Đọc quẻ mai rùa sau khi gieo: hào động, quẻ chủ và quẻ biến

Đọc quẻ mai rùa sau khi gieo là bước biến sáu lần đồng xu rơi thành một lời đáp có nghĩa: ghi đúng sáu hào, nhận ra hào động, lập quẻ chủ, quẻ hỗ, quẻ biến rồi mới luận. Nhiều người gieo rất cẩn thận nhưng đọc quẻ lại vội, chỉ tra tên quẻ trên mạng rồi kết luận tốt hay xấu, nên quẻ đúng mà đọc sai.

"Dịch không phải là bói. Bói chỉ là một dụng nhỏ của Dịch." – Thầy Vũ Giới

Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) nhiều lần nhắc rằng coi quẻ chỉ là cái "dụng" bề ngoài của Kinh Dịch; cái cốt thật nằm ở triết lý Dịch học và đỉnh cao là tu dưỡng theo đạo lý ấy. Bài này không dạy "bói cho trúng", mà giúp người đã có mai rùa và đồng xu đọc quẻ có trình tự, có giới hạn, biết chỗ nào tự đọc được và chỗ nào cần người học bài bản.

Bài thuộc chuyên mục Mai Rùa Gieo Quẻ. Phần ý nghĩa của mai rùa, cách chọn mai rùa và các bước gieo cơ bản đã có ở bài riêng; ở đây chỉ bàn phần sau khi gieo xong.

Sau khi gieo mai rùa, ghi quẻ thế nào cho đúng?

Ghi quẻ đúng là ghi đủ sáu lần gieo, theo thứ tự từ dưới lên, mỗi lần ghi rõ hào âm hay hào dương và hào đó tĩnh hay động. Hào là một vạch của quẻ; quẻ kép gồm sáu hào, hào thứ nhất nằm dưới cùng, hào thứ sáu nằm trên cùng.

Phép gieo ba đồng xu trong mai rùa thường dùng quy ước: một mặt đồng xu tính 3, mặt kia tính 2. Cộng ba đồng sau mỗi lần gieo sẽ ra một trong bốn số:

Tổng ba đồng	Tên gọi	Ký hiệu hào	Tính chất
6	Lão âm	Hào âm	Động, sẽ biến thành dương
7	Thiếu dương	Hào dương	Tĩnh
8	Thiếu âm	Hào âm	Tĩnh
9	Lão dương	Hào dương	Động, sẽ biến thành âm

Các sách cổ và các nhà truyền dạy có khi đặt mặt nào là 3, mặt nào là 2 khác nhau. Quy ước nào cũng được, miễn người gieo chọn một quy ước trước khi gieo và giữ nguyên suốt đời gieo quẻ của mình. Đổi quy ước giữa chừng là tự làm rối quẻ.

Người mới nên có một cuốn sổ riêng cho việc gieo quẻ. Mỗi lần gieo ghi ngày giờ, câu hỏi, sáu con số theo thứ tự, rồi mới vẽ quẻ. Sổ quẻ giúp người học đối chiếu về sau: việc đã xảy ra có đúng như quẻ không, mình đọc sai ở đâu. Đây là cách học Dịch bằng trí lực, đúng tinh thần "học phải hỏi tại sao" mà Thầy Vũ Giới đề cao.

Một lỗi nhỏ nhưng rất hay gặp: ghi từ trên xuống thay vì từ dưới lên. Quẻ ghi ngược thì quẻ thượng thành quẻ hạ, toàn bộ phần luận phía sau đều lệch. Vì vậy, ngay lần gieo đầu tiên, người gieo nên vẽ hào ở dưới đáy tờ giấy rồi xếp dần lên.

Quẻ chủ, quẻ hỗ và quẻ biến khác nhau thế nào?

Quẻ chủ, quẻ hỗ và quẻ biến là ba quẻ cùng sinh ra từ một lần gieo, mỗi quẻ trả lời một phần khác nhau của câu hỏi. Quẻ chủ (còn gọi bản quái) là quẻ lập thẳng từ sáu hào vừa gieo, cho biết hiện trạng và bản chất sự việc lúc hỏi.

Quẻ hỗ là quẻ lấy hào 2, 3, 4 làm quẻ dưới và hào 3, 4, 5 làm quẻ trên của quẻ chủ. Quẻ hỗ cho thấy diễn biến bên trong, những yếu tố đang âm thầm vận động mà bề ngoài chưa lộ ra.

Quẻ biến là quẻ có được khi đổi tất cả các hào động: hào lão dương thành âm, hào lão âm thành dương. Quẻ biến cho biết xu hướng, chỗ sự việc đang đi tới. Nếu sáu hào đều tĩnh thì không có quẻ biến; khi đó sự việc đang ở thế ổn định, đọc quẻ chủ là chính.

• Quẻ chủ: bây giờ việc đang thế nào.
• Quẻ hỗ: bên trong việc đang vận động ra sao.
• Quẻ biến: việc sẽ chuyển về đâu.

Cách đọc ba quẻ theo trình tự trước – giữa – sau phản ánh đúng tinh thần của Dịch: "Dịch giả động dã", Dịch là biến động không ngừng. Thầy Vũ Giới giảng rằng mọi thành bại đều nằm ở vận động của âm dương; một quẻ đứng yên trên giấy chỉ là ảnh chụp, phải thấy nó chuyển động thì mới đọc được việc.

Hào động nói lên điều gì trong quẻ?

Hào động là điểm chuyển của sự việc, là chỗ "có chuyện" trong quẻ. Hào động là hào lão âm hoặc lão dương, tức hào đã đi đến cực điểm của nó nên phải đổi sang mặt đối lập. Khi đọc quẻ, hào động thường là chỗ cần chú ý trước tiên.

Vị trí của hào động cũng mang nghĩa. Theo cách hiểu phổ biến của Dịch học, ba hào dưới thuộc nội quái, gần với bản thân người hỏi, việc trong nhà, việc bên trong; ba hào trên thuộc ngoại quái, gần với người ngoài, hoàn cảnh, việc bên ngoài. Hào động ở nội quái thì thay đổi bắt đầu từ phía mình; hào động ở ngoại quái thì thay đổi đến từ bên ngoài.

Số lượng hào động cũng là một thông tin:

1. Không có hào động: sự việc đang tĩnh, chưa có biến chuyển lớn; đọc quẻ chủ và quẻ hỗ.
2. Một hào động: sự việc có một điểm then chốt rõ ràng; đọc hào động đó kỹ nhất.
3. Hai đến ba hào động: sự việc nhiều mặt, nhiều người hoặc nhiều giai đoạn; đọc phối hợp quẻ chủ và quẻ biến.
4. Bốn hào động trở lên: sự việc đang biến rất mạnh, nền tảng ban đầu khó giữ; nên chú trọng quẻ biến và xem lại câu hỏi có quá rộng hay không.

Các trường phái chiêm bốc có quy tắc chi tiết khác nhau cho trường hợp nhiều hào động. Người mới không cần thuộc hết các quy tắc ấy ngay; chỉ cần nhớ: càng nhiều hào động, sự việc càng bất định, lời đáp càng phải thận trọng.

Đọc một quẻ cụ thể theo trình tự nào?

Đọc một quẻ cụ thể nên đi theo năm bước cố định, từ tổng thể đến chi tiết. Trình tự giúp người đọc không bị cuốn vào một chữ "cát" hay "hung" rồi bỏ sót phần còn lại của quẻ.

1. Nhắc lại câu hỏi: đọc to câu hỏi đã ghi trong sổ; mọi lời luận phải trả lời đúng câu đó.
2. Nhìn nội quái – ngoại quái của quẻ chủ: hai quẻ đơn tượng trưng cho mình và hoàn cảnh, cho trong và ngoài.
3. Đọc ý quẻ chủ: tên quẻ, tượng quẻ, ý chính của quẻ trong Kinh Dịch.
4. Xét hào động và quẻ hỗ: điểm chuyển nằm ở đâu, bên trong đang vận động gì.
5. Đọc quẻ biến: xu hướng cuối cùng; so với quẻ chủ để thấy việc đi lên hay đi xuống.

Thử lấy một tình huống thường gặp để minh hoạ cách lập quẻ, không nhằm đoán việc thật. Giả sử sáu lần gieo lần lượt ra 7, 8, 9, 7, 6, 8. Hào 1 là dương tĩnh, hào 2 âm tĩnh, hào 3 dương động, hào 4 dương tĩnh, hào 5 âm động, hào 6 âm tĩnh.

Nội quái gồm hào 1, 2, 3 là dương – âm – dương, tức quẻ Ly. Ngoại quái gồm hào 4, 5, 6 là dương – âm – âm, tức quẻ Chấn. Quẻ chủ là Lôi Hoả Phong: sấm trên lửa, tượng của sự thịnh lớn, sung mãn.

Quẻ hỗ lấy hào 2, 3, 4 (âm – dương – dương) là Tốn và hào 3, 4, 5 (dương – dương – âm) là Đoài, thành Trạch Phong Đại Quá: tượng của gánh nặng vượt mức. Đổi hai hào động (hào 3 thành âm, hào 5 thành dương) được quẻ biến Trạch Lôi Tuỳ: tượng của sự thuận theo.

Đọc theo trình tự, ba quẻ kể một câu chuyện: lúc hỏi đang thịnh, bên trong có phần quá sức, xu hướng là phải biết thuận theo thời thế thay vì cố giữ cái thịnh. Câu chuyện ấy chỉ có nghĩa khi gắn với câu hỏi cụ thể. Cùng ba quẻ đó, hỏi về mở rộng cửa hàng và hỏi về sức khoẻ của một người sẽ được hiểu rất khác nhau, và câu hỏi sức khoẻ thì phải hỏi bác sĩ trước tiên.

Ví dụ trên chỉ dừng ở phần lập quẻ và đọc tượng quẻ ở mức nhập môn. Các phép luận sâu hơn như nạp Can Chi vào hào, lục thân, thế ứng của Lục Hào hay thể dụng của Mai Hoa là cả một môn học, cần học có thầy.

Những lỗi thường gặp khi tự đọc quẻ mai rùa

Lỗi thường gặp nhất khi tự đọc quẻ mai rùa là đọc quẻ tách khỏi câu hỏi, chỉ tra tên quẻ rồi gán ngay "tốt" hay "xấu". Một quẻ trong Kinh Dịch không có nghĩa tốt xấu tuyệt đối; nó mô tả một thế vận động, hợp với việc này mà không hợp với việc khác.

• Gieo lại khi quẻ không vừa ý: hỏi một việc nhiều lần cho đến khi ra quẻ "đẹp" là tự lừa mình, quẻ sau không còn nghĩa.
• Câu hỏi mơ hồ: hỏi "năm nay thế nào" thì quẻ nào cũng đọc được theo nhiều hướng; câu hỏi nên rõ việc, rõ người, rõ khoảng thời gian.
• Bỏ quên quẻ biến: chỉ đọc quẻ chủ nên thấy hiện tại mà không thấy xu hướng.
• Ghi sai thứ tự hào: ghi từ trên xuống, làm đảo nội quái và ngoại quái.
• Đọc theo mong muốn: chọn câu trong lời quẻ hợp ý mình, bỏ qua câu không hợp ý.
• Dùng quẻ thay cho hành động: quẻ tốt mà không làm thì việc vẫn không thành.

Thầy Vũ Giới nhắc một điều về tâm thế: "Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên." Quẻ giúp người hỏi nhìn rõ thế vận động, nhưng việc vẫn do người làm. Người chìm đắm trong việc tính toán cát hung bên ngoài rất dễ đánh mất bản tâm và sự điềm tĩnh của hiện tại.

Vì sao không nên gieo quẻ quá nhiều?

Không nên gieo quẻ quá nhiều vì luận quẻ tiêu hao khí lực của người gieo, và vì quẻ hỏi dồn dập mất đi sự thành tâm, kết quả trở nên rối. Theo Thầy Vũ Giới, người luận quẻ cần hết sức thận trọng, không nên xem quẻ bừa bãi chỉ vì sở thích hay muốn trải nghiệm nhất thời; khi khí lực suy giảm, con người dễ gặp rủi ro do mất đi sự bảo vệ tự nhiên.

Trong bài về tầng bậc chiêm bốc, Thầy Vũ Giới chia việc dùng Dịch để tiên đoán thành nhiều tầng: dùng lý thuyết 64 quẻ kép để đoán định, rồi các phương pháp như Mai Hoa Dịch Số hay Lục Hào, phức tạp hơn là Độn pháp dùng cho việc lớn nhiều năm. Ở tầng cao nhất, người tu luyện không cần lên quẻ mà vẫn cảm thấu được sự việc. Gieo mai rùa nằm ở tầng nhập môn của bậc thang ấy.

Từ đó có ba lời dặn thực hành:

• Mỗi việc chỉ hỏi một lần, ghi lại và chờ việc ứng.
• Chỉ hỏi những việc thật sự cần quyết định, không hỏi cho vui.
• Khi tâm đang loạn, đang giận hay đang quá mong cầu, hoãn việc gieo quẻ sang lúc khác.

Tóm lại, đọc quẻ mai rùa là đọc một câu chuyện có trước có sau: quẻ chủ là hiện tại, quẻ hỗ là bên trong, quẻ biến là xu hướng, hào động là điểm chuyển. Học Dịch đúng thì quẻ là tấm gương soi việc; học sai thì quẻ thành cái nạng để dựa dẫm. Hiểu vậy là đủ!

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Mai rùa gieo quẻ: ý nghĩa, cách gieo và cách chọn
• Cấu trúc quái, hào và hào vị
• 64 quẻ Kinh Dịch: cách đọc và tra cứu
• Hỗ quái, biến quái và hào động

Câu hỏi thường gặp

Gieo ra sáu hào đều tĩnh thì đọc thế nào?

Sáu hào tĩnh thì không có quẻ biến, đọc quẻ chủ và quẻ hỗ là chính. Sự việc đang ở thế ổn định, chưa có điểm chuyển rõ, nên giữ nhịp hiện tại và quan sát thêm.

Mặt nào của đồng xu là dương?

Mỗi sách có quy ước riêng, không có một đáp án bắt buộc. Người gieo chọn một quy ước trước khi gieo và giữ nguyên lâu dài; điều quan trọng là nhất quán.

Quẻ chủ tốt mà quẻ biến xấu thì hiểu sao?

Hiện tại thuận nhưng xu hướng đang đi xuống, cần chuẩn bị cho giai đoạn sau. Đọc kỹ hào động để biết điểm chuyển nằm ở đâu và nên điều chỉnh việc gì.

Có thể nhờ người khác gieo hộ mình không?

Có thể, nhưng người gieo cần biết rõ câu hỏi và giữ tâm tĩnh khi gieo. Người hỏi nên có mặt, nói rõ việc cần hỏi để quẻ gắn với đúng người, đúng việc.

Đọc quẻ trên mạng có đủ để quyết định việc lớn không?

Không nên. Lời giải quẻ chung trên mạng không gắn với câu hỏi của bạn. Việc lớn như nhà cửa, làm ăn nên kết hợp suy xét thực tế và hỏi người học Dịch bài bản.