Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜邇言 卷二 · 觀宅形象 · 辨宅氣色 · 房屋相形)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Quyển 1 Trạch Phổ Nhĩ Ngôn đứng ở nền nhà nhìn ra ngoài; quyển 2 (內編) bước vào chính căn nhà. Bài này dịch ba mục mở đầu quyển 2: xem hình tượng nhà (觀宅形象), phân biệt khí sắc nhà (辨宅氣色) và tướng căn nhà (房屋相形), Đây là phần nói về hình khối, tỉ lệ, ánh sáng, cao thấp và kèo cột của một ngôi nhà.
Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Đại Thành, nhà tốt là nhà vuông vắn, sạch, cân với khu đất, gian giữa lớn hơn hai bên, nhà phụ thấp hơn nhà chính và quay về nhà chính, trong sâu mà sáng, ngoài rộng vừa phải. Nhà xấu là nhà cao quá mà trơ trọi, nghiêng lệch, tối tăm quá sâu, rách nát, đất hẹp nhà cao. Sách dạy xem "khí sắc" nhà: nhà cũ mà sáng sủa, tươi nhuận thì đang lên; nhà mới mà u ám, lạnh lẽo thì đang xuống. Mục tướng nhà còn liệt kê hình nhà theo ngũ hành, cao thấp trước sau, tỉ lệ kèo cột và số gian.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đứng ngoài nhìn nhà là xem hình, bước vào trong là xem khí. Nhà vuông, sáng, sạch, cân đối thì người vào thấy yên; nhà lệch, tối, ẩm, chật thì người vào thấy bức. Cái cảm giác ấy người xưa gọi là khí sắc. Nó không huyền bí, nó là tổng hợp của ánh sáng, gió, độ ẩm, tỉ lệ và cách người ta sống trong nhà."
Xem hình tượng nhà – 問觀宅形象
Nguyên văn – 原文
問觀宅形象。曰:方正平淨,屋合吉星,金水斗堂,生和旺相。太高太濶,卑小蹴促,地不相稱,丁財不足。形局端肅,氣象豪雄,護從整齊,儼不可犯,貴宅也。墻垣周密,四壁光明,天井明潔,規矩翕聚,富宅也。
Dịch: Hỏi về xem hình tượng nhà. Đáp: Vuông vắn, bằng phẳng, sạch sẽ, nhà hợp sao tốt, nhà chính hình Kim, Thuỷ, hình đấu, thì sinh hoà vượng tướng. Cao quá rộng quá, hoặc thấp nhỏ chật chội, không cân với đất, thì người và của đều thiếu. Hình cục đoan nghiêm, khí tượng hùng tráng, nhà hộ vệ theo hầu chỉnh tề, nghiêm trang không thể phạm, là nhà sang. Tường vây kín đáo, bốn vách sáng sủa, giếng trời sáng sạch, khuôn phép thu tụ, là nhà giàu.

Giảng: Ba chữ đầu "方正平淨" (vuông, phẳng, sạch) là tiêu chuẩn gốc. Câu "không cân với đất" (地不相稱) là bài học về tỉ lệ: nhà quá to trên đất nhỏ thì bức, nhà quá nhỏ trên đất rộng thì trống trải. Sách tách nhà sang và nhà giàu thành hai kiểu. Nhà sang thiên về uy nghi: bố cục nghiêm, nhà phụ hai bên chỉnh tề như người hầu. Nhà giàu thiên về thu tụ: tường kín, vách sáng, giếng trời sạch.
Những kiểu nhà xấu – 凶宅形象
南北背堂,東西易向,勢如爭競,左右雄昂,忤逆宅也。屋小而高,孤露無依,四邊無護,風吹雨潑,孤寡宅也。東倒西傾,棟側梁斜,病痛宅也。室內黑暗,太逼太深,妖怪房也。屋宇不整,四壁破碎,伶仃房也。簷前深陷,蕩無收拾,貧窮宅也。地窄屋高,人財兩退。地濶屋矮,一代發福。
Dịch: Nhà nam bắc quay lưng nhau, đông tây đổi hướng, thế như tranh giành, hai bên hùng hổ ngẩng cao, là nhà ngỗ nghịch. Nhà nhỏ mà cao, trơ trọi không chỗ dựa, bốn bên không che, gió thổi mưa hắt, là nhà cô quả. Nhà đổ đông nghiêng tây, nóc lệch xà xiêu, là nhà bệnh tật. Trong phòng tối tăm, bức quá sâu quá, là phòng sinh chuyện quái lạ. Nhà cửa không ngay ngắn, bốn vách rách nát, là nhà lẻ loi. Trước thềm lún sâu, bừa bãi không thu dọn, là nhà nghèo. Đất hẹp nhà cao, người và của đều lui. Đất rộng nhà thấp, một đời phát phúc.
Giảng: Mỗi kiểu nhà xấu gắn với một lỗi hình rất cụ thể: các khối nhà quay lưng nhau (không có trung tâm), nhà cao trơ trọi (không che chắn), kết cấu xiêu lệch (không vững), phòng sâu tối (thiếu sáng, thiếu gió), nhà rách nát (không chăm sóc), thềm trũng bừa bộn (đọng nước, không thu dọn). Câu cuối "đất rộng nhà thấp, một đời phát phúc" rất đáng để người làm nhà phố cao tầng trên lô đất hẹp suy nghĩ.
Gian giữa, nhà chính và nhà phụ – 主從賓客
堂室三間,必中間差大;廳階四柱,勝散柱為榮。內外端正,乃招福祿豐盈;左右均平,夾主家門亨泰。前屋猶賓,客房屋同羽翼。主高從卑亦貴……從屋太低,主亦孤露。要於正堂有情,不可反背乖忤。屋內黯藏,發福;廳前寬濶,無妨。……富貴之屋,病在有餘;貧賤之屋,病在不足。高露則風吹,濶蕩則氣散,深邃幽暗,陰氣太勝。房少人多,人勝宅吉;房多人少,宅勝人凶。
Dịch: Nhà ba gian thì gian giữa phải lớn hơn một chút; thềm sảnh bốn cột hơn cột rải rác. Trong ngoài ngay ngắn thì vời phúc lộc đầy đủ; hai bên đều nhau, kèm chủ, thì nhà cửa hanh thông. Nhà phía trước như khách, nhà khách như đôi cánh. Chủ cao, phụ thấp cũng là sang; nhà phụ thấp quá thì nhà chủ cũng trơ trọi. Nhà phụ phải hữu tình với nhà chính, không được quay lưng trái nghịch. Trong nhà kín đáo thì phát phúc; trước sảnh rộng rãi thì không hại. Nhà giàu sang thì bệnh ở chỗ thừa, nhà nghèo hèn thì bệnh ở chỗ thiếu. Cao trơ thì gió thổi, rộng trống thì khí tán, sâu tối thì âm khí quá thịnh. Phòng ít người đông, người hơn nhà là tốt; phòng nhiều người ít, nhà hơn người là xấu.

Giảng: Đoạn này là một bài học kiến trúc trọn vẹn về thứ bậc. Gian giữa lớn hơn hai gian bên để làm trung tâm. Nhà chính cao, nhà phụ thấp hơn nhưng không thấp quá, và phải quay về nhà chính. Hai câu sâu sắc nhất là "nhà giàu bệnh ở chỗ thừa, nhà nghèo bệnh ở chỗ thiếu" và "người hơn nhà là tốt, nhà hơn người là xấu". Nhà quá rộng so với số người ở thì nhiều phòng bỏ trống, lạnh lẽo, khí không được người làm ấm; đó là chuyện thường gặp ở những biệt thự lớn ít người.
Tỉ lệ, cửa, số gian và việc sửa nhà – 門多氣洩
屋內濶而外口小者,悠久;外口大而腹內小者,易傾。前廳向前,後廳向後,外氣不收,內氣已散。屋宜整齊,不當左帶右掛。……左右有巷通氣,火災不興。巷外有墻蔽風,煖氣不散。門多開則氣洩,路多岐則宅衰。大門氣象軒昂為主,過高過大亦招官非。……未做屋先壘墻者,難成。造大門無正宅者,不利。……屋若太舊,氣必休囚……當年小修,遠年大修,續氣貴運,永遠無憂。
Dịch: Nhà trong rộng mà miệng ngoài nhỏ thì lâu bền; miệng ngoài lớn mà bụng trong nhỏ thì dễ đổ. Sảnh trước quay ra trước, sảnh sau quay ra sau, khí ngoài không thu mà khí trong đã tan. Nhà nên chỉnh tề, không nên bên trái đeo, bên phải treo. Hai bên có ngõ thông khí thì không có hoả hoạn. Ngoài ngõ có tường che gió thì hơi ấm không tan. Mở nhiều cửa thì khí tiết; đường lắm ngả thì nhà suy. Cổng lớn lấy khí tượng hiên ngang làm chủ, cao quá lớn quá cũng chuốc kiện tụng. Chưa làm nhà đã xây tường trước thì khó thành. Làm cổng lớn mà không có nhà chính thì bất lợi. Nhà cũ quá thì khí tất hưu tù. Năm nay sửa nhỏ, lâu năm sửa lớn, nối khí theo vận tốt thì mãi không lo.

Giảng: "Trong rộng ngoài hẹp" là nguyên tắc túi khí: cửa vừa phải, bên trong rộng rãi thì khí vào được mà giữ được. Ngược lại, mặt tiền mở toang mà trong nhà chật thì khí vào rồi đi ngay. "Mở nhiều cửa thì khí tiết" là câu nhà phố hiện đại hay phạm: cửa trước, cửa sau, cửa hông thẳng hàng, gió lùa suốt nhà. Câu "hai bên có ngõ thông khí thì không hoả hoạn" lại là kinh nghiệm phòng cháy của nhà liền dãy: có khe ngăn cháy, có lối thoát. Câu kết "năm nay sửa nhỏ, lâu năm sửa lớn" là lời khuyên bảo trì: nhà phải được chăm thì khí mới "nối" được.
Phân biệt khí sắc nhà – 問辨宅氣色
Nguyên văn – 原文
問辨宅氣色。曰:禎祥妖孽,先見乎氣色。屋宇雖舊,氣色光明精彩,潤澤其家,必定興發。屋宇雖新,氣色暗淡,灰頹寂寞,其家必當退落。一進廳內,無人覺鬧烘,氣象似有多人在內喧哄……其家必大發旺。一進廳內有人似無,覺得冷陰陰寂氣逼人,其家必漸退敗。
Dịch: Hỏi về phân biệt khí sắc nhà. Đáp: Điềm lành điềm dữ trước hết thấy ở khí sắc. Nhà tuy cũ mà khí sắc sáng sủa, tinh anh, tươi nhuận, nhà ấy ắt hưng phát. Nhà tuy mới mà khí sắc u ám, xám xịt, vắng lặng, nhà ấy ắt sa sút. Vừa bước vào sảnh, không có người mà thấy rộn ràng, khí tượng như có nhiều người đang cười nói bên trong, nhà ấy ắt phát vượng. Vừa vào sảnh, có người mà như không, thấy lạnh lẽo âm u, hơi vắng lặng bức người, nhà ấy ắt dần suy.

Giảng: Đây là đoạn dễ hiểu nhất nếu đọc bằng kinh nghiệm thật. Ai từng vào nhiều nhà đều biết cảm giác này: có nhà cũ mà ấm cúng, sạch, sáng, đồ đạc được dùng và chăm; có nhà mới mà lạnh, tối, mùi ẩm, đồ đạc phủ bụi. Cái "khí sắc" ấy phản ánh cả ánh sáng, độ ẩm, gió và nếp sống của người ở. Nhà đang lên thì người trong nhà năng động, chăm sóc nhà; nhà đang xuống thì người ta bỏ bê. Cho nên khí sắc vừa là nguyên nhân vừa là dấu hiệu.
Các sắc khí theo sách – 紅黑白氣
一進門覺紅光閃爍,瑞氣騰騰,其家必有非常之喜……若紅紫火焰帶烟氣,又主火災。眼中覺得黑氣漫漫如霧如烟,其家必有非災橫禍。見白氣紛紛淡烟相似,其家必有死亡孝服。……若黑氣中微露彩色,其家禍將退散而喜氣將至。
Dịch: Vừa vào cửa thấy ánh đỏ lấp lánh, khí lành bốc lên, nhà ấy ắt có việc vui khác thường. Nếu đỏ tía như ngọn lửa lẫn khói thì lại chủ hoả hoạn. Mắt thấy khí đen mịt mù như sương như khói, nhà ấy ắt có tai hoạ bất ngờ. Thấy khí trắng lả tả như khói nhạt, nhà ấy ắt có tang. Nếu trong khí đen lộ chút màu sắc, hoạ của nhà sắp lui mà việc vui sắp tới.
Giảng: Sách còn kể cảnh đêm khuya trời trong, nhìn thấy ánh đỏ tía trên mái nhà người ta, hay khí ngũ sắc bốc lên như lọng che, là dấu đất quý. Kho Sách Quý dịch đủ ý để giữ tư liệu, nhưng người đọc nên phân biệt. Phần "vào nhà thấy sáng hay tối, ấm hay lạnh" là quan sát thực tế ai cũng làm được. Phần "thấy khí đỏ, khí đen, khí trắng" là lối diễn đạt của thuật vọng khí xưa, dễ thành mê tín nếu áp vội. Phong Thuỷ Liên Hoa không dùng màu khí để đoán tang hay hoả, mà dùng cảm nhận ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, mùi và trật tự trong nhà để biết nhà cần sửa ở đâu.
Tướng căn nhà theo ngũ hành – 問房屋相形
問房屋相形。曰:各宅書亦有言吉凶者,但有靈有不靈,惟閱歷久,試驗多,始可信服。……宅有逐間相法,有合其全形而相之之法,橫看豎看,靡非五行之擺設。
Dịch: Hỏi về tướng căn nhà. Đáp: Các sách nhà cũng có nói lành dữ, nhưng có câu linh có câu không linh; chỉ khi trải qua lâu, thử nghiệm nhiều mới có thể tin. Nhà có phép xem từng gian, có phép xem toàn hình mà tướng; nhìn ngang nhìn dọc, đâu cũng là sự bày đặt của ngũ hành.

屋作木星長,剋妻主少亡。屋作金星場,……屋作土星方,富貴名顯揚。水星多參差,忤逆無立錐。火星三角形,口舌眼生釘。……屋作斗斛形,橫財旺人丁。……屋小梁柱大,……屋大梁柱小,體弱不終老。……屋大不藏風,財散人丁空。屋內一般平,富貴有聲名。
Dịch: Nhà hình sao Mộc dài, khắc vợ, chủ chết trẻ. Nhà hình sao Thổ vuông, giàu sang, danh vang. Nhà hình sao Thuỷ so le nhiều, ngỗ nghịch, nghèo không chỗ cắm dùi. Nhà hình sao Hoả ba góc, khẩu thiệt, đau mắt. Nhà hình cái đấu, của nhiều người đông. Nhà nhỏ mà kèo cột to, không yên; nhà to mà kèo cột nhỏ, thân yếu không thọ. Nhà lớn mà không tàng gió, của tán người vắng. Trong nhà mặt bằng đều phẳng, giàu sang có tiếng.
Giảng: Câu mở đầu của mục rất trung thực: tác giả nói thẳng sách nhà có câu linh câu không, chỉ ghi lại câu đã thử nghiệm nhiều lần. Về hình, nhà Thổ (vuông, phẳng) và hình đấu được khen nhất; nhà Thuỷ (mái lô nhô so le) và Hoả (nhiều góc nhọn) bị chê. Về tỉ lệ, kèo cột phải cân với nhà: nhà nhỏ cột to là nặng nề, nhà to cột nhỏ là yếu, nguy hiểm thật sự về kết cấu.
Cao thấp trước sau – 高低
前高後屋低,損子並尅妻。後高前屋低,老少多昏迷。中高前後低,……中高左右低,……屋簷廣濶吉,逼促人多疾。斜雨潑爛壁,痢瀉頻頻避。簷頭水射房,……堂前出階簷,世代産英賢。……墻崩如鋸齒,穿窬不能止。
Dịch: Nhà trước cao sau thấp, hại con, khắc vợ. Nhà sau cao trước thấp (quá mức), già trẻ hay mê muội. Giữa cao trước sau thấp, giữa cao hai bên thấp, đều không yên. Mái hiên rộng là tốt, chật bức thì người hay ốm. Mưa hắt làm mục vách, hay đau bụng. Nước từ đầu mái xối vào phòng, xấu. Trước nhà chính có thềm hiên, đời đời sinh người tài. Tường đổ răng cưa, trộm đục không ngăn được.
Giảng: Nhóm câu này là kinh nghiệm xây dựng thuần tuý. Hiên rộng thì che mưa nắng, tường không ẩm, người không ốm; mái ngắn thì mưa hắt vào vách, nước mái xối vào phòng. Tường vỡ thì trộm vào. Nhà "trước cao sau thấp" thì nhà chính bị nhà trước lấn, mất thứ bậc. Câu "sau cao trước thấp" ở đây nói về chênh lệch thái quá giữa hai khối, khác với ý "sau có chỗ tựa" của quyển 1.
Số sảnh, số gian – 廳堂間數
兩廳兩間堂,……三廳兩間堂,……一廳兩間堂,少子缺衣糧。……四廳三間堂,……堂柱九根廳柱七,門廳五柱吉(伍用單勿用雙)。
Dịch: Sách liệt kê nhiều tổ hợp số sảnh và số gian nhà chính, tổ hợp nào lành, tổ hợp nào dữ; rồi kết: nhà chính chín cột, sảnh bảy cột, cổng sảnh năm cột là tốt, dùng số lẻ, đừng dùng số chẵn.
Giảng: Ưa số lẻ là quan niệm chung của kiến trúc cổ phương Đông: số lẻ có gian giữa làm trục, số chẵn thì cột rơi ngay giữa nhà, không có trục. Nhà Việt truyền thống cũng làm ba gian, năm gian, bảy gian. Ý nghĩa thực tế là nhà phải có trung tâm.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Ba mục mở đầu quyển 2 cho thấy Hình Pháp dương trạch không dừng ở núi sông bên ngoài, mà đi vào hình khối, tỉ lệ, kết cấu của chính căn nhà. Thầy Vũ Giới vẫn dạy: nhà là một cơ thể. Hình vuông vắn, trung tâm rõ, nhà phụ phục tùng nhà chính, trong rộng ngoài vừa, hiên đủ che, cột kèo vững, cửa thẳng đều. Đạt được những điều ấy thì đã giải quyết phần lớn những gì Nhĩ Ngôn gọi là lành dữ.

Với nhà ở Việt Nam hôm nay có mấy điều áp dụng ngay. Một, chọn tỉ lệ nhà cân với lô đất, đừng cố xây cao tối đa trên đất hẹp. Hai, giữ một trục giữa rõ ràng, phòng khách hoặc gian thờ là gian lớn và sáng nhất. Ba, đừng mở cửa thẳng hàng xuyên suốt nhà. Bốn, mái và ô văng đủ rộng để che mưa hắt. Năm, phòng nào trong nhà tối, ẩm, bỏ trống lâu thì cần mở sáng, thông gió hoặc dùng lại, đó là cách chữa "nhà hơn người". Còn phần "vọng khí" màu sắc, Phong Thuỷ Liên Hoa giữ như tư liệu cổ, không dùng để phán đoán.
Tóm lại – 總結
- Nhà tốt: vuông, phẳng, sạch, cân với đất; nhà sang uy nghi, nhà giàu thu tụ.
- Nhà xấu: các khối quay lưng nhau, cao trơ trọi, xiêu lệch, sâu tối, rách nát, đất hẹp nhà cao.
- Gian giữa lớn hơn, nhà phụ thấp hơn và hữu tình với nhà chính; người hơn nhà là tốt, nhà hơn người là xấu.
- Trong rộng ngoài hẹp thì bền; mở nhiều cửa thì khí tiết; nhà phải được sửa đều đặn.
- Khí sắc nhà: nhà cũ mà sáng sủa thì lên, nhà mới mà u ám thì xuống; phần vọng khí màu sắc là tư liệu cổ.
- Tướng nhà theo ngũ hành, cao thấp, kèo cột cân với nhà, số gian số cột lẻ để có trục giữa.
Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (49) – Phép dựng nhà, đồ nhà tốt và xây lại bất lợi 造房修班 · 吉宅圖形 · 再造不利.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), phần Trạch Phổ Nhĩ Ngôn quyển 2, mục Hỏi về xem hình tượng nhà (問觀宅形象), phân biệt khí sắc nhà (問辨宅氣色), tướng căn nhà (問房屋相形); bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Chỉ dịch các câu đọc chắc; câu có chữ mờ được lược, có dấu ba chấm. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ số gian, trục giữa, cửa, để kiểm "trong rộng ngoài hẹp" và cửa thẳng hàng.
- Lập Cục Pháp: lập cục dương trạch trước khi định hình khối nhà.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng nhà theo 24 sơn.
Bài liên quan – 相關文章
- Kệ sách cổ Tam Hợp trên Kho Sách Quý
- Dương Trạch Đại Thành (38): bài tựa 1717 và lời gần về xem nhà
- Dương Trạch Đại Thành (40): trước nhà, sau nhà và 25 cặp toạ diện
- Hoàng Đế Trạch Kinh (2): nhà là then chốt của âm dương
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc những câu về tướng nhà là phần Thư; bước vào một căn nhà mà biết ngay chỗ nào tối, chỗ nào tiết khí, khối nào lấn khối nào, kèo cột nào sai là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Nhà thế nào là tốt theo Dương Trạch Đại Thành? – 方正平淨
Nhà vuông vắn, bằng phẳng, sạch sẽ, cân với khu đất, có gian giữa làm trung tâm, nhà phụ thấp hơn và hướng về nhà chính, trong rộng ngoài vừa.
"Nhà hơn người" là gì? – 宅勝人凶
Là nhà nhiều phòng mà ít người ở, phòng bỏ trống lạnh lẽo. Sách nói người hơn nhà là tốt, nhà hơn người là xấu; cách chữa là thu gọn, dùng lại phòng, mở sáng và thông gió.
Khí sắc nhà xem thế nào? – 宅氣色
Xem độ sáng, độ ấm, độ khô, mùi và nếp sống trong nhà. Nhà cũ mà sáng sủa tươi nhuận là đang lên; nhà mới mà u ám vắng lạnh là đang xuống.
Vì sao nhà nên làm số gian lẻ? – 用單勿用雙
Số gian, số cột lẻ thì có gian giữa làm trục; số chẵn thì cột rơi giữa nhà, mất trung tâm. Sách dặn nhà chính chín cột, sảnh bảy cột, cổng năm cột.
Mở nhiều cửa có sao không? – 門多氣洩
Sách nói mở nhiều cửa thì khí tiết. Nên tránh cửa trước cửa sau thẳng hàng, để gió và khí đi vòng trong nhà rồi mới ra.







