Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜指要 卷四 · 儒學 · 學宮放水)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Môn 荊門), đời Thanh
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Học cung (學宮), hay nho học (儒學), là trường công của tỉnh, phủ, châu, huyện thời Minh, Thanh, đồng thời là văn miếu thờ Khổng Tử: có đại thành điện, đại thành môn, bán trì, linh tinh môn, minh luân đường. Người Việt quen với kiểu công trình này qua Văn Miếu Hà Nội và các văn miếu hàng tỉnh. Trạch Phổ Chỉ Yếu quyển 4 trong Dương Trạch Đại Thành dành một mục cho học cung: một đoạn tổng luận về thế đất sinh khoa bảng, bốn bộ số đo cho học cung tỉnh, phủ, châu, huyện, và một bài luận dài về cách tháo nước trong học cung. Bài này dịch song ngữ cả mục.
Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Đại Thành, học cung tốt khi núi đẹp nước đẹp chầu về phương Đinh, Tân, có đỉnh nhọn ở phương tú khí, hai tay long hổ cân nhau và có văn tinh phía trước; tay trái quá mạnh mà tay phải quá thấp thì "mười khoa khó đậu một". Tường bình phong sơn đỏ thì học trò hay ốm, nên sơn trắng. Phủ học rộng 57 bước (Thành), đại thành môn ở 47 bước, linh tinh môn ở 89 bước (Định, Kim Quỹ) tính từ giọt gianh chính điện. Huyện học dài 51 bước, rộng 26 bước, đại thành môn 14 bước (Trừ), bình phong 41 bước (Định). Nước trong học cung không tháo thẳng giữa trục mà đi qua cửa nhỏ bên sườn: hướng Ngọ, Bính tháo phải; hướng Đinh, Tốn tháo trái.
Thầy Vũ Giới giảng: "Văn miếu là nơi người xưa đặt cả hy vọng khoa cử của một vùng, nên từng bước, từng đường nước đều tính. Đọc mục này mới thấy sách tự ghi một bước là bốn xích năm thốn theo thước Đông quan, đúng như cách ta vẫn đếm ở các bài trước. Lại thấy nước không được chảy thẳng giữa sân điện, phải vòng qua sườn; khí văn cần tụ, không được trôi tuột ra cổng."
Thế đất sinh khoa bảng – 儒學總論
Nguyên văn – 原文
秀山秀水朝丁辛,並官國方砂高水拱,吉。秀方有尖峯,常應魁元開甲,濟濟翰林。上手下手雄,前面文星起,歷科不脫。若左太過而右太低,十科難望一取。黌門丹塗休飾紅,壁左……雄昂,學官大遂;若……起,秀士大利,但武科盛於文科。私衙住方須避黃泉煞方。門路上手若高,官陞却易;倘下手高而上手空,官聲不美,或有銅臭之名,難免軍徒之罪。面前青草,愁怨煩惱;破碎坑陷,貧病污玷;虎口張牙露齒,官吏均罹流徙。屏墻朱紅,秀士勞病吐血,宜白色。
Dịch: Núi đẹp nước đẹp chầu về Đinh, Tân, lại phương Quan, phương Quốc có sa cao, nước ôm, thì tốt. Phương tú khí có đỉnh núi nhọn thì thường ứng đỗ đầu, mở khoa, hàn lâm đông đúc. Tay trên tay dưới đều hùng, phía trước có văn tinh nổi lên, thì khoa nào cũng có người đỗ. Nếu bên trái quá mạnh mà bên phải quá thấp, mười khoa khó mong đỗ một. Cửa hoàng môn (cửa trường) sơn son đừng tô đỏ; tường bên trái …… cao hùng thì quan học rất thuận; nếu …… nổi lên thì học trò rất lợi, nhưng khoa võ thịnh hơn khoa văn. Chỗ ở riêng của quan học phải tránh phương Hoàng Tuyền sát. Đường vào cửa nếu tay trên cao thì thăng quan dễ; nếu tay dưới cao mà tay trên trống, thì tiếng quan không đẹp, hoặc mang tiếng hám tiền, khó tránh tội đi đày. Trước mặt cỏ xanh um thì sầu oán phiền não; vỡ vụn, hố trũng thì nghèo bệnh, ô danh; miệng hổ nhe nanh lộ răng thì quan lại đều bị lưu đày. Tường bình phong sơn đỏ thì học trò lao bệnh thổ huyết, nên dùng màu trắng.
Giảng: Đoạn tổng luận học cung đối xứng với tổng luận nha võ ở bài 34: nha võ cần sát được chế, học cung cần tú khí. Phương Đinh, Tân là hai phương âm can thuộc Hoả và Kim, trong phép Tam Hợp thường gắn với văn chương; "phương Quan, phương Quốc" là phương của sao quan lộc tính theo toạ hướng, cách hiểu của người biên soạn. Điều đáng chú ý nhất là lời dặn về màu sắc: cửa trường sơn son nhưng không tô đỏ chói, tường bình phong không sơn đỏ mà sơn trắng, vì đỏ là hoả quá vượng làm học trò lao lực, thổ huyết. Đây là một trong số ít chỗ sách cổ nói thẳng về màu sơn công trình. Câu "khoa võ thịnh hơn khoa văn" cho thấy sách phân biệt hình thế sinh văn với hình thế sinh võ ngay trong cùng một trường.

Học cung tỉnh – 省學基式
Nguyên văn – 原文
正殿台基橫寬九丈三尺八寸,直深五丈零八寸,高三尺,前簷堦除五尺八寸(或四尺),後簷堦三尺二寸(或三尺),左右山頭簷堦各五尺,因山墻包柱,外占地各二尺,外止各餘出三尺堦,通台三尺高,周圍石版……,上面舖蓋平……。月台橫寬五丈二尺八寸,直長二丈一尺八寸,通台二尺五寸高。山墻直深四丈二尺八寸,前後簷墻橫寬八丈七尺八寸(山頭各三尺堦在外)。一棟五間架,前後簷柱二丈四尺八寸高(……在外),山尖一丈七尺,高合四丈一尺八寸高。中柱成評數:大柱五十四(中柱六尺),大樑十,托柱二十四。省學合此,多名儒。
Dịch: Nền chính điện ngang rộng chín trượng ba xích tám thốn, sâu năm trượng lẻ tám thốn, cao ba xích; thềm hiên trước năm xích tám thốn (hoặc bốn xích), thềm hiên sau ba xích hai thốn (hoặc ba xích), thềm hiên ở hai đầu hồi mỗi bên năm xích; vì tường hồi bọc cột nên phía ngoài chiếm đất mỗi bên hai xích, ngoài nữa mỗi bên còn dư ba xích thềm; cả nền cao ba xích, chung quanh lát đá tấm ……, mặt trên lát phẳng ……. Nguyệt đài ngang rộng năm trượng hai xích tám thốn, dọc hai trượng một xích tám thốn, cả đài cao hai xích năm thốn. Tường hồi sâu bốn trượng hai xích tám thốn, tường hiên trước sau ngang rộng tám trượng bảy xích tám thốn (thềm ba xích ở mỗi đầu hồi tính ngoài). Một toà năm gian, cột hiên trước sau cao hai trượng bốn xích tám thốn (…… tính ngoài), đỉnh mái một trượng bảy xích, cộng cao bốn trượng một xích tám thốn. Số cột kèo: cột lớn năm mươi tư (cột giữa sáu xích), xà lớn mười, cột đỡ hai mươi tư. Học cung tỉnh làm đúng thế này thì sinh nhiều danh nho.
Giảng: Học cung tỉnh chỉ ghi số đo chính điện, không ghi bước cửa. Chính điện năm gian, ngang 93,8 xích, khoảng 30 m, cao 41,8 xích, khoảng 13,4 m theo cách quy đổi của bài: đây là công trình cao nhất trong cả quyển 4, cao hơn cả đại đường đài đề trấn (36,8 xích). Sách đưa ra cả hai phương án cho thềm trước (5,8 hoặc 4 xích) và thềm sau (3,2 hoặc 3 xích), cho thấy đây là "chuẩn có biên độ", không phải một con số cứng. Câu cuối kê số cột kèo (54 cột lớn, 10 xà, 24 cột đỡ) là chi tiết của người thợ cả, hiếm thấy trong sách phong thuỷ.

Học cung phủ – 郡學基式
Nguyên văn – 原文
府學地基通寬二十五丈六尺五寸(成,五十七步,吉),通長七十八丈五寸(除,一百七十四步),左右黌墻相距十八丈四尺五寸寬,外垣各寬三丈六尺(包脚在內)。正殿台基橫寬九丈三尺(外兩山脚占地尺五厚),直長五丈零八寸,高二尺八。月台橫寬四丈九尺五寸,直長二丈二尺五寸,高二尺一寸。殿內橫寬九丈……,直深四丈九尺五寸,簷柱二丈二尺高,山尖一丈六尺,高合三丈八尺高。左右樓各橫寬三丈六尺(山外巷一丈寬)。後明倫堂內深二丈七尺,寬同正殿。前大成門廳二丈二尺五寸深。殿前滴水直印至大成門限二十一丈一尺五寸;長大成門前直印十八丈九尺,安櫺星門限,是殿前滴水至此四十丈零五寸,合金櫃,八十九步。
Dịch: Nền phủ học rộng suốt hai mươi lăm trượng sáu xích năm thốn (trực Thành, năm mươi bảy bước, tốt), dài suốt bảy mươi tám trượng lẻ năm thốn (trực Trừ, một trăm bảy mươi tư bước); hai tường hoàng môn bên trái phải cách nhau mười tám trượng bốn xích năm thốn, tường ngoài mỗi bên rộng ba trượng sáu xích (đã gồm chân tường). Nền chính điện ngang rộng chín trượng ba xích (chân tường hồi hai bên phía ngoài chiếm đất dày một xích năm), dọc năm trượng lẻ tám thốn, cao hai xích tám. Nguyệt đài ngang rộng bốn trượng chín xích năm thốn, dọc hai trượng hai xích năm thốn, cao hai xích một thốn. Trong điện ngang rộng chín trượng ……, sâu bốn trượng chín xích năm thốn, cột hiên cao hai trượng hai xích, đỉnh một trượng sáu xích, cộng cao ba trượng tám xích. Lầu hai bên mỗi lầu ngang rộng ba trượng sáu xích (ngõ ngoài tường hồi rộng một trượng). Minh luân đường phía sau sâu trong hai trượng bảy xích, rộng bằng chính điện. Sảnh đại thành môn phía trước sâu hai trượng hai xích năm thốn. Từ giọt gianh trước điện thẳng ra tới ngưỡng đại thành môn hai mươi mốt trượng một xích năm thốn; từ trước đại thành môn thẳng ra mười tám trượng chín xích thì đặt ngưỡng linh tinh môn; như vậy từ giọt gianh trước điện tới đây bốn mươi trượng lẻ năm thốn, hợp Kim Quỹ, tám mươi chín bước.
Giảng: Phủ học là bậc có đủ số đo khu đất: rộng 256,5 xích = 57 bước, trực Thành; dài khoảng 780 xích, khoảng 250 m. Sách ghi chiều dài là trực Trừ, 174 bước; tính lại 780,5 chia 4,5 được khoảng 173,4, và bước trực Trừ gần nhất là 170 hoặc 182, nên chữ khắc ở đây có chỗ nghi, cách hiểu của người biên soạn. Trục chính kiểm được rõ: 211,5 xích = 47 bước (Khai) tới đại thành môn; thêm 189 xích = 42 bước nữa tới linh tinh môn; tổng 400,5 xích = 89 bước, trực Định, Kim Quỹ, đúng như sách ghi. Cũng như nha môn ở bài 32 đến 34, học cung đo từ giọt gianh chính điện ra, vì chính điện thờ Khổng Tử là "huyệt" của cả học cung.

Học cung châu – 州學基式
Nguyên văn – 原文
州學殿基橫寬八丈一尺,直深五丈六尺,高三尺八寸,內深四丈九尺五寸,橫寬八丈一尺,簷柱高二丈二尺八寸,山尖一丈六尺,合三丈八尺八寸高。月台橫寬三丈六尺,直長二丈二尺五寸,高三尺六寸。甬道八丈一尺長。自滴水直印十丈三尺五寸,抵大成廳後簷堦。大成廳內深一丈八尺,照中安門,前後簷堦俱……,一丈九尺五寸高,山尖五尺九寸……。再直印……,安櫺星門,合四十四步,玉堂。內半月小泮池,有橋;外方池,圍女墻。從櫺星直印八丈一尺作屏,屏內左右開黌門。正殿滴水距屏二十七丈九尺,合六十二步。殿後天井八丈一尺,明倫堂二丈二尺五寸(通長十四丈四尺,包兩邊內黌墻各尺五)。
Dịch: Nền điện châu học ngang rộng tám trượng một xích, sâu năm trượng sáu xích, cao ba xích tám thốn; trong điện sâu bốn trượng chín xích năm thốn, ngang rộng tám trượng một xích, cột hiên cao hai trượng hai xích tám thốn, đỉnh một trượng sáu xích, cộng cao ba trượng tám xích tám thốn. Nguyệt đài ngang rộng ba trượng sáu xích, dọc hai trượng hai xích năm thốn, cao ba xích sáu thốn. Đường dũng đạo (lối đi lát giữa sân) dài tám trượng một xích. Từ giọt gianh thẳng ra mười trượng ba xích năm thốn thì tới thềm hiên sau của sảnh đại thành. Sảnh đại thành sâu trong một trượng tám xích, đặt cửa ở giữa, thềm hiên trước sau đều ……, cao một trượng chín xích năm thốn, đỉnh năm xích chín thốn ……. Lại thẳng ra …… thì đặt linh tinh môn, hợp bốn mươi bốn bước, Ngọc Đường. Bên trong có bán trì nhỏ hình nửa vầng trăng, có cầu; bên ngoài có ao vuông, vây tường thấp. Từ linh tinh môn thẳng ra tám trượng một xích thì dựng bình phong; trong bình phong mở hoàng môn hai bên. Từ giọt gianh chính điện tới bình phong hai mươi bảy trượng chín xích, hợp sáu mươi hai bước. Sau điện có giếng trời tám trượng một xích, minh luân đường hai trượng hai xích năm thốn (dài suốt mười bốn trượng bốn xích, gồm tường hoàng môn bên trong hai bên mỗi bên một xích năm).
Giảng: Ba mốc châu học: sảnh đại thành ở 103,5 xích = 23 bước (Khai); linh tinh môn ở 198 xích = 44 bước (Nguy, Ngọc Đường); bình phong ở 279 xích = 62 bước (Trừ). Dũng đạo dài 81 xích, đúng 18 bước, trực Chấp; bình phong cách linh tinh môn cũng 81 xích. Đây là lần đầu sách mô tả đủ hai ao: bán trì hình nửa vầng trăng bên trong có cầu, và ao vuông bên ngoài. Bán trì (泮池) là dấu hiệu bắt buộc của học cung: chỉ trường công có học vị mới được đào; Văn Miếu Hà Nội có giếng Thiên Quang hình vuông ở vị trí tương ứng. Chiều cao điện 38,8 xích, thấp hơn học cung tỉnh ba xích.

Học cung huyện – 縣學基式
Nguyên văn – 原文
縣學殿基深五十五尺五寸(台高四尺五寸),堦下內院至大成門六十尺,大成門至櫺星門一百……尺五,上月台十尺,丹墀五十尺。通長二百二十九尺,合五十一步。……。通寬一百一十七尺,合二十六步。殿橫寬九十尺,合二十步。大成殿重簷,上一層轉六合角,圓明樓。堦下內院至大成門六丈三尺,合十四步,除,明堂黃道吉。大成門至櫺星門十一丈七尺,合二十六步。再前六丈五尺砌屏墻,合十八丈二尺,在四十一步內,定,吉。左右大開黌門,高起鼇亭,綠以女墻或木柵,以通文明之氣。縣城合斗垣,上應天市。
Dịch: Nền điện huyện học sâu năm mươi lăm xích năm thốn (nền cao bốn xích năm thốn); từ dưới thềm qua sân trong tới đại thành môn sáu mươi xích, từ đại thành môn tới linh tinh môn một trăm …… xích năm; trên có nguyệt đài mười xích, sân đan trì năm mươi xích. Dài suốt hai trăm hai mươi chín xích, hợp năm mươi mốt bước. ……. Rộng suốt một trăm mười bảy xích, hợp hai mươi sáu bước. Điện ngang rộng chín mươi xích, hợp hai mươi bước. Đại thành điện hai tầng mái, tầng trên xoay góc lục hợp, gọi là lầu Viên Minh. Từ dưới thềm qua sân trong tới đại thành môn sáu trượng ba xích, hợp mười bốn bước, trực Trừ, Minh Đường hoàng đạo, tốt. Từ đại thành môn tới linh tinh môn mười một trượng bảy xích, hợp hai mươi sáu bước. Lại ra trước sáu trượng năm xích thì xây tường bình phong, cộng mười tám trượng hai xích, ở trong bốn mươi mốt bước, trực Định, tốt. Hai bên mở rộng hoàng môn, dựng cao đình Ngao, viền bằng tường thấp hoặc hàng rào gỗ, để thông khí văn minh. Huyện thành hợp Đẩu viên, trên ứng sao Thiên Thị.
Giảng: Huyện học là bậc nhỏ nhất nhưng ghi số bước dày nhất: rộng 117 xích = 26 bước (Trừ); dài 229 xích = 51 bước; điện rộng 90 xích = 20 bước (Nguy). Đại thành môn ở 14 bước (Trừ, Minh Đường); đoạn đại thành môn tới linh tinh môn 26 bước (Trừ); bình phong ở 182 xích, sách ghi "trong bốn mươi mốt bước", trực Định. Hai đoạn 14 và 26 bước đều là Trừ, và chiều rộng khu đất cũng 26 bước: sách chọn cùng một trực cho cả đoạn và khổ đất. Chi tiết "đình Ngao" (鼇亭) dựng cao hai bên là để lấy điềm "độc chiếm ngao đầu", tức đỗ đầu; "Đẩu viên, Thiên Thị" là cách sách ghép huyện thành với chòm sao, cách hiểu của người biên soạn.

Phép tháo nước học cung – 學宮放水論
Nguyên văn – 原文
學宮放水,聊述舊所見聞。據漢宮室水道論:門向水路,以步尺量其方位,中宮之側為竅,開其上以取明,雨則霤之。或以竅為正堂之中,欲當面放出者,不知說文:霤,屋流水處也;徐鍇曰:屋簷滴水為霤。由內院小神出,進中院之側;中院中神出,進外院之側;因向分左右竅。此漢宋大儒之正論,非用堪輿家術八山八星等說也。閩歷諸學宮,丙向午向者放右,丁向巽向者放左,皆竅於其側,從無中面直溜者。今公邑學宮內外兩向,正殿午向兼丙,水宜右出;但方位尺寸必合形紀,量其層層析分,表裏鉅細俱適。國子監水路貫注式:按冬官王尺四尺五寸為一步,謹從大成殿後量至櫺星門前,通長二百三十一尺,合五十一步,多一尺五寸。須從櫺星前量至六丈三尺,合十四步處,安黌門,起鳳禮門在左,騰蛟義路在右。自陛階下量至大成門五十八尺五寸,合十三步,黃道吉位。大成門至櫺星門一百一十七尺,合二十六步,黃道吉位。……今丹墀內直長五十七尺,以二十五尺分中,抒丁小神方竅,霤櫃放出,進中院內泮之右。大成門亦午向兼丙,水宜放右,而內泮池水口自庚申神方出,匯內宮水,安一櫃,合流坤維大神方,安一櫃,注外泮。櫺星門丁向,外院之水又宜倒左……。
Dịch: Về tháo nước học cung, xin thuật lại điều đã thấy nghe. Theo luận đường nước cung thất đời Hán: cửa, hướng, đường nước đều lấy bước, xích đo phương vị; ở bên sườn trung cung làm lỗ thoát, mở phía trên để lấy sáng, mưa thì cho nước chảy vào đó. Có người lấy lỗ thoát đặt giữa chính đường, muốn tháo thẳng ra trước mặt; đó là không biết sách Thuyết Văn: "Lựu (霤) là chỗ nước mái chảy"; Từ Khải nói: "nước giọt gianh mái là lựu". Nước từ tiểu thần ở sân trong ra, vào bên sườn sân giữa; từ trung thần ở sân giữa ra, vào bên sườn sân ngoài; theo hướng mà chia lỗ thoát trái phải. Đó là chính luận của các đại nho đời Hán, Tống, không dùng thuyết bát sơn, bát tinh của nhà kham dư. Đã đi qua các học cung đất Mân: hướng Bính, hướng Ngọ thì tháo bên phải; hướng Đinh, hướng Tốn thì tháo bên trái; đều mở lỗ ở bên sườn, chưa từng có chỗ nào tháo thẳng giữa mặt. Nay học cung của huyện ta trong ngoài hai hướng: chính điện hướng Ngọ kiêm Bính, nước nên ra bên phải; nhưng phương vị, kích thước phải hợp hình kỷ, đo từng lớp phân chia, trong ngoài lớn nhỏ đều vừa. Mẫu đường nước Quốc Tử Giám: theo thước Vương của Đông quan, bốn xích năm thốn là một bước; cẩn thận đo từ sau đại thành điện tới trước linh tinh môn, dài suốt hai trăm ba mươi mốt xích, hợp năm mươi mốt bước, dư một xích năm thốn. Phải từ trước linh tinh môn đo ra sáu trượng ba xích, hợp mười bốn bước, chỗ ấy đặt hoàng môn: cửa Khởi Phượng, Lễ Môn bên trái, Đằng Giao, Nghĩa Lộ bên phải. Từ dưới thềm bệ đo tới đại thành môn năm mươi tám xích năm thốn, hợp mười ba bước, vị trí hoàng đạo tốt. Đại thành môn tới linh tinh môn một trăm mười bảy xích, hợp hai mươi sáu bước, vị trí hoàng đạo tốt. …… Nay trong sân đan trì dài năm mươi bảy xích, lấy hai mươi lăm xích chia giữa, mở lỗ ở phương tiểu thần Đinh, cho nước qua hộp cống ra, vào bên phải bán trì trong ở sân giữa. Đại thành môn cũng hướng Ngọ kiêm Bính, nước nên tháo phải; còn miệng nước bán trì trong thì ra ở phương thần Canh, Thân, gom nước trong cung, đặt một hộp cống, hợp dòng ở phương đại thần Khôn, đặt một hộp cống nữa, chảy vào bán trì ngoài. Linh tinh môn hướng Đinh, nước sân ngoài lại nên đảo sang trái …….
Giảng: Đây là đoạn quý nhất của mục học cung. Thứ nhất, sách tự ghi "theo thước Vương của Đông quan, bốn xích năm thốn là một bước": đây là chứng cứ trực tiếp cho cách đổi bước mà loạt bài 22 đến 34 đã dùng. Thứ hai, người viết đoạn này nói rõ phép tháo nước học cung dựa vào "chính luận của đại nho Hán, Tống", không dùng bát sơn, bát tinh của thầy địa lý; tức là một phép kiến trúc thuần, lấy chữ "lựu" (giọt gianh) trong Thuyết Văn làm gốc. Thứ ba, nguyên tắc rất rõ: nước không bao giờ tháo thẳng giữa trục ra cổng mà đi qua lỗ bên sườn từng lớp sân, từ "tiểu thần" (sân trong) sang "trung thần" (sân giữa) rồi "đại thần" (sân ngoài), mỗi chỗ đặt một hộp cống (櫃). Bên phải hay bên trái tuỳ hướng: Bính, Ngọ tháo phải; Đinh, Tốn tháo trái. Cách hiểu của người biên soạn là nước đi lệch như vậy thì khí văn trong sân điện không bị cuốn thẳng ra ngoài.

Thư phòng, văn phong, hội quán – 書房文峯會館氣化
Nguyên văn – 原文
書房宜干向,堂水亩前流盡,欲其發用也。家塾別業,左手宜牛伏,右手宜雄峙,尖峯對面高起,秀水隔案遠朝,三元及第。左右山秀比和,文昌高聳,才名蓋世。明堂四面潔清,……錐立,三吉六秀,……誥封。若左手高而右手低,名落孫山之外。面前污濁,或破碎坑陷,或堆砌窒塞,不但赴舉空回,且常多病。筆頭裂者,赴舉而歸;筆頭尖者,屢科見遺;筆根見者,才子……;短筆穿斜者,文士不良;筆崩缺紅者,書生吐血。艷花當戶,蕩佚不精;濃樹遮庭,昏惰嗜睡不醒。……水穢濁者,俱不能發達。……或竹木遮揚,主年少盡發魁第。大要年命五行相生比和大利,相剋者無益。……俱宜順砂順水,面前開陽,大吉。……生水神:如金穴前有水形之水,水穴前有木形之水,木穴前有火形之水,火穴前有土形之水,土穴前有金形之水,秀士捷登。……早步丹墀。
Dịch: Thư phòng nên theo hướng can, nước minh đường trước mặt chảy hết đi, là muốn cho phát dụng. Trường tư trong nhà, nhà riêng để học: tay trái nên như trâu nằm, tay phải nên đứng cao hùng, đỉnh nhọn ở trước mặt vọt cao, nước đẹp cách án chầu từ xa, thì đỗ tam nguyên. Núi hai bên đẹp, cân nhau, văn xương cao vút, thì tài danh trùm đời. Minh đường bốn phía sạch sẽ, …… đứng nhọn như dùi, ba cát sáu tú, …… được sắc phong. Nếu tay trái cao mà tay phải thấp, tên rớt ngoài bảng. Trước mặt dơ đục, hoặc vỡ vụn, hố trũng, hoặc chất đống bít lấp, thì không những đi thi về tay không mà còn hay đau ốm. Đỉnh bút nứt toác thì đi thi rồi về; đầu bút nhọn quá thì nhiều khoa bị bỏ sót; lộ chân bút thì tài tử ……; bút ngắn xuyên xiên thì kẻ sĩ không lành; bút sụp lở, đất đỏ thì học trò thổ huyết. Hoa sặc sỡ ngay cửa thì phóng đãng, học không tinh; cây rậm che sân thì u mê, ham ngủ không tỉnh. …… nước dơ đục thì đều không phát đạt. …… hoặc tre cây che chắn vừa phải thì chủ tuổi trẻ đỗ đạt. Đại yếu năm mệnh ngũ hành tương sinh, cân hoà thì rất lợi; tương khắc thì vô ích. …… đều nên sa thuận nước thuận, trước mặt mở sáng thì rất tốt. …… nước sinh huyệt: như huyệt kim trước có nước hình thuỷ, huyệt thuỷ trước có nước hình mộc, huyệt mộc trước có nước hình hoả, huyệt hoả trước có nước hình thổ, huyệt thổ trước có nước hình kim, thì học trò đỗ nhanh. …… sớm bước lên thềm son.
Giảng: Đây là đoạn sách nói về nơi học trong nhà riêng, gần với người đọc hôm nay nhất. Có ba nhóm điều cần nhớ. Một là thế hai tay: trái thấp như trâu nằm, phải cao đứng hùng; ngược lại là "rớt ngoài bảng". Hai là hình văn phong, gọi là "bút": bút đẹp phải nguyên vẹn, nhọn vừa phải, không lộ chân, không xiên, không sụp lở; mỗi tật của bút ứng một tật của người học. Ba là cảnh vật sát cửa: hoa sặc sỡ ngay cửa làm phân tâm, cây rậm che sân làm u mê; nhưng tre cây che chắn vừa phải lại tốt cho người trẻ. Câu cuối dùng ngũ hành tương sinh giữa hình huyệt và hình nước theo chiều huyệt sinh nước (kim sinh thuỷ, thuỷ sinh mộc, mộc sinh hoả, hoả sinh thổ, thổ sinh kim): cách hiểu của người biên soạn là nơi học cần "xuất", tức đem cái mình có ra thi thố, nên lấy huyệt sinh nước làm đẹp.

Áp dụng cho trường học hôm nay – 今日之用
Với mỗi xích khoảng 32 cm (cách quy đổi của người biên soạn), một bước khoảng 1,44 m. Các mốc học cung: 14 bước khoảng 20 m; 18 bước 26 m; 23 bước 33 m; 26 bước 37,4 m; 44 bước 63,4 m; 47 bước 67,7 m; 62 bước 89 m; 89 bước 128 m.
Trường học, thư viện, nhà văn hoá, từ đường có học đường. Lấy mép hiên toà chính (giảng đường, nhà thờ tổ) làm gốc, đặt cổng trong ở 14 hoặc 23 bước, cổng ngoài ở 41, 44 hoặc 47 bước. Khổ đất nếu chọn được thì lấy 26 bước (Trừ) hoặc 57 bước (Thành) như sách.
Màu sắc. Tường chắn, bình phong trước trường không sơn đỏ chói; dùng trắng hoặc màu nhạt. Cổng có thể sơn son trầm, không tô đỏ tươi.
Thoát nước sân trường. Không cho rãnh chạy thẳng giữa trục từ cửa toà chính ra cổng. Đặt hố ga ở bên sườn mỗi lớp sân, nhà hướng Nam (Ngọ, Bính) thì dẫn nước sang phải (phía Tây), nhà hướng Đinh, Tốn thì dẫn sang trái, gom vào một hồ hoặc bể cảnh rồi mới ra ngoài.
Hồ trước trường. Một hồ nửa vầng trăng có cầu bên trong cổng, hoặc một hồ vuông ngoài cổng, theo mẫu bán trì, là cách giữ nước tụ trước nơi học.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thứ nhất, bước 4,5 xích có chứng cứ. Câu "bốn xích năm thốn là một bước" trong mẫu Quốc Tử Giám khẳng định cách đếm bước đã dùng xuyên suốt Trạch Phổ. Phong Thuỷ Liên Hoa coi đây là điểm neo: mọi con số bước trong sách đều kiểm được bằng phép chia đơn giản.
Thứ hai, thuỷ pháp kiến trúc và thuỷ pháp la bàn là hai tầng. Đoạn tháo nước học cung từ chối bát sơn, bát tinh, chỉ dựa vào hướng nhà và lớp sân. Kiến Trúc Liên Hoa làm cả hai tầng: tầng kiến trúc lo nước đi lệch, có hộp cống, gom về hồ; tầng la bàn mới chọn phương ra cuối cùng.
Thứ ba, trường học cần tú khí hơn uy khí. Đặt cạnh bài 34 thì thấy rõ: nha võ cần sát có chủ, học cung cần núi đẹp, đỉnh nhọn ở phương tú, màu sắc dịu. Chọn đất cho trường học không nên dùng tiêu chí của trụ sở.
Tóm lại – 總結
- Học cung tốt: núi đẹp nước đẹp chầu Đinh, Tân; phương tú có đỉnh nhọn; hai tay cân nhau; trước có văn tinh. Bình phong không sơn đỏ, nên trắng.
- Học cung tỉnh: chính điện năm gian rộng 93,8 xích, cao 41,8 xích.
- Học cung phủ: nền rộng 57 bước (Thành); đại thành môn 47 bước (Khai), linh tinh môn 89 bước (Định, Kim Quỹ).
- Học cung châu: sảnh đại thành 23 (Khai), linh tinh môn 44 (Nguy, Ngọc Đường), bình phong 62 (Trừ); có bán trì và ao vuông.
- Học cung huyện: rộng 26 bước, dài 51 bước; đại thành môn 14 (Trừ), bình phong 41 (Định).
- Thư phòng: tay trái thấp, tay phải cao; văn phong nguyên vẹn; không hoa sặc sỡ ngay cửa, không cây rậm che sân.
- Nước học cung tháo qua lỗ bên sườn từng lớp sân, hướng Bính, Ngọ tháo phải, hướng Đinh, Tốn tháo trái; một bước là 4 xích 5 thốn.
Bài trước: Dương Trạch Đại Thành (34) – 武衙: Nha võ, thế đất tướng soái và bước cửa ba bậc.
Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (36) – 宗祠: Từ đường, nền đất, kiểu thức và phép thờ thuỷ tổ.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), Trạch Phổ Chỉ Yếu quyển 4, mục 儒學 (tổng luận, số đo học cung tỉnh, phủ, châu, huyện) và 學宮放水論; bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Một số chữ ở đoạn tổng luận, ở sảnh đại thành châu học, ở đoạn đại thành môn huyện học và cuối bài luận tháo nước bị mờ, để dấu ba chấm; sơ đồ đường nước được vẽ giản lược theo lời sách; cột mét, cách quy đổi, cách hiểu về phương Quan Quốc, về chiều dài phủ học, về đình Ngao, Đẩu viên và lý do tháo nước lệch là của người biên soạn. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng Ngọ kiêm Bính, phương Đinh, Tân và phương tháo nước.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ mặt bằng trường học, đánh dấu mốc bước, hố ga bên sườn và hồ trước cổng.
- Lập Cục Pháp: lập cục để biết phương tú khí, văn tinh của khu đất.
Bài liên quan – 相關文章
- Dương Trạch Đại Thành (34): nha võ, thế đất tướng soái và bước cửa
- Dương Trạch Đại Thành (32): khí hoá nha môn, nhất đến tam phẩm
- Dương Trạch Đại Thành (22): thước cửa, số bước nhà
- Kệ sách cổ Tam Hợp trên Kho Sách Quý
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết học cung cần tú khí, nước phải đi lệch là phần Thư; đứng ở một khu đất trường mà chỉ ra được đỉnh nào là văn phong, rãnh nước nên chạy sườn nào, hồ nên đào ở đâu là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Trường học theo phong thuỷ cổ cần thế đất nào? – 儒學
Theo Dương Trạch Đại Thành, cần núi đẹp nước đẹp chầu Đinh, Tân, có đỉnh nhọn ở phương tú khí, hai tay long hổ cân nhau và văn tinh phía trước.
Vì sao bình phong trước trường không sơn đỏ? – 屏墻
Sách ghi tường bình phong sơn đỏ thì học trò lao bệnh, thổ huyết; nên dùng màu trắng.
Một bước trong sách dài bao nhiêu? – 步
Mẫu Quốc Tử Giám ghi rõ bốn xích năm thốn là một bước, khoảng 1,44 m nếu lấy xích 32 cm.
Nước trong sân trường nên tháo thế nào? – 放水
Không tháo thẳng giữa trục; mở lỗ bên sườn từng lớp sân, hướng Bính, Ngọ tháo phải, hướng Đinh, Tốn tháo trái, gom qua hộp cống vào hồ.
Thư phòng trong nhà nên đặt thế nào? – 書房
Theo Dương Trạch Đại Thành, thư phòng nên theo hướng can, tay trái thấp như trâu nằm, tay phải cao, trước mặt sạch sẽ, có đỉnh nhọn đẹp ở xa; tránh hoa sặc sỡ ngay cửa và cây rậm che sân.








