Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜問答邇言 卷一 · 土怕四風 · 下怕坑缺 · 牆壁吉凶 · 巷道關係)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Bài trước xét đường và cây quanh nhà. Bài này đi sát vào nền nhà hơn nữa, với bốn mục liền nhau trong Trạch Phổ Nhĩ Ngôn: nền nhà sợ gió bốn phía (土怕四風), phía dưới sợ hố khuyết (下怕坑缺), tường vách lành dữ (牆壁吉凶) và quan hệ của ngõ hẻm (巷道關係). Bốn mục này có chung một ý: nền nhà phải kín. Kín ở trên thì không bị gió lùa qua chỗ trũng, kín ở dưới thì không bị hố sụt, mương xói; kín ở bên thì có tường ôm; kín ở lối vào thì ngõ không đâm thẳng, không dài hun hút. Với người ở nhà phố, nhà hẻm, mục ngõ hẻm là mục gần gũi nhất của cả quyển.
Trả lời nhanh: Dương Trạch Đại Thành dạy nền nhà phải giữ khí: phương nào thấp trũng, khuyết lõm thì gió lùa vào làm tán khí; phương nào có hố, mương, chỗ đất sụt thì địa khí rò ra. Tường quanh nhà như "một lớp núi": tường cong ôm, tường hình thước thợ, tường vây vòng quanh là lành; đầu tường đâm vào cửa, góc tường nhọn chĩa vào nhà, tường vỡ gạch là dữ. Ngõ nên cong, có vài lớp cửa khoá; kỵ ngõ thẳng như dây kéo, ngõ dài hẹp, ngõ đầu to đầu nhỏ như lưỡi dao, nhà ở đầu ngõ cụt hứng thẳng luồng đi.
Thầy Vũ Giới giảng: "Sách cổ nói gió phương này sinh bệnh này, hố phương kia sinh tật kia. Đọc thì biết, nhưng đừng đem ra doạ gia chủ. Cái cần học ở đây là con mắt tìm chỗ hở: gió lọt vào đâu, nước rò ra đâu, ngõ đâm vào đâu. Bịt chỗ hở là việc của thợ, không phải việc của bùa."
Nền nhà sợ gió bốn phía – 問陽基土怕四風
Nguyên văn – 原文
問陽基土怕四風,各方應驗何如?曰:土納空氣,……風吹散天氣,一洩則地氣不守矣。……其應驗曷可勝言哉。……巽風……白蟻臭蟲,家如懸磬。……丁方空缺,少女悲切。未凹風吹,鰥寡淚垂。……艮凹風送,白蟻滿洞。
Dịch: Hỏi nền nhà sợ gió bốn phía, mỗi phương ứng nghiệm thế nào? Đáp: đất thu nạp khí trời, … gió thổi làm tán khí trời, một khi rò ra thì địa khí không giữ được. … Sự ứng nghiệm nói sao cho hết. … Gió phương Tốn … mối trắng, rệp hôi, nhà trống như cái khánh treo. … Phương Đinh trống khuyết, con gái út sầu bi. Phương Mùi lõm gió thổi, goá vợ goá chồng rơi lệ. … Phương Cấn lõm gió đưa vào, mối trắng đầy hang.

Giảng: Câu đầu là toàn bộ lý thuyết: đất nạp khí, gió làm tán khí. Một nền nhà có núi, đồi, rừng, nhà hàng xóm bao quanh thì khí được giữ; một phương nào đó thấp xuống, khuyết ra thành chỗ trũng, chỗ hở (sách gọi là 凹, lõm) thì gió theo chỗ ấy lùa vào, "địa khí không giữ được". Đây chính là nguyên lý "tàng phong" (藏風) của phong thuỷ, áp dụng cho nhà ở.
Sau câu lý thuyết, sách liệt kê đủ hai mươi bốn phương, mỗi phương bốn câu bốn chữ, phần lớn là các chứng bệnh, tật nguyền, tai hoạ mà người xưa gán cho gió từ phương ấy. Phong Thuỷ Liên Hoa không chép lại danh sách bệnh này, vì không có cơ sở để nói gió phương nào gây bệnh gì, và đem ra nói với gia chủ chỉ gây sợ hãi. Phần giữ lại là những câu có quan sát thật: gió Tốn, gió Cấn lùa qua chỗ lõm thì "mối trắng, rệp hôi", "mối trắng đầy hang". Chỗ trũng hút gió thường cũng là chỗ ẩm, nước đọng, mối mọt sinh sôi; điều này người làm nhà nào cũng gặp.
Cách dùng mục này hôm nay rất đơn giản: đi quanh nhà, tìm phương nào trống trải, thấp trũng, gió lùa mạnh vào mùa đông hoặc mùa bão, rồi bịt lại bằng tường, hàng cây, nhà phụ. Hướng gió chủ đạo theo mùa ở từng vùng Việt Nam khác nhau, nên phương nào cần bịt là việc phải xem tại chỗ, không tra bảng.
Phía dưới sợ hố khuyết – 問陽基下怕坑缺
Nguyên văn – 原文
問陽基下怕坑缺,各方應驗何如?曰:下乘地氣,保全精靈,……欲久榮昌,勿鑿濁以召不祥。左傷男,右傷女,……災病各應。……兌宮低凹,不發財富。……乙辛丁癸,二三方缺,少男耗財,終自窮滅。
Dịch: Hỏi nền nhà phía dưới sợ hố khuyết, mỗi phương ứng nghiệm thế nào? Đáp: phía dưới nương địa khí, giữ toàn tinh linh, … muốn lâu dài vinh thịnh thì chớ đào bới làm đục để chuốc điều chẳng lành. Bên trái hại đàn ông, bên phải hại đàn bà, … tai bệnh mỗi phương mỗi ứng. … Cung Đoài thấp lõm, không phát tài. … Ất Tân Đinh Quý, hai ba phương khuyết, con trai út hao của, cuối cùng tự nghèo kiệt.

Giảng: Mục trước nói về gió ở trên, mục này nói về đất ở dưới. "Hố khuyết" (坑缺) là chỗ đất bị đào, bị sụt, bị xói thành hố, thành rãnh ngay quanh nền nhà: hố lấy đất, rãnh nước xói, móng nhà bên cạnh đào sâu, ao khoét sát chân tường. Câu "chớ đào bới làm đục" (勿鑿濁) là lời răn rõ ràng nhất: đừng đào xới quanh nền nhà một cách tuỳ tiện.
Lý do thực tế rất dễ thấy. Một cái hố sát nền làm nước mưa đọng, thấm vào móng, đất nền yếu đi; mép hố sạt dần về phía nhà; trẻ nhỏ có thể ngã. Nhà phố hôm nay gặp chuyện này khi nhà kế bên đào tầng hầm, khi hẻm bị đào cống lâu ngày không lấp, khi sân sau có hố ga hở. Cũng như mục gió, sách liệt kê mỗi phương một loạt bệnh và tai hoạ; Phong Thuỷ Liên Hoa chỉ giữ ý chính: quanh nền nhà phải bằng phẳng, chắc chắn, thoát nước tốt. Chỗ nào trũng thì lấp, chỗ nào xói thì kè, rãnh nào hở thì đậy.
Tường vách: một lớp tường là một lớp núi – 問牆壁吉凶
Nguyên văn – 原文
問牆壁吉凶。曰:一道牆當一重山。宅四圍有牆,牆多則氣厚,然亦有吉有凶。牆如弓抱,……牆路抱來,常足錢財。牆似曲尺,朝內發跡。圍牆迴環,進寶安然。……
Dịch: Hỏi tường vách lành dữ. Đáp: một dải tường bằng một lớp núi. Nhà bốn phía có tường, tường nhiều thì khí dày, nhưng cũng có lành có dữ. Tường như cánh cung ôm vào, … Tường và đường cùng ôm về, tiền của thường đủ. Tường như thước thợ, gập vào trong, phát đạt. Tường vây vòng quanh, của báu vào, yên ổn. …

Giảng: Câu "một dải tường bằng một lớp núi" (一道牆當一重山) là một trong những câu quan trọng nhất của phong thuỷ dương trạch. Ở thành thị không có núi đồi, tường rào, tường nhà hàng xóm, dãy nhà phụ chính là "sa" của ngôi nhà. Cho nên mọi phép đọc sa ở bài 42 đều đem dùng cho tường được: tường cong ôm vào là sa ôm, tường gập vào như thước thợ là sa khép, tường vây kín là bốn sa đầy đủ.
"Tường nhiều thì khí dày" (牆多則氣厚) không có nghĩa xây càng nhiều tường càng tốt. Ý của sách là nhà có lớp bao bọc thì yên, có ranh giới thì người trong nhà thấy an toàn, gió bụi bị chặn bớt. Nhưng sách lập tức thêm "cũng có lành có dữ", và phần dữ nằm ở hình dạng và hướng của tường, sẽ xét ở mục kế tiếp.
Câu ca về tường: đầu tường, góc tường, tường vỡ – 牆壁歌訣
Nguyên văn – 原文
牆頭冲門,常被人論。……牆頭磚破,事事坎坷。對牆尖角,官非來拘。……牆作燕尾,忤逆訟非。……
Dịch: Đầu tường đâm vào cửa, thường bị người bàn tán. … Đầu tường gạch vỡ, việc gì cũng lận đận. Góc nhọn của tường đối diện chĩa vào, việc quan tìm đến. … Tường làm hình đuôi én, con cái ngỗ nghịch, kiện tụng thị phi. …

Giảng: Phần ca về tường gom vào ba lỗi. Lỗi thứ nhất là tường đâm: đầu một bức tường chạy thẳng tới cửa nhà mình, hoặc góc nhọn của tường nhà đối diện chĩa vào. Đây là "sa nhọn" của thành thị, cùng loại với "đường đâm" ở bài trước, ngày nay quen gọi là góc nhọn chiếu, tường đao. Lỗi thứ hai là tường vỡ: "đầu tường gạch vỡ, việc gì cũng lận đận" (牆頭磚破,事事坎坷). Bức tường vỡ là tường không còn che chắn, nước thấm vào, gạch rơi xuống người qua lại, và là dấu hiệu nhà thiếu chăm sóc. Lỗi thứ ba là tường xé: tường làm hình đuôi én (燕尾), tức hai nhánh tường toè ra hai phía, không ôm vào mà mở ra, khí và người đều tán.
Những chữ "bị người bàn tán", "việc quan tìm đến", "ngỗ nghịch" là cách câu ca nối hình với chuyện đời. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc lại theo hình: góc nhọn chĩa vào thì trồng cây, làm bồn hoa, dựng bình phong che bớt; tường vỡ thì sửa; tường toè ra thì làm thêm một đoạn cong để khép lại.
Ngõ hẻm: ngõ là con sông nhỏ dẫn vào nhà – 問巷道關係
Nguyên văn – 原文
問巷道關係。曰:巷道左右分路,煞氣扯拽,可居。若太窄……長,凶殺藏於巷,……久住窮苦孤苦。……作長巷,一代家財漸降。巷長陰氣重,終勞碌而無錢。……巷直如鎗冲門,出少亡。……巷路八字兩邊分飛,子忤父母。巷尾地高水瀉出頭,口無閂鎖,漫流無收,直從巷尾敗到巷頭。
Dịch: Hỏi quan hệ của ngõ hẻm. Đáp: ngõ có lối rẽ trái phải, sát khí bị kéo giãn ra, ở được. Nếu quá hẹp mà dài, … hung sát ẩn trong ngõ, … ở lâu nghèo khổ cô đơn. … Làm ngõ dài, một đời của nhà dần sụt. Ngõ dài thì âm khí nặng, rốt cuộc vất vả mà không có tiền. … Ngõ thẳng như ngọn giáo đâm vào cửa, … Ngõ hình chữ bát toè hai bên, con cãi cha mẹ. Cuối ngõ đất cao, nước dồn ra đầu ngõ, miệng ngõ không có then khoá, nước tràn không thu lại, suy từ cuối ngõ ra tới đầu ngõ.

Giảng: Ngõ đối với nhà hẻm cũng như sông đối với nhà ven sông, và sách đọc ngõ đúng theo phép đọc nước. Ngõ có lối rẽ trái phải thì luồng đi bị chia ra, chậm lại, "sát khí bị kéo giãn" (煞氣扯拽), nên ở được. Ngõ dài, hẹp, thẳng thì như mương thẳng xiết: âm u, thiếu sáng, gió lùa một chiều, người đi vội. Ngõ thẳng như ngọn giáo đâm vào cửa là nhà ở cuối ngõ cụt, đúng hướng trục ngõ, mọi luồng người xe đều dồn vào.
Câu đáng nhớ nhất là câu cuối: "cuối ngõ đất cao, nước dồn ra đầu ngõ, miệng ngõ không có then khoá" (巷尾地高水瀉出頭,口無閂鎖). Đây là mô tả chính xác một con hẻm dốc thoát nước một chiều, không có cổng, không có chỗ dừng; nước mưa, rác, gió đều cuốn ra ngoài. Người xưa coi miệng ngõ như "thuỷ khẩu" của cả một xóm nhỏ: phải có cổng, có then khoá, có chỗ khép lại.
Câu ca về ngõ: ngõ cong nhiều lớp cửa là lành – 巷道歌訣
Nguyên văn – 原文
頭大頭小,巷似刀鎗,多遭賊劫。……巷長衝屋,孤孀勞碌。……頭大尾尖,巷路倒行,直出離徙,伶仃敗傾。巷道灣曲,數重門鎖,衣祿清閑,老幼安妥。宅前巷路,直似繩牽,深巷住尾,財丁不全。……衝口之處,宅不可居。……巷口窄纏,少米少錢;中間住宅,人始安然。
Dịch: Đầu to đầu nhỏ, ngõ như dao giáo, hay gặp trộm cướp. … Ngõ dài đâm vào nhà, goá bụa vất vả. … Đầu to đuôi nhọn, đường ngõ đi ngược, chảy thẳng ra thì phải dời đi, lẻ loi suy bại. Ngõ cong lượn, có nhiều lớp cửa khoá, cơm áo thanh nhàn, già trẻ yên ổn. Đường ngõ trước nhà thẳng như dây kéo, ở tận cuối ngõ sâu, của và người không đủ. … Chỗ miệng ngõ đâm vào, nhà không ở được. … Miệng ngõ hẹp quấn, ít gạo ít tiền; nhà ở khoảng giữa ngõ thì người mới yên.

Giảng: Câu ca về ngõ cho ra một quy tắc chọn nhà hẻm rất dễ áp dụng. Lành là ngõ cong, có nhiều lớp cửa khoá (巷道灣曲,數重門鎖): con hẻm có khúc quanh, có cổng đầu hẻm, có cổng từng nhà, người lạ đi vào phải qua vài lớp, nhà bên trong yên tĩnh. Lành nữa là nhà ở khoảng giữa ngõ (中間住宅,人始安然): không ở miệng ngõ hứng ồn ào, không ở tận cuối ngõ cụt hứng luồng đâm. Dữ là chỗ miệng ngõ đâm vào (衝口之處,宅不可居), ngõ thẳng như dây kéo mà nhà ở tận cuối, và ngõ đầu to đầu nhỏ như lưỡi dao.
"Ngõ như dao giáo, hay gặp trộm cướp" cũng là một quan sát an ninh: hẻm hình phễu, một đầu rộng một đầu hẹp, thẳng và tối, là nơi khó thấy người đi lại. Những câu về goá bụa, dời đi, suy bại là lối nói của câu ca, không dùng để phán về một gia đình cụ thể.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Bốn mục gió, hố, tường, ngõ trong Trạch Phổ Nhĩ Ngôn là một bài học thống nhất về độ kín của nền nhà. Gió lùa qua chỗ lõm, đất rò qua chỗ hố, tường mở ra hình đuôi én, ngõ thẳng tuột không then khoá đều là những chỗ hở làm khí không tụ. Ngược lại, tường ôm như cánh cung, ngõ cong có nhiều lớp cửa, nền nhà bằng phẳng có hàng cây chắn phía hở là ngôi nhà "tàng phong tụ khí".

Phong Thuỷ Liên Hoa giữ phần quan sát và bỏ phần phán bệnh. Danh sách hai mươi bốn phương gió, mười mấy phương hố kèm các chứng bệnh không được dùng để chẩn đoán hay doạ gia chủ; nếu trong nhà có người bệnh, việc đầu tiên là đi khám. Việc của người xem nhà là tìm chỗ hở rồi đề xuất cách bịt bằng kiến trúc: xây hoặc nối tường, trồng hàng cây, lấp hố, kè rãnh, làm cổng đầu hẻm, đặt bình phong sau cửa nhà cuối hẻm cụt, đổi cửa lệch khỏi trục ngõ. Không cần đến gương, bùa hay vật trấn.
Thứ tự vẫn là hình trước, lý sau: vẽ mặt bằng khu đất, đánh dấu chỗ thấp trũng, chỗ hố, đường tường, trục ngõ và hướng gió mùa, rồi mới bàn đến phương vị.
Tóm lại – 總結
- Đất nạp khí, gió làm tán khí: phương nào thấp lõm, trống trải thì gió lùa vào, cần bịt lại bằng tường, cây, nhà phụ.
- Quanh nền nhà chớ đào bới bừa bãi; hố, rãnh xói, chỗ đất sụt sát nền cần lấp, kè, đậy.
- Một dải tường bằng một lớp núi: tường cong ôm, tường thước thợ, tường vây vòng quanh là lành.
- Kỵ đầu tường đâm vào cửa, góc tường nhọn chĩa vào nhà, tường vỡ gạch, tường toè hình đuôi én.
- Ngõ cong, nhiều lớp cửa, nhà ở khoảng giữa ngõ là lành; ngõ thẳng dài hẹp, ngõ hình dao, nhà ở chỗ miệng ngõ đâm vào là dữ.
- Danh sách bệnh theo phương là lớp phán cũ, không dùng để chẩn đoán; sửa chỗ hở bằng kiến trúc.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), phần Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn quyển 1, các mục Hỏi nền nhà sợ gió bốn phía (問陽基土怕四風), phía dưới sợ hố khuyết (問陽基下怕坑缺), tường vách lành dữ (問牆壁吉凶) và quan hệ ngõ hẻm (問巷道關係); bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Chỉ chép các câu đọc chắc theo nét khắc, chỗ lược ghi dấu ba chấm; sơ đồ trong bài vẽ lại để minh hoạ. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: đo phương của chỗ trũng, chỗ hở và trục ngõ so với nhà.
- Lập Cục Pháp: định cục của nhà trước khi bàn sửa tường, sửa ngõ.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ tường bao, hẻm, cổng và đánh dấu chỗ gió lùa.
Bài liên quan – 相關文章
- Kệ sách cổ Tam Hợp trên Kho Sách Quý
- Dương Trạch Đại Thành (44): đường, bờ ruộng, cây cối quanh nhà
- Dương Trạch Đại Thành (42): sa tốt xấu, đá núi, đồ sa ngoài nhà
- Quy Hậu Lục: Chương Dương Cơ, năm cơ xem nhà
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc câu ca về tường và ngõ là phần Thư; đứng trong một con hẻm, nhận ra chỗ gió lùa, chỗ ngõ đâm, góc tường nào đang chĩa vào cửa, rồi vẽ lại cổng, tường, bình phong cho đúng là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Nhà cuối hẻm cụt có xấu không? – 巷冲
Sách xếp nhà ở chỗ ngõ thẳng đâm vào là dữ. Cách xử lý thực tế là làm cổng, bình phong sau cửa, đổi cửa lệch khỏi trục hẻm, trồng cây trước cửa để giảm luồng đâm.
Ở đầu hẻm, giữa hẻm hay cuối hẻm tốt hơn? – 中間住宅
Câu ca nói "nhà ở khoảng giữa ngõ thì người mới yên": không hứng ồn ào ở miệng hẻm, không hứng luồng đâm ở cuối hẻm cụt.
Tường rào có cần không? – 一道牆當一重山
Theo sách, "một dải tường bằng một lớp núi", nhà có tường bao thì khí dày. Tường nên cong ôm hoặc gập vào như thước thợ, liền lạc, không vỡ, không toè ra.
Góc tường nhà đối diện chĩa vào thì sao? – 牆角
Đây là "sa nhọn" của thành thị. Nên che bớt bằng cây, bồn hoa, bình phong; không cần treo vật trấn.
Gió phương nào sinh bệnh gì có đúng không? – 四風
Sách có danh sách gió theo hai mươi bốn phương kèm bệnh, nhưng không có cơ sở để chẩn đoán. Phần nên giữ là tìm chỗ hở gió lùa, chỗ ẩm sinh mối mọt, rồi bịt lại bằng kiến trúc.








