💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Dương Trạch Đại Thành (47) 社壇 · 水口 · 橋梁 · 氣化: đình miếu, thuỷ khẩu, cầu cống, khí hoá

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Dương Trạch Đại Thành (47) 社壇 · 水口 · 橋梁 · 氣化: đình miếu, thuỷ khẩu, cầu cống, khí hoá

Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜問答邇言 卷一 · 社壇廟宇 · 水口關係 · 橋梁方位 · 氣化關係)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.

Đây là bài khép lại quyển một của Trạch Phổ Nhĩ Ngôn. Sau khi đi từ ngôi nhà ra tới cả xóm, cả phố, sách bàn nốt ba thứ thuộc về cộng đồng: đàn xã và miếu mạo (社壇廟宇), thuỷ khẩu của làng cùng cầu cống, cây cối giữ nó (水口關係 · 橋梁), và cuối cùng là một câu hỏi lớn có tính tổng kết: khí hoá của nhà ở (氣化關係), tức vì sao cùng một ngôi nhà mà lúc thịnh lúc suy, người trước ở không phát người sau ở lại phát. Câu trả lời của mục cuối là một trong những đoạn tỉnh táo nhất của cả bộ sách.

Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Đại Thành, đình miếu nên ngồi chỗ trống, trước mặt có nước, phía trước rộng thoáng; điện chính phải cao nhất, điện sau không được cao hơn điện chính. Thuỷ khẩu là chỗ nước ra khỏi làng, phải kín, có cầu, cây, gò, tháp, đá chặn lại; nước đi không có gì ngăn thì "nhà nào cũng khó cơm áo"; chặt cây giữ thuỷ khẩu là hại cả làng. Còn vì sao nhà lúc thịnh lúc suy: vì nhà ở là nơi người sống thở khí ngày đêm, nhà hợp phép thì thịnh, nhà dần mất phép (cây mục, tường đổ, sửa chữa tuỳ tiện, xây cao rộng quá cỡ) thì suy; người siêng giữ nhà theo phép thì nhà phát.

Thầy Vũ Giới giảng: "Đoạn cuối quyển một nên chép ra treo lên tường: cùng một căn nhà, người trước trồng cây đắp tường thì phát, người sau để cây mục tường đổ thì suy. Phong thuỷ không phải là phép một lần đặt là xong; nó là cách giữ nhà mỗi ngày."

Đàn xã, đình miếu: ngồi trống, nhìn nước – 問社壇廟宇

Nguyên văn – 原文

問社壇廟宇。曰:……坐虛面水,前要寬濶。前開後冲,神靈顯赫。孤廟突出,……無河流殺,破財甚多。……若太高,主外逃。……

Dịch: Hỏi đàn xã, đình miếu. Đáp: … ngồi chỗ trống, mặt nhìn ra nước, phía trước phải rộng thoáng. Phía trước mở ra, phía sau có khí đến, thần linh hiển hách. Miếu lẻ loi nhô ra, … không có sông nước mà dòng chảy mang sát, hao của rất nhiều. … Nếu quá cao thì chủ việc bỏ đi xa. …

Đình làng mái cong có cây đa lớn và sân rộng phía trước
Đình làng có cây đa và sân rộng: "ngồi chỗ trống, phía trước rộng thoáng", nơi cả làng tụ hội. Ảnh: Truongson78, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Giảng: Đình, miếu, đàn xã là công trình chung của làng, và sách đặt cho chúng một nguyên tắc khác nhà ở: ngồi chỗ trống, nhìn ra nước, phía trước rộng (坐虛面水,前要寬濶). Nhà ở cần tựa kín phía sau; đình miếu thì cần sân trước rộng để cả làng tụ hội, cần nhìn ra sông, ra ao để có thế uy nghi. Ai từng thấy những ngôi đình làng Bắc Bộ với hồ bán nguyệt, sân gạch rộng, cây đa trước cổng sẽ nhận ra đúng mô tả này.

Lời răn "miếu lẻ loi nhô ra" (孤廟突出) và "quá cao" nói về tương xứng: một ngôi miếu nhỏ đứng trơ trọi giữa đồng, không có cây, không có thế đất đỡ, hoặc một công trình tôn giáo cao vượt hẳn mọi thứ xung quanh thì không hài hoà với làng. Các phán đoán đi kèm như "người bỏ đi xa", "bệnh tật" Phong Thuỷ Liên Hoa không dùng; phần giữ lại là cách bố cục công trình công cộng.

Điện chính, điện sau, cổng miếu – 殿宇高低

Nguyên văn – 原文

大殿為主,宜高;前後左右俱宜平伏。後殿高於大殿,為欺主,後應忤逆。……有兩三層殿,相稱方吉。頭門低場,難為主,亦不宜開兩門。……殺方冲射,破敗孤寡。割腸衝腰,賊劫犯法。

Dịch: Điện lớn là chủ, nên cao; trước sau trái phải đều nên thấp phục. Điện sau cao hơn điện lớn gọi là lấn chủ, về sau ứng việc ngỗ nghịch. … Có hai ba lớp điện thì phải tương xứng mới lành. Cổng đầu thấp sụp thì khó làm chủ, cũng không nên mở hai cổng. … Phương sát đâm bắn vào, phá bại cô quả. Cắt ruột, đâm ngang lưng, giặc cướp, phạm pháp.

Sơ đồ điện chính cao nhất so với điện sau cao hơn điện chính
Điện chính là chủ, phải cao nhất; điện sau cao hơn điện chính gọi là lấn chủ. Nhà ở cũng vậy. Sơ đồ Phong Thuỷ Liên Hoa.

Giảng: Nguyên tắc "điện lớn là chủ, nên cao; xung quanh thấp phục" (大殿為主宜高) là nguyên tắc chủ khách của mọi quần thể kiến trúc nhiều lớp, không riêng đình miếu. Công trình chính phải nổi bật nhất; các nhà phụ, nhà sau không được vượt lên. Nếu điện sau cao hơn điện chính thì bố cục loạn, mắt người đi vào không biết đâu là trung tâm; sách gọi là "lấn chủ" (欺主).

Nguyên tắc này dùng thẳng cho nhà ở hôm nay: nhà chính phải là khối cao nhất, nhà kho, nhà để xe, nhà phụ phía sau không nên cao hơn. "Cắt ruột, đâm ngang lưng" (割腸衝腰) là đường, mương, tường chạy cắt ngang giữa quần thể, chia khu đất làm đôi. Còn "không nên mở hai cổng" là ý muốn quần thể có một trục vào rõ ràng.

Thuỷ khẩu: chỗ nước ra khỏi làng – 問水口關係

Nguyên văn – 原文

問水口關係。曰:水口必以墓庫方為正,然造化無全功,何必死墓絕方,或從衰病方出口亦吉。但形勢宜緊藏,寬散則不能綿遠。

Dịch: Hỏi quan hệ của thuỷ khẩu. Đáp: thuỷ khẩu phải lấy phương Mộ Khố làm chính, nhưng tạo hoá không có công trọn vẹn, cần gì phải đúng phương Tử, Mộ, Tuyệt; nước ra từ phương Suy, Bệnh cũng lành. Chỉ có hình thế thì nên kín khít, che giấu; rộng tản ra thì không bền lâu được.

Tranh sơn thuỷ có cầu nhỏ và đình bên dòng suối của Tằng Dương Đông
Tranh cầu và đình bên suối: cầu đặt ở chỗ nước ra, cây cối hai bên, đúng ý "cầu cống khoá thuỷ khẩu". Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Giảng: Thuỷ khẩu (水口) là chỗ dòng nước ra khỏi một khu đất, một làng. Theo Tam Hợp thuỷ pháp, nước nên đi ra ở phương Mộ Khố của cục. Nhưng câu đáng chú ý là câu kế tiếp: "tạo hoá không có công trọn vẹn, cần gì phải đúng phương" (造化無全功,何必死墓絕方). Tác giả tự nới lỏng quy tắc phương vị, rồi đặt điều kiện thật sự lên hình thế: "nên kín khít, che giấu; rộng tản thì không bền".

Đây là một ví dụ rất rõ của nguyên tắc hình trước, lý sau mà Phong Thuỷ Liên Hoa vẫn nhấn mạnh. Phương vị là lý, có thể châm chước; hình thế thuỷ khẩu kín hay hở thì không châm chước được. Một làng mà nước chảy ra qua một cửa hẹp, có gò đồi hai bên ép lại, thì nước ra chậm, đất hai bên không xói, làng giữ được phù sa và mực nước. Một làng mà nước tản ra mênh mông thì mùa khô cạn, mùa lũ ngập.

Câu ca thuỷ khẩu: cầu, cây, tháp, gò giữ nước – 水口歌訣

Nguyên văn – 原文

橋梁鎖水口,財祿定長守。水去無關攔,家家衣食難。羅星鎖水口,富貴人悠久。水口捍門高,英才多富豪。……順水送人財,出鄉難轉回。水口砂稠密,發財永安逸。蔭木遮水口,錢財不離手。蔭木一伐毀,凶禍敗鄉里。……水口塔崩頭,宦遊死外州。……華表居水口,簪纓世代有。

Dịch: Cầu cống khoá thuỷ khẩu, lộc của ắt giữ lâu. Nước đi không có gì ngăn chặn, nhà nào cũng khó cơm áo. La tinh (gò, đảo nhỏ) khoá thuỷ khẩu, giàu sang lâu dài. Thuỷ khẩu có hai núi gác cửa cao, nhiều anh tài giàu có. … Thuận theo nước đưa người và của đi, ra khỏi làng khó quay về. Sa ở thuỷ khẩu dày đặc, phát của, yên vui mãi. Cây bóng mát che thuỷ khẩu, tiền của không rời tay. Cây bóng mát một khi chặt phá, hung hoạ làm suy cả làng. … Tháp ở thuỷ khẩu gãy ngọn, người làm quan chết nơi châu khác. … Cột hoa biểu ở thuỷ khẩu, đời đời có người đội mũ cài trâm.

Cầu đá vòm cổ bắc qua kênh nước có cây hai bên
Cầu đá vòm qua kênh: "cầu cống khoá thuỷ khẩu, lộc của ắt giữ lâu", cầu làm dòng nước và lối đi chậm lại. Ảnh: Yves Picq, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Giảng: Câu ca liệt kê những thứ có thể "khoá" thuỷ khẩu: cầu (橋梁), gò đảo giữa dòng gọi là la tinh (羅星), hai núi đứng như cổng gọi là hãn môn (捍門), sa dày (砂稠密), cây bóng mát (蔭木), tháp (塔), cột hoa biểu (華表). Tất cả đều có chung chức năng: làm dòng nước chậm lại và đánh dấu cửa làng. Làng Việt cổ cũng có đủ những thứ này: cây đa đầu làng, cầu đá, quán nước, cổng làng, đình nằm gần chỗ sông chảy ra.

Hai câu "cây bóng mát che thuỷ khẩu, tiền của không rời tay" và "cây bóng mát một khi chặt phá, hung hoạ làm suy cả làng" là lời bảo vệ rừng ven sông rất sớm. Cây ven bờ giữ đất, chống xói, giữ nước; chặt đi thì bờ lở, lũ dữ hơn, cả làng chịu. Đây là chỗ phong thuỷ cổ gặp sinh thái học hôm nay. Phần sau của câu ca còn gán các loại sa ở thuỷ khẩu với chức tước, khoa cử (sa hình ấn, sa hình bút, sa hình thú); Phong Thuỷ Liên Hoa coi đó là lớp hình tượng, không dùng để hứa hẹn công danh.

Khí hoá của nhà ở: vì sao lúc thịnh lúc suy – 問陽宅氣化關係

Nguyên văn – 原文

問陽宅氣化關係何如?有止講陰地而不言陽宅者,有一人居之而時興時廢者,有前人住不發而後人住又發者,有前人住發而後人住不發者,……其故可得聞歟?曰:陰穴一死骨也,得土氣和而人貴,不和則絕人敗。陽宅生人所居,男婦老幼日夜受氣以生,豈不更大有關係?……宅書論有體用權衡,屋宇形像奇偶,層數門路床灶,當其諸事合法,則從而興旺;及其稍不合法,又從而廢敗。……有前人住之,……林未起,墻未成,屋宇失規,元運未到,不能發達;後人住之,而林茂路修,墻端壁泥,棟間合式,納氣合運,安得不發旺哉?有前人住之,栽樹築墻,……門徑合規,又逢元運,即便發旺;後人住之,而樹朽墻頹,高屋大井,或門路差式,違背運氣,豈得猶發旺哉?

Dịch: Hỏi khí hoá của nhà ở quan hệ thế nào? Có người chỉ bàn đất mộ mà không nói nhà ở, có nhà một người ở mà lúc thịnh lúc suy, có nhà người trước ở không phát mà người sau ở lại phát, có nhà người trước ở phát mà người sau ở không phát, … xin cho biết duyên cớ? Đáp: huyệt mộ là một bộ xương chết, được khí đất hoà thì người quý, không hoà thì người tuyệt bại. Nhà ở là chỗ người sống ở, nam nữ già trẻ ngày đêm nhận khí để sống, há chẳng càng quan hệ lớn hơn sao? … Sách nhà bàn có thể có dụng, có cân nhắc: hình dạng nhà, chẵn lẻ, số tầng, cửa, lối đi, giường, bếp; khi mọi việc hợp phép thì theo đó mà thịnh; khi hơi không hợp phép thì lại theo đó mà suy. … Có người trước ở, … cây chưa lên, tường chưa xong, nhà cửa sai quy cách, vận chưa tới, nên không phát đạt; người sau ở, cây đã tốt, đường đã sửa, tường ngay vách trát, gian nhà đúng cách, nạp khí hợp vận, sao lại không phát? Có người trước ở, trồng cây đắp tường, … cửa ngõ hợp quy cách, lại gặp vận, liền phát; người sau ở, cây mục tường đổ, nhà cao giếng trời lớn, hoặc cửa ngõ sai cách, trái vận khí, sao còn phát được?

Sân đình cổ có nhiều cây lớn được giữ gìn lâu năm
Sân đình cổ với cây lớn được giữ gìn: nhà thịnh hay suy theo việc giữ cây, giữ tường, giữ nếp nhà. Ảnh: Vongvandai, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Giảng: Đoạn này trả lời câu hỏi mà người học phong thuỷ nào cũng gặp: "nhà này trước kia ai ở cũng khá, sao tôi ở lại không?" và ngược lại. Câu trả lời của sách không phải là "do số" hay "do vong", mà là do nhà đã thay đổi. Người trước trồng cây, đắp tường, giữ cửa ngõ đúng cách thì nhà tốt; người sau để cây mục, tường đổ, xây thêm cao lớn quá cỡ, sửa cửa sai cách thì nhà xấu đi. Ngược lại, người trước ở khi cây chưa lên, tường chưa xong; người sau đến khi mọi thứ đã hoàn chỉnh thì phát.

Câu "huyệt mộ là một bộ xương chết… nhà ở là chỗ người sống ngày đêm nhận khí, há chẳng càng quan hệ lớn hơn" (陰穴一死骨也…陽宅生人所居…豈不更大有關係) là lập luận nền của cả bộ Dương Trạch Đại Thành: nhà ở quan trọng hơn mộ phần, vì nó tác động trực tiếp lên người sống. Đoạn cuối mục còn kể người làm việc bừa bãi "thích chặt cây, thích sửa tường, nhà rộng quá thì gió lùa khí tán, gian nhà so le", ai khuyên theo phép cũ cũng không nghe, rồi kết: tin hay không là ở người, còn sự ứng nghiệm lành dữ của nhà không vì người không tin mà khác đi.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Bài khép quyển một này cho thấy rõ cách nghĩ của tác giả. Đình miếu thì xét chủ khách, cao thấp, sân trước; thuỷ khẩu thì xét kín hay hở, có cầu, cây, gò giữ hay không, và tự nới lỏng quy tắc phương vị để đặt hình thế lên trước; khí hoá thì giải thích thịnh suy bằng việc giữ nhà hợp phép hay không. Cả ba đều là hình trước, lý sau, và đều đặt trách nhiệm vào tay con người.

Cổng làng có mái ngói trên con đường vào làng
Cổng làng trên lối vào: đánh dấu cửa làng, khép thuỷ khẩu và luồng người như sách dạy. Ảnh: Quachanhnon, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Phong Thuỷ Liên Hoa coi mục khí hoá là lời đáp tốt nhất cho câu hỏi "phong thuỷ có đúng không". Nhà không phải là vật cố định; cây lớn lên rồi mục, tường xây lên rồi nứt, người ta cơi nới, đổi cửa, đào giếng, lấp ao. Mỗi lần thay đổi là một lần nhà đổi khí. Vì vậy người làm nghề khi xem lại một ngôi nhà cũ phải hỏi đã sửa gì, thêm gì, chặt gì, chứ không chỉ đo hướng. Và lời khuyên cho gia chủ luôn bắt đầu bằng việc giữ nhà: trồng và chăm cây, sửa tường, dọn rãnh, không cơi nới quá cỡ. Không có bùa hay vật phẩm nào thay được việc đó, và không có ngôi nhà nào bảo đảm giàu sang nếu người ở không giữ nó.

Với làng xóm, bài học thuỷ khẩu vẫn nguyên giá trị: giữ cây ven sông, giữ cây đầu làng, giữ cầu và cổng làng, không san lấp bừa bãi chỗ nước ra. Đó là việc chung, lợi chung.

Tóm lại – 總結

  • Đình miếu ngồi chỗ trống, nhìn ra nước, sân trước rộng; tránh lẻ loi trơ trọi hoặc cao vượt hẳn xung quanh.
  • Điện chính là chủ, phải cao nhất; điện sau, nhà phụ không được cao hơn; quần thể nên có một trục vào.
  • Thuỷ khẩu ưu tiên hình thế kín khít hơn phương vị; nước ra không có gì ngăn là xấu.
  • Cầu, gò, núi gác cửa, sa dày, cây bóng mát, tháp, cổng làng đều là những thứ khoá thuỷ khẩu; chặt cây thuỷ khẩu hại cả làng.
  • Nhà ở quan hệ với người sống hơn cả mộ phần; nhà thịnh hay suy theo việc giữ nhà hợp phép hay để nó mất phép.
  • Tin hay không là ở người; còn lành dữ của nhà không vì không tin mà khác.

Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (48) – Xem hình tượng nhà 觀宅形象, mở đầu quyển hai Trạch Phổ Nhĩ Ngôn.

Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), phần Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn quyển 1, các mục Hỏi về đàn xã miếu mạo (問社壇廟宇), thuỷ khẩu (問水口關係) và khí hoá nhà ở (問陽宅氣化關係); bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Chỉ chép các câu đọc chắc theo nét khắc, chỗ lược ghi dấu ba chấm; sơ đồ trong bài vẽ lại để minh hoạ. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc câu ca thuỷ khẩu là phần Thư; đứng ở đầu một con sông, nhận ra chỗ nước ra của làng kín hay hở, cái gì đang giữ nó, và trước một ngôi nhà cũ biết hỏi đã thay đổi những gì là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Thuỷ khẩu là gì? – 水口

Là chỗ dòng nước ra khỏi một khu đất, một làng. Sách dạy thuỷ khẩu phải kín, có cầu, gò, cây hoặc núi gác cửa giữ lại; nước ra tản mát không có gì ngăn là xấu.

Thuỷ khẩu có bắt buộc ở phương Mộ Khố không? – 墓庫方

Sách nói phương Mộ Khố là chính, nhưng ra ở phương Suy, Bệnh cũng lành; điều quan trọng hơn là hình thế kín khít.

Có nên chặt cây lớn đầu làng, ven sông? – 蔭木

Sách răn: cây bóng mát ở thuỷ khẩu một khi chặt phá thì hại cả làng. Cây ven sông giữ đất, chống xói, nên giữ lại.

Vì sao người trước ở nhà này phát mà mình ở không phát? – 氣化

Theo sách, vì nhà đã thay đổi: cây mục, tường đổ, cơi nới quá cỡ, đổi cửa sai cách. Giữ nhà hợp phép thì nhà thịnh, để nhà mất phép thì nhà suy.

Nhà phụ có được cao hơn nhà chính không? – 欺主

Không nên. Nguyên tắc "điện lớn là chủ, nên cao" dùng cho nhà ở: nhà chính phải là khối cao nhất, nhà phụ phía sau không được vượt lên.

Từ khoá: thuỷ khẩu · đình làng · cầu cống · khí hoá nhà ở · 水口關係 · 陽宅氣化 · phong thủy làng xóm · dương trạch đại thành

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…