💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Dương Trạch Đại Thành (38) 宅譜邇言: bài tựa 1717 và lời gần về xem nhà

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Dương Trạch Đại Thành (38) 宅譜邇言: bài tựa 1717 và lời gần về xem nhà

Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜問答邇言 卷一 · 序 · 相宅邇言)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.

Sau bốn quyển Trạch Phổ Chỉ Yếu (宅譜指要) nói lý và lập hướng theo bốn cục tam hợp, bộ Dương Trạch Đại Thành chuyển sang phần thứ hai: Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn (宅譜問答邇言), tức "lời gần về phổ nhà, viết theo lối hỏi đáp". Bài này của Kho Sách Quý dịch tờ đầu quyển, bài tựa năm Khang Hy Đinh Dậu (1717), mục lục quyển 1 và đoạn mở đầu "Tướng Trạch Nhĩ Ngôn" (相宅邇言), để người đọc biết vì sao Nguỵ Thanh Giang cố ý viết phần này bằng lời quê mùa, dễ nhớ.

Trả lời nhanh: Trạch Phổ Nhĩ Ngôn là phần "xem nhà bằng mắt" của Dương Trạch Đại Thành, gồm hai quyển, chép những câu ca quyết đã có ứng nghiệm trong các sách nhà cổ kim, viết theo lối hỏi đáp và câu bốn chữ có vần để dân thường thuộc lòng. Bài tựa năm 1717 của Tưởng Hữu Đức (蔣有德, người Đại Hưng) nói sách dùng lời thô là vì thương người ít chữ, không phải vì tác giả kém văn. Đoạn mở đầu đặt thứ tự xem: nền nhà là gốc, sa thuỷ bốn phía là phò tá, rồi mới đến ao, cây, tường, ngõ, thuỷ khẩu, cầu, sau cùng là bên trong nhà.

Thầy Vũ Giới giảng: "Bốn quyển Chỉ Yếu dạy cái lý, đến Nhĩ Ngôn thì dạy cái mắt. Người xưa biết dân làng không đọc được sách khó, nên đem điều quan trọng nhất nén vào câu bốn chữ có vần. Đọc phần này đừng coi là văn vặt. Chính những câu 'nhà trước có nhà đổ, người trẻ ốm lâu' mới là chỗ Hình Pháp sống trong đời thường."

Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn là sách gì? – 宅譜問答邇言

Chữ "nhĩ ngôn" (邇言) lấy từ sách Trung Dung, nghĩa là lời nói gần gũi, lời của người thường. Vua Thuấn được khen là người "thích xét lời gần" (好察邇言), tức không coi thường câu nói của dân. Nguỵ Thanh Giang mượn chữ ấy đặt tên cho phần sách này, ngụ ý rằng đây là những điều nói gần, nói thẳng, ai cũng nghe hiểu. Hai chữ "vấn đáp" cho biết cách trình bày: mỗi mục mở bằng chữ 問 (hỏi), rồi chữ 曰 (đáp), sau đó là một chuỗi câu ca quyết.

Nhà cổ trong làng Tây Đệ, An Huy
Nhà cổ làng Tây Đệ (An Huy): kiểu nhà dân đời Minh Thanh mà các câu ca quyết Nhĩ Ngôn nói tới, tường trắng, mái đen, ngõ hẹp. Ảnh: Anna Frodesiak, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Tờ đầu quyển khắc dòng ghi rõ mục đích của sách:

宅譜問答邇言。荊鄉青江子輯。古今諸宅書內摘取有驗歌訣,編載茲冊,以便四民一目了然。

Dịch: Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn. Thanh Giang Tử người Kinh Hương gom chép. Từ trong các sách nhà ở xưa nay, nhặt lấy những câu ca quyết đã có ứng nghiệm, biên vào tập này, để bốn hạng dân nhìn một lần là rõ.

Giảng: Ba chỗ cần để ý. Một là chữ "輯" (gom chép): tác giả tự nhận mình là người chọn lọc, không phải người sáng tác mọi câu. Hai là chữ "有驗" (có nghiệm): ông chỉ giữ lại câu nào đã thấy ứng, bỏ những câu đẹp lời mà vô căn cứ. Ba là chữ "四民" (bốn hạng dân: sĩ, nông, công, thương): sách viết cho mọi người làm nhà, không riêng cho thầy địa lý. Vì thế trong Nhĩ Ngôn có cả chuyện nhà buôn mở tiệm, nhà nông đặt chuồng trâu, nhà nho dựng thư phòng.

Trong toàn bộ Dương Trạch Đại Thành, Nhĩ Ngôn đứng ngay sau Chỉ Yếu. Chỉ Yếu trả lời câu hỏi "nhà này thuộc cục nào, hướng nào, cửa nào"; Nhĩ Ngôn trả lời câu hỏi "đứng ở sân nhìn ra, thấy gì thì tốt, thấy gì thì xấu". Hai phần bổ cho nhau như lý và hình. Kho Sách Quý chia Nhĩ Ngôn thành 23 bài, từ bài 38 này đến bài 60.

Bài tựa năm 1717 của Tưởng Hữu Đức nói gì? – 宅譜邇言序

Bài tựa Nhĩ Ngôn đề "宅譜邇言序", ký "康熙丁酉夏,大興蔣有德書", tức mùa hè năm Đinh Dậu niên hiệu Khang Hy (1717), Tưởng Hữu Đức người Đại Hưng (gần Bắc Kinh) viết. Bài tựa này có trước cả bộ sách gần hai mươi lăm năm, cho biết Nguỵ Thanh Giang đã có bản thảo Trạch Phổ từ khi còn là học trò đi thi.

Nguyên văn đoạn đầu – 原文

世間坊刻宅法各種不一,其傳且措詞幽澁,約如禪語者有之,恍似啞謎者有之,世人恒多錯悞,以致遺害不小。柏鄉魏念庭尊公太傅藏書最多,內有宅書。……

Dịch: Các sách phép nhà do phường khắc bán ở đời có nhiều loại không giống nhau, lời truyền lại dùng chữ tối và khó, có sách giống như lời thiền, có sách mơ hồ như câu đố câm, người đời thường hiểu sai, đến nỗi để lại tai hại không nhỏ. Cụ thân sinh của ông Nguỵ Niệm Đình người Bách Hương là bậc Thái phó, nhà chứa sách nhiều nhất, trong đó có sách về nhà.

Tranh Thẩm Chu đời Minh: mây trên sông trước cơn mưa
Thẩm Chu (沈周, đời Minh), "Mây trên sông trước cơn mưa": cảnh nhà ven núi sông của giới văn nhân, những người như Tưởng Hữu Đức chép giữ bản sách nhà. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Giảng: Câu "giống lời thiền, như câu đố câm" là lời phê bình rất thẳng. Đầu đời Thanh, sách phong thuỷ in phường (坊刻) bán khắp chợ, nhiều sách cố ý viết mập mờ để người đọc phải đi tìm thầy giải. Người viết tựa thấy hại ở chỗ ấy: chữ càng tối thì người làm theo càng dễ sai, mà sai trong việc dựng nhà thì cả nhà gánh. Họ Nguỵ ở Bách Hương (柏鄉, Hà Bắc) là một dòng có người làm quan cao, giữ được bản sách nhà chép tay đáng tin hơn sách in phường.

Gặp Nguỵ sinh ở kỳ thi năm Giáp Ngọ – 甲午科試

甲午科試,邳中得文士魏生,初晤,問上下古今,談論不倦。……觀其著述,兼通地理天人之奧。旋北上,貢成均。觀所携宅譜指要,與柏鄉家藏之宅書同,外附相宅邇言一冊,平句俗字,都所不忌。

Dịch: Kỳ thi năm Giáp Ngọ (1714), ở đất Bì (邳) ta gặp được một văn sĩ là Nguỵ sinh. Lần đầu gặp, hỏi chuyện trên dưới xưa nay, bàn luận không biết mỏi. Xem các trước tác của ông, thấy thông cả chỗ sâu của địa lý, trời và người. Rồi ông lên phương bắc, được tiến cống vào Quốc Tử Giám. Xem bộ Trạch Phổ Chỉ Yếu ông mang theo, thấy giống với sách nhà mà họ Nguỵ ở Bách Hương cất giữ; ngoài ra còn kèm một tập Tướng Trạch Nhĩ Ngôn, câu bình chữ tục, chẳng kiêng gì cả.

Giảng: Đoạn này cho ta ba dữ kiện về tác giả mà các bài tựa khác không có. Một, năm 1714 Nguỵ Thanh Giang còn là sĩ tử đi thi, được tiến cống làm giám sinh (貢成均, "cống vào Thành Quân", tên xưa của nhà Thái học). Hai, Trạch Phổ Chỉ Yếu đã thành sách từ khi ấy. Ba, ông và họ Nguỵ ở Bách Hương giữ cùng một bản sách nhà, nghĩa là học thuật của ông có nguồn gia truyền chứ không phải tự đặt.

Vì sao lời sách lại thô? – 不文其言

蓋以編中指陳,悉關吉凶;不文其言者,由於悲憫情深,恐愚民不易曉故耳。予抄而藏之。

Dịch: Bởi những điều chỉ bày trong tập đều liên quan đến lành dữ; không làm cho lời văn hoa là do lòng thương xót sâu nặng, sợ dân chất phác khó hiểu mà thôi. Ta chép lại mà cất giữ.

Giảng: Đây là câu then chốt để hiểu cả phần Nhĩ Ngôn. Một nhà nho đời Thanh viết sách bằng lời quê là chuyện dễ bị chê. Tưởng Hữu Đức bênh tác giả: chính vì điều nói ra là chuyện sống còn của một nhà, nên phải nói sao cho người cày ruộng, người bán hàng cũng hiểu. Lòng thương người (悲憫) là động cơ, lời thô chỉ là phương tiện.

Đoạn cuối bài tựa – 屢勸付梓

……蓋其譜系同源,宅書俱本先世遺傳,猶是也,而精義增廣矣。余竊喜宅譜出而坊刻之邪說可熄,屢勸付梓。魏生以鄙諺推諉,余終以公世屬望。今既南旋,聊題譜端以勉之。康熙丁酉夏,大興蔣有德書。

Dịch: Bởi gia phả hai nhà cùng một nguồn, sách nhà đều gốc ở điều tổ tiên truyền lại, vẫn là một, mà nghĩa tinh thì được mở rộng thêm. Ta mừng thầm rằng Trạch Phổ ra đời thì những thuyết sai của sách in phường có thể tắt, nhiều lần khuyên đem khắc ván. Nguỵ sinh lấy cớ lời lẽ quê mùa mà từ chối; ta rốt cuộc vẫn trông mong ông đem ra cho đời chung dùng. Nay ông đã về nam, ta tạm đề vào đầu phổ để khích lệ. Mùa hè năm Đinh Dậu niên hiệu Khang Hy, Tưởng Hữu Đức người Đại Hưng viết.

Giảng: Chữ đầu dòng thứ hai trong bản khắc viết thảo, đọc chắc được ý "gia phả cùng nguồn, sách nhà đều gốc ở tổ tiên truyền". Chi tiết đáng nhớ là chính tác giả từng ngại in sách vì lời quê. Phải đợi đến năm 1741 ở Dương Châu, khi có bạn bè góp tiền khắc ván, Nhĩ Ngôn mới được in chung với Chỉ Yếu, Tạo Mệnh và các phần khác thành Dương Trạch Đại Thành.

Ai biên, ai hiệu quyển 1 Nhĩ Ngôn? – 纂訂 · 編 · 鑒定 · 校

Dòng đầu quyển 1 khắc đủ tên những người góp tay. Đọc kỹ dòng này giúp ta biết sách được làm cẩn thận đến đâu.

宅譜邇言一卷。荊鄉青江子纂訂;族孫正濂穎川編;海寧陳實齋、大興蔣勺亭兩先生鑒定;受業李士杰萬夫、朱絃方來校。

Dịch: Trạch Phổ Nhĩ Ngôn, quyển một. Thanh Giang Tử người Kinh Hương soạn và định; cháu trong họ là Chính Liêm, tự Dĩnh Xuyên, biên; hai tiên sinh Trần Thực Trai người Hải Ninh và Tưởng Chước Đình người Đại Hưng giám định; học trò là Lý Sĩ Kiệt tự Vạn Phu và Chu Huyền tự Phương Lai hiệu đính.

Sơ đồ bốn tầng người làm quyển 1 Nhĩ Ngôn: soạn, biên, giám định, hiệu
Bốn tầng người làm quyển 1 Nhĩ Ngôn theo dòng khắc đầu quyển. Sơ đồ Phong Thuỷ Liên Hoa.

Giảng: Một quyển sách khắc ván đời Thanh thường có bốn tầng người: người soạn (纂訂), người biên sắp (編), người giám định (鑒定) và người hiệu chữ (校). Ở đây người biên là cháu trong họ, người hiệu là học trò, người giám định là hai bậc văn nhân ngoài họ. Tưởng Chước Đình cùng họ Tưởng, cùng quê Đại Hưng với người viết bài tựa năm 1717; rất có thể là cùng một người, gọi theo hiệu, nhưng sách không nói rõ nên Kho Sách Quý chỉ ghi là có thể. Cách ghi tên ấy cho thấy Nhĩ Ngôn không phải tập ghi chép tuỳ tiện mà đã qua nhiều lượt người xem lại.

Mục lục quyển 1 có những mục nào? – 邇言卷一目次

Quyển 1 Nhĩ Ngôn có 32 mục, tất cả đều nói về những gì ở bên ngoài căn nhà. Xếp theo thứ tự trong bản khắc:

相宅邇言、宅基富砂、宅基貴砂、宅前形氣、宅後形氣、前後合觀、宅左形氣、宅右形氣、左右合觀、砂形吉凶、山谷石礁、宅外砂圖、命案砂形、水形吉凶、明堂吉凶、池塘關係、池塘水形、路埂吉凶、陽基樹木、樹木圖形、土怕四風、下怕坑缺、牆壁吉凶、巷道關係、幾家互異、一村優劣、市廛鋪店、比閭水溝、社壇廟宇、水口關係、橋梁方位、氣化關係。

Dịch: Lời gần về xem nhà; Sa giàu của nền nhà; Sa sang của nền nhà; Hình khí trước nhà; Hình khí sau nhà; Xem chung trước sau; Hình khí bên trái; Hình khí bên phải; Xem chung trái phải; Lành dữ của hình sa; Núi khe, đá ngầm; Đồ hình sa ngoài nhà; Hình sa án mệnh; Lành dữ của hình nước; Lành dữ của minh đường; Quan hệ của ao hồ; Hình nước ao hồ; Lành dữ của đường đi, bờ ruộng; Cây cối nền dương; Đồ hình cây cối; Đất sợ gió bốn phía; Dưới sợ hố khuyết; Lành dữ của tường vách; Quan hệ của ngõ hẻm; Mấy nhà khác nhau; Hơn kém của một làng; Phố chợ, cửa tiệm; Rãnh nước giữa xóm; Đàn xã, đình miếu; Quan hệ thuỷ khẩu; Phương vị cầu; Quan hệ khí hoá.

Sơ đồ 32 mục quyển 1 Nhĩ Ngôn xếp thành bảy nhóm từ nền nhà ra thuỷ khẩu
32 mục quyển 1 Nhĩ Ngôn xếp thành bảy nhóm, đi từ nền nhà ra bốn phía, ra làng xóm và thuỷ khẩu. Sơ đồ Phong Thuỷ Liên Hoa.

Giảng: Nhìn kỹ, 32 mục đi từ gần ra xa rồi lại thu vào. Mở đầu là nền nhà và sa bốn phía (mục 2 đến 9), kế đến hình sa và đá (10 đến 13), rồi nước, minh đường, ao (14 đến 17), đường đi và cây cối (18 đến 20), gió và hố (21, 22), tường và ngõ (23, 24), rồi mở rộng ra cả xóm, cả làng, phố chợ, đình miếu (25 đến 29), cuối cùng là thuỷ khẩu, cầu và khí hoá (30 đến 32). Đó đúng là trình tự một thầy địa lý đi xem một căn nhà: đứng ở nền, nhìn bốn phía, nhìn nước, rồi bước ra ngõ, ra đầu làng, ra cửa sông. Kho Sách Quý dịch quyển 1 trong mười bài, bài nào cũng giữ nguyên tên mục gốc.

Đoạn mở "Tướng Trạch Nhĩ Ngôn" dạy gì? – 相宅邇言

Mục đầu tiên không có câu hỏi, mà là một đoạn văn biền ngẫu tóm toàn bộ phép xem nhà của phần Nhĩ Ngôn. Đây là đoạn văn đáng thuộc nhất của cả phần.

Nguyên văn – 原文

宅基固屬根原,砂水亦皆輔佐。前後左右宜拱抱環闔,濶狹低昂,忌參差缺折。不但石礁浮沙兼看,池塘隱象,樹木墻巷,均無礙。水口橋梁怕反張,至于形氣房廊各有觀法。其間井院廚灶皆有定方,碓磨屬金,倉庫屬土,牲畜分係卦氣,欄枋總忌耗星。……

Dịch: Nền nhà vốn là gốc rễ, sa và thuỷ đều là phò tá. Trước sau trái phải nên chầu ôm, vây khép; rộng hẹp thấp cao kỵ so le, khuyết gãy. Không chỉ xem kiêm cả đá ngầm, cát nổi; ao hồ có hình ẩn, cây cối, tường, ngõ đều phải không vướng hại. Thuỷ khẩu và cầu sợ quay lưng mở ra, còn hình khí của nhà, của hành lang thì mỗi thứ có phép xem riêng. Trong ấy giếng, sân, bếp, lò đều có phương định; cối giã, cối xay thuộc Kim, kho lẫm thuộc Thổ, gia súc mỗi loại gắn với khí một quẻ, chuồng và xà đều kỵ sao hao.

Làng nhà dựa núi, hai bên đồi ôm
Nhà dựa núi, hai bên đồi ôm, trước có ruộng và nước: cảnh "chầu ôm vây khép" (拱抱環闔) mà đoạn Tướng Trạch Nhĩ Ngôn đặt làm chuẩn. Ảnh: 颐园新居, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Giảng: Câu đầu là câu gốc của dương trạch Tam Hợp: nền là gốc, sa thuỷ là phò tá. Có nền tốt mà sa thuỷ không giữ thì khí tan; có sa thuỷ đẹp mà nền không vững thì không có chỗ chứa. Bốn chữ "拱抱環闔" (chầu, ôm, vây, khép) là tiêu chuẩn của bốn phía. Ngược lại là "參差缺折" (so le, khuyết, gãy): bên cao bên thấp không đều, chỗ hở, chỗ gãy, đó là đường gió lùa và khí thoát.

Đoạn này còn liệt kê những thứ người ta hay bỏ qua: đá ngầm, cát nổi bên bờ nước, hình ao, cây, tường, ngõ. Mỗi thứ sẽ có một mục riêng trong quyển 1. Còn câu "thuỷ khẩu và cầu sợ quay lưng mở ra" (怕反張) là nói về chỗ nước ra khỏi làng: cửa nước phải có thế khép giữ, cầu phải bắc thuận, nếu cửa nước mở toang hay cầu đặt ngược thế thì khí của cả xóm chảy theo.

Giếng, bếp, cối, kho đều có phương – 井院廚灶皆有定方

Phần sau của đoạn chuyển vào trong nhà. Giếng, sân, bếp, lò có phương định; cối giã cối xay thuộc Kim vì là đá nặng, va đập; kho lẫm thuộc Thổ vì chứa lúa gạo. Chuồng gia súc mỗi loại gắn với một quẻ: theo Thuyết Quái, Càn là ngựa, Khôn là trâu, Chấn là rồng, Tốn là gà, Khảm là lợn, Ly là chim trĩ, Cấn là chó, Đoài là dê. Những mục này nằm ở quyển 2 Nhĩ Ngôn, nhóm "phân lan" (bàn chuồng trại) và "bố trí" (cách sắp đặt), Kho Sách Quý sẽ dịch trong các bài sau.

Gian bếp kiểu cũ trong một ngôi nhà cổ ở Cao Bưu
Gian bếp kiểu cũ trong một ngôi nhà cổ ở Cao Bưu (Giang Tô): giếng, sân, bếp, lò "đều có phương định" (井院廚灶皆有定方), sẽ bàn ở quyển 2 Nhĩ Ngôn. Ảnh: Huanokinhejo, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đoạn văn kết bằng hai câu thực tế: chỗ ẩm thấm thì tháo nước, dọn sạch là tự khô (浸潤消清自乾); kiến mối sâu bọ thì có cách trị là đi (蟻蟲制禳即去). Chữ "禳" vốn là cầu cúng giải trừ, nhưng câu trước đã nói rõ ẩm thì tháo nước cho khô, nên người đọc hôm nay nên hiểu là làm sạch, làm khô, chặn chỗ sâu bọ vào, không phải đem bùa chú ra trị.

Vì sao viết bằng ca quyết dân gian? – 俗訣俗歌

Nửa sau đoạn "Tướng Trạch Nhĩ Ngôn" là lời tác giả tự giải thích cách viết, khớp với điều bài tựa đã nói.

Nguyên văn – 原文

……瑣碎之事,那堪深奧其詞?豈知宅書流傳,苦于怪僻難曉,可憫愚夫愚婦……惟纂俗訣俗歌,以便口傳心記。囑茲淺近容易,條分接此推詳,何難融貫。凶咎不犯,刑尅本命,安得受災;吉祥若遇生和,造主自然增慶。宅基有表有裏,故先外編而後內編;男女宜室宜家,必知避禍而迺趨福。

Dịch: Những việc vụn vặt như thế, sao nỡ nói bằng lời sâu xa? Nào ngờ sách nhà truyền lại khổ vì quái lạ khó hiểu, thương thay những người dân chất phác. Cho nên chỉ gom những câu quyết tục, câu ca tục, để tiện miệng truyền, lòng nhớ. Dặn rằng sách này nông gần, dễ dàng, chia từng điều, nối theo đó mà suy rộng thì có khó gì mà không thông suốt. Điều hung không phạm, lại không hình khắc bản mệnh, thì sao mà mắc tai; điều lành nếu gặp được sinh hoà, chủ nhà tự nhiên thêm vui. Nền nhà có ngoài có trong, cho nên trước là phần ngoài, sau là phần trong; trai gái muốn yên cửa yên nhà, phải biết tránh hoạ rồi mới đến được phúc.

Hiên sảnh một ngôi nhà cổ ở làng An Huy
Hiên sảnh một ngôi nhà cổ ở làng Tây Đệ, Hoành Thôn (An Huy): nơi người ở truyền miệng các câu ca quyết làm nhà, đúng ý "tiện miệng truyền, lòng nhớ" (口傳心記). Ảnh: Giovanni Boccardi, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 IGO.

Giảng: Có ba điều rút ra. Thứ nhất, sách dạy theo lối "chia điều rồi suy rộng" (條分推詳): mỗi câu ca là một trường hợp, người đọc phải biết suy từ trường hợp ra lý chung, không học vẹt. Thứ hai, lành dữ của nhà phải xét cùng với bản mệnh người ở: cùng một cái hình, gặp mệnh sinh hoà thì nhẹ hoặc tốt, gặp mệnh hình khắc thì nặng. Đây là chỗ Nhĩ Ngôn nối với phép tam hợp và phép chọn thời ở các phần sau. Thứ ba, thứ tự sách: phần ngoài (外編) là quyển 1, xét mọi thứ quanh nhà; phần trong (內編) là quyển 2, xét hình nhà, nóc, cửa, phòng, bếp, chuồng. Thứ tự "tránh hoạ trước, cầu phúc sau" (避禍而迺趨福) cũng là thứ tự Thầy Vũ Giới luôn dạy khi xem nhà.

Ngoài trước, trong sau: bố cục hai quyển Nhĩ Ngôn – 先外編而後內編

Hai quyển Nhĩ Ngôn chia việc rõ ràng. Quyển 1 (外編) đứng ở nền nhà nhìn ra: nền, sa bốn phía, nước, ao, đường, cây, tường, ngõ, làng, chợ, đình miếu, thuỷ khẩu, cầu. Quyển 2 (內編) bước vào trong: hình nhà, khí sắc nhà, tướng nhà, quẻ pháp, nhà cũ, sửa lại nhà, năm sao biến thể, đồ hình nhà dữ, lầu gác, rồi đến bếp, giếng, cửa, chuồng trại, cách bố trí.

Sơ đồ hai quyển Nhĩ Ngôn: quyển 1 phần ngoài nhà, quyển 2 phần trong nhà
Hai quyển Nhĩ Ngôn: quyển 1 xét bên ngoài (外編), quyển 2 xét bên trong (內編). Sơ đồ Phong Thuỷ Liên Hoa.

Cách chia ấy hợp với lối làm nhà thật. Người chọn đất trước hết phải biết khu đất nằm giữa những gì: núi nào sau lưng, nước nào trước mặt, đường nào đâm vào, đình miếu nào kề bên. Những điều đó không sửa được hoặc sửa rất khó, nên phải xét trước. Bên trong nhà thì người ở có thể sửa: dời bếp, trổ cửa, dựng tường. Cho nên phần ngoài là quyết định chọn hay bỏ đất, phần trong là cách dựng và sửa cho hợp.

QuyểnPhạm viBài trên Kho Sách Quý
Nhĩ Ngôn quyển 1 (外編)Bên ngoài nhà: nền, sa, thuỷ, ao, đường, cây, tường, ngõ, làng, thuỷ khẩu, cầuBài 38 đến 47
Nhĩ Ngôn quyển 2 (內編)Bên trong nhà: hình nhà, khí sắc, tướng nhà, nhà dữ, lầu gác, bếp, giếng, cửa, chuồng trạiBài 48 đến 60

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Thầy Vũ Giới đặt Hình Pháp làm gốc, Lý Khí làm phần chọn lựa, các phép khác chỉ để bổ cứu. Đọc đoạn "Tướng Trạch Nhĩ Ngôn", ta thấy Nguỵ Thanh Giang, một thầy Tam Hợp, cũng xếp như vậy: nền nhà là gốc rễ, sa thuỷ là phò tá, phương vị bếp giếng là việc trong nhà. Ông không mở sách bằng bảng tra quẻ, mà bằng bốn chữ "chầu ôm vây khép". Đó là nguyên lý của Hình Pháp: khí theo hình mà tụ, theo hình mà tan.

Dãy nhà cổ hai bên phố Hội An
Dãy nhà phố cổ Hội An: hai bên nhà cao đều nhau là "chầu ôm", chỗ trống hay nhà cao vọt là "so le khuyết gãy" theo lời Nhĩ Ngôn. Ảnh: Steffen Schmitz, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Áp vào nhà phố, nhà vườn ở Việt Nam hôm nay, "sa" là những khối nhà, tường rào, cây lớn quanh mình; "thuỷ" là đường đi, dòng xe, mương rãnh, sông hồ. Một căn nhà giữa dãy phố có hai bên nhà cao đều đặn là "chầu ôm"; một căn bên trái là bãi trống, bên phải là nhà tám tầng là "so le khuyết gãy". Câu "thuỷ khẩu và cầu sợ quay lưng mở ra" ứng với chỗ con đường hay dòng kênh rời khỏi khu phố: nếu nó thoát thẳng một mạch thì khí khó giữ, nếu có khúc quanh, có cây, có công trình chắn thì khí được giữ lại.

Còn những câu ca quyết "nói thẳng lành dữ" của Nhĩ Ngôn, người học nên đọc như đọc kinh nghiệm của người xưa về hình: thấy cái hình ấy thì cảnh giác, xét kỹ, chứ không vội kết luận về số phận. Lành dữ còn tuỳ cục, tuỳ hướng, tuỳ bản mệnh, tuỳ thời, như chính tác giả đã dặn "gặp sinh hoà thì thêm vui, không phạm hình khắc thì không mắc tai". Phong Thuỷ Liên Hoa dùng Nhĩ Ngôn như một bảng kiểm khi khảo sát hiện trạng: đi một vòng quanh nhà, ghi lại từng thứ thấy được, rồi mới lập cục, đo hướng trên la kinh.

Tóm lại – 總結

  • Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn là phần thứ hai của Dương Trạch Đại Thành, hai quyển, chép những câu ca quyết đã có ứng nghiệm, viết theo lối hỏi đáp cho bốn hạng dân.
  • Bài tựa năm Khang Hy Đinh Dậu (1717) của Tưởng Hữu Đức cho biết năm 1714 tác giả còn là sĩ tử, đã có Trạch Phổ Chỉ Yếu và tập Tướng Trạch Nhĩ Ngôn, và họ Nguỵ ở Bách Hương giữ cùng một bản sách nhà.
  • Sách cố ý dùng lời quê vì thương người ít chữ; tác giả từng ngại in vì lời lẽ quê mùa.
  • Quyển 1 có 32 mục, đi từ nền nhà ra bốn phía, ra nước, đường, cây, tường, ngõ, làng, đình miếu, thuỷ khẩu và cầu.
  • Câu gốc: nền nhà là gốc rễ, sa thuỷ là phò tá; bốn phía nên chầu ôm vây khép, kỵ so le khuyết gãy; trước xét phần ngoài, sau xét phần trong; tránh hoạ trước, cầu phúc sau.

Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (39) – Sa giàu và sa sang của nền nhà 宅基富砂 · 宅基貴砂.

Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), phần Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn quyển 1: tờ tên sách, bài tựa của Tưởng Hữu Đức (宅譜邇言序, 1717), mục lục quyển 1 và mục Tướng Trạch Nhĩ Ngôn (相宅邇言); bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Bài tựa khắc chữ thảo, chỉ dẫn những câu đọc chắc, chỗ lược có dấu ba chấm; câu "猶是也" và tên "Tưởng Chước Đình" đọc theo nét khắc, ý chung không đổi. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • Lập Cục Pháp: lập cục dương trạch theo ba tầng đại cục, trung cục, tiểu cục, rồi đối chiếu với bốn cục tam hợp.
  • Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ khu đất, đánh dấu nhà bên cạnh, đường, ao, cây để kiểm "chầu ôm vây khép".
  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng nhà theo 24 sơn.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc câu "nền là gốc, sa thuỷ là phò tá" là phần Thư; đứng trước một khu đất mà nhìn ra chỗ nào chầu ôm, chỗ nào khuyết gãy, chỗ nào nước thoát là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Nhĩ ngôn" nghĩa là gì? – 邇言

Nhĩ ngôn là lời nói gần gũi, lời của người thường, chữ lấy từ sách Trung Dung. Tác giả đặt tên như vậy vì phần này viết bằng câu ca quyết dễ hiểu, cho mọi người làm nhà, không riêng thầy địa lý.

Ai viết bài tựa Trạch Phổ Nhĩ Ngôn? – 蔣有德

Tưởng Hữu Đức người Đại Hưng viết vào mùa hè năm Khang Hy Đinh Dậu (1717). Ông gặp Nguỵ Thanh Giang ở kỳ thi năm 1714, chép giữ bản sách và nhiều lần khuyên tác giả khắc ván.

Vì sao sách viết lời quê mà không viết văn hoa? – 平句俗字

Bài tựa nói vì mọi điều trong sách đều liên quan lành dữ của một nhà, tác giả thương người ít chữ nên viết câu bình, chữ tục, có vần, để dân thường đọc là hiểu, nghe là nhớ.

Câu gốc của phần Nhĩ Ngôn là gì? – 宅基根原

"宅基固屬根原,砂水亦皆輔佐": nền nhà là gốc rễ, sa và thuỷ là phò tá. Bốn phía nên chầu ôm vây khép, kỵ so le, khuyết, gãy.

Đọc các câu ca quyết lành dữ thế nào cho đúng? – 有驗歌訣

Đọc như kinh nghiệm về hình thế để khảo sát kỹ, không phán vội. Chính tác giả dặn lành dữ còn tuỳ bản mệnh có sinh hoà hay hình khắc, tuỳ cục, hướng và thời; phải xét đủ rồi mới kết luận.

Từ khoá: trạch phổ nhĩ ngôn · 宅譜邇言 · dương trạch đại thành · 陽宅大成 · nguỵ thanh giang · phong thủy dương trạch · ca quyết xem nhà · tướng trạch

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…