💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (16): Nghi Long Kinh chú (2) – hạ thiên, nghi long thập vấn 疑龍經註

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (16): Nghi Long Kinh chú (2) – hạ thiên, nghi long thập vấn 疑龍經註

Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷之二 · 龍法枝幹部 · 疑龍經註 (下卷 · 疑龍十問 · 衛龍篇 · 變星篇)
Tác giả: Dương Quân Tùng 楊筠松 (kinh) · Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) chú · Quách Đình Ngạn 郭廷彥 (Hải Xương) tham
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập một.

Thượng thiên và trung thiên của Nghi Long Kinh dạy phân cán chi, nhận hồi long, phân lưng mặt. Đến hạ thiên, Dương Quân Tùng bước vào chỗ người học hay nghi nhất: huyệt. Huyệt có bao nhiêu dạng, vì sao huyệt thật thường xấu mà huyệt giả thường đẹp, vì sao phải xem sao trên long mới biết trước hình huyệt, và ba thứ "kiếp" lấy mất sinh khí của huyệt là gì. Sau hạ thiên là Nghi Long Thập Vấn 疑龍十問, mười câu hỏi đáp về những chuyện người đời hay thắc mắc: con nuôi có được ấm không, công vị chia thế nào, dương trạch khác âm trạch ra sao. Cuối quyển hai của Địa Lý Đại Thành còn hai thiên ngắn là Vệ Long và Biến Tinh. Bài này dịch lời chú của Diệp Cửu Thăng cho toàn bộ phần ấy; câu kinh chỉ trích làm mốc.

Trả lời nhanh: Hạ thiên Nghi Long Kinh kể mười hai dạng huyệt, từ nhũ đầu, kiềm khẩu đến "thẳng như ngọn giáo", rồi cảnh báo: người chỉ ưa long hổ ôm hai bên phần nhiều táng vào hư hoa; huyệt thật hay là quái huyệt nên người đời chê. Muốn định huyệt phải nhận long: Tham Lang kết nhũ, Cự Môn kết oa; đại cục đế đô và huyệt mộ nhỏ chỉ khác lớn nhỏ. Chân long có chân án; ba kiếp (long đi tiếp, chuỷ thè dài, minh đường trống) làm tiết khí, trừ khi có chỗ cứu. Thập Vấn trả lời mười câu nghi về con nuôi, công vị, mộ nhiều ít, dương trạch, chủ khách, hình thật giả, cán chi, long hổ và bác hoán chín sao.

Thầy Vũ Giới giảng về đoạn này: "Người mới học đi tìm cái đẹp, người học lâu đi tìm cái thật. Hạ thiên Nghi Long Kinh nói thẳng: huyệt đẹp mắt thường là giả, huyệt thật thường khó coi. Muốn khỏi nhầm thì đừng nhìn huyệt trước, hãy nhìn long."

Mười hai dạng huyệt mà hạ thiên kể ra – 穴有乳頭有鉗口

Hạ thiên mở bằng một đoạn liệt kê. Diệp Cửu Thăng nói câu kinh trước đó "luận huyệt giả phần nhiều chỉ quan quỷ hai loại", vì quan tinh và quỷ tinh nằm sát huyệt, dễ nhầm nhất. Rồi kinh kể các dạng huyệt thật mà người xưa từng thấy.

Sơ đồ mười hai dạng huyệt trong Nghi Long Kinh hạ thiên: nhũ đầu, kiềm khẩu, bình pha, thuỳ đái, bình dương, như thương, hai núi hợp một khí
Nghi Long Kinh kể huyệt có nhũ đầu, kiềm khẩu, bình pha không tả hữu, cao phong hạ đái thuỳ, ngang đầu ở long thủ, ở bình dương, sát mép nước, như móng vuốt, như ngửa bàn tay, thẳng như ngọn giáo, hai núi hợp một khí, hai ba dòng nước chung một chỗ. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

穴有乳頭有鉗口,更有平坡無左右,亦有高峰下帶垂,更有昂頭居龍首。也曾見穴在平洋,四畔周圍無高岡;也曾見穴臨水際,俗人見穴無包藏。……也曾出穴直如槍,兩水射脅難當;更有兩山合一氣,兩水三水同一場。

〔註〕此論穴之大象也。穴有正形正象,有奇形怪穴。……穴之奇變無窮,非止此十二種,乃舉一之說也。

Dịch: Huyệt có nhũ đầu, có kiềm khẩu, lại có bình pha không có tả hữu, có ngọn cao rủ xuống một dải, có huyệt ngẩng đầu ở đầu long. Từng thấy huyệt giữa đồng bằng, bốn bề không có gò cao; từng thấy huyệt sát mép nước, người tục thấy huyệt không được bao che; từng thấy huyệt như móng vuốt, giống như bàn tay ngửa. Từng thấy huyệt thẳng như ngọn giáo, hai dòng nước bắn vào sườn thật khó chịu; lại có hai núi hợp một khí, hai ba dòng nước chung một chỗ. Lời chú: đây bàn hình tướng lớn của huyệt. Huyệt có chính hình chính tượng, có kỳ hình quái huyệt. Biến hoá của huyệt vô cùng, không chỉ mười hai loại này, chỉ là nêu một mà suy ra.

Giảng: Mười hai dạng chia làm hai nhóm. Nhũ đầu và kiềm khẩu là chính hình, ai học cũng nhận được: một bên là vú thõng có long hổ hai bên, một bên là lòng chảo có hai gọng ôm. Mười dạng còn lại là "quái", tức là thiếu một thứ mà sách nhập môn bảo phải có. Bình pha thiếu tả hữu. Huyệt bình dương thiếu gò cao bao bọc. Huyệt sát nước thiếu chỗ "tàng". Huyệt thẳng như giáo lại bị hai nước bắn vào sườn, đúng điều sợ. Kinh kể những huyệt ấy không phải để khuyên người ta cứ đất thiếu là táng, mà để dạy rằng tiêu chuẩn bề ngoài không quyết định được thật giả. Câu chốt của lời chú, "nêu một mà suy ra", cho thấy Diệp Cửu Thăng không muốn người học thuộc mười hai mẫu rồi đem đi so, mà muốn hiểu vì sao các dạng ấy vẫn kết.

Huyệt hư hoa: chớ chỉ ưa tả hữu ôm – 虛花假穴

Ngay sau danh sách, kinh quay sang chỗ người đời sai nhiều nhất: thích huyệt có long hổ ôm tròn hai bên và một cái nhũ thõng ở giữa, vì nó giống hình mẫu trong sách.

Tranh sơn thuỷ thanh lục tương truyền của Trần Hồng Thụ
Thanh lục sơn thuỷ đồ (青綠山水圖), tương truyền của Trần Hồng Thụ (陳洪綬) cuối Minh đầu Thanh: núi non lớp lớp, chính huyệt ẩn giữa vòng bao bọc. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

君如識穴不識怪,只愛左右抱者強。此與俗人無以異,多是葬在虛花裏。虛花左右似有情,仔細辨來無正形。……怪形異穴人厭看,如何子孫世襲官?只緣怪形君未識,識得裁穴卻無難。

〔註〕穴者天地之所珍秘也,故有好龍多結怪穴,不則人人皆知矣。左右龍虎中垂乳頭,此世人之所最喜,不知真穴多不如此,而假穴卻每每若是也。……真穴難看,若喜假厭怪,此俗人之見也,焉能裁真穴乎。

Dịch: Nếu ông biết huyệt mà không biết quái, chỉ ưa chỗ tả hữu ôm cho mạnh, thì chẳng khác người tục, phần nhiều là táng vào hư hoa. Hư hoa tả hữu trông như có tình, xét kỹ thì không có chính hình. Hình quái huyệt lạ người ta chán nhìn, vậy sao con cháu lại đời đời làm quan? Chỉ vì ông chưa biết hình quái, biết rồi thì cắt huyệt chẳng khó. Lời chú: huyệt là thứ trời đất quý giấu, cho nên long tốt hay kết quái huyệt, nếu không thì ai cũng biết cả rồi. Long hổ hai bên, giữa thõng nhũ đầu là thứ người đời ưa nhất, không biết huyệt thật phần nhiều không như thế, mà huyệt giả lại hay như thế. Huyệt thật khó xem; ưa giả chê quái là cái thấy của người tục, sao cắt được huyệt thật.

Giảng: Lời chú nói một ý rất đáng suy nghĩ: chính vì huyệt thật quý nên nó không bày ra cho ai cũng thấy. Nếu chân huyệt nào cũng tròn trịa như hình vẽ trong sách thì thầy nào cũng tìm được, chẳng cần học. "Hư hoa" là chữ của kinh để gọi những chỗ hình dáng đủ mà không có khí: long hổ có đấy nhưng không ôm vào một điểm, nhũ có đấy nhưng không từ long chính mà ra. Người học muốn tránh hư hoa thì không thể đứng ở huyệt mà phán, phải lùi về sau xem long có thật đến đó không. Đoạn tiếp theo của kinh nói đúng điều ấy.

Nhận long rồi mới định huyệt: gốc rễ và hoa – 識龍自合當識穴

Kinh nói rõ cách thoát khỏi chỗ nghi: muốn biết huyệt thật hay giả, hãy xem sao trên long phía sau. Sao là gốc rễ, huyệt là hoa nở.

Bảng xem sao trên long mà định trước hình huyệt theo Nghi Long Kinh: Tham Lang kết nhũ, Cự Môn kết oa kiềm, Phụ Bật kết bình pha
Tham Lang hành long thì huyệt là nhũ, Cự Môn hành long thì huyệt là oa, kiềm; Phụ Bật làm thành viên trên đất phẳng như Ký Châu, Kiến Khang; Liêm Phá làm đầu nhọn như Thái Nguyên; Cự Vũ làm Trường An. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

識龍自合當識穴,已在變星篇內說。恐君疑穴難取裁,好向後龍身上別。龍上生峰是根荄,前頭結穴是花開。根荄若真穴不假,蓋從種類生出來。……穴若不隨龍上星,斷然是假不是真。請君更將舊墳覆,貪星是乳巨鉗局。

〔註〕此言定穴當認龍也。穴從龍出,貪狼行龍其作穴是乳,巨門行龍其作穴是窩。若穴不從龍出者,虛穴也。認龍定穴之法,詳後變星篇內。

Dịch: Biết long thì tự nhiên phải biết huyệt, điều này đã nói trong thiên Biến Tinh. Sợ ông nghi huyệt khó lấy quyết, hãy xét trên thân long phía sau. Ngọn mọc trên long là gốc rễ, huyệt kết phía trước là hoa nở. Gốc rễ nếu thật thì huyệt không giả, vì theo giống loài mà sinh ra. Huyệt nếu không theo sao trên long thì chắc chắn là giả, không phải thật. Mời ông đem mộ cũ ra xét lại: sao Tham là nhũ, Cự là cục kiềm. Lời chú: đây nói định huyệt phải nhận long. Huyệt từ long mà ra; Tham Lang hành long thì làm huyệt nhũ, Cự Môn hành long thì làm huyệt oa. Huyệt không từ long ra là hư huyệt. Phép nhận long định huyệt nói kỹ trong thiên Biến Tinh phía sau.

Giảng: Đây là chìa khoá của cả hạ thiên. Hình huyệt không phải thứ đứng riêng, nó là "hoa" của một "cây" có giống loài. Cây Tham Lang ra hoa nhũ, cây Cự Môn ra hoa oa. Thấy một cái nhũ đẹp mà long phía sau là Cự Môn thì phải nghi; thấy một cái oa mà long phía sau là Tham thì cũng phải nghi. Câu "đem mộ cũ ra xét lại" là lời dạy rất thực tế: kinh nghiệm phải kiểm chứng bằng những ngôi mộ đã phát, xem sao trên long với hình huyệt có khớp nhau không.

Đại cục đế đô và huyệt nhỏ cùng một pháp – 外縣京國多平洋

Để chứng minh "huyệt theo sao", kinh đem cả các kinh đô lớn ra làm ví dụ: nơi nào rơi xuống đất bằng, nơi nào nhọn như giáo, đều vì sao trên long.

Hồ Huyền Vũ và núi Tử Kim ở Nam Kinh
Hồ Huyền Vũ và núi Tử Kim (Nam Kinh, tức Kiến Khang xưa): kinh nói Kiến Khang rơi xuống đất bằng, vì Phụ Bật làm thể. Ảnh: Windmemories, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

外縣京國多平洋,也有城邑在高岡。……冀州壺口落低下,蓋緣輔弼為垣馬。太原落處尖似槍,蓋緣廉破龍最長。建康落在坡平地,蓋緣輔弼是為體。……長安帝垣星外峙,巨武行龍生出勢。京師落在垣局中,真星夾出巨門龍。

〔註〕此以天下陽基大局以明穴法也。……此諸帝都俱落平地,人以為龍落平陽,取其勢之闊大也。不知兩砂回抱,一穴居中,即是窩鉗之局,與山中陰地小小窩鉗只有大小之分,並無別異之理,同一法也。

Dịch: Huyện ngoài và kinh đô phần nhiều ở đồng bằng, cũng có thành ấp ở gò cao. Ký Châu cửa Hồ rơi xuống thấp, vì Phụ Bật làm viên làm mã. Thái Nguyên chỗ rơi nhọn như giáo, vì Liêm Phá long dài nhất. Kiến Khang rơi trên đất pha bằng, vì Phụ Bật làm thể. Trường An là đế viên, sao đứng sừng sững bên ngoài, Cự Vũ hành long sinh ra thế. Kinh sư rơi trong viên cục, chân tinh kẹp ra long Cự Môn. Lời chú: đây lấy đại cục dương cơ trong thiên hạ để làm rõ huyệt pháp. Các đế đô đều rơi xuống đất bằng, người ta tưởng long rơi bình dương là lấy cái thế rộng lớn. Không biết hai sa vòng ôm, một huyệt ở giữa, tức là cục oa kiềm, với oa kiềm nhỏ của âm địa trong núi chỉ khác lớn nhỏ, không có lý gì khác, cùng một pháp.

Tường thành Tây An
Tường thành Tây An (Trường An xưa): kinh nói Trường An là đế viên, sao đứng sừng sững bên ngoài, Cự Môn, Vũ Khúc hành long. Ảnh: xiquinhosilva, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Giảng: Câu chốt của Diệp Cửu Thăng rất đáng ghi: "chỉ khác lớn nhỏ, cùng một pháp". Lời chú trang sau nói tiếp: nhận được long thật thì oa kiềm lớn vài trăm dặm là đế viên, kế đó là dương cơ châu huyện, oa kiềm nhỏ gọn nhất là âm trạch chứa quan tài. Người học hay tách dương trạch và âm trạch thành hai môn riêng; ở đây kinh và chú cho thấy chúng là một lý, chỉ đổi thước đo. Thấy Tham thì tìm nhũ, gặp Cự thì tìm oa, áp dụng cho cả một kinh thành lẫn một ngôi mộ.

Lưu tinh định huyệt, chân án và lòng hoa sen – 流星定穴

Kinh gọi phép xem sao trên long mà biết trước hình huyệt là "lưu tinh định huyệt", và nói thêm rằng long thật thì án cũng thật.

Tượng đồng châm cứu đời Minh
Tượng đồng châm cứu đời Minh: Nghi Long Kinh ví điểm huyệt như châm cứu trên người đồng, đúng huyệt mới có hiệu, lệch một ngón tay là hỏng việc. Ảnh: Gary Todd, Wikimedia Commons, CC0.

我觀星辰在龍上,預定前頭穴形象。為鉗為乳或為坡,或險或夷或如掌。……此是流星定穴法,不肯向人謾空誑。

穴法至多難具陳,識得龍真穴始真。真形定是有真案,三百餘形穴穴新。……譬如銅人針灸穴,穴的宛然方始當。忽然針灸失真機,一指偏差連命喪。……重重包裹蓮花瓣,正穴卻在蓮花心。

〔註〕此言定穴以案為最緊也。真龍必有真穴,真穴必有真案。若朝案無真情,雖有形穴,終是枝龍小結下劣之局。惟朝案有情,明堂寬闊,方為大龍之結作也。

Dịch: Ta xem sao trên long, định trước hình huyệt phía trước: là kiềm, là nhũ, là pha, hiểm hay bằng, hay như bàn tay. Đó là phép lưu tinh định huyệt, không chịu nói dối người. Huyệt pháp rất nhiều khó kể hết, nhận được long thật thì huyệt mới thật. Hình thật ắt có án thật, hơn ba trăm hình, huyệt nào cũng mới. Ví như huyệt châm cứu trên người đồng, đúng huyệt rõ ràng mới trúng; lỡ châm cứu sai chỗ, lệch một ngón tay là mất mạng. Lớp lớp bao bọc như cánh sen, chính huyệt lại ở lòng hoa sen. Lời chú: đây nói định huyệt lấy án làm gấp nhất. Long thật ắt có huyệt thật, huyệt thật ắt có án thật. Nếu triều án không có tình thật, dù có hình huyệt cũng chỉ là cục kết nhỏ thấp kém của chi long. Chỉ khi triều án có tình, minh đường rộng rãi mới là kết tác của long lớn.

Bông sen hồng nở giữa lá
Hoa sen hồng: kinh nói lớp lớp bao bọc như cánh sen, chính huyệt ở ngay lòng hoa sen. Ảnh: Hong Zhang, Wikimedia Commons, CC0.

Giảng: Hai hình ảnh trong đoạn này đáng nhớ. Người đồng châm cứu là mô hình dạy y khoa đời Tống, Minh, trên đó huyệt được khoan lỗ đúng chỗ. Kinh dùng nó để nói huyệt phong thuỷ cũng là một điểm, không phải một vùng; lệch một ngón tay là sai. Lòng hoa sen thì nói rằng lớp bao bọc nhiều đến đâu, huyệt vẫn chỉ ở giữa. Còn lời chú về án là một phép thử dễ dùng: hình huyệt có thể giả, nhưng án thật thì khó giả. Huyệt nào có án quay lưng, án vô tình thì dù hình đẹp cũng chỉ là kết nhỏ của chi long.

Ba kiếp: thiên kiếp, địa kiếp, nhân kiếp – 天地人三劫

Sau phép định huyệt, kinh nói đến bệnh của huyệt. Có ba thứ cướp mất sinh khí trong huyệt, gọi là tam kiếp.

Sơ đồ ba kiếp làm hỏng huyệt theo Nghi Long Kinh: thiên kiếp long đi tiếp, địa kiếp chuỷ dài, nhân kiếp minh đường trống trải
Thiên kiếp là long lại đi kết huyệt khác làm tiết âm khí; địa kiếp là chuỷ dưới huyệt thè dài gọi là lậu thai; nhân kiếp là minh đường mênh mông làm tiết dương khí. Long quay đầu, có nước ngang chắn, có triều sơn hữu tình thì kiếp lại thành tốt. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

君知天地人三劫,劫去不同無美利。天劫便是龍身去,地劫乃是穴前勢。人劫卻是向中求,向上飛來必回視。……水要迂回山要轉,便知天劫不為災。……雖長山水若橫攔,地劫翻然增福祉。……隻隻朝來或橫抱,信如人劫不為妖。

〔註〕此明穴病也。天地人三劫,皆能劫穴中之生氣,故曰三劫。天劫者,本龍又去結穴也;地劫者,穴下玄武吐長觜也;人劫者,穴前明堂曠蕩也。地劫曰漏胎,天劫則泄穴之陰氣,人劫則泄穴之陽氣,皆曰泄氣。……然三劫固凶,又不得執以為病者:天劫回頭顧穴,地劫前有水攔,人劫朝山有情,則反不為凶而為吉矣。

Dịch: Ông có biết ba kiếp trời, đất, người không? Kiếp đi thì khác nhau nhưng đều không có lợi. Thiên kiếp là thân long đi mất, địa kiếp là thế trước huyệt, nhân kiếp phải tìm ở hướng. Nước phải quanh co, núi phải quay lại, thì biết thiên kiếp không thành tai. Dù dài mà có núi nước chắn ngang, địa kiếp trái lại thêm phúc. Núi nào cũng chầu đến hoặc ôm ngang thì nhân kiếp không thành quái. Lời chú: đây làm rõ bệnh của huyệt. Ba kiếp đều cướp được sinh khí trong huyệt. Thiên kiếp là bản long lại đi kết huyệt khác; địa kiếp là huyền vũ dưới huyệt thè chuỷ dài; nhân kiếp là minh đường trước huyệt trống trải. Địa kiếp gọi là lậu thai; thiên kiếp làm tiết âm khí của huyệt, nhân kiếp làm tiết dương khí, đều gọi là tiết khí. Ba kiếp vốn hung, nhưng không được chấp vào đó mà cho là bệnh: thiên kiếp quay đầu ngó huyệt, địa kiếp phía trước có nước chắn, nhân kiếp có triều sơn hữu tình, thì trái lại không hung mà thành tốt.

Giảng: Ba kiếp ứng với ba hướng của huyệt: sau lưng (long), dưới chân (chuỷ), trước mặt (minh đường). Thiên kiếp hiểu đơn giản: long chưa dừng ở đây, nó còn đi tiếp để kết chỗ khác, chỗ ta đứng chỉ là chỗ nó ghé qua. Địa kiếp: khí đến huyệt rồi lại chảy tuột ra theo cái chuỷ dài phía dưới, như thai bị lậu. Nhân kiếp: minh đường rộng quá, gió vào tán khí. Điều quý trong lời chú là vế sau: mỗi kiếp đều có cách cứu, và có cứu thì kiếp thành tốt. Đây là cách xem rất biện chứng, không phán một điều xấu là xấu tuyệt đối mà xem nó có được hoá giải không.

Thập vấn 1–3: con nuôi, công vị, mộ nhiều mộ ít – 疑龍十問 一至三

Nghi Long Thập Vấn là mười câu hỏi theo lối "hỏi ông" và tự đáp. Ba câu đầu bàn chuyện người, không bàn chuyện đất.

Bài vị trong từ đường họ Dư ở Hồng Kông
Từ đường họ Dư (Bình Sơn, Hồng Kông): câu hỏi thứ nhất của Nghi Long Thập Vấn bàn con nuôi, tăng đạo nối dõi, nhờ hương hoả không dứt mà vẫn được ấm. Ảnh: Hkchan123, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

一問抱養及僧道嗣續疑龍如何?問君葬者乘生氣,骨骸受福蔭遺體。此說尚有一可疑,抱養之兒非己子;僧道嗣續是外來,如何卻也能承繼?……山川靈氣降為神,神隨王者家生人。此山此穴誰為主,即隨香火降人身。……乃知抱養與親生,同受生靈無以異。

二問公位疑龍如何?……心有愛憎死卻無,地有肥磽此近似。……要知此說未為當,似是如非當究理。

Dịch: Câu một: con nuôi và tăng đạo nối dõi thì sao? Hỏi ông: táng là nương sinh khí, xương cốt chịu phúc mà ấm cho thân thể để lại. Thuyết này còn một chỗ đáng ngờ: con nuôi không phải con mình, tăng đạo nối dõi là người ngoài đến, sao lại cũng thừa kế được? Linh khí núi sông giáng làm thần, thần theo nhà có vương khí mà sinh người. Núi này huyệt này ai làm chủ thì theo hương hoả mà giáng vào thân người. Mới biết con nuôi với con đẻ cùng chịu linh khí, không khác gì. Câu hai: công vị thì sao? Lòng người có yêu ghét, chết rồi thì không; đất có màu mỡ, cằn cỗi, điều này gần đúng. Phải biết thuyết ấy chưa thoả đáng, giống đúng mà không phải, nên xét đến lý.

Giảng: Câu một trả lời bằng chữ "hương hoả". Người được ấm không chỉ vì cùng máu thịt, mà vì người đó giữ việc thờ cúng ngôi mộ, kinh lấy cả lệ "chiêu hồn táng" đời Hán làm chứng. Câu hai bàn thuyết công vị (trưởng bên trái, thứ giữa, út bên phải) và kết luận "giống đúng mà không phải", cần xét lý cho kỹ. Câu ba bàn nhiều mộ cùng ấm: mộ đúng nhiều mộ sai ít thì thành tốt như nhiều dòng thành sông; một mộ đúng giữa nhiều mộ sai thì như chén nước cứu xe củi cháy. Kinh kết: "một huyệt đất lớn ấm mười đời, đất nhỏ nghìn mộ cũng như thế".

Thập vấn 4–6: dương trạch, âm trạch, chủ và khách – 陽宅陰宅 主客山

Ba câu tiếp theo đặt dương trạch cạnh âm trạch và dạy cách phân chủ khách khi hai thế núi giống nhau.

Làng cổ Hoành Thôn bên dòng nước
Làng cổ Hoành Thôn (Vụ Nguyên, Giang Tây): dương trạch cần huyệt lớn, rộng, liền, bằng, phía trước có nước ngang và minh đường rộng. Ảnh: Siyuwj, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

問君陽宅要安居,此與安墳事一如。人家無墳有善宅,宅與陰地力無殊。大凡陽宅怕穴小,穴小只宜安墳好。……大凡陽宅要穴大,寬闊連綿又平伏,前頭橫玉面前寬,可為市井于內外。

要知居止只要勢,水抱山朝必有氣。……葬穴宜小居穴大,葬穴側立居穴寬。

此處如何辨賓主?只將水抱便為真,水城反背處為客。

Dịch: Hỏi ông: dương trạch cốt để ở yên, việc này với việc an mộ như một. Nhà không có mộ mà có nhà tốt, nhà với âm địa sức không khác. Phàm dương trạch sợ huyệt nhỏ, huyệt nhỏ chỉ nên an mộ. Phàm dương trạch cần huyệt lớn, rộng rãi liền lạc lại bằng phẳng, phía trước có ngọc ngang, trước mặt rộng, trong ngoài có thể làm chợ. Phải biết chỗ ở chỉ cần thế, nước ôm núi chầu ắt có khí. Huyệt táng nên nhỏ, huyệt ở nên lớn; huyệt táng đứng nghiêng, huyệt ở rộng. Chỗ này làm sao phân chủ khách? Chỉ lấy nước ôm làm thật, chỗ thuỷ thành quay lưng là khách.

Giảng: Ba câu này gọn mà rất thực dụng. Thứ nhất, sức của dương trạch tốt không kém âm trạch. Thứ hai, huyệt nhỏ mà làm nhà lớn thì "khí mạch bị đục hết", nhà sau chia con cháu, một huyệt xẻ bốn năm, chính lệch trước sau ắt sai. Thứ ba, khi hai bên chủ khách đều ba ngọn hình chữ phẩm giống nhau, đừng nhìn núi mà hãy nhìn nước: bên được nước ôm là chủ, bên thuỷ thành quay lưng là khách. Đây là một phép thử đơn giản mà người làm dương trạch có thể dùng ngay.

Thập vấn 7–8: hình thật giả, cán làm chi suy – 形真假 幹作枝衰

Câu bảy dạy nhận vật hình thật hay giả bằng án; câu tám giải thích vì sao trên một long, chỗ này phát thì chỗ kia suy.

Tranh hổ của Thẩm Chu đời Minh
Họa hổ đồ (畫虎圖) của Thẩm Chu (沈周) đời Minh: hình hổ thật phải có án là "lưới, bình phong" hay "đống thịt", không có án thì chỉ là núi triều nghênh. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

是故流形去結實,連生種類配偶匹。蛇行必定有雌雄,虎形相配無單隻。……若是真蛇有鼠蛤,如無鼠蛤是虛花。……重峰拜舞似虎行,若是真虎羅網屏。……凡辨真假易分判,若是假穴無真案。若是真形案必真。

蓋小枝龍氣脈短,又出小枝無轉換,隨龍附氣氣不長,大勢上連枝上幹。幹頭未作枝先興,枝上未作幹先榮,枝上先作幹後作,幹長枝短力難爭。

Dịch: Cho nên hình chảy đi kết thực, sinh liền theo giống loài có đôi. Rắn đi ắt có đực cái, hình hổ phối nhau không lẻ chiếc. Nếu là rắn thật thì có chuột, cóc; không có chuột, cóc là hư hoa. Lớp ngọn lạy múa như hổ đi, nếu là hổ thật thì có lưới, có bình phong. Phàm phân thật giả dễ phán: huyệt giả thì không có án thật; hình thật thì án ắt thật. Câu tám: vì chi long nhỏ khí mạch ngắn, lại ra nhánh nhỏ không chuyển đổi, theo long bám khí nên khí không dài; đại thế phía trên nối chi với cán. Đầu cán chưa kết thì chi phát trước; chi chưa kết thì cán vinh trước; chi kết trước, cán kết sau, cán dài chi ngắn, sức khó tranh.

Giảng: Câu bảy không cổ vũ việc đặt tên hình vật cho vui. Nó dùng hình vật như một cách kiểm tra: đã gọi là hổ thì phải có thứ hổ vồ, đã gọi là rắn thì phải có thứ rắn đuổi. Không có thì cái tên chỉ là trí tưởng tượng. Tóm lại vẫn là câu "hình thật ắt có án thật". Câu tám giải thích hiện tượng hay gặp: cùng một dải long, nhà này phát thì nhà kia lặng. Kinh trả lời bằng chuyện cán chi tranh khí: chi ngắn bám vào cán dài, bên nào kết trước thì phát trước, nhưng chi khó tranh sức với cán.

Thập vấn 9–10: long hổ và bác hoán chín sao – 龍虎 博換

Câu chín dặn chớ cắm huyệt lên long hổ; câu mười, câu dài nhất, giảng cách cán long nghìn dặm đổi sao.

Sơ đồ bác hoán chín sao của cán long theo Nghi Long Kinh thập vấn: Tham, Cự, Lộc, Văn, Liêm, Vũ, Phá, Phụ, Bật, một trăm lẻ tám biến
Cán long nghìn dặm mỗi biến uốn chín đến mười hai lần, đổi lần lượt qua chín sao; chín sao biến hết, dài nhất mười hai lần mỗi sao, cộng một trăm lẻ tám biến, đổi hết đến Phụ Bật thì vào viên thành. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

蓋緣正穴多隱秘,或作釵鉗或乳垂,或從龍虎上針之,不如正穴尚在內。

十問博換疑龍如何?……蓋緣幹龍行千里,一剝一換一峰起,由貪入巨入祿文,次第變入廉武裏,破軍盡變入輔弼。……幹龍行不問祖宗,枝上顧祖卻不同。

〔註〕……帝垣幹龍之行度,每一變則十二盤屈,少則九盤屈。其剝換之法:如一變起貪,貪剝巨,巨剝祿,直剝至弼;二變則起巨,巨剝祿,祿剝文,直剝至貪……九星變盡,長者十二盤屈,共有一百八變。

Dịch: Vì chính huyệt phần nhiều ẩn kín, hoặc làm thoa kiềm, hoặc nhũ thõng, hoặc từ trên long hổ mà châm vào, đều không bằng chính huyệt còn ở bên trong. Câu mười: bác hoán thì sao? Vì cán long đi nghìn dặm, một lần bóc một lần đổi một ngọn nổi lên, từ Tham vào Cự vào Lộc, Văn, lần lượt biến vào Liêm, Vũ, Phá Quân biến hết vào Phụ Bật. Cán long đi không ngoái tổ tông, chi long thì khác, phải ngoái tổ. Lời chú: hành độ của cán long đế viên, mỗi biến uốn mười hai lần, ít thì chín lần. Phép bóc đổi: biến một khởi Tham, Tham bóc ra Cự, Cự bóc ra Lộc, thẳng tới Bật; biến hai khởi Cự, Cự ra Lộc, Lộc ra Văn, thẳng tới Tham. Chín sao biến hết, dài thì mười hai lần uốn, cộng một trăm lẻ tám biến.

Dãy Thái Hành nhìn từ trên cao ở Huy Huyện
Dãy Thái Hành (Huy Huyện, Hà Nam): kinh nói Thái Hành chạy vào Hà Trung phủ; cán long nghìn dặm đổi sao lần lượt rồi mới vào viên. Ảnh: Vitsuha, Wikimedia Commons, CC0.

Giảng: Hai câu cuối của Thập Vấn đưa người đọc từ điểm huyệt ra toàn cảnh. Câu chín nhắc lại bài học hư hoa: chính huyệt thường nằm trong, kín, không phải trên vai long hổ. Câu mười nói về thứ tầm vóc lớn nhất là cán long đế viên. Điểm đáng chú ý là sự khác biệt: chi long kết huyệt thì "ngoái tổ", nghĩa là trước huyệt hay nổi một ngọn nhỏ quay về sau; cán long nghìn dặm thì không ngoái, nó đổi sao lần lượt cho đến khi gặp Phụ Bật, bốn bên có núi chắn nước đến, ấy là đã vào viên thành.

Vệ Long thiên và Biến Tinh thiên – 衛龍篇 變星篇

Cuối quyển hai có hai thiên ngắn. Vệ Long thiên phân biệt "vệ long" với "thiên trì"; Biến Tinh thiên nói kết huyệt theo sao biến hay không biến.

Thiên Trì trên đỉnh núi Trường Bạch
Thiên Trì trên đỉnh Trường Bạch: ao trên đỉnh núi lớn mà nước đọng là thiên trì; vệ long thì nước thường chảy ngầm vào lòng núi. Ảnh: Charlie fong, Wikimedia Commons, Public domain.

〔註〕衛龍者,似天池而實非天池。天池在大山頂上,其水不流,若遇雨後水溢,偶亦流出;衛龍亦在大山頂上,其水常流,卻不流出溪澗,仍流入山腹中去。……此乃貴龍親侍衛龍,若有此,百里外必結帝垣也。

〔註〕此篇專為明結作而說。凡九星結穴,有變與不變之分。不變者,如貪作乳,巨作窩是也;若變者,如貪變巨、祿而從祿結穴,為鶴爪形;貪變文曲而從文曲結穴,為撒網形是也。不變者其結穴為正形正象,變者多為奇形怪穴。

Dịch: Lời chú Vệ Long: vệ long giống thiên trì mà thật không phải thiên trì. Thiên trì ở đỉnh núi lớn, nước không chảy, gặp mưa nước tràn thì thỉnh thoảng chảy ra; vệ long cũng ở đỉnh núi lớn, nước thường chảy, nhưng không chảy ra khe suối mà chảy vào bụng núi. Đây là vệ long hầu sát quý long; nếu có, trăm dặm ngoài ắt kết đế viên. Lời chú Biến Tinh: thiên này chỉ để làm rõ kết tác. Chín sao kết huyệt có biến và không biến. Không biến như Tham làm nhũ, Cự làm oa; biến như Tham biến Cự, Lộc rồi theo Lộc kết huyệt là hình móng hạc, Tham biến Văn Khúc rồi theo Văn Khúc kết huyệt là hình quăng lưới. Không biến thì kết chính hình chính tượng; biến thì phần nhiều thành kỳ hình quái huyệt.

Giảng: Diệp Cửu Thăng phê thẳng sách "Đại Toàn" vì chú rằng đỉnh long có một ao là thiên trì, hai ao là thị vệ, trộn hai thứ làm một; ông viết "những lời chú như thế hại kinh hại đời không ít". Phân biệt của ông dựa vào nước: thiên trì đọng, vệ long chảy ngầm vào lòng núi rồi ra làm suối ở chỗ kết, thành "nước vào miệng đầu tiên" của bản long. Ông còn so vệ long với cận thần đi sát bên vua, không ra khỏi quan hiệp. Biến Tinh thiên khép lại vòng lập luận của hạ thiên: quái huyệt nhiều chính vì long biến sao nhiều; hiểu biến tinh thì quái huyệt không còn lạ.

大抵怪形並異穴,諸星退卸無他說。主客只求三吉山,三吉生枝轉羅列。

〔註〕怪穴異穴,乃諸星退卸剝換而成,固係真龍之氣,然奇怪之穴,亦有凶吉之分。三吉秀龍而結怪穴,則為盡美;若四凶之龍而結怪穴,則亦不能為福也。不得執怪穴之說而槩視之也。……此言羅城包裹大勢也。地之大小,以包裹多少而分,重數多者必是大龍大地。……既有真穴,必有真水。……水法生旺合宜,而非真穴,終無益也。

Dịch: Đại để hình quái và huyệt lạ chỉ là các sao thoái tạ bóc đổi, không có thuyết gì khác; chủ khách chỉ cần ba núi cát, ba cát sinh nhánh bày hàng. Lời chú: quái huyệt, huyệt lạ do các sao thoái tạ bóc đổi mà thành, vốn là khí của chân long, nhưng huyệt kỳ quái cũng có phân cát hung. Long tú ba cát mà kết quái huyệt thì đẹp trọn; long bốn hung mà kết quái huyệt thì cũng không làm phúc được. Không được chấp thuyết quái huyệt mà xem tất cả như nhau. Đây nói la thành bao bọc đại thế: đất lớn nhỏ phân theo bao bọc nhiều ít, nhiều lớp ắt là long lớn đất lớn. Đã có huyệt thật ắt có nước thật. Thuỷ pháp sinh vượng hợp mà không phải huyệt thật thì rốt cuộc vô ích.

Giảng: Đoạn này là cái phanh cần thiết sau cả hạ thiên ca ngợi quái huyệt. Quái huyệt không tự nó quý; nó quý khi long là Tham, Cự, Vũ (ba cát) và có án cát. Long hung kết quái huyệt thì vẫn không làm phúc. Biến Tinh thiên còn nhắc: bên cạnh mộ cổ thường có huyệt bị sót, nên xét kỹ; đất lớn hay nhỏ đo bằng số lớp la thành bao bọc; và thuỷ pháp hợp sinh vượng mà huyệt không thật thì cũng vô ích. Thứ tự vẫn là long thật trước, huyệt thật sau, nước chỉ là phần thêm.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Hạ thiên Nghi Long Kinh có một mạch lập luận chặt: huyệt muôn hình (mười hai dạng chỉ là ví dụ), huyệt đẹp dễ là hư hoa, nên phải định huyệt từ long; long thật thì án thật; rồi kiểm bệnh huyệt bằng ba kiếp. Đó là thứ tự Long, Huyệt, Sa, Thuỷ mà Phong Thuỷ Liên Hoa luôn giữ: không đứng ở huyệt mà phán, phải đi từ gốc rễ đến hoa.

Hai ý của bài này đặc biệt hợp với cách dạy của Liên Hoa. Ý thứ nhất là "cùng một pháp": kinh đô và ngôi mộ, dương trạch và âm trạch, chỉ khác lớn nhỏ, chung một lý oa kiềm, chung một phép nhận sao. Người học không cần hai hệ thống riêng, chỉ cần đổi thước. Ý thứ hai là cách xem kiếp có cứu: thiên kiếp gặp long quay đầu, địa kiếp gặp nước chắn, nhân kiếp gặp triều sơn hữu tình thì thành tốt. Xem như vậy là xem cả một cục, không bắt lỗi một chi tiết.

Về Thập Vấn, nên đọc với tinh thần của chính kinh văn: có câu kinh trả lời dứt khoát (dương trạch cần huyệt lớn, huyệt táng nên nhỏ), có câu kinh để ngỏ ("giống đúng mà không phải, nên xét lý"). Phần lý pháp chia sẻ ở đây; còn đứng trước một ngọn núi cụ thể mà nói được long ấy là sao gì, sẽ kết hình gì, án nào là án thật, thì thuộc phần thủ pháp phải học trực tiếp.

Tóm lại – 總結: Hạ thiên kể mười hai dạng huyệt và nói rõ huyệt thật hay là quái huyệt, huyệt đẹp dễ là hư hoa. Muốn định huyệt phải nhận sao trên long: Tham Lang kết nhũ, Cự Môn kết oa, đế đô hay huyệt mộ cùng một pháp. Long thật có án thật; điểm huyệt như châm cứu, lệch một ngón là sai. Ba kiếp (long đi tiếp, chuỷ dài, minh đường trống) làm tiết khí, có cứu thì thành tốt. Thập Vấn giải mười câu nghi về con nuôi, công vị, mộ nhiều ít, dương trạch, chủ khách, hình thật giả, cán chi, long hổ, bác hoán; Vệ Long và Biến Tinh khép lại quyển hai.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (15) – Nghi Long Kinh chú (1): thượng thiên, trung thiên 疑龍經註.

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (17) – Biện long ca kèm đồ thuyết 辨龍歌 (sắp đăng).

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một, Sơn Pháp Toàn Thư quyển hai, Long pháp chi cán bộ, Nghi Long Kinh chú: hạ quyển (từ đoạn mười hai dạng huyệt), Nghi Long Thập Vấn, Vệ Long thiên, Biến Tinh thiên. Bài dịch lời chú của Diệp Cửu Thăng và trích câu kinh làm mốc; nguyên văn và bản dịch Nghi Long Kinh có riêng trên Kho Sách Quý. Đoạn văn Hán trích có lược bớt, chỗ lược đánh dấu "……". Sách thuộc công cộng; chữ dị thể đổi về chính thể. Hình vẽ là sơ đồ vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, ghi hướng long nhập thủ, hướng án, hướng nước khi khảo sát.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
  • Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc mười hai dạng huyệt, ba kiếp và mười câu hỏi là phần Thư; đứng trước một dải long mà nói trước được nó sẽ kết hình gì, chỉ ra án thật và chỗ có cứu cho từng kiếp là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Nghi Long Kinh hạ thiên kể những dạng huyệt nào? – 十二穴形

Nhũ đầu, kiềm khẩu, bình pha không tả hữu, ngọn cao rủ dải, ngẩng đầu ở long thủ, huyệt bình dương, huyệt sát nước, như móng vuốt, như ngửa bàn tay, thẳng như giáo, hai núi hợp một khí, hai ba dòng nước chung một chỗ. Lời chú nói đây chỉ là ví dụ, biến hoá vô cùng.

Huyệt hư hoa là gì? – 虛花

Là chỗ trông có long hổ ôm, có nhũ thõng, đủ hình mà không có khí, vì không từ long chính kết ra. Người chỉ ưa tả hữu ôm thường táng vào hư hoa.

Tham Lang kết huyệt gì, Cự Môn kết huyệt gì? – 貪乳巨窩

Theo lời chú, Tham Lang hành long thì làm huyệt nhũ, Cự Môn hành long thì làm huyệt oa (kiềm). Huyệt không theo sao trên long là hư huyệt.

Ba kiếp trong Nghi Long Kinh là gì? – 三劫

Thiên kiếp là bản long lại đi kết huyệt khác; địa kiếp là chuỷ huyền vũ dưới huyệt thè dài (lậu thai); nhân kiếp là minh đường trống trải. Long quay đầu, có nước chắn, có triều sơn hữu tình thì kiếp lại thành tốt.

Con nuôi có được mộ tổ ấm không? – 抱養

Câu hỏi thứ nhất của Nghi Long Thập Vấn trả lời là có: linh khí núi sông theo hương hoả mà giáng, con nuôi và con đẻ cùng chịu linh khí, tăng đạo nối dõi cũng vậy.

Dương trạch khác âm trạch thế nào theo Nghi Long Kinh? – 陽宅陰宅

Sức như nhau, nhưng huyệt táng nên nhỏ, huyệt ở nên lớn: dương trạch cần huyệt rộng, liền, bằng, trước có nước ngang và mặt tiền rộng; huyệt nhỏ chỉ nên an mộ.

Vệ long khác thiên trì ở đâu? – 衛龍 天池

Thiên trì là ao đọng trên đỉnh núi, chỉ tràn khi mưa; vệ long là nước trên đỉnh núi thường chảy nhưng chảy ngầm vào lòng núi, ra làm suối ở chỗ kết. Có vệ long, trăm dặm ngoài ắt kết đế viên.

Từ khoá: địa lý đại thành · 地理大成 · nghi long kinh chú · 疑龍經註 · nghi long thập vấn · 疑龍十問 · quái huyệt · hư hoa · tam kiếp · lưu tinh định huyệt · vệ long · biến tinh · phong thủy long mạch

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…