💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Địa Lý Đại Thành (17): Biện Long Ca kèm đồ thuyết – phân cán chi, mười điều biện 辨龍歌

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Địa Lý Đại Thành (17): Biện Long Ca kèm đồ thuyết – phân cán chi, mười điều biện 辨龍歌

Địa Lý Đại Thành
地理大成 · 山法全書 · 龍法 · 辨龍歌并圖說 (十辨 · 圖說 · 諸圖總說)
Tác giả: Diệp Thái 葉泰 (tự Cửu Thăng 九升, người Cổ Vụ 古婺, đời Thanh) soạn ca và đồ thuyết · lời bàn của Nghi Thao thị 儀操氏
Bản gốc: Học Sơn Đường 學山堂 khắc năm Khang Hy 35 (1696), tập một.

Sau khi chú xong Hám Long Kinh và Nghi Long Kinh, Diệp Cửu Thăng tự viết một bài ca để gói lại toàn bộ phép nhận long: Biện Long Ca 辨龍歌 (Bài ca phân biện long), kèm một loạt tranh khắc gỗ có lời thuyết. Ông nói rõ mục đích: hai kinh của Dương Quân Tùng phải biết huyệt rồi mới định được hoa giả, còn bài ca này muốn người đọc "vào mắt là biết hoa giả", nên lời gọn, có chỗ hơi khác kinh, nhưng ý lớn vẫn là phân cán chi theo tinh thần Nghi Long Kinh. Bài này dịch lời ca chính, mười điều biện, các đồ thuyết và lời tổng kết của Địa Lý Đại Thành cho phần này.

Trả lời nhanh: Biện Long Ca dạy xem địa lý trước phải biện long lớn nhỏ, mà biện long thì trước hết phân cán chi. Đại cán đi nghìn trăm dặm, có lúc bỏ hộ vệ, chịu gió nước mà không hại, kết thuận cục; đại chi quay lưng cán, kết nghịch cục; chi trung cán kết hoành cục; sa kết thì huyệt hướng về cán nên hèn. Nhánh giữa thẳng cứng (trung trừu) là sát, huyệt lánh sang tả hữu. Mười điều biện bàn sát khí trong hành độ, ngọn tổ, nước theo long, gió âm gió dương, hoa hình giả huyệt, sắc đất, long lớn nhỏ, chi xa gần cán. Đồ thuyết thêm bốn phép tẩu, thiểm, xuyên, độ và phép xem anh em long.

Thầy Vũ Giới giảng về đoạn này: "Một bài ca hay là một bài ca thuộc được. Biện Long Ca không thêm lý mới, nó xếp lại thứ tự: phân cán chi trước, xem cách cục sau, rồi mới nói tới huyệt. Thứ tự sai thì học bao nhiêu cũng rối."

Vì sao Diệp Cửu Thăng viết Biện Long Ca – 辨龍歌 序意

Lời mở của bài ca là một đoạn nói về chính phương pháp. Diệp Cửu Thăng so sánh cách của kinh với cách của bài ca mình viết.

Một đoạn dãy Tần Lĩnh
Dãy Tần Lĩnh: cán long lớn chia nam bắc; Biện Long Ca dạy xem địa lý trước phải biện long lớn nhỏ, trước hết phân cán chi. Ảnh: Charlie439753, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

……經法必知穴而後定花假,此則入目便知花假也。此訣總以簡捷為主,故有與經微異處;至其大意所在,總以辨別枝幹,則全用疑龍之旨矣。

凡觀地理先辨龍,大小不同龍不同。凡辨龍法先枝幹,枝幹一分龍自辨。大幹中龍南北分,其詳已在撼龍經。大作京都小作省,或為禁地莫求尋。其餘小幹亦大貴,為王為相為公卿。分出大枝亦大結,多有王侯此內存。小枝亦自登科甲,品職高卑格上分。

Dịch: Phép của kinh phải biết huyệt rồi mới định được hoa hay giả; bài quyết này thì vào mắt là biết hoa giả. Quyết này cốt gọn nhanh, nên có chỗ hơi khác kinh; còn ý lớn thì đều để phân biện cán chi, tức là dùng trọn ý của Nghi Long Kinh. Phàm xem địa lý trước hết biện long, lớn nhỏ khác nhau thì long khác nhau. Phàm phép biện long trước hết là cán chi, cán chi đã phân thì long tự rõ. Đại cán, trung long chia nam bắc, chi tiết đã có trong Hám Long Kinh; lớn thì làm kinh đô, nhỏ thì làm tỉnh, hoặc là cấm địa chớ tìm. Các cán nhỏ khác cũng đại quý, làm vương, làm tướng, làm công khanh. Chia ra đại chi cũng kết lớn, nhiều đất vương hầu ở trong đó. Tiểu chi cũng tự đỗ khoa giáp, phẩm chức cao thấp chia theo cách cục.

Giảng: Câu "phép của kinh phải biết huyệt rồi mới định hoa giả" là một nhận xét sư phạm thẳng thắn. Nghi Long Kinh đòi người học xem huyệt, xem án, xem kiếp rồi mới phán; Biện Long Ca muốn rút ngắn đường: nhìn tầm vóc long trước. Long cỡ nào thì kết cỡ ấy, phúc cỡ ấy. Bốn bậc cán và chi được gắn với bốn bậc quan tước, nghe như ví von nhưng thực ra là thang đo sức đất: kinh đô, tỉnh, vương hầu, khoa giáp.

Đại cán đi như đại tướng giữa sa trường – 大幹行度

Đoạn đẹp nhất của bài ca tả cán long. Nó giải thích một hiện tượng làm người học bối rối: vì sao long lớn lại có đoạn trơ trọi, không hộ vệ, chịu gió nước.

Biển mây trên dãy Vũ Di Sơn
Biển mây trên dãy Vũ Di (Phúc Kiến): Biện Long Ca nói trên sống cán long thường có mây khí hiện, nông phu nhìn đó mà đoán mưa nắng. Ảnh: 老过, Wikimedia Commons, CC BY 2.5 cn.

大幹迢迢千百里,龍樓寶殿侵入雲,脊上常有雲氣現,田夫野父占陰晴。大幹行度最奇怪,下殿辭樓入帳蓋,左右重重砂擁隨,好似明堂臨百揆。忽然脫卻護從走,毫無片砂相衛守,或臨大澗或臨江,水劫風吹受重傷。此是幹龍何以故?譬如大將在疆場,……中堅挫銳用單鎗,此是幹龍强勇處,風吹水劫有何妨。有時現出尊貴體,帳幕重重中坐是;有時現出强勇風,孤行獨自走西東。

Dịch: Đại cán xa xăm nghìn trăm dặm, long lâu bảo điện cao chạm mây, trên sống thường có mây khí hiện, nông phu nhìn đó mà đoán mưa nắng. Hành độ của đại cán kỳ lạ nhất: xuống điện, rời lầu, vào trướng cái, tả hữu lớp lớp sa ôm theo, như ngồi minh đường trước trăm quan. Bỗng bỏ hộ tòng mà đi, không một mảnh sa giữ vệ, hoặc sát khe lớn hoặc sát sông, nước kiếp gió thổi chịu tổn thương nặng. Đó là cán long, vì sao? Ví như đại tướng nơi sa trường, giữa trận bẻ nhuệ khí mà dùng một ngọn giáo: đó là chỗ mạnh mẽ của cán long, gió thổi nước kiếp có hề gì. Có lúc hiện thân tôn quý, ngồi giữa lớp lớp màn trướng; có lúc hiện phong cách mạnh mẽ, một mình đi đông đi tây.

Giảng: Người đã học Nghi Long Kinh biết "long phải có hộ vệ". Bài ca bổ sung: cán long có hai bộ mặt. Khi "tôn quý" thì trướng màn lớp lớp; khi "dũng mãnh" thì đi một mình, chịu gió nước. Thấy một đoạn long trơ trọi đừng vội kết luận là long hèn; nếu nó đủ tầm vóc cán long thì đó chỉ là đoạn hành quân. Điều này khác hẳn với chi long: chi long đi trơ trọi chịu gió nước là hỏng.

Đại chi, chi trung cán, chi trung chi – 大枝 枝中幹 枝中枝

Tiếp theo, bài ca chia các bậc dưới cán và nói mỗi bậc kết cục ra sao. Đồ thuyết phía sau tóm lại thành một quy tắc gọn.

Bảng bốn bậc cán chi trong Biện Long Ca: đại cán kết thuận cục, đại chi kết nghịch cục, chi trung cán kết hoành cục, sa kết hướng về cán
Đại cán kết thuận cục, sa thuỷ tả hữu cùng đến cùng thu; đại chi quay lưng lại cán, kết đại nghịch cục, tự thu nước lớn một bên; chi trung cán kết hoành cục, thu nước giới nhỏ hai bên; sa kết thì huyệt phải hướng về cán nên hèn. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

大幹初分為大枝,多顯雄强勢若飛,行度放砂邊多少,必然疏密不整齊。……此龍多作大逆勢,與幹大順相背求。……一枝有格去旺强,此則名為枝中幹。此龍行度必整齊,左右分砂齊護隨,……只有橫水過明堂,此名曰枝中枝。行度結局最多岐,或整或偏難一定,或逆或順逐勢移。

〔圖說〕大幹必結順局,左右砂水齊到齊收。大枝龍必背幹而行,其結局必係大逆,自收彼一邊之大水。枝中幹龍必結橫局,自收其兩邊小界水。……但枝龍則背幹而結,砂不能背幹,其結穴必向幹,所以賤也。

Dịch: Đại cán mới chia ra đại chi, phần nhiều hiện vẻ hùng mạnh như bay, đi mà buông sa bên nhiều bên ít, ắt thưa dày không đều. Long này phần nhiều làm thế đại nghịch, quay lưng lại cái đại thuận của cán. Một chi có cách cục, đi vượng mạnh, gọi là chi trung cán: hành độ ắt đều đặn, sa tả hữu cùng hộ theo, chỉ có nước ngang qua minh đường. Còn chi trung chi thì hành độ kết cục nhiều ngả, đều hay lệch khó định, nghịch hay thuận theo thế mà đổi. Đồ thuyết: đại cán ắt kết thuận cục, sa thuỷ tả hữu cùng đến cùng thu. Đại chi ắt quay lưng cán mà đi, kết cục ắt đại nghịch, tự thu nước lớn một bên. Chi trung cán ắt kết hoành cục, tự thu nước giới nhỏ hai bên. Chi long thì quay lưng cán mà kết; sa không quay lưng cán được, huyệt ắt hướng về cán, cho nên hèn.

Giảng: Đây là phần có thể đem ra thực địa dùng ngay. Đứng ở một cục, hỏi ba câu: cục thuận, nghịch hay hoành? Thu nước lớn hay nước giới nhỏ? Huyệt quay lưng cán hay hướng về cán? Trả lời xong là biết mình đang đứng trên bậc long nào. Đồ thuyết còn nói phép này dùng được theo hai chiều: đi từ thân long xuống mà phân, hoặc đã có huyệt thì từ huyệt ngược lên mà phân.

Cán chi giúp nhau, và nhánh giữa là sát – 幹枝相助 中抽為煞

Bài ca dùng hình ảnh mẹ con để nói quan hệ cán chi, rồi cảnh báo một cái bẫy thường gặp ở đầu long: nhánh chính giữa.

Sơ đồ trung trừu là sát theo Biện Long Ca: nhánh giữa thẳng cứng không hoá, chính khí lánh sang trái hoặc phải để kết huyệt
Long đến đầu, rơi mạch hình chữ thập, long hổ ôm, án triều đủ; nhánh giữa thẳng cứng là cương sát, chính khí lánh sang tả hoặc hữu; tìm huyệt ở hai bên, táng vào nhánh giữa thì hoạ không lâu. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

凡龍必有砂作護,誰知幹行枝亦助,枝之護幹人共知,那識枝行幹亦輔。……枝之助幹因幹尊,幹之助枝母子情。幹龍為母枝為子,母之愛子同人情。……有等龍神行到頭,十字落脈為中抽,左右龍虎皆拘抱,案朝堂局成備周。誰知中抽為罡煞,直硬不化無籌球。此是正氣閃左右,不歸左手是右手,勸君覓穴左右求,若葬中抽禍不久。

Dịch: Phàm long ắt có sa làm hộ, ai biết cán đi thì chi cũng giúp; chi hộ cán thì ai cũng biết, nào biết chi đi thì cán cũng phò. Chi giúp cán vì cán tôn, cán giúp chi là tình mẹ con: cán long là mẹ, chi là con, mẹ thương con như tình người. Có loại long thần đi đến đầu, rơi mạch hình chữ thập làm nhánh giữa, long hổ tả hữu đều ôm, án triều đường cục đủ đầy. Ai biết nhánh giữa là cương sát, thẳng cứng không hoá. Đó là chính khí lánh sang tả hữu, không về tay trái thì về tay phải; khuyên ông tìm huyệt ở tả hữu, nếu táng vào nhánh giữa thì hoạ không lâu.

Giảng: Cái bẫy "trung trừu" rất đáng nhớ vì nó trái với trực giác. Một cục có long hổ hai bên, án triều đủ, nhánh giữa chạy thẳng vào: ai nhìn cũng muốn đặt huyệt ngay trên nhánh giữa. Bài ca nói đúng chỗ ấy là sát, vì nó thẳng cứng, chưa hoá. Khí thật đã lánh sang một bên. Đây là cùng một lý với "huyệt quái" ở Nghi Long Kinh: chỗ đẹp nhất trên hình chưa chắc là chỗ có khí.

Long, sa và diệu tinh dễ lẫn – 辨龍辨曜

Phân cán chi đã khó, bài ca còn nói thêm một tầng khó hơn: sa lớn và diệu tinh (曜, núi phụ có hình sao) nhìn rất giống long.

Cột đá sa thạch ở Trương Gia Giới
Cột đá Trương Gia Giới: núi nhọn thẳng như dao của mộc, hoả diệu; Biện Long Ca nói nhận diệu tinh còn khó hơn nhận long. Ảnh: ICOLEF / visualtravelguide.com, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

木火兩曜直如刀,庸師觀此咸識得;土金兩曜成方圓,疑是龍神到此間。更有水曜長而曲,恍似飛龍下九天。人人道此龍活動,到頭無穴空虛間。世人但知作穴難,辨龍辨曜更多端:十年尋龍廿年穴,識曜還須四十年。……幹龍順逆多轉折,枝龍直去少之玄。……大龍必與大水迎,大水趨處大龍尋;若是小龍惟小水,以水求龍龍自明。

Dịch: Mộc diệu, hoả diệu thẳng như dao, thầy tầm thường nhìn cũng biết; thổ diệu, kim diệu thành vuông tròn, ngỡ là long thần đến chỗ này. Lại có thuỷ diệu dài mà cong, giống như rồng bay xuống chín tầng trời. Ai cũng nói long này sống động, đến đầu không huyệt, trống rỗng. Người đời chỉ biết làm huyệt khó, biện long biện diệu còn nhiều mối hơn: mười năm tìm long, hai mươi năm tìm huyệt, nhận diệu còn phải bốn mươi năm. Cán long thuận nghịch nhiều chuyển gấp, chi long đi thẳng ít uốn chữ chi huyền. Đại long ắt có nước lớn đón, chỗ nước lớn chạy về thì tìm đại long; nếu là tiểu long chỉ có nước nhỏ, lấy nước mà tìm long thì long tự rõ.

Giảng: Câu "mười năm tìm long, hai mươi năm tìm huyệt, bốn mươi năm nhận diệu" là lời phóng đại có chủ ý để nói độ khó. Mẹo mà bài ca đưa ra lại rất đơn giản: nhìn nước. Long lớn đi cùng nước lớn, long nhỏ đi cùng nước nhỏ. Diệu tinh dù hình đẹp như rồng bay cũng không có nước riêng của nó đi theo, nên "đến đầu không huyệt".

Biện thứ nhất, thứ hai: sát khí trong hành độ và ngọn tổ – 一辨 二辨

Sau phần ca chính là mười điều biện, mỗi điều mở bằng một câu hỏi "ngày trước tôi từng thấy…" rồi tự giải.

Tranh khắc gỗ đồ tẩu, thiểm, xuyên, độ của long
Đồ tẩu thiểm xuyên độ (走閃串渡圖), tranh khắc gỗ trong Địa Lý Đại Thành bản 1696: long đi (tẩu), lánh (thiểm), qua hiệp (giáp), xuyên ruộng rồi kết huyệt.

一辨龍煞行度:問昔登山看大地,砂圍水遶真奇異,乃從穴後步後龍,後龍平軟無正峯,……何以有龍卻無穴?何以有穴龍反劣?……行龍之法無異理,去煞留生而已矣。剛急頑直是由煞,煞去閃來即生氣。……煞直冲去為護砂,閃來生氣則成穴。

〔圖說〕蓋龍有走閃串渡四法,惟閃串二法方能脫得殺氣,前去必結好穴。串者,龍伏而串田也;閃者,龍正直行,卻從傍偷落脈去也。……蓋龍之起祖處,多是粗雄帶殺之山,故龍身亦帶得殺氣來,必要串閃,方能脫盡。

Dịch: Biện thứ nhất, sát khí trong hành độ: ngày trước lên núi xem đất lớn, sa vây nước quanh thật lạ, bèn từ sau huyệt đi ngược lên long, long sau mềm thấp không có ngọn chính. Vì sao có long mà không huyệt, vì sao có huyệt mà long lại kém? Phép hành long không có lý gì khác, chỉ là bỏ sát giữ sinh. Cứng gấp, trơ thẳng là do sát; sát đi, lánh lại thì là sinh khí. Sát thẳng xông đi thành sa hộ, sinh khí lánh lại thì thành huyệt. Đồ thuyết: long có bốn phép tẩu, thiểm, xuyên, độ; chỉ thiểm và xuyên mới thoát được sát khí, phía trước ắt kết huyệt tốt. Xuyên là long phục xuống xuyên qua ruộng; thiểm là long đi thẳng nhưng từ bên cạnh lén rơi mạch đi. Chỗ long khởi tổ phần nhiều là núi thô hùng mang sát, nên thân long cũng mang sát theo, phải xuyên, thiểm mới thoát hết.

Giảng: Biện thứ nhất giải một nghịch lý: long phía sau huyệt tốt thường mềm thấp, còn long hùng tráng đi thẳng tới cùng thì "nước chạy sa bay, không thu gì cả". Lý do: cái hùng tráng là sát; sát phải được bỏ lại dọc đường, chỗ kết là chỗ long đã "lánh" (thiểm) khỏi đường thẳng của sát. Biện thứ hai đặt lại câu hỏi người học hay vấp: Hám Long Kinh nói long nổi ngọn lớn, Nghi Long Kinh lại nói "trên chính long không mọc ngọn", vậy tin bên nào. Lời chú Nghi Long Kinh ở bài (15) đã giải: cán long nổi ngọn ở chỗ chia nhánh hộ vệ, giữa các chỗ ấy thì đi bằng thẳng.

Biện về nước theo long, và gió âm gió dương – 水隨龍 五辨龍穴受風

Hai điều biện tiếp theo bàn nước và gió, hai thứ mà sách nhập môn hay nói cứng nhắc.

Hẻm núi Tam Hiệp trên sông Trường Giang
Tam Hiệp sông Trường Giang: cán long có lúc bỏ hộ vệ, sát mép sông lớn chịu nước kiếp gió thổi; long dài thì nước theo cũng dài. Ảnh: Jan Kranendonk, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

一龍自有一水隨,共祖共宗緊相依。大龍長遠水亦遠,小龍止有小水歸。……富貴原來只問龍,龍長自有水相從。……切莫亂貪人峽水,受他割劫反貧窮。

五辨龍穴受風:經言氣乘風則散,詎如此言多不驗。……陽風吹蕩不為忌,江海之濱諸大穴,長風蕩穴何曾避?……陽風最能舒煞氣,龍不通風則太鬱。……看風第一辨陰陽,陰則為凶陽不妨。若是陰風亦有辨,大幹受風石骨現,石骨雖現不脆碎,若是受風必崩陷。

Dịch: Một long tự có một dòng nước theo, cùng tổ cùng tông bám sát nhau. Long lớn dài xa thì nước cũng xa, long nhỏ chỉ có nước nhỏ về. Phú quý vốn chỉ hỏi long, long dài tự có nước theo. Chớ tham nước hẻm của người khác, bị nó cắt kiếp lại thành nghèo. Biện thứ năm, long huyệt chịu gió: kinh nói khí gặp gió thì tan, nào ngờ lời ấy nhiều khi không nghiệm. Gió dương thổi lộng không phải kiêng: các huyệt lớn bên bờ sông biển, gió dài lộng huyệt có tránh bao giờ? Gió dương rất giỏi làm tan sát khí; long không thông gió thì quá uất. Xem gió trước hết phân âm dương: âm thì hung, dương không sao. Gió âm cũng phải phân: đại cán chịu gió thì đá xương lộ mà không giòn vỡ; nếu chịu gió hại thì ắt sụt lở.

Sơ đồ gió âm và gió dương theo Biện Long Ca: gió dương trống trải không cần kiêng, gió âm bắn qua chỗ khuyết là hại
Gió dương từ chỗ trống trải mênh mông như bờ sông biển làm tan sát khí, không phải kiêng; gió âm bắn thẳng gấp qua chỗ khuyết một bên mới làm tan sinh khí, là điều đáng sợ. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

Giảng: Biện về gió là một trong những đoạn sắc nhất của bài ca. Câu "khí gặp gió thì tan" của Táng Thư bị nhiều người hiểu thành "chỗ nào có gió là xấu". Diệp Cửu Thăng tách hai thứ gió: gió dương từ khoảng trống mênh mông (bờ sông, bờ biển, hẻm dài thông thoáng) làm tan sát khí, có lợi; gió âm bắn thẳng gấp qua một chỗ khuyết, chỗ ao lõm giữa hai núi, mới làm tan sinh khí. Ông còn cho một dấu hiệu thực địa: long chịu gió mà đá xương lộ nhưng chắc là long mạnh; đất sụt lở mới là dấu bị gió hại.

Vách đá ở núi Vũ Di bên dòng nước
Vách đá núi Vũ Di: Biện Long Ca nói đại cán chịu gió thì đá xương lộ ra mà không vỡ vụn; chịu gió hại thì sụt lở. Ảnh: Windmemories, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Biện hoa hình giả huyệt và sắc đất – 六辨花形假穴 七辨土色美惡

Hai điều biện này nối lại với hạ thiên Nghi Long Kinh: hư hoa và giả huyệt, rồi một câu hỏi thực tế là có cần đào đất xem màu không.

Đất đỏ trên sườn núi
Đất đỏ trên sườn núi: Biện Long Ca ưa đất hồng nhuận tươi, kỵ đất thâm đen không sinh khí, kỵ đất tơi rời và đá giòn. Ảnh: David Burdick / NOAA, Wikimedia Commons, Public domain.

龍虎堂案是為形,形局如真氣不真。此局之中作穴處,必然剛急少和平,側看宛如鎗直下,必無圓暈涌天心。……有局無穴謂之花,有穴無形假可嗟。……大抵花形與假穴,總是龍神之出煞。……假穴是砂包死氣,花形是砂包煞氣。

七辨土色美惡:……土色不必掘開看,但向扦穴穴場觀。虛浮砂礫總不吉,膩潤不澤上吉言。色忌慘黑無生氣,最喜紅潤美鮮妍。土穴大忌是鬆散,石穴大忌脆不堅,入目便知生死氣,何用開土與鑿石?

Dịch: Long hổ, đường, án là hình; hình cục như thật mà khí không thật. Chỗ làm huyệt trong cục ấy ắt cứng gấp, ít hoà bình; nhìn nghiêng như ngọn giáo cắm thẳng xuống, ắt không có vầng tròn nổi giữa thiên tâm. Có cục không huyệt gọi là hoa, có huyệt không hình là giả, đáng than. Đại để hoa hình và giả huyệt đều là chỗ long thần xuất sát. Giả huyệt là sa bọc tử khí, hoa hình là sa bọc sát khí. Biện thứ bảy, sắc đất tốt xấu: sắc đất không cần đào ra xem, cứ nhìn ở chỗ huyệt trường sẽ cắm. Hư xốp, cát sỏi đều không tốt; mịn nhuận mà không ướt át là tốt nhất. Sắc kỵ thâm đen không sinh khí, ưa nhất hồng nhuận tươi đẹp. Huyệt đất kỵ nhất tơi rời, huyệt đá kỵ nhất giòn không chắc. Vào mắt là biết khí sống chết, cần gì đào đất đục đá?

Giảng: Định nghĩa "có cục không huyệt là hoa, có huyệt không hình là giả" gọn hơn bất cứ cách nói nào trong các kinh. Và cả hai đều quy về một gốc: chỗ long xuất sát. Biện về sắc đất cũng giữ đúng tinh thần "vào mắt là biết" của bài ca: không cần đào trước, nhìn bề mặt huyệt trường đã đọc được đất sống hay chết.

Biện long lớn nhỏ, chi xa gần cán – 八辨諸龍大小 十辨枝龍親疏

Ba điều biện cuối quay về chủ đề chính là cán chi, nhưng xét ở những trường hợp khó: nhiều long cùng đi, chi gần cán hay xa cán.

Sơ đồ anh em long cùng đi và nhiều nhánh chung tổ theo đồ thuyết Biện Long Ca: hai long quay lưng nhau, mỗi long thu nước một bên
Anh em long sức ngang nhau, đi quay lưng nhau, một thu nước giới trái, một thu nước giới phải, người xuất ra ắt khác nhau; nhiều nhánh chung tổ thì không chấp nhánh giữa là tôn, chỉ lấy nhánh chiếm đất rộng lớn làm đẹp. Vẽ lại theo Địa Lý Đại Thành – Phong Thuỷ Liên Hoa

八辨諸龍大小:……大凡分龍如分國,大小皆從分地得,分得廣大為秦晉,分得小弱為滕薛。行龍佔得地方多,此為大龍必不訛。……

……枝龍以遠幹為妙,發號施令任我了。若是近幹為小枝,必竟憚幹不敢施,砂水收斂形局促。

十辨枝龍親疏:……幹將到頭分小枝,此枝與幹貼身隨,譬之王家之庶子,終與卿士不同捋。蓋幹愈行則愈淸,愈淸愈貴氣不羣,到頭寸寸皆金玉,砂中有穴也崇尊。……辨枝先將大小分,再辨親疏理更精。

Dịch: Biện thứ tám, long lớn nhỏ: phàm chia long như chia nước, lớn nhỏ đều theo đất được chia; chia được rộng lớn là Tần, Tấn, chia được nhỏ yếu là Đằng, Tiết. Long đi chiếm được nhiều đất là đại long, chắc không sai. Biện thứ chín: chi long lấy xa cán làm đẹp, ra hiệu lệnh tuỳ ý mình; nếu là chi nhỏ gần cán thì rốt cuộc sợ cán không dám thi thố, sa thuỷ thu co, hình cục chật hẹp. Biện thứ mười, chi long thân hay sơ: cán sắp đến đầu chia ra chi nhỏ, chi này đi sát thân cán, ví như con thứ nhà vua, rốt cuộc khác với khanh sĩ. Vì cán càng đi càng trong, càng trong càng quý, khí không như đám đông; đến đầu tấc nào cũng là vàng ngọc, trong sa có huyệt cũng tôn quý. Biện chi trước phân lớn nhỏ, sau biện thân sơ thì lý càng tinh.

Giảng: Biện thứ chín và thứ mười thoạt nghe như mâu thuẫn: một bên nói chi xa cán mới đẹp, một bên nói chi nhỏ sát đầu cán lại đại quý. Thật ra là hai chuyện khác nhau. Chi nhỏ mọc ra giữa đường đi của cán thì bị cán lấn át; còn chi nhỏ mọc ra ở chỗ cán sắp kết thì hưởng phần khí đã "trong" nhất của cán, như con thứ nhà vua. Vì thế bài ca kết: phân lớn nhỏ trước, rồi phân thân sơ.

Đồ thuyết: tổng đồ cán chi, anh em long và lời tổng kết – 辨龍歌圖說

Phần cuối là các tranh khắc gỗ kèm lời thuyết: tổng đồ cán, chi, sa kết; đồ tẩu thiểm xuyên độ; đồ nhiều nhánh phân mạnh yếu; đồ anh em long; rồi lời tổng kết các đồ.

Tranh khắc gỗ tổng đồ cán chi trong Biện Long Ca
Tổng đồ cán, đại chi, tiểu chi, sa kết (幹枝大枝小枝砂結總圖), tranh khắc gỗ trong Biện Long Ca của Địa Lý Đại Thành bản 1696: cán long đi giữa, các chi kết huyệt quanh.

〔眾枝分強弱圖說〕眾枝共祖而出,而大小美惡不同。……如三枝並出而中枝強,則兩邊兩枝漸漸縮住前面地方,盡為中枝所佔;若兩邊之枝強,則中枝漸漸縮住前面地方,盡為邊枝所得。世人不識,執着中行為尊,所以不識地也。

〔兄弟龍圖說〕……其力量相等,其行度必相背而行,一投左收左界水,一投右收右界水。……二龍並出,其出人決不同:一貴則一富,一文則一武,一忠則一佞。

〔諸圖總說〕山川變態非圖能傳,然枝幹龍砂之結作,其性情亦有定式可捉者。……儀操氏曰:龍法以辨幹枝為第一務。……然不精穴法,則縱得龍亦無益;徒知穴法不精龍法,則認小為大,認從為主,亦紊亂而不辨矣。龍穴二法為地理根本,不容有一不精熟者。

Dịch: Đồ nhiều nhánh phân mạnh yếu: nhiều nhánh chung tổ mà ra, lớn nhỏ tốt xấu khác nhau. Như ba nhánh cùng ra mà nhánh giữa mạnh thì hai nhánh bên dần co lại, đất phía trước đều về nhánh giữa; nếu hai nhánh bên mạnh thì nhánh giữa dần co lại, đất phía trước về nhánh bên. Người đời không biết, chấp nhánh giữa là tôn, nên không biết đất. Đồ anh em long: sức ngang nhau, hành độ ắt quay lưng nhau, một nghiêng trái thu nước giới trái, một nghiêng phải thu nước giới phải. Hai long cùng ra, người xuất ra ắt khác: một quý thì một phú, một văn thì một võ, một trung thì một nịnh. Tổng thuyết: biến thái núi sông không tranh nào truyền hết, nhưng tính tình của cán chi, long sa khi kết tác cũng có khuôn mẫu nắm được. Nghi Thao thị nói: long pháp lấy phân cán chi làm việc đầu tiên. Nhưng không tinh huyệt pháp thì dù được long cũng vô ích; chỉ biết huyệt pháp mà không tinh long pháp thì nhận nhỏ làm lớn, nhận tòng làm chủ, cũng rối loạn không phân được. Long pháp và huyệt pháp là gốc của địa lý, không được có một thứ không tinh thuộc.

Giảng: Lời thuyết về anh em long có dẫn ví dụ cụ thể từ sử sách về những ngôi đất cùng chia một long mà con cháu một bên trung, một bên nịnh, một bên văn, một bên võ; đây là cách Diệp Cửu Thăng nói rằng sức đất ngang nhau không có nghĩa là phúc giống nhau. Lời tổng kết của Nghi Thao thị đặt long pháp và huyệt pháp ngang hàng, cũng là cầu nối sang các quyển sau của Địa Lý Đại Thành, nơi trọng tâm chuyển dần từ long sang cách cục và huyệt.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Biện Long Ca có giá trị ở chỗ nó biến hai bộ kinh dài thành một quy trình. Bước một: đo tầm vóc long (cán hay chi, chi bậc nào). Bước hai: đối chiếu dạng cục với bậc long (thuận, nghịch, hoành; thu nước lớn hay nhỏ; hướng về cán hay quay lưng cán). Bước ba: loại bỏ những chỗ dễ nhầm (trung trừu, diệu tinh, hoa hình giả huyệt). Bước bốn mới đến những yếu tố môi trường như nước, gió, sắc đất, và ở đây bài ca dạy xem có phân biệt chứ không áp một quy tắc cứng.

Phong Thuỷ Liên Hoa giữ cùng thứ tự ấy: Long, Huyệt, Sa, Thuỷ. Hai bài học đáng mang theo nhất từ bài ca là "lấy nước mà tìm long" (long lớn đi cùng nước lớn) và cách phân gió âm gió dương. Cả hai đều là những phép thử xem được bằng mắt ở thực địa, đúng tinh thần "vào mắt là biết" mà Diệp Cửu Thăng muốn. Phần lý pháp chia sẻ ở đây; còn đứng giữa một vùng nhiều long mà chỉ ra long nào là cán, chi nào là chi trung cán, chỗ nào là trung trừu, thì thuộc phần thủ pháp phải học trực tiếp.

Tóm lại – 總結: Biện Long Ca dạy biện long trước hết phân cán chi: đại cán đi như đại tướng, kết thuận cục; đại chi quay lưng cán, kết nghịch cục; chi trung cán kết hoành cục; sa kết hướng về cán nên hèn. Nhánh giữa thẳng cứng là sát, huyệt lánh sang tả hữu. Diệu tinh giống long nhưng không có nước theo; lấy nước mà tìm long. Mười điều biện bàn bỏ sát giữ sinh, nước theo long, gió âm gió dương, hoa hình giả huyệt, sắc đất, long lớn nhỏ, chi thân sơ. Đồ thuyết thêm bốn phép tẩu, thiểm, xuyên, độ, phép nhiều nhánh và anh em long; tổng kết: long pháp và huyệt pháp đều là gốc.

Bài trước: Địa Lý Đại Thành (16) – Nghi Long Kinh chú (2): hạ thiên, nghi long thập vấn 疑龍經註.

Bài sau: Địa Lý Đại Thành (18) – Ngọc Tủy Kinh – long cách, năm sao xuyên biến 玉髓經.

Nguồn: Địa Lý Đại Thành (地理大成), Diệp Cửu Thăng tập chú, bản khắc Học Sơn Đường năm Khang Hy Bính Tý (1696), tập một, Sơn Pháp Toàn Thư, long pháp: Biện Long Ca và Biện Long Ca đồ thuyết (Diệp Cửu Thăng soạn), gồm lời ca chính, mười điều biện, các đồ thuyết (tổng đồ cán chi sa kết, tẩu thiểm xuyên độ, nhiều nhánh phân mạnh yếu, anh em long) và Chư đồ tổng thuyết kèm lời Nghi Thao thị. Đoạn văn Hán trích có lược bớt, chỗ lược đánh dấu "……". Sách thuộc công cộng; chữ dị thể đổi về chính thể. Hai tranh khắc gỗ lấy từ chính bản sách; các hình còn lại là sơ đồ vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc bốn bậc cán chi, mười điều biện và các đồ thuyết là phần Thư; đứng ở một vùng núi mà chỉ ra được cán, chi, trung trừu, diệu tinh, phân được gió âm gió dương là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Biện Long Ca là gì? – 辨龍歌

Là bài ca do Diệp Cửu Thăng soạn, kèm mười điều biện và các tranh khắc gỗ có lời thuyết, gói phép nhận long của Hám Long Kinh và Nghi Long Kinh thành lời vần gọn, cốt để "vào mắt là biết hoa giả".

Cán long và chi long kết cục khác nhau thế nào? – 幹枝結局

Đại cán kết thuận cục, sa thuỷ tả hữu cùng thu; đại chi quay lưng cán, kết đại nghịch cục thu nước lớn một bên; chi trung cán kết hoành cục thu nước giới nhỏ hai bên; sa kết thì huyệt hướng về cán nên hèn.

Trung trừu là gì, vì sao không nên táng? – 中抽

Là nhánh giữa rơi mạch hình chữ thập ở đầu long. Bài ca nói nhánh ấy thẳng cứng không hoá, là cương sát; chính khí đã lánh sang trái hoặc phải, táng vào nhánh giữa thì hoạ không lâu.

Gió âm và gió dương khác nhau ra sao? – 陰風陽風

Gió dương từ chỗ trống trải mênh mông như bờ sông biển, làm tan sát khí, không cần kiêng. Gió âm bắn thẳng gấp qua chỗ khuyết, chỗ ao lõm giữa núi, làm tan sinh khí, mới là hại.

Hoa hình và giả huyệt phân biệt thế nào? – 花形假穴

Có cục mà không huyệt gọi là hoa; có huyệt mà không hình là giả. Giả huyệt là sa bọc tử khí, hoa hình là sa bọc sát khí; cả hai đều là chỗ long thần xuất sát.

Có cần đào đất xem sắc không? – 土色

Theo biện thứ bảy thì không cần: nhìn ở huyệt trường là biết. Đất hư xốp, cát sỏi là không tốt; mịn nhuận không ướt, hồng nhuận tươi là tốt; kỵ đen thẫm, kỵ đất tơi rời, kỵ đá giòn.

Bốn phép tẩu, thiểm, xuyên, độ là gì? – 走閃串渡

Là bốn cách long đi. Tẩu và độ (qua hiệp, có hai bên kèm) là hành độ thường; xuyên là long phục xuống xuyên qua ruộng, thiểm là long đi thẳng mà lén rơi mạch bên cạnh. Chỉ xuyên và thiểm mới thoát hết sát khí, phía trước ắt kết huyệt tốt.

Từ khoá: biện long ca · 辨龍歌 · địa lý đại thành · 地理大成 · diệp cửu thăng · cán long · chi long · trung trừu · gió âm gió dương · hoa hình giả huyệt · tẩu thiểm xuyên độ · phong thủy long mạch

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…