Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 卷十一 (穴情穴暈部 · 蔡公穴情賦 · 四大穴情)
Biên tập: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, Cổ Vụ, đời Thanh) tập · Hồ Toàn 胡璇 (tự Ngọc Hành) tham · Chu Mẫn Cầu 周敏求 đính
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), Địa Lý Sơn Pháp Toàn Thư, tập hai.
Quyển mười một Sơn Pháp Toàn Thư mở một bộ mới: bộ huyệt tình, huyệt vựng (穴情穴暈部). Diệp Cửu Thăng tách nó ra khỏi các phép huyệt theo ngũ tinh, cửu tinh, vì huyệt tình không hỏi sao gì, chỉ xem sinh khí lộ ra thành oa hay đột để định miệng huyệt. Bài này gồm lời dẫn của ông, Huyệt Tình Phú (穴情賦) của Thái Mục Đường (蔡牧堂) đời Tống, và tứ đại huyệt tình (四大穴情): oa, kiềm, nhũ, đột, cùng tám dị hình và bốn cách "có mà không đặt". Chép nguyên văn, dịch, giảng, và luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Huyệt tình là dấu sinh khí lộ ra ở miệng huyệt, không phụ thuộc vào hình sao. Có huyệt tình thì cả năm cát bốn hung đều đặt được; không có huyệt tình thì mái hiên đẹp cũng vô ích. Tứ đại huyệt tình là bốn thể: oa (miệng mở, lõm), kiềm (chân mở như cái kìm), nhũ (dài như vú), đột (tròn như bọt). Mỗi thể có cách chính, cách biến, có thật có giả. Ngoài ra có tám dị hình khó thấy và bốn trường hợp có oa kiềm nhũ đột mà không đặt vào đó.
Thầy Vũ Giới giảng: "Sao là cái thân, huyệt tình là cái mặt. Xem sao để biết long đến từ đâu, xem huyệt tình để biết khí dừng ở đâu. Người chỉ học tên sao mà không nhìn ra oa kiềm nhũ đột thì đến trước huyệt vẫn không biết đặt chỗ nào."
Vì sao lập bộ huyệt tình? – 穴情部
Diệp Cửu Thăng mở quyển bằng một câu hỏi: vì sao phải lập riêng bộ huyệt tình? Câu trả lời của ông là một trong những định nghĩa rõ nhất về huyệt tình trong sách cổ.

九升氏曰:何以立穴情部也?凡言穴者必兼其主星之體以為言,如五星穴法、九星穴法是也。若穴情者,不問五九之星辰,但觀生氣發露之為窩為突以定塋口,乃穴法中精細之境也。蓋有穴情則五吉四凶俱可扦,無穴情則空有好檐頭無益。故穴情乃穴法樞紐,不得混入星辰穴法部者也。再從穴情之中更求其塋口融結之微情,則為暈法矣。
Dịch: Cửu Thăng nói: vì sao lập bộ huyệt tình? Phàm nói huyệt thì ắt kèm thể của chủ tinh mà nói, như ngũ tinh huyệt pháp, cửu tinh huyệt pháp. Còn huyệt tình thì không hỏi sao ngũ tinh hay cửu tinh, chỉ xem sinh khí phát lộ thành oa hay thành đột để định miệng huyệt; đó là cảnh tinh tế trong huyệt pháp. Có huyệt tình thì năm cát bốn hung đều đặt được; không có huyệt tình thì chỉ có mái hiên đẹp suông, vô ích. Nên huyệt tình là then chốt của huyệt pháp, không được trộn vào bộ huyệt pháp theo sao. Lại từ trong huyệt tình mà tìm cái tình vi tế của chỗ dung kết ở miệng huyệt, thì đó là vựng pháp.
Giảng: Đoạn này xếp ba tầng rõ ràng. Tầng một là sao (ngũ tinh, cửu tinh): cho biết thân long và loại huyệt. Tầng hai là huyệt tình: oa, kiềm, nhũ, đột, cho biết khí lộ ra ở đâu. Tầng ba là vựng: trong huyệt tình lại tìm cái vòng mờ nơi khí dung kết, để định đúng chỗ đặt quan. Câu "năm cát bốn hung đều đặt được" rất mạnh: dù sao là hung tinh, có huyệt tình thật vẫn đặt được; dù sao là cát tinh, không có huyệt tình thì không có huyệt. Vựng pháp sẽ được nói ở bài sau.
Huyệt Tình Phú của Thái Mục Đường: quý khí và tình huyệt – 穴情賦
Huyệt Tình Phú do Thái Mục Đường (蔡牧堂, tức Thái Phát, cha của Thái Nguyên Định) đời Tống soạn. Bài phú viết theo lối biền văn, câu đối nhau, nhiều hình ảnh. Phần đầu nói vì sao phải có chỉ bày, và những dấu quý khí ở huyệt.

原夫皇天開有極之交,而后土秘至珍之寶,不有指示,憑何取討?是貴氣也,若葬虛實,切詳重輕,真心偶氣之各半,止落橫紋之漏精,魚尾擺開,看後倚前親之勢;虹腰微下,認橫遷直就之情。……壁鐺可倚,倚定傍求而莫泄。……額門玉枕至高之穴至貴,合襟金墜冠下之情。……英靈聚會,縱橫不離于正氣,血脉貫通,動靜當觀其大體,順受逆受,何拘對定于天心,傍求正求,尤在消詳于龍虎。……橫山湊脊處曰鬪斧,直山扦柔處曰入窟。
Dịch: Vốn trời cao mở chỗ giao của hữu cực, đất dày giấu báu vật quý nhất; không có chỉ bày thì dựa vào đâu mà tìm? Ấy là quý khí. Táng ở chỗ hư hay chỗ thực, phải xét kỹ nặng nhẹ; chân tâm và ngẫu khí mỗi bên một nửa; dừng ở chỗ vằn ngang là nơi tinh lậu ra. Đuôi cá xoè ra thì xem thế sau tựa trước thân; lưng cầu vồng hơi hạ thì nhận tình dời ngang tựu thẳng. … Vách như chảo có thể tựa, tựa định rồi tìm bên cạnh, chớ để tiết. … Huyệt ở trán, ở gối ngọc là cao nhất mà quý nhất; hợp khâm, kim truỵ là tình ở dưới mũ. … Anh linh tụ hội, dọc ngang không rời chính khí; huyết mạch thông suốt, động tĩnh phải xem đại thể; nhận thuận hay nhận nghịch, sao phải câu nệ đối đúng thiên tâm; tìm bên hay tìm chính, càng phải xét kỹ ở long hổ. … Núi ngang dồn vào sống gọi là đấu phủ (rìu chọi); núi thẳng đặt vào chỗ mềm gọi là nhập quật (vào hang).
Giảng: Ba hình ảnh đầu đáng nhớ. "Đuôi cá xoè ra" là chỗ long chia hai nhánh ở cuối, phải xem thế sau có tựa, trước có thân không. "Lưng cầu vồng hơi hạ" là chỗ sống long võng xuống nhẹ, huyệt dời ngang hay tựu thẳng tuỳ tình. "Dừng ở vằn ngang" là chỗ mặt đất có nếp ngang, nơi tinh khí lậu ra. Câu "sao phải câu nệ đối đúng thiên tâm" dạy rằng huyệt nhận khí thuận hay nghịch đều được, không nhất thiết phải ngay giữa; cái cần xét là long hổ. Hai tên cuối là hai phép đối nhau: long ngang thì đặt sát vào sống gọi là đấu phủ, long thẳng thì đặt vào chỗ mềm gọi là nhập quật.
Huyệt Tình Phú: âm giảm dương tràng và phép điểm – 陰減陽撞
Phần cuối bài phú chuyển sang thể câu năm chữ, mỗi câu một khẩu quyết điểm huyệt. Đây là phần người làm nghề hay thuộc lòng.

硬不鬪軟,不饒體玄微,三竅之至妙,陰宜減,陽宜撞,亂迎接五星之真要,拋鞭須認節,避刺毋離根,反手輕高骨,冲天打顯門,側裁如把傘,平覗合捉盆,擺出情難緩,橫飛勢合翻,穴是神仙穴,龍分厚薄身,脉來分左右,勢落定君臣,……打尖休動骨,點鼻莫傷唇,急緩隨形使,高低着意親,五直宜橫下,三停妙影尋,……側耳聽龍吟,牛鼻防牽水,魚腮要合襟,玄微天意惜,舉世絕知音。
Dịch: Cứng không chọi với mềm … chỗ diệu nhất của ba khiếu: âm nên giảm, dương nên tràng (đón thẳng); đón tiếp loạn là điều cốt yếu của ngũ tinh. Quăng roi phải nhận đốt; tránh gai chớ rời gốc; lật tay thì nhẹ ở xương cao; xung thiên thì đánh vào thóp; cắt nghiêng như cầm ô; nhìn bằng như bắt chậu; vẫy ra thì tình khó hoãn; bay ngang thì thế phải lật. Huyệt là huyệt thần tiên, long chia thân dày mỏng; mạch đến chia trái phải, thế rơi định vua tôi. … Đặt ở đầu nhọn chớ động xương; điểm ở mũi chớ làm tổn môi; gấp hoãn theo hình mà dùng; cao thấp để ý cho thân. Năm thẳng thì nên đặt ngang; ba đoạn thì khéo tìm bóng. … Nghiêng tai nghe rồng ngâm; mũi trâu phải phòng nước kéo; mang cá phải hợp khâm. Huyền vi là điều trời tiếc giữ, cả đời hiếm người tri âm.
Giảng: "Âm nên giảm, dương nên tràng" là câu then chốt. Huyệt âm (lõm, oa) thì giảm, tức nới ra, không đặt quá sát; huyệt dương (lồi, đột) thì tràng, tức đón thẳng vào khí. Các câu sau là những cặp kỵ: đặt ở đầu nhọn thì chớ đào chạm xương núi, điểm ở mũi núi thì chớ làm tổn môi (phần dư khí phía dưới). "Mũi trâu phải phòng nước kéo" dặn huyệt ở đầu mũi núi dễ bị nước hai bên kéo khí đi. "Mang cá phải hợp khâm" là huyệt hai bên phải có nước hợp lại trước mặt. Câu kết "cả đời hiếm người tri âm" là lời than quen thuộc của sách cổ, nhưng cũng là lời nhắc: khẩu quyết đọc thì dễ, thấy được trên đất mới khó.
Tứ đại huyệt tình: oa thể và kiềm thể – 窩體 · 鉗體
Phần tứ đại huyệt tình mô tả bốn thể theo cùng một khuôn: định nghĩa, tên khác, số cách, cách chính và cách biến, hai thể, thế cúi và thế ngửa, rồi dấu hiệu giả. Đây là phần có giá trị thực hành cao nhất trong bài.

窩體:開口曰窩,平地高山皆有之,高山為多。有雞窠、鍋底、掌心、旋螺、金盆、荷葉等形,皆其異名。有四格,深淺濶狹是也。並以左右均勻為正,左右不同為變。四格有二體:左右交會謂之藏口窩,左右不交謂之張口窩。又有俯仰不同,身俯須窩中微有乳,而仰須窩中微有突,務要弦稜伶俐,口中圓淨,窩內平融。又有假窩虛窩、嫩坦空凸、崩洪破陷,切宜詳審。
Dịch: Oa thể: mở miệng gọi là oa; đất bằng núi cao đều có, núi cao nhiều hơn. Có các hình ổ gà, đáy chảo, lòng bàn tay, ốc xoáy, chậu vàng, lá sen, đều là tên khác. Có bốn cách: sâu, nông, rộng, hẹp. Đều lấy hai bên trái phải đều nhau là chính, không đều là biến. Bốn cách có hai thể: hai bên giao hội gọi là oa giấu miệng (tàng khẩu), hai bên không giao gọi là oa há miệng (trương khẩu). Lại có cúi ngửa khác nhau: thân cúi thì trong oa phải hơi có nhũ; thân ngửa thì trong oa phải hơi có đột; cốt yếu là mép viền sắc gọn, trong miệng tròn sạch, trong oa bằng phẳng dung hoà. Lại có oa giả, oa rỗng, bãi non, đột rỗng, lở lõm, phải xét kỹ.


鉗體:開脚曰鉗,平地高山皆有之。凡釵鉗、虎口、合谷、仙宮、單提、雙臂、單股、弓脚等形,皆其異名。有八格,曲直長短雙股者為正,邊直邊曲曰仙宮,邊長邊短曰單提,邊單邊雙曰疊指,皆為變。八格有二體:鉗中微有乳,乃乳之變;鉗中微有窩,乃窩之變。又有俯仰不同,身俯須微乳,面仰要微窩。鉗必藏聚,脚必逆水,股忌直長,又怕落槽貫頂,界水淋頭,元辰傾瀉,堂水捲簾,若桡棹之間界水之中,枝葉之內有直鉗者,謂之假鉗虛鉗,不可不審。
Dịch: Kiềm thể: mở chân gọi là kiềm; đất bằng núi cao đều có. Các hình thoa kiềm, miệng hổ, hợp cốc, tiên cung, đơn đề, song tý, đơn cổ, chân cung, đều là tên khác. Có tám cách: hai chân cong, thẳng, dài, ngắn đều nhau là chính; một bên thẳng một bên cong gọi là tiên cung, một bên dài một bên ngắn gọi là đơn đề, một bên đơn một bên kép gọi là điệp chỉ, đều là biến. Tám cách có hai thể: trong kiềm hơi có nhũ là biến của nhũ; trong kiềm hơi có oa là biến của oa. Lại có cúi ngửa: thân cúi thì phải hơi có nhũ, mặt ngửa thì phải hơi có oa. Kiềm ắt phải tàng tụ, chân ắt phải nghịch thuỷ; chân kỵ thẳng dài; lại sợ máng rơi xuyên đỉnh, nước giới dội đầu, nguyên thần đổ tháo, nước đường cuốn rèm. Nếu ở giữa các chèo, trong nước giới, trong cành lá mà có kiềm thẳng thì gọi là kiềm giả, kiềm rỗng, không thể không xét.
Giảng: Oa và kiềm là hai thể âm, đều là chỗ lõm hay mở. Điểm tinh nhất là luật cúi ngửa: thân cúi (thế đổ xuống) thì trong oa phải có một chút nhũ, tức có dương trong âm; thân ngửa thì trong oa phải có chút đột. Âm phải có dương mới thành huyệt. Kiềm thì phải có chân nghịch thuỷ để giữ khí; chân thẳng dài như hai que là khí chạy theo chân mà đi. Bốn cái sợ của kiềm (máng xuyên đỉnh, nước dội đầu, nguyên thần đổ, nước cuốn rèm) đều là nước phá khí ngay tại huyệt.
Tứ đại huyệt tình: nhũ thể và đột thể – 乳體 · 突體
Nhũ và đột là hai thể dương, đều là chỗ lồi lên. Nhũ dài, đột tròn. Cả hai đều cần tay hai bên che giữ mới thành kết thật.

乳體:長者名乳,平地高山皆有之。凡雞心、魚泡、懸膽、紫氣等形,皆其異名。有六格,長短大小為正,雙乳三乳為變。六格有二體:一則兩臂弓抱紐會,一則左右不紐會。又有俯仰不同,身俯須脫煞就輕,面仰宜奏毬接脉,要圓中舒暢,乳上光圓,最忌缺露凹折,故必有兩臂區衛方為真結。又有垂乳而斜曲者為假乳,粗頑臃腫、峻急稜嶒、突露死硬者為凶乳,須細消詳。
突體:圓者名泡,平地高山皆有之,平地為多。凡鵝卵、龍珠、飄梅、馬跡等形,皆其異名。高山要左右環抱,兩臂迴遮;平洋不怕風搖,惟要界水明白,來脉分曉。有四格,大小為正,雙突三突為變。又有俯仰不同,身俯宜奏簷避毬,面仰宜奏毬避簷,務須形體穎異,突面光圓。又有行龍引脉為水口羅星,關峽墩阜,山脚漏落,為龍神倉庫印墩之類,皆有突象,謂之假突虛突,宜詳審究。
Dịch: Nhũ thể: dài gọi là nhũ; đất bằng núi cao đều có. Các hình tim gà, bong bóng cá, mật treo, tử khí, đều là tên khác. Có sáu cách: dài, ngắn, lớn, nhỏ là chính; hai nhũ, ba nhũ là biến. Sáu cách có hai thể: một là hai tay cong ôm khép lại, một là hai bên không khép. Lại có cúi ngửa: thân cúi thì phải thoát sát tựu nhẹ, mặt ngửa thì nên dồn vào cầu mà tiếp mạch; cốt phải tròn mà thư thái, trên nhũ sáng tròn; kỵ nhất là khuyết lộ lõm gãy; nên ắt có hai tay che giữ mới là kết thật. Lại có nhũ rủ mà xiên cong là nhũ giả; thô cứng sưng phồng, dốc gấp gồ ghề, lồi lộ chết cứng là nhũ hung, phải xét kỹ. Đột thể: tròn gọi là bọt; đất bằng núi cao đều có, đất bằng nhiều hơn. Các hình trứng ngỗng, ngọc rồng, mai bay, dấu ngựa, đều là tên khác. Trên núi cao thì cần hai bên vòng ôm, hai tay quay che; ở bình dương thì không sợ gió lay, chỉ cần nước giới rõ, mạch đến rõ. Có bốn cách: lớn, nhỏ là chính; hai đột, ba đột là biến. Lại có cúi ngửa: thân cúi thì nên dồn vào hiên mà tránh cầu, mặt ngửa thì nên dồn vào cầu mà tránh hiên; cốt phải hình thể nổi bật, mặt đột sáng tròn. Lại có những gò ở long đi dẫn mạch làm la tinh thuỷ khẩu, gò ở quan hiệp, chân núi rơi lọt, làm kho đụn hay ấn đôn của long thần, đều có hình đột, gọi là đột giả, đột rỗng, nên xét kỹ.

Giảng: Nhũ kỵ nhất là "khuyết lộ lõm gãy", tức thân nhũ bị khuyết hay gãy, khí không liền. Câu "ắt có hai tay che giữ mới là kết thật" là điều kiện bắt buộc. Đột có một khác biệt quan trọng giữa núi và đồng bằng: trên núi phải có tay ôm che gió, còn ở bình dương thì "không sợ gió lay", chỉ cần nước giới rõ và mạch rõ. Đây là chỗ nhiều người áp luật tàng phong của núi vào đồng bằng mà bỏ mất huyệt. Đột giả thì rất nhiều: la tinh ở thuỷ khẩu, gò ở chỗ quá hiệp, gò ở chân núi; chúng có hình đột nhưng là kho đụn, ấn của long, không phải huyệt.

Tám dị hình khó thấy: biên oa, tịnh oa, phân kiềm, hợp kiềm – 異形之隱
Sau bốn thể chính, sách nói đến tám dị hình "ẩn mà khó thấy" và dặn trước: không được tự cậy thông minh mà chỉ bãi chết làm biên oa, chân núi xiên làm thiểm nhũ, máng nước làm phân kiềm, gò thô cứng làm cốt đột.

已上穴體乃正形之顯而易見者,此外復有異形之隱而難見者,曰邊窩、並窩、分鉗、合鉗、閃乳、側乳、鶻突、併突。……此等怪體不可自任聰明,妄指平坡死塊為邊並之窩,歆斜山脚為閃側之乳,界水淋槽為分合之鉗,濶蕩頑硬為鶻併之突。
邊窩體:邊窩者,窩之弦稜欠缺一邊,蓋星辰已止,面雙濶露,不能融穴,却于其下吐出平坡而鉗毬形,一邊微起弦稜灣抱是也。宜淺狹平坦,藏聚有情,四方拱夾則美,切忌窩中太濶,口內坑陷。此格多在高山作仰高體,平地罕有。
並窩體:並窩者,一星有數窩也。有兩窩可兩穴,有三窩可三穴,中穴力量差勝,要窩中圓淨,弦稜明白,大小相等為佳。
分鉗體:分鉗者,即直鉗之變格,乃星辰開口結穴,而兩畔鉗脚分開也。要鉗中藏聚,弦稜明白,登穴不見左右分飛,下有裀褥,外有包裹方通,若無收拾,決不是真結。
合鉗體:合鉗者,氣從兩鉗而合,乃龍脉已盡,鉗中無乳,星下峻硬,氣不內聚,融在兩鉗收處,中間合氣成穴,微有突泡,如鉗之鉗物,俗呼雙筯夾饅頭形是也。要毬脣圓整,曜氣諮應,星辰仰面始可。忌槽中太深,鉗口不收。
Dịch: Các thể huyệt trên là chính hình, rõ mà dễ thấy; ngoài ra còn có dị hình ẩn mà khó thấy: biên oa, tịnh oa, phân kiềm, hợp kiềm, thiểm nhũ, trắc nhũ, cốt đột, tính đột. … Những thể lạ này không được tự cậy thông minh. Biên oa: mép viền của oa khuyết một bên; vì sao đã dừng, mặt rộng lộ không dung được huyệt, nhưng phía dưới nhả ra một bãi bằng thành hình kiềm và cầu, một bên hơi nổi mép viền cong ôm. Nên nông hẹp bằng phẳng, tàng tụ có tình, bốn phía chầu kẹp thì đẹp; kỵ trong oa quá rộng, trong miệng có hố lõm. Cách này phần nhiều ở núi cao làm thể ngưỡng cao, đất bằng hiếm có. Tịnh oa: một sao có vài oa; hai oa thì hai huyệt, ba oa thì ba huyệt, huyệt giữa lực hơn một chút; cần trong oa tròn sạch, mép viền rõ, lớn nhỏ bằng nhau là tốt. Phân kiềm: biến cách của kiềm thẳng, sao mở miệng kết huyệt mà hai chân kiềm tách ra; cần trong kiềm tàng tụ, mép viền rõ, lên huyệt không thấy hai bên bay tách, dưới có nệm, ngoài có bao bọc mới thông; nếu không có thu xếp thì quyết không phải kết thật. Hợp kiềm: khí từ hai chân kiềm hợp lại; long mạch đã hết, trong kiềm không có nhũ, dưới sao dốc cứng, khí không tụ vào trong mà dung ở chỗ hai chân kiềm thu lại, ở giữa hợp khí thành huyệt, hơi có bọt đột, như cái kìm kẹp vật, tục gọi hình đôi đũa gắp bánh bao. Cần cầu môi tròn đều, diệu khí ứng nhau, sao ngửa mặt mới được; kỵ trong máng quá sâu, miệng kiềm không thu.

Giảng: Biên oa và hợp kiềm là hai bài học về chỗ khí đi tiếp sau khi sao dừng. Biên oa: oa trên sao quá rộng lộ, không dung huyệt, nhưng khí nhả xuống một bãi phía dưới, chỉ có một bên mép ôm. Hợp kiềm: trong kiềm không có nhũ, khí không tụ ở lòng kiềm mà tụ ở chỗ hai chân kiềm khép lại, như đũa gắp bánh bao. Cả hai đều cho thấy huyệt không phải lúc nào cũng nằm ở giữa lòng oa hay lòng kiềm.
Thiểm nhũ, trắc nhũ, cốt đột, tính đột – 閃乳 · 側乳 · 鶻突 · 併突
Bốn dị hình còn lại thuộc hai thể dương. Thiểm nhũ và trắc nhũ là nhũ lệch; cốt đột và tính đột là đột mờ hoặc đột đôi.
閃乳體:閃乳者,中出之乳粗硬斜曲,無穴可下,正氣閃在一邊,乃以中乳為龍虎之砂。龍從左來,閃乳在右;龍從右來,閃乳在左。若龍脉中起,兩畔均勻,則兩邊皆可穴,宜乳頭光彩,兩掬有情,不粗不峻方為合格。
側乳格:側乳者,乳從側落,偏于一畔,邊有邊無,不正之謂也。多作金釵、蟠龍、挂樹蛇等形,要外山有輳補乃穩。
鶻突體:鶻突者,模糊不明之謂,乃星辰濶大,界水微茫,粗看則無,細察則有,所謂太極暈、天輪影,最是為貴證。
併突格:併突者,兩突相纏連起也,法當扦交變之間,蓋以兩突合氣融聚在中,惟大龍氣脉旺盛方有此,極為貴穴。
Dịch: Thiểm nhũ: nhũ ở giữa ra thô cứng xiên cong, không có huyệt để đặt, chính khí né sang một bên, lấy nhũ giữa làm sa long hổ. Long từ trái đến thì thiểm nhũ ở phải; long từ phải đến thì thiểm nhũ ở trái. Nếu long mạch khởi ở giữa, hai bên đều nhau thì hai bên đều làm huyệt được; cần đầu nhũ sáng đẹp, hai tay vốc có tình, không thô không dốc mới hợp cách. Trắc nhũ: nhũ rơi từ bên cạnh, lệch một phía, bên có bên không, tức là không chính. Phần nhiều làm hình thoa vàng, rồng cuộn, rắn treo cây; cần núi ngoài có dồn bổ mới yên. Cốt đột: mờ hồ không rõ; sao rộng lớn, nước giới mờ mịt, nhìn thô thì không có, xét kỹ thì có; tức là thái cực vựng, bóng vành trời, là chứng quý nhất. Tính đột: hai đột quấn liền mà nổi; phép là đặt ở chỗ giao biến giữa hai đột, vì hai đột hợp khí dung tụ ở giữa; chỉ long lớn khí mạch vượng thịnh mới có, là huyệt rất quý.

Giảng: Thiểm nhũ có một luật rất rõ để áp dụng: long từ trái đến thì huyệt né sang phải, long từ phải đến thì né sang trái; nhũ giữa thô cứng chỉ còn làm long hổ. Cốt đột là thể đáng chú ý nhất: sao rộng lớn, nhìn thô không thấy gì, xét kỹ mới thấy một vòng mờ. Sách gọi đó là thái cực vựng và coi là chứng quý nhất. Đây là cầu nối sang vựng pháp ở bài sau: huyệt thật nhiều khi không ở hình rõ ràng mà ở cái vòng mờ chỉ nhìn kỹ mới thấy.
Có oa kiềm nhũ đột mà không đặt vào đó – 有而不塋
Bốn cách cuối nói những trường hợp có huyệt tình mà không đặt ngay vào huyệt tình ấy. Đây là phần dễ bị bỏ qua nhất, nhưng tránh được nhiều sai lầm nhất.

有窩不塋窩格:有窩不塋窩者,乃正面坦夷,似窩非窩,穴閃一邊,且落低坪,結成下聚者是耳。
有鉗不塋鉗格:有鉗不塋鉗者,乃鉗中陡峻,不能融結,當就脉棄鉗,而點蓋穴,亦緩來急受之意。
有乳不塋乳格:有乳不塋乳者,中乳直硬,不受穴扦,角受氣,藏風毬脣夾照,鬼樂明白,俗呼眠犬形,懷中氣動穴也。
有突不塋突格:有突不塋突者,大突氣旺不止,宜取穴在突下平坡,脫其暴氣,或大突下又頓小突,圓淨可穴是也。
Dịch: Có oa mà không đặt vào oa: mặt chính bằng phẳng, giống oa mà không phải oa; huyệt né sang một bên, lại rơi xuống bãi thấp, kết thành hạ tụ. Có kiềm mà không đặt vào kiềm: trong kiềm dốc đứng, không dung kết được; nên theo mạch bỏ kiềm mà điểm huyệt cái (đặt trên), cũng là ý "đến hoãn nhận gấp". Có nhũ mà không đặt vào nhũ: nhũ giữa thẳng cứng, không nhận huyệt; góc bên nhận khí, tàng phong, cầu môi kẹp chiếu, quỷ và lạc sơn rõ ràng, tục gọi hình chó nằm, là huyệt khí động trong lòng. Có đột mà không đặt vào đột: đột lớn khí vượng không dừng, nên lấy huyệt ở bãi bằng dưới đột để thoát cái khí bạo; hoặc dưới đột lớn lại dừng một đột nhỏ tròn sạch, đặt được.
Giảng: Bốn cách này cùng dạy một điều: thấy huyệt tình chưa phải là xong; phải xem khí ở đó đã dừng chưa. Oa giả bằng phẳng thì huyệt ở bãi thấp bên cạnh. Kiềm dốc thì bỏ kiềm, đặt lên trên theo mạch. Nhũ cứng thì huyệt ở góc bên, như chó nằm cuộn mình, khí động trong lòng. Đột lớn khí còn bạo thì huyệt ở bãi bằng dưới chân, hoặc ở đột nhỏ phía dưới. Đây cũng là nguyên tắc chung của huyệt pháp: huyệt ở chỗ khí dừng, không ở chỗ khí còn chạy.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Theo Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa), bộ huyệt tình là chỗ sách cổ nói rõ nhất rằng huyệt là việc của khí, không phải việc của tên sao. Phong Thuỷ Liên Hoa đặt khí làm gốc: oa, kiềm, nhũ, đột chỉ là bốn dạng mà khí để lại trên mặt đất. Âm thể (oa, kiềm) phải có chút dương (nhũ, đột) bên trong; dương thể (nhũ, đột) phải có tay ôm hoặc nước giới rõ bên ngoài. Âm dương phối nhau thì khí mới dừng.

Điều đáng học thêm là thứ tự xem: sao trước, huyệt tình sau, vựng cuối cùng. Bỏ bước nào cũng dễ sai. Chỉ xem sao thì không biết đặt đâu; chỉ xem huyệt tình thì dễ nhận nhầm đột giả, oa giả; chỉ tìm vựng mà không có long thật thì vựng cũng không có nghĩa. Đây là lý pháp. Còn đứng tại một oa mà nhận ra trong đó "hơi có nhũ" hay không, hay nhận ra một cốt đột mờ trên một sao rộng lớn, là thủ pháp, phải học tại hiện trường.
Hiểu lầm thường gặp về huyệt tình – 常見誤解
Hiểu lầm lớn nhất là thấy chỗ lõm thì gọi là oa, thấy chỗ lồi thì gọi là đột, rồi đặt ngay vào đó. Sách dành gần nửa phần tứ đại huyệt tình để nói về oa giả, kiềm giả, nhũ giả, đột giả và những trường hợp có mà không đặt.

- "Sao hung thì không có huyệt." Có huyệt tình thì năm cát bốn hung đều đặt được; không có huyệt tình thì sao cát cũng vô ích.
- "Oa thì đặt giữa lòng oa." Thân cúi thì trong oa phải có chút nhũ; oa giả bằng phẳng thì huyệt né sang bãi thấp một bên.
- "Đột ở đồng bằng phải có tay ôm như trên núi." Bình dương không sợ gió lay, chỉ cần nước giới rõ và mạch rõ.
- "Gò tròn nào cũng là đột huyệt." La tinh thuỷ khẩu, gò quá hiệp, gò chân núi có hình đột nhưng là đột giả.
- "Nhũ thô cứng thì bỏ cả cuộc." Thiểm nhũ: nhũ giữa làm long hổ, huyệt né sang bên đối với phía long đến.
Tóm lại: Bộ huyệt tình trong quyển mười một Sơn Pháp Toàn Thư dạy xem sinh khí lộ ra ở miệng huyệt mà không hỏi sao: Huyệt Tình Phú của Thái Mục Đường cho các khẩu quyết điểm huyệt như âm giảm dương tràng; tứ đại huyệt tình mô tả oa, kiềm, nhũ, đột với cách chính, cách biến, cúi ngửa và dấu giả; tám dị hình và bốn cách có mà không đặt dạy rằng huyệt ở chỗ khí dừng, không ở chỗ hình rõ nhất.
Bài trước: Địa Lý Đại Thành (32) – Huyệt pháp hai mươi bốn ca của Hoàng Diệu Ứng. Bài sau: Địa Lý Đại Thành (34) – Liêu công vựng pháp, huyệt chứng pháp, khiết huyệt pháp.
Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Sơn Pháp Toàn Thư quyển mười một, gồm lời dẫn bộ huyệt tình của Diệp Cửu Thăng, Huyệt Tình Phú của Thái Mục Đường đời Tống, tứ đại huyệt tình và các dị hình, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập hai. Các đoạn chép: lời dẫn và tứ đại huyệt tình chép đủ; Huyệt Tình Phú chép phần lớn, lược bằng dấu "……" ở những câu chữ khắc không rõ. Chữ dị thể đổi về chính thể. Hình gốc trích từ chính bản khắc. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, phân tầng đại cục, trung cục, tiểu cục.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, lập hướng sau khi đã định long huyệt.
- Kệ sách Tam Hợp phái: các sách Tam Hợp khác trên Kho Sách Quý.
Bài liên quan – 相關文章
- Địa Lý Đại Thành (32): Huyệt pháp hai mươi bốn ca của Hoàng Diệu Ứng
- Địa Lý Đại Thành (31): Ngọc Tủy Kinh bí huyệt danh tủy, huyệt tủy trích huyền, thập xảo
- Địa Lý Đại Thành (30): Quái huyệt biện hoặc ca, phá hoặc ca, Quốc Bảo Kinh
- Địa Lý Đại Thành (24): Cửu tinh huyệt pháp
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc bốn thể oa kiềm nhũ đột và tám dị hình là phần Thư; đứng trước một sườn núi mà phân được oa thật oa giả, nhận ra chút nhũ trong oa hay một cốt đột mờ trên sao rộng, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Huyệt tình là gì? – 穴情
Là dấu sinh khí lộ ra ở miệng huyệt thành oa hay đột, xem mà không cần hỏi sao ngũ tinh hay cửu tinh; Diệp Cửu Thăng gọi nó là then chốt của huyệt pháp.
Tứ đại huyệt tình gồm những gì? – 窩鉗乳突
Gồm oa (mở miệng, lõm), kiềm (mở chân như kìm), nhũ (dài như vú) và đột (tròn như bọt); oa kiềm là âm thể, nhũ đột là dương thể.
Huyệt Tình Phú là của ai? – 蔡牧堂
Của Thái Mục Đường (蔡牧堂) đời Tống; bài phú cho các khẩu quyết như âm nên giảm, dương nên tràng, đặt đầu nhọn chớ động xương, điểm mũi chớ tổn môi.
Vì sao có oa mà không đặt vào oa? – 有窩不塋窩
Vì có oa chỉ giống oa: mặt bằng phẳng mà khí không dừng ở đó; huyệt né sang một bên và rơi xuống bãi thấp, kết thành hạ tụ.
Cốt đột là gì? – 鶻突
Là đột mờ hồ trên một sao rộng lớn, nhìn thô không thấy, xét kỹ mới thấy; sách gọi là thái cực vựng, bóng vành trời, là chứng quý nhất.








