Dương Trạch Đại Thành
陽宅大成 (宅譜邇言 卷二 · 雜入夥居 · 轉姓易主 · 流離播遷 · 遊食他方)
Tác giả: Nguỵ Thanh Giang (魏青江, hiệu Thanh Giang Tử 青江子, người Kinh Hương 荊鄉, đời Thanh); con cháu họ Nguỵ cùng biên, hiệu
Bản gốc: bản khắc đời Thanh, Càn Long năm thứ 6 Tân Dậu (1741), 16 tập.
Đây là bài khép lại Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn quyển 2, và cũng khép lại toàn bộ phần Nhĩ Ngôn của Dương Trạch Đại Thành. Bốn câu hỏi cuối đều xoay quanh một chủ đề: người và chỗ ở không gắn được với nhau. Nhà nào phải ở ghép nhiều họ (雜入夥居), nhà nào đổi chủ liên tục (轉姓易主), nhà nào khiến người lưu ly phiêu bạt (流離播遷), và cuối cùng, người không có nhà, kiếm ăn nơi đất khách (遊食他方) thì xem thế nào. Câu hỏi cuối cùng ấy là đoạn văn đẹp nhất của cả quyển: tác giả dùng hình ảnh bèo trôi theo nước để nói về người tha hương, và kết bằng một ý rất nhân văn.
Trả lời nhanh: Dương Trạch Đại Thành gắn chuyện ở ghép nhiều họ với nhà có hai cánh tay đất không đều, trước cửa có giếng, cây tạp; gắn chuyện đổi chủ liên tục với cổng to hơn nhà, nhà nhỏ trên nền đất quá rộng, mạch yếu nước nông, đất trũng ngập; gắn chuyện lưu ly với các hình "quay lưng, chạy đi, không ngoảnh lại": sa quay ra ngoài, nước như cung ngược, không có án che trước mặt. Với người không có nhà, sách nói người ấy sống nhờ thuỷ thổ nơi mình đến, như bèo trôi theo nước, nên cần chọn nơi thuỷ thổ hợp với mình, giữ gìn sức khoẻ khi đổi vùng. Phong Thuỷ Liên Hoa giữ các bài học về tỉ lệ nhà và đất, về nền cao ráo, và về việc thích nghi với khí hậu nơi ở mới.
Thầy Vũ Giới giảng: "Cuối quyển, ông Nguỵ hỏi một câu mà ít sách phong thuỷ nào dám hỏi: người không có nhà thì phong thuỷ ở đâu? Ông trả lời: ở chính chỗ chân mình đang đứng. Người nghèo đi làm thuê xứ người cũng có phong thuỷ của họ, là thuỷ thổ, là gió, là cái lều tạm. Phong thuỷ không phải chỉ của người có nhà to."
Ở ghép nhiều họ: hai cánh tay không đều, giếng trước cửa – 問雜入夥居
Nguyên văn – 原文
曰:左臂雖有而右臂空……異姓同居。……兩臂直長,一宅供幾香火。門前有井,招異姓入舍填房。……左砂過外二山邊,二姓居左;右砂過外兩砂隨,三姓居右。……門前雜木,亂人同屋。……披蓑頂笠,寄人衣食。
Dịch: Đáp: cánh tay trái tuy có mà cánh tay phải trống … khác họ ở chung. … Hai cánh tay thẳng dài, một nhà thờ mấy bàn hương hoả. Trước cửa có giếng, rước người khác họ vào ở rể, làm kế thất. … Sa trái vượt ra ngoài có hai núi bên cạnh, hai họ ở bên trái; sa phải vượt ra ngoài có hai sa theo, ba họ ở bên phải. … Trước cửa cây tạp, người tạp cùng ở một nhà. … Đội nón khoác áo tơi, nhờ người cơm áo.

Giảng: "Tạp nhập hoả cư" là cảnh nhiều họ khác nhau cùng ở trong một khuôn viên, mỗi họ một bàn thờ. Sách gắn nó với hai hình chính. Một là hai cánh tay đất không đều hoặc thẳng đơ: một bên có một bên trống, hoặc hai bên chạy thẳng dài không ôm; bài 42 đã dạy cánh tay đất phải ôm vào mới giữ được nhà. Hai là sa vượt ra ngoài kéo theo các núi nhỏ: đất chia thành nhiều khoảnh nhỏ, mỗi khoảnh một chủ. Đọc theo thực tế, đó chính là hình ảnh một khu đất rộng mà không có bố cục trung tâm, dễ bị chia nhỏ cho nhiều hộ.
Câu 門前雜木,亂人同屋 (trước cửa cây tạp, người tạp cùng ở) cũng thú vị: khu đất nhiều hộ thì mỗi hộ trồng một thứ, cây cối lộn xộn không ai chăm chung. Phong Thuỷ Liên Hoa không cho rằng giếng trước cửa sẽ "rước người khác họ vào ở rể", nhưng giữ bài học: một khu đất muốn giữ được sự gắn kết của một gia đình thì cần bố cục có trung tâm, hai bên ôm vào sân chung, cây cối trồng có chủ đích.
Hôm nay, ở ghép không còn bị coi là điều xấu: nhà trọ, chung cư, nhà nhiều thế hệ, nhà chia sẻ đều là cách ở bình thường. Bài học còn giá trị là: khi nhiều hộ cùng ở, mỗi hộ cần lối đi, nơi thờ tự và không gian riêng, còn phần chung thì được quy hoạch rõ ràng, có người chăm sóc.
Nhà đổi chủ liên tục: cổng to hơn nhà, nhà nhỏ đất rộng – 問轉姓易主
Nguyên văn – 原文
曰:脈頑雄頓脫,急直扦穴,虛高露,無護砂,換姓。……脈大屋小,壓不住,煞氣必遷。……返弓,散氣,你來我去。門樓高大過於堂,別姓之房。廳高,……不穩,來姓亦住不到老。……屋宅小,基址寬,換主二三。……脈孤水淺,地局卑,暫住不穩。……水泛木浮之地,基常轉主。
Dịch: Đáp: mạch thô cứng đứt đột ngột, gấp và thẳng mà đặt nhà, chỗ đặt cao trống lộ, không có sa che, đổi họ. … Mạch lớn mà nhà nhỏ, đè không nổi, sát khí ắt dời đi. … Nước như cung ngược, khí tan, người đến người đi. Cổng cao lớn hơn nhà chính, là nhà của họ khác. Sảnh cao … không vững, họ khác đến ở cũng không ở được đến già. … Nhà nhỏ mà nền đất rộng, đổi chủ hai ba lần. … Mạch đơn độc, nước nông, cục đất thấp trũng, ở tạm không yên. … Đất nước tràn, gỗ nổi, nền nhà thường đổi chủ.

Giảng: Mục đổi chủ là mục có nhiều câu về tỉ lệ nhất. 門樓高大過於堂: cổng cao lớn hơn nhà chính; bài 51 và bài 56 đã nhắc nhiều lần, ở đây sách nói thẳng: cổng to hơn nhà là "nhà của họ khác". 屋宅小,基址寬: nhà nhỏ mà nền đất rộng; 脈大屋小,壓不住: thế đất lớn mà nhà nhỏ, đè không nổi. Ba câu cùng một ý: nhà và đất, nhà và cổng phải tương xứng. Một ngôi nhà nhỏ giữa khu đất mênh mông thì trống trải, gió lùa, khó chăm sóc, khó bảo vệ; chủ nhà thường không giữ nổi và phải bán.
Câu 水泛木浮之地,基常轉主 (đất nước tràn, gỗ nổi, nền nhà thường đổi chủ) là quan sát thực tế nhất: đất hay ngập lụt thì không ai ở lâu được. Câu "mạch đơn độc, nước nông, cục đất thấp trũng, ở tạm không yên" cũng thế. Phong Thuỷ Liên Hoa giữ các câu này làm tiêu chí chọn đất: nền cao ráo, không ngập; diện tích nhà tương xứng với đất; cổng không phô trương hơn nhà; nhà có chỗ dựa phía sau và có che chắn hai bên.

Lưu ly phiêu bạt: những hình quay lưng, chạy đi – 問流離播遷
Nguyên văn – 原文
問:流離播遷,因何氣化?指明於人,俾無犯,此亦救弊之端。曰:馬後加鞭,朝乎南,暮乎北。……鳳凰焚巢,浪流失業之子。……兄楚弟秦。水深木弱,漂流南北東西。……明堂返向外,子孫離鄉作客。……左臂反向外,長子離鄉無賴。……四畔山水散,為佃常逃竄。水城似反弓,逃走仍孤窮。……前無橫案遮,逃散借住三家。……衆山俱反背,而去別走他鄉。水去灣灣似返弓,飄蕩走西東。……水走山飛,離鄉去,終身無依。
Dịch: Hỏi: lưu ly dời đổi là do khí hoá gì? Xin chỉ rõ cho người, để đừng phạm, đây cũng là một cách cứu tệ. Đáp: sau ngựa thêm roi, sáng ở nam, chiều ở bắc. … Phượng hoàng đốt tổ, đứa con trôi dạt mất nghiệp. … Anh ở nước Sở, em ở nước Tần. Nước sâu mà gỗ yếu, trôi dạt nam bắc đông tây. … Minh đường quay ra ngoài, con cháu bỏ quê làm khách. … Cánh tay trái quay ra ngoài, con trưởng bỏ quê vô lại. … Bốn phía núi sông tản đi, làm tá điền thường bỏ trốn. Thành nước như cung ngược, bỏ trốn vẫn cô cùng. … Phía trước không có án ngang che, chạy tán loạn ở nhờ ba nhà. … Các núi đều quay lưng, bỏ đi sang quê khác. Nước đi cong cong như cung ngược, phiêu bạt đông tây. … Nước chạy núi bay, bỏ quê đi, suốt đời không nơi nương tựa.

Giảng: Mục lưu ly là bản tổng kết của mọi "hình xấu" trong Nhĩ Ngôn: quay lưng (反背), quay ra ngoài (反向外), cung ngược (反弓), tản đi (散), không có án che (無橫案遮), nước chạy núi bay (水走山飛). Tất cả là những hình đất không giữ được khí, không giữ được nước, không có chỗ dựa và không có che chắn. Từ bài 42 đến bài 50, sách đã dạy từng hình một; ở đây nó gom lại thành một bức tranh: đất như thế thì người không giữ được, phải bỏ đi.
Đọc theo thực tế, những khu đất như vậy thường là đất bạc màu, xói lở, nước không giữ được để làm ruộng, gió lùa bốn phía. Người ở trên đó làm ăn khó khăn, nên bỏ đi tìm nơi khác là điều dễ hiểu; câu "làm tá điền thường bỏ trốn" cho thấy sách nói về những người nghèo không có đất của mình. Phong Thuỷ Liên Hoa giữ mục này như bản tổng ôn các hình đất cần tránh khi chọn nơi định cư lâu dài, không như lời phán số phận ai phải tha hương. Ngày nay, đi làm ăn xa quê là chuyện bình thường và nhiều khi là lựa chọn tốt.
Người không nhà, kiếm ăn nơi đất khách: bèo trôi theo nước – 問遊食他方
Nguyên văn – 原文
問:有宅者固論其宅,乃有遊食四方,無宅可相,奈何?……曰:漢武帝不云乎:人生於五行者也,萬物皆育於兩大之間。……足下履地,五行之質也;首上戴天,五行之氣也。……至若遊食他方,以水土為命:東游則受東方水土之氣,西游則受西方水土之氣,猶水上浮萍以水為命。……人之衣食有著,以其地土五行之相生也;人之衣食無著,以其地土五行不相生也。……此雖身無宅居、足無定踪,而身所現在、足所現履之處,即其現在之氣化。五行感應,逢生則吉,逢剋則凶者也。……然終不如有宅者之可以至始而保終也。
Dịch: Hỏi: người có nhà thì dĩ nhiên xem nhà, còn người kiếm ăn bốn phương, không có nhà để xem, thì làm sao? … Đáp: Hán Vũ Đế chẳng nói sao: người sinh ra từ ngũ hành, muôn vật đều được nuôi dưỡng giữa trời và đất. … Chân dưới đạp đất, là chất của ngũ hành; đầu trên đội trời, là khí của ngũ hành. … Còn như kiếm ăn nơi đất khách thì lấy thuỷ thổ làm mạng: đi về đông thì nhận khí thuỷ thổ phương đông, đi về tây thì nhận khí thuỷ thổ phương tây, như bèo trên nước lấy nước làm mạng. … Người có cơm áo là vì ngũ hành đất ấy tương sinh với mình; người không có cơm áo là vì ngũ hành đất ấy không tương sinh. … Người này tuy thân không có nhà, chân không có dấu định, nhưng chỗ thân đang ở, chỗ chân đang đạp, chính là khí hoá hiện tại của họ. Ngũ hành cảm ứng, gặp sinh thì tốt, gặp khắc thì xấu. … Song rốt cuộc vẫn không bằng người có nhà, có thể giữ được từ đầu đến cuối.

Giảng: Đây là đoạn kết của cả Nhĩ Ngôn, và là đoạn Phong Thuỷ Liên Hoa trân trọng nhất. Câu hỏi đặt ra một vấn đề mà sách phong thuỷ thường bỏ qua: người nghèo, người đi làm thuê, người không có nhà thì phong thuỷ của họ ở đâu? Câu trả lời của tác giả là: ở chính nơi họ đang sống. Người ấy "lấy thuỷ thổ làm mạng", như cây bèo lấy nước làm mạng: nước chảy đông thì trôi đông, nước chảy tây thì trôi tây.
Giữa đoạn văn, sách còn đưa ra một loạt quan sát về sức khoẻ khi đổi vùng: gặp gió độc thì cảm mạo, gặp ẩm thì thành hàn, nắng gắt thì thành nhiệt, "thuỷ thổ bất phục" thì sinh phù thũng, kiết lỵ. Đây là kiến thức thực tế của người xưa về khí hậu và nước uống khi đi xa, và vẫn còn đúng: người đổi vùng sống cần thời gian thích nghi với khí hậu, nước, thức ăn. Hình ảnh người ở nhờ thuyền người, che nhờ ô người, gặp mưa gió thì dột ướt, cũng nói đúng nỗi vất vả của người không có chỗ ở ổn định.
Câu cuối, "rốt cuộc vẫn không bằng người có nhà, có thể giữ được từ đầu đến cuối", là lời kết của cả phần Nhĩ Ngôn: tác giả khẳng định giá trị của một chỗ ở ổn định. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc câu ấy như một lời nhắc: mục đích cuối cùng của phong thuỷ dương trạch là giúp con người có một chỗ ở ổn định, an toàn, lành mạnh để sống trọn đời mình, chứ không phải để phán hoạ phúc.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Bốn mục cuối của Nhĩ Ngôn quyển 2 cho ba bài học giữ lại được. Một là tỉ lệ: nhà tương xứng với đất, cổng tương xứng với nhà; nhà quá nhỏ trên đất quá rộng hay cổng to hơn nhà đều là dấu hiệu chủ nhà không giữ nổi. Hai là nền đất: đất cao ráo, không ngập, có chỗ dựa và che chắn là điều kiện để ở lâu; đất trũng ngập, trống trải bốn phía thì người ta phải bỏ đi. Ba là thích nghi: người đổi nơi ở cần chú ý khí hậu, nước, gió của nơi mới, giữ sức khoẻ trong thời gian đầu.

Phần phán về số phận, như "đổi họ", "con trưởng bỏ quê vô lại", "suốt đời không nơi nương tựa", Phong Thuỷ Liên Hoa đặt sang một bên. Tha hương lập nghiệp hôm nay là chuyện bình thường; nhiều người rời quê mà thành đạt. Còn câu "gặp sinh thì tốt, gặp khắc thì xấu" về ngũ hành của đất, Phong Thuỷ Liên Hoa hiểu theo nghĩa rộng: chọn nơi có khí hậu, công việc, cộng đồng hợp với mình, chứ không tính ngũ hành của tỉnh thành nào để quyết định nơi sống.
Khép lại Nhĩ Ngôn, có thể thấy cả phần vấn đáp này đi theo một trật tự: từ sa, nước, đường, cây quanh nhà (bài 42 đến 47), đến hình tướng và khí sắc nhà (bài 48 đến 50), đến từng bộ phận trong nhà (bài 51 đến 54), rồi đến những chuyện của người sống trong nhà (bài 55 đến 60). Phong Thuỷ Liên Hoa giữ trật tự ấy: hình trước, lý sau, và mọi thứ quy về con người.
Tóm lại – 總結
- Ở ghép nhiều họ gắn với khu đất không có bố cục trung tâm: hai cánh tay không đều, sa vượt ra ngoài, cây tạp trước cửa.
- Đổi chủ liên tục gắn với tỉ lệ sai: cổng to hơn nhà, nhà nhỏ trên đất rộng, và với đất trũng ngập, trống trải.
- Lưu ly là bản tổng kết các hình đất xấu: quay lưng, quay ra ngoài, cung ngược, tản đi, không án che, nước chạy núi bay.
- Người không nhà "lấy thuỷ thổ làm mạng" như bèo trôi theo nước; sách ghi các bệnh khi đổi vùng và khuyên thích nghi.
- Lời kết: người có chỗ ở ổn định mới giữ được trọn đời; mục đích của dương trạch là chỗ ở an toàn, lành mạnh cho con người.
Bài sau: Dương Trạch Đại Thành (61) – Bài tựa và mục lục Tuyển Thời Tạo Mệnh 選時造命·序.
Nguồn: Dương Trạch Đại Thành (陽宅大成), phần Trạch Phổ Vấn Đáp Nhĩ Ngôn quyển 2, các mục Hỏi ở ghép (問雜入夥居), đổi chủ (問轉姓易主), lưu ly dời đổi (問流離播遷) và kiếm ăn nơi đất khách (問遊食他方); bản khắc đời Thanh năm Càn Long Tân Dậu (1741), thuộc công cộng. Chỉ chép các câu đọc chắc theo nét khắc, chỗ lược ghi dấu ba chấm; sơ đồ trong bài vẽ lại để minh hoạ. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: đo hướng cánh tay đất, hướng nước đi để nhận các hình quay lưng, cung ngược.
- Lập Cục Pháp: định cục khu đất trước khi quyết định định cư lâu dài.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ tỉ lệ nhà trên đất, cổng so với nhà, và chia khu đất cho nhiều hộ.
Bài liên quan – 相關文章
- Kệ sách cổ Tam Hợp trên Kho Sách Quý
- Dương Trạch Đại Thành (59): tiếng xấu, trộm cướp, hoả hoạn
- Dương Trạch Đại Thành (42): sa tốt xấu
- Dương Trạch Đại Thành (50): ngũ tinh biến thể
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc câu ca là phần Thư; đứng trên một khu đất, nhận ra nó ôm hay quay lưng, nước giữ hay chạy, nhà dự định có tương xứng với đất không, rồi khuyên chủ nhà nên ở lâu dài hay chỉ ở tạm là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Vì sao cổng to hơn nhà lại hay đổi chủ? – 門樓過堂
Sách nói cổng lớn hơn nhà chính là "nhà của họ khác". Ý là tỉ lệ sai, phô bề ngoài mà bên trong không vững; cổng nên tương xứng hoặc khiêm tốn hơn nhà.
Nhà nhỏ trên đất rộng có tốt không? – 屋小基寬
Sách răn "nhà nhỏ nền rộng, đổi chủ hai ba lần". Thực tế là trống trải, gió lùa, khó chăm sóc và bảo vệ; nên có tường rào, cây che, các khối phụ quây lại.
Đất hay ngập có ở lâu được không? – 水泛木浮
Sách nói "đất nước tràn, gỗ nổi, nền thường đổi chủ". Đất ngập là đất khó ở lâu; nên tôn nền, làm thoát nước hoặc chọn đất cao ráo hơn.
Người thuê nhà, ở trọ có phong thuỷ không? – 遊食他方
Có. Sách nói chỗ thân đang ở, chân đang đạp chính là khí hoá của mình. Chọn chỗ trọ khô ráo, sáng, thoáng, an toàn là phong thuỷ của người ở tạm.
Đổi vùng sống cần lưu ý gì? – 水土不服
Sách ghi các chứng cảm mạo, hàn, nhiệt, phù, lỵ khi "thuỷ thổ bất phục". Nên thích nghi dần với khí hậu, nước uống, thức ăn; ốm đau thì đi khám.








