Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜問答邇言 卷一 · 砂形吉凶 · 山谷石礁 · 宅外砂圖 · 命案砂形)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Ba bài trước xét bốn phía nhà theo trước, sau, trái, phải. Bài này chuyển sang những khối đất, đồi, gò, đá nằm quanh nhà, mà phong thuỷ gọi chung là sa (砂). Trạch Phổ Nhĩ Ngôn dành cho sa bốn mục: sa tốt xấu (砂形吉凶), đá núi, đá ngầm (山谷石礁), đồ sa ngoài nhà (宅外砂圖) với gần ba mươi hình vẽ, và sa ứng án mạng (命案砂形). Đây là phần có nhiều câu ca dễ nhớ nhất của sách, cũng là phần cần đọc tỉnh táo nhất.
Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Đại Thành, sa là đất nổi cao quanh nhà, xét lành dữ theo hình (tròn, vuông, ngang, thẳng, nhọn), theo ngũ hành sinh khắc với nhà, và theo hướng: chầu về nhà là lành, quay lưng, chạy theo nước hay chĩa nhọn vào nhà là dữ. Sa tròn đầy, án vuông trước cửa, núi bao bốn phía có đường đi vòng được coi là sa giàu; sa nhọn đỏ, sa vỡ, sa bắn thẳng vào cửa là sa dữ. Đá nổi (礁) xét thêm vị trí và màu sắc. Sách nhấn mạnh sa nhỏ như gò đất, bờ ruộng cũng phải xét, vì "lớn ứng lớn, nhỏ ứng nhỏ".
Thầy Vũ Giới giảng: "Sa là thứ người xem nhà nhìn thấy đầu tiên, nên cũng là chỗ người ta hay doạ nhau nhất. Đọc phần này của Nguỵ Thanh Giang, hãy giữ lấy cái lý: sa ôm thì giữ khí, sa chạy thì tán khí, sa nhọn chĩa vào thì nhà bị bức. Còn những câu ca về án mạng, tù tội thì là lời răn của người xưa, không phải bản án cho gia chủ hôm nay."
Sa là gì, xét lành dữ thế nào? – 問砂之吉凶
Nguyên văn – 原文
問砂之吉凶。曰:高形之土為砂,橫直尖方,但按五行生剋順逆,感應如神。知消攝則知變凶為吉矣。
Dịch: Hỏi về sa lành dữ. Đáp: đất có hình nổi cao gọi là sa. Ngang, thẳng, nhọn, vuông, chỉ cần xét theo ngũ hành sinh khắc, thuận nghịch, thì cảm ứng như thần. Biết cách tiêu trừ và thu nhiếp thì biết biến dữ thành lành.

Giảng: Định nghĩa của sách rất gọn: hễ đất nổi cao quanh nhà thì là sa, không phân biệt to nhỏ. Bốn chữ "ngang, thẳng, nhọn, vuông" (橫直尖方) là cách gọi tắt các hình ngũ hành của sa: tròn là Kim, thẳng dài là Mộc, uốn lượn là Thuỷ, nhọn là Hoả, vuông là Thổ. Xét sa phải xét ba lớp: hình sa thuộc hành gì, hành ấy sinh hay khắc với nhà và với phương nó đứng, và sa quay vào (thuận) hay quay ra (nghịch).
Câu cuối "biết tiêu trừ thu nhiếp thì biết biến dữ thành lành" (知消攝則知變凶為吉) là chìa khoá của cả phần. Sa dữ không phải bản án: có thể san bớt, che lại, trồng cây chắn, đổi lối vào, hay dời cửa để không nhìn thẳng vào nó. Người làm nghề đọc sa là để biết phải sửa gì, không phải để phán.
Câu ca về sa giàu, sa tốt – 吉砂歌訣
Nguyên văn – 原文
庫山四圍有路行,欄街開當有財名。……左生雙峯,進田園,買得阡陌相連。……前砂牛角抱,家內多財寶。……門對三重圓,三年進田土。……圓案土生,見孫富有名。
Dịch: Núi kho bao bốn phía mà có đường đi vòng, mở hàng mở tiệm có tiếng giàu… Bên trái mọc hai đỉnh, ruộng vườn tăng thêm, mua được bờ ruộng liền nhau… Sa trước như sừng trâu ôm vào, trong nhà nhiều của… Trước cửa có ba lớp gò tròn, ba năm thêm ruộng đất… Án tròn, đất sinh, đời cháu giàu có tiếng.

Giảng: Các câu ca trên đều xoay quanh ba ý. Thứ nhất là bao bọc: núi, gò vây bốn phía mà vẫn có đường vào, tức là kín mà không bí. Thứ hai là ôm vào: sa như sừng trâu, như hai tay khép về phía nhà, giữ khí lại trước minh đường. Thứ ba là tròn và đầy: gò tròn, án tròn, nhiều lớp tầng tầng, thuộc Kim và Thổ, là hình ổn định, đất không trôi.
Người nay đọc những chữ "nhiều của", "thêm ruộng" nên hiểu theo nghĩa của nông thôn xưa: một nền nhà được đồi gò che chắn, đất không lở, nước không xói, thì ruộng vườn quanh đó canh tác được lâu dài, gia đình có điều kiện tích luỹ. Đó là quan hệ giữa thế đất và đời sống, không phải lời hứa phát tài.
Câu ca về sa dữ – 凶砂歌訣
Nguyên văn – 原文
右筆似死蛇,賣田不留些。……前山破赤黃,爛眼吐血郎。……山射入門來,中子患血災。赤嘴尖砂似火炎,紅旗焰焰火燒宅。……屋前山破,生產難,官非口舌常。……扛屍砂橫側,壯夫遭禍厄。
Dịch: Bên phải có sa hình bút mà như rắn chết, bán ruộng không còn chút gì… Núi trước nhà vỡ lở, đỏ vàng, sinh người đau mắt, thổ huyết… Núi bắn thẳng vào cửa, con giữa mắc tai hoạ máu me. Sa mỏ đỏ nhọn như lửa cháy, như cờ đỏ phần phật, lửa đốt nhà… Núi trước nhà vỡ lở thì sinh nở khó, kiện tụng cãi vã luôn… Sa nằm ngang như khiêng xác, người khoẻ gặp tai ách.

Giảng: Bỏ lớp lời doạ, các sa dữ trong câu ca có chung mấy đặc điểm địa hình rất thực tế. Núi vỡ lở, đỏ vàng (破赤黃) là sườn đồi trọc, đất đỏ lộ ra, tức đất đang sạt; ở dưới chân nó là nguy hiểm thật. Núi bắn vào cửa (山射入門) là một sống đồi dốc chĩa thẳng xuống nhà, mùa mưa nước và đất theo sống ấy dồn về cửa. Sa nhọn đỏ như lửa là đỉnh đá nhọn, khô, nóng, không giữ được cây. Sa như rắn chết là dải đất dài mềm oặt, không có sống, thường là bờ đất đắp hay đất bồi dễ trôi.
Những lời ứng như "đau mắt, thổ huyết, sinh khó, kiện tụng" là cách người xưa gắn hình đất với tai hoạ để người nghe nhớ mà tránh. Phong Thuỷ Liên Hoa giữ lại phần mô tả địa hình và bỏ phần phán: thấy sườn sạt, sống đồi chĩa vào nhà, đá nhọn trơ trụi, thì xử lý bằng kè, rãnh thoát nước, cây chắn, hoặc chọn nền khác.
Đá núi, đá nổi quanh nhà – 問山谷石礁
Nguyên văn – 原文
問山谷石礁吉凶若何。曰:前後左右礁有吉位,亦有吉形;礁有顏色,按五行生剋斷之。……兩重高礁端正對門,明堂平鏡,財祿豐盈。……門前礁斜去,退敗無時住。……左礁大過齊屋高,長房子女命難逃。……高礁向前崩陷,盜竊財耗散。
Dịch: Hỏi đá núi, đá nổi lành dữ thế nào. Đáp: trước sau trái phải, đá có vị trí lành, cũng có hình lành; đá có màu sắc, xét theo ngũ hành sinh khắc mà đoán… Hai lớp đá cao ngay ngắn đối cửa, minh đường phẳng như gương, của cải dồi dào… Đá trước cửa xiên chạy đi, suy bại không lúc nào dừng… Đá bên trái lớn quá, cao ngang mái nhà, con cái trưởng phòng khó tránh hoạ… Đá cao phía trước sụt lở, trộm cắp, của hao tán.

Giảng: "Tiêu" (礁) vốn là đá ngầm, đá nổi; ở đây là những khối đá lộ ra quanh nhà ở vùng núi. Sách xét đá theo ba yếu tố: vị trí (phương nào của nhà), hình (ngay ngắn hay xiên, nguyên hay sụt) và màu (đen, trắng, đỏ, vàng, xanh theo ngũ hành). Hai lớp đá ngay ngắn trước cửa giống một bức bình phong tự nhiên, che gió, giữ minh đường phẳng. Đá xiên chạy đi là thế đất đang trượt về một phía. Đá lớn cao ngang mái nhà sát bên trái là khối đè ép, che sáng, có nguy cơ lăn.
Điểm đáng giữ ở mục này là phép xét theo phương: sách ghi đá ở một số phương thì bất lợi, ở phương khác thì lành, rồi bảo "các phương khác suy theo đó". Nghĩa là cùng một khối đá, đứng ở chỗ này thì là bình phong, ở chỗ khác thì là vật chắn lối khí. Người xem nhà phải đo phương bằng la kinh, không đoán bằng mắt.
Sa nhỏ cũng phải xét: đồ sa ngoài nhà – 問宅外砂形
Nguyên văn – 原文
問宅外砂形有不利,名區區小疵,可不必究乎?曰:陽宅山形與陰地同,大而臂帳,小而堆壟,形有巨細,理無二致。……庸詎知天下之物莫不有理。金木水火,其大無外,其小無內,大者應之,小者遺之,造化不若是之疏耳。獨不聞寸木片磚亦關休咎?即曰大者應大,小者應小,自氣化觀之,初未嘗有大小之分。聊舉數圖,試比較以證之。
Dịch: Hỏi: sa ngoài nhà có chỗ bất lợi, gọi là vết nhỏ, có cần xét không? Đáp: hình núi của dương trạch cũng như đất mộ, lớn thì như cánh tay, như màn trướng, nhỏ thì như gò, như bờ; hình có to nhỏ, lý không hai… Sao biết được vật trong thiên hạ không vật nào không có lý. Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, lớn thì không có ngoài, nhỏ thì không có trong; nếu chỉ cái lớn mới ứng, cái nhỏ bị bỏ sót, thì tạo hoá đâu có sơ sài như vậy. Chẳng nghe nói một tấc gỗ, một mảnh gạch cũng liên quan lành dữ sao? Dù nói lớn ứng lớn, nhỏ ứng nhỏ, nhưng từ khí hoá mà nhìn thì vốn không phân lớn nhỏ. Tạm nêu vài hình để so sánh làm chứng.

Giảng: Sau đoạn này, bản khắc in gần ba mươi ô hình, mỗi ô vẽ một ngôi nhà và một khối sa nhỏ trước hoặc bên nhà, kèm tên và lời ứng. Em tóm các nhóm chính. Phân phi (分飛格): hai chân sa hai bên toè ra hai phía, ứng anh em chia lìa. Tiêm sa tương đấu (尖砂相鬪格): hai mũi sa nhọn chĩa vào nhau trước nhà, ứng tranh chấp. Ly sa (離砂格): sa trước minh đường chạy xa khỏi nhà, ứng ly hương. Hiến hoa (獻花格): hai khối sa hình cánh hoa trước cửa, sách gắn với chuyện trong ngoài không đứng đắn. Liêm câu (鐮鈎格): sa cong như lưỡi liềm quay lưng. Điệt ao (跌凹形): sa ôm nhưng sụt lõm ba chỗ. Phản bãi (反擺形): bờ ruộng trước nhà cong ngược như cánh cung quay ra, ứng nghèo dần. Hoả diễm (火燄形): khối sa trước nhà như ngọn lửa.
Lý mà sách muốn dạy qua các hình này nằm ở câu "lớn ứng lớn, nhỏ ứng nhỏ, nhưng khí hoá không phân lớn nhỏ". Trong đô thị hôm nay, "sa nhỏ" là bồn hoa, ụ đất, bậc thềm, khối nhà phụ, góc tường nhà bên. Một góc tường nhọn chĩa thẳng vào cửa, một bồn bê tông cong ngược trước sân, đều là "sa" theo nghĩa của sách. Hình vẽ lại trong bài chỉ là sơ đồ minh hoạ bốn kiểu tiêu biểu, không chép nguyên các lời ứng.
Sa ứng án mạng: đọc thế nào cho đúng – 命案砂形
Nguyên văn – 原文
問陽宅犯凶,莫大乎人命,是何氣化使然?……曰:喪禍凶砂,陽宅與陰地並忌。屍露骨,朝內與向外各殊;死有明暗,當看屬陰屬陽;罪有重輕,細辨何方何位。……
Dịch: Hỏi: dương trạch phạm điều dữ, không gì lớn bằng án mạng, do khí hoá gì gây ra? … Đáp: sa dữ mang tang hoạ, nhà ở và đất mộ đều kỵ. Hình như xác phơi, xương lộ, quay vào trong hay quay ra ngoài khác nhau; cái chết có rõ có khuất, xem thuộc âm hay thuộc dương; tội có nặng nhẹ, xét kỹ phương nào, vị trí nào…

Giảng: Sau câu hỏi này, bản khắc in thêm hai trang hình đặt tên theo xác chết, tù ngục, đao kiếm, nước lửa: những khối sa dài nằm ngang như người nằm, có mấu như đầu, như chân, quay vào hay quay ra khỏi nhà. Em không dịch chi tiết các lời ứng ở đây, vì chúng nặng nề và không thể kiểm chứng. Ý của tác giả khi đặt mục này cuối phần sa là răn: những khối đất dị dạng, đặc biệt là dạng dài nằm ngang có mấu chĩa vào nhà, là thứ phải xử lý trước tiên.
Cách đọc hợp lý là nhìn vào địa hình mà sách mô tả. Một dải đất dài nằm ngang trước nhà, có mấu nhô ra, thường là gò mộ cũ, bờ đất đắp vội, đống phế thải đất đá. Những thứ ấy vừa mất vệ sinh, vừa có thể sạt, vừa tạo cảm giác nặng nề cho người ở. Xử lý chúng là việc của thi công và cảnh quan, không cần đến lời doạ về án mạng.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phần sa của Trạch Phổ Nhĩ Ngôn có giá trị ở chỗ nó buộc người xem nhà nhìn kỹ từng khối đất quanh nền, kể cả khối nhỏ. Bốn tiêu chí mà sách dùng vẫn còn nguyên giá trị: hình (tròn đầy hay nhọn vỡ), hướng (ôm vào hay quay ra, chĩa vào), vị trí (phương nào của nhà, gần hay xa) và tình trạng (nguyên vẹn hay sạt lở, có cây hay trơ trụi). Bốn tiêu chí này đúng với cả làng quê lẫn phố thị.

Phong Thuỷ Liên Hoa đặt phần sa vào Hình Pháp: hình trước, lý sau. Sa dữ được xử lý bằng thiết kế (dời cửa, xoay lối vào, trồng cây chắn, làm tường bình phong, kè đất, thoát nước) chứ không bằng bùa chú hay vật trấn. Các lời ứng về tai nạn, kiện tụng, án mạng trong sách là tâm thế răn đe của người xưa; người làm nghề không dùng chúng để doạ gia chủ, và không có thế sa nào bảo đảm phát tài hay trừ được bệnh.
Tóm lại – 總結
- Sa là mọi khối đất nổi cao quanh nhà, xét theo hình ngũ hành, sinh khắc với nhà và thuận nghịch.
- Sa lành: bao bọc có đường vào, ôm vào như sừng trâu, tròn đầy nhiều lớp, án vuông tròn trước cửa.
- Sa dữ: vỡ lở đỏ vàng, sống đồi chĩa vào cửa, nhọn như lửa, dài mềm như rắn chết, quay lưng chạy theo nước.
- Đá nổi xét theo vị trí, hình và màu; cùng một khối đá, ở phương này là bình phong, ở phương khác là vật chắn.
- Sa nhỏ cũng phải xét vì "khí hoá không phân lớn nhỏ"; sa dữ có thể tiêu trừ, che chắn, sửa đổi.
Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (43) – Hình nước, minh đường, ao hồ 水形吉凶 · 明堂吉凶 · 池塘關係 · 池塘水形.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), phần Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn quyển 1, các mục Hỏi về sa lành dữ (問砂之吉凶), đá núi đá nổi (問山谷石礁), sa ngoài nhà (問宅外砂形) kèm đồ hình, và sa ứng án mạng; bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Chỉ chép các câu đọc chắc theo nét khắc, chỗ lược ghi dấu ba chấm; đồ hình trong bài là sơ đồ vẽ lại, không chép nguyên. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: đo phương của từng khối sa, khối đá quanh nhà.
- Lập Cục Pháp: lập cục để biết sa ở phương nào sinh, phương nào khắc.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ khu đất, đánh dấu gò, đá, góc nhọn chĩa vào nhà.
Bài liên quan – 相關文章
- Kệ sách cổ Tam Hợp trên Kho Sách Quý
- Dương Trạch Đại Thành (41): hình khí trái phải, thượng thuỷ hạ thuỷ
- Dương Trạch Đại Thành (1): tác giả, các bài tựa và mục lục
- Quy Hậu Lục: Chương Dương Cơ, năm cơ xem nhà
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết tên các thế sa là phần Thư; đứng trên khu đất thật, nhận ra khối nào là sa, nó thuộc hành gì, ôm hay chĩa, rồi chọn cách sửa phù hợp là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Sa trong phong thuỷ nhà ở là gì? – 砂
Là mọi khối đất nổi cao quanh nhà: đồi, gò, bờ, ụ đất, khối đá. Trong phố thị, nhà lân cận, bồn hoa, khối nhà phụ cũng được xét như sa.
Sa thế nào là tốt? – 吉砂
Sa tròn đầy, ôm vào nhà như sừng trâu, bao bọc bốn phía mà vẫn có đường vào, án vuông hoặc tròn ngay ngắn trước cửa, đất nguyên vẹn có cây.
Sa thế nào là xấu? – 凶砂
Sa vỡ lở, sống đồi chĩa thẳng vào cửa, đỉnh nhọn trơ trụi như lửa, dải đất mềm oặt quay lưng chạy theo nước, hai mũi nhọn chĩa vào nhau trước nhà.
Sa nhỏ như gò đất có cần quan tâm? – 小砂
Có. Sách nói "khí hoá không phân lớn nhỏ": gò nhỏ, bờ ruộng, góc tường nhọn sát nhà cũng ảnh hưởng như sa lớn, chỉ khác mức độ.
Phạm sa xấu thì làm thế nào? – 消攝
Sách nói biết tiêu trừ thì biến dữ thành lành. Thực tế là dời cửa, đổi lối vào, trồng cây chắn, làm bình phong, kè và thoát nước, chứ không dùng vật trấn.








