎逆水穴依虎。龍單提,穴其左;虎單提,穴其右。龍虎高,穴亦高;龍虎低,穴亦低;不高不低,穴居中停。龍欺穴依虎,虎欺穴依龍。……虎先到收龍,龍先到收虎,齊到夾抱穴中央。
Dịch: Minh đường chứng huyệt: đường giúp huyệt như mâm đựng chén, như nệm đỡ chân, quyết không có đường lệch một bên. Đường chính thì huyệt giữa, đường trái thì huyệt trái, đường phải thì huyệt phải; chỉ xem chỗ nước bằng như túi mà hướng theo. Triều án chứng huyệt: phong lạ nổi riêng thì lấy chính giữa; núi đẹp liền dãy thì chia đều ở giữa. Phong đẹp ứng bên trái thì huyệt ở trái, ứng bên phải thì hướng phải. Triều lạ ở gần thì huyệt cao; triều ở xa thì huyệt thấp; cao thì ngang mày, thấp thì ứng tim. Án gần cần đoan chính có tình; triều xa quý ở nước giới đặc biệt đến. … Lạc sơn chứng huyệt: long ngang ra huyệt ắt phải có lạc; long thẳng uốn khúc mà huyệt không đối đỉnh cũng cần lạc; … lạc ở giữa huyệt ở giữa, lạc ở trái huyệt cũng trái, lạc ở phải huyệt cũng phải. Long hổ chứng huyệt: long nghịch thuỷ thì huyệt tựa long, hổ nghịch thuỷ thì huyệt tựa hổ. Long đơn đề thì huyệt ở trái; hổ đơn đề thì huyệt ở phải. Long hổ cao thì huyệt cũng cao, long hổ thấp thì huyệt cũng thấp, không cao không thấp thì huyệt ở giữa. Long lấn thì huyệt tựa hổ, hổ lấn thì huyệt tựa long. … Hổ đến trước thì thu long, long đến trước thì thu hổ; cùng đến kẹp ôm thì huyệt ở giữa.
Giảng: Bốn chứng đầu đều theo một luật: huyệt nghiêng về phía có tình. Minh đường lệch về đâu, phong triều ứng về đâu, lạc sơn ở đâu, long hay hổ nghịch thuỷ, thì huyệt theo về đó. Hai câu về độ cao rất dùng được: triều gần thì huyệt cao, triều xa thì huyệt thấp; long hổ cao thì huyệt cao, long hổ thấp thì huyệt thấp. "Cao thì ngang mày, thấp thì ứng tim" là cách đứng tại huyệt mà kiểm: đỉnh triều sơn nằm ngang tầm mày hay ngang tầm ngực.
Huyệt chứng: thập đạo, cầu thần, quan quỷ, diệu khí, thuỷ thế – 十道 · 官鬼 · 曜氣
Năm chứng còn lại nói các dấu nhỏ hơn quanh huyệt: bốn phía ứng nhau, dư khí dưới huyệt, quan quỷ trước sau, diệu khí ngoài long hổ, và thế nước.

十道證穴:十道取大四應而已,前後相登,左右相稱,蓋照不宜偏左偏右,夾耳不得脫前脫後,藏風不缺為的。又立穴處後枕圓,前對尖,兩畔穿脾,亦小十道也。
毬唇證穴:穴下餘氣,大曰毬,如毬褥;小曰唇,如嘴唇。楊公云:問君毬唇如何認,穴下有坪如鼈裙,真龍到穴有此毯,便是枝龍也富足,……
官鬼證穴:橫來須有鬼,直落定逢官。官在案前,延官立向;鬼在于後,對鬼安墳。……後要坐鬼,前要對官,如不相對,非真穴也,當另點過。
曜氣證穴:龍虎肘外盛氣發而為曜。左有曜則左可扦,右有曜則右可扦,左右皆有之,中央作穴。長而清者為貴,短而拘者最強,盡龍方有,初中罕遇。
水勢證穴:水到結穴處,必灣環澄聚,儼若不流。書云:水不亂灣。楊公云:穴若正時水便聚,不正迢迢去。水聚左穴偏左,水聚右穴偏右。……中正圓抱穴居中。水潮穴宜高,順水穴宜低。
Dịch: Thập đạo chứng huyệt: thập đạo chỉ lấy bốn ứng lớn; trước sau lên nhau, trái phải cân nhau; che chiếu không nên lệch trái lệch phải, kẹp tai không được hở trước hở sau, tàng phong không khuyết là đúng. Lại chỗ đặt huyệt sau gối tròn, trước đối nhọn, hai bên xuyên tỳ, cũng là tiểu thập đạo. Cầu thần chứng huyệt: dư khí dưới huyệt, lớn gọi là cầu như nệm cầu, nhỏ gọi là thần như môi. Dương công nói: hỏi anh cầu thần nhận thế nào, dưới huyệt có bãi như váy ba ba; chân long đến huyệt có tấm nệm này, dẫu là chi long cũng giàu đủ. … Quan quỷ chứng huyệt: long đến ngang ắt có quỷ, rơi thẳng ắt gặp quan. Quan ở trước án thì theo quan lập hướng; quỷ ở phía sau thì đối quỷ đặt mộ. … Sau phải toạ quỷ, trước phải đối quan; nếu không đối nhau thì không phải huyệt thật, phải điểm lại. Diệu khí chứng huyệt: khí thịnh ngoài khuỷu long hổ phát ra thành diệu. Bên trái có diệu thì bên trái đặt được, bên phải có diệu thì bên phải đặt được; hai bên đều có thì làm huyệt ở giữa. Dài mà trong là quý, ngắn mà gọn là mạnh nhất; long đến tận mới có, đầu và giữa long hiếm gặp. Thuỷ thế chứng huyệt: nước đến chỗ kết huyệt ắt cong vòng lắng tụ, như không chảy. Sách nói: nước không loạn cong. Dương công nói: huyệt nếu chính thì nước liền tụ, không chính thì xa xa đi. Nước tụ bên trái thì huyệt lệch trái, tụ bên phải thì huyệt lệch phải; … chính giữa vòng ôm thì huyệt ở giữa. Nước triều thì huyệt nên cao, thuận thuỷ thì huyệt nên thấp.

Giảng: Cầu thần là chứng được Dương công nhấn mạnh: dưới huyệt có một bãi nhỏ như váy ba ba; có tấm nệm ấy thì dù là chi long cũng giàu. Quan quỷ là cặp chứng cho long ngang và long thẳng: long ngang ắt có quỷ phía sau, long thẳng ắt có quan phía trước; huyệt phải toạ quỷ đối quan, không đối thì phải điểm lại. Diệu khí chỉ có ở cuối long. Thuỷ thế cho luật cuối: nước tụ bên nào huyệt lệch bên đó; nước triều vào thì huyệt cao, nước thuận đi thì huyệt thấp. Chín chứng này nên dùng như một bảng kiểm sau khi đã định huyệt bằng huyệt tình và vựng.
Khiết huyệt pháp: từ thuỷ khẩu, tổ sơn, quá hiệp lần vào huyệt – 拿穴法
Phần cuối là khiết huyệt pháp, tức các cách thực hành để "nắm" lấy huyệt. Diệp Cửu Thăng nói: người giỏi tìm huyệt theo long, theo nước, tìm thuận, tìm nghịch đều được; giữ một phép mà tìm là vụng nhất.

九升氏曰:拿穴法者,求穴之便法也。善求穴者,從龍從水,順求逆求,俱可得穴。若執一法以求穴則拙之甚矣,故拿穴有種種法。
堪輿拿穴秘訣:凡登山看地,惟勢為難,當據形拿勢,審情會意,……入山之時,當從水口,或登絕頂,大開眼界,高着脚跟,遍覽方位,無不收拾于目中,向背情性,蓋皆了然于胸次。或從太祖龍身上發脉處看起,又至過峽處,看至入首結穴星辰上;或從大水口上尋至穴場亦可;或從兩邊龍虎護衛砂上灣環向背處拿至穴場亦可;或從官曜上側拿至穴場亦可,無不是法,只要節節次次,一步步審究,要自己精神與山川性情渾合一家,舉止動靜以山川為則,依法而莫不合式。
過峽處審穴要訣:凡龍之過峽,有正有側有閃有平,有軟有硬,有短有長,有急有緩,有粗有細,有斷有連,……猶人之喉舌,氣在中度。若來小去大,行度必遠;來大去小,行度必近。……其脉正抽,兩邊遮護,穴從中結;左抽而左護長,穴結左;右抽右護長,穴結右;若左抽遇風,穴結右;右抽遇風,穴結左;左右皆風吹,穴落平洋。
Dịch: Cửu Thăng nói: khiết huyệt pháp là phép tiện để tìm huyệt. Người giỏi tìm huyệt theo long, theo nước, tìm thuận tìm nghịch đều được huyệt. Nếu giữ một phép mà tìm thì vụng lắm, nên khiết huyệt có nhiều phép. Bí quyết khiết huyệt của kham dư: phàm lên núi xem đất, chỉ có thế là khó; phải dựa hình mà nắm thế, xét tình mà hiểu ý. … Lúc vào núi nên đi từ thuỷ khẩu, hoặc lên đỉnh cao nhất, mở rộng tầm mắt, đứng vững gót chân, xem khắp phương vị, không gì không thu vào mắt, hướng bối tính tình đều rõ trong lòng. Hoặc từ chỗ phát mạch trên thân thái tổ long mà xem, đến chỗ quá hiệp, xem đến sao nhập thủ kết huyệt; hoặc từ đại thuỷ khẩu tìm lên đến huyệt trường cũng được; hoặc từ chỗ cong vòng hướng bối trên sa hộ vệ long hổ hai bên mà nắm đến huyệt trường cũng được; hoặc từ quan diệu bên cạnh mà nắm đến huyệt trường cũng được; không gì không phải là phép, chỉ cần từng đốt từng bậc, từng bước xét kỹ, cần tinh thần mình và tính tình núi sông hoà làm một nhà, cử chỉ động tĩnh lấy núi sông làm phép, theo phép thì không gì không hợp. Yếu quyết xét huyệt ở chỗ quá hiệp: phàm long quá hiệp có chính, có nghiêng, có né, có bằng, có mềm, có cứng, có ngắn, có dài, có gấp, có hoãn, có thô, có nhỏ, có đứt, có liền … như cổ họng của người, khí đi qua giữa. Nếu đến nhỏ đi lớn thì đường đi ắt xa; đến lớn đi nhỏ thì đường đi ắt gần. … Mạch rút chính giữa, hai bên che hộ thì huyệt kết giữa; rút bên trái mà hộ bên trái dài thì huyệt kết trái; rút bên phải mà hộ bên phải dài thì huyệt kết phải; nếu rút bên trái mà gặp gió thì huyệt kết phải; rút bên phải gặp gió thì huyệt kết trái; hai bên đều bị gió thổi thì huyệt rơi xuống bình dương.

Giảng: Khiết huyệt pháp không phải là một phép mà là nhiều lối vào: từ thuỷ khẩu, từ đỉnh cao, từ tổ sơn qua quá hiệp đến nhập thủ, từ sa long hổ, từ quan diệu. Điều kiện chung là "từng đốt từng bậc, từng bước xét kỹ". Yếu quyết quá hiệp cho một luật rất thực tế: xem mạch rút ở quá hiệp và gió hai bên để đoán trước huyệt kết bên nào. Mạch rút trái mà gặp gió thì huyệt né sang phải; hai bên đều gió thì huyệt rơi xuống đất bằng. Đây là cách đọc huyệt từ xa, trước khi đến huyệt trường.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), nửa sau quyển mười một là bộ phận gần nhất với thực địa trong cả Sơn Pháp Toàn Thư. Phong Thuỷ Liên Hoa đặt khí làm gốc, và vựng pháp chính là cách đọc khí ở thang nhỏ nhất: trong một vòng mờ chỉ rộng vài bước chân, phân chỗ nổi chỗ lõm, chỗ nước chia chỗ nước hợp, rồi định chỗ đặt và độ sâu bằng phân tấc.

Thứ tự của sách cũng là thứ tự nên học: khiết huyệt pháp đưa người từ xa vào gần; sao và huyệt tình cho biết vùng có huyệt; vựng định đúng chỗ; mười sáu phép định cách đặt; huyệt chứng kiểm lại lần cuối. Bỏ bước nào cũng có thể sai. Đây là lý pháp, chia sẻ được. Còn đứng tại huyệt trường mà nhìn ra cái "nhìn thô có hình, nhìn kỹ không vật", cắm ba tiêu và quyết nhích hai phân hay ba phân, là thủ pháp, phải học tại hiện trường.
Hiểu lầm thường gặp về vựng pháp và huyệt chứng – 常見誤解
Hiểu lầm lớn nhất là nghĩ vựng là một vòng tròn rõ ràng có thể thấy ngay. Sách nói ngược lại: nhìn thô có hình, nhìn kỹ không vật; vựng chỉ hiện ra với người đã qua được hai lớp sao và huyệt tình.

- "Oa thì đặt ở tâm, đột thì đặt ở đỉnh." Tâm oa và đỉnh đột là chỗ dừng cực, không có sinh khí; oa đặt ở viền, đột đặt ở môi.
- "Huyệt luôn đặt chính giữa vựng." Phải nhiêu giảm: núi bên nào nghịch quay thì nhích về bên đó hai, ba phân; chỉ khi hai khí giao cảm mới đặt giữa.
- "Huyệt âm hay dương đều đào sâu như nhau." Huyệt dương đào nông, huyệt âm đào sâu; long âm hợp huyệt dương, long dương hợp huyệt âm.
- "Tìm được huyệt là xong." Huyệt tốt mà táng xấu thì như bỏ xác; mười sáu phép đặt quan quyết định nửa còn lại.
- "Có một phép tìm huyệt đúng nhất." Giữ một phép mà tìm là vụng nhất; theo long, theo nước, thuận, nghịch đều được.
Tóm lại: Nửa sau quyển mười một Sơn Pháp Toàn Thư gồm lời Liêu Kim Tinh về oa đột và ngũ hành, vựng pháp đi từ thái cực qua lưỡng nghi, tứ tượng đến mười sáu phép đặt quan, mười chứng kiểm huyệt, và khiết huyệt pháp đi từ thuỷ khẩu, tổ sơn, quá hiệp lần vào huyệt; tất cả quy về một ý: huyệt ở chỗ khí dừng, đặt quan phải đúng phép.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (33) – Huyệt Tình Phú và tứ đại huyệt tình. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (35) – Cổ lạc đầu thuyết và Nhất Lạp Túc.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển mười một, gồm lời Liêu Kim Tinh về oa đột, vựng pháp của Liêu Kim Tinh, mười sáu phép, huyệt chứng và khiết huyệt pháp do Diệp Cửu Thăng phụ thêm, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập hai. Các đoạn chép: phần lớn mỗi mục, lược bằng dấu "……"; trong mười sáu phép, bài chép phần giảng các phép cái, niêm, ỷ, tràng, tính, tà, sáp, các phép còn lại theo bảng tóm tắt của sách. Chữ dị thể đổi về chính thể. Hình gốc trích từ chính bản khắc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, phân tầng đại cục, trung cục, tiểu cục.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, lập hướng và nhiêu giảm sau khi đã định huyệt.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (33): Huyệt Tình Phú và tứ đại huyệt tình oa kiềm nhũ đột
- Địa Lý Đại Thành (32): Huyệt pháp hai mươi bốn ca của Hoàng Diệu Ứng
- Địa Lý Đại Thành (31): Ngọc Tủy Kinh bí huyệt danh tủy, huyệt tủy trích huyền, thập xảo
- Địa Lý Đại Thành (24): Cửu tinh huyệt pháp
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc mười sáu phép và mười chứng là phần Thư; đứng tại huyệt trường mà nhận ra vòng vựng mờ, cắm ba tiêu, quyết nhích hai phân hay ba phân và đào nông hay sâu, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thái cực vựng là gì? – 太極暈
Là vòng mờ ở huyệt trường, trên có nước chia, dưới có nước hợp thành tiểu minh đường; nhìn thô có hình, nhìn kỹ không vật. Có vựng thì khí tụ, là huyệt thật.
Vì sao oa không đặt vào tâm, đột không đặt vào đỉnh? – 窩心突頂
Vì tâm oa và đỉnh đột là chỗ khí dừng cùng cực, không có sinh khí; đặt vào tâm oa phạm ẩm, đặt vào đỉnh đột phạm khô. Oa đặt ở viền, đột đặt ở môi.
Mười sáu phép đặt quan gồm những gì? – 十六法
Bốn tượng mạch, tức, oa, đột, mỗi tượng bốn phép: cái, niêm, ỷ, tràng; trảm, tiệt, điếu, truỵ; chính, cầu, giá, chiết; hoán, tính, tà, sáp.
Huyệt chứng dùng để làm gì? – 穴証
Theo Diệp Cửu Thăng, huyệt chưa điểm thì tìm chứng để dễ được, huyệt đã điểm thì xét chứng để thêm tin; gồm minh đường, triều án, lạc sơn, long hổ, thập đạo, cầu thần, quan quỷ, diệu khí, thuỷ thế.
Khiết huyệt pháp là gì? – 拿穴法
Là các cách thực hành để tìm huyệt: đi từ thuỷ khẩu, lên đỉnh cao, từ tổ sơn qua quá hiệp đến nhập thủ, từ sa long hổ hay quan diệu mà lần vào huyệt trường, từng bước xét kỹ.








