Hà Đồ trong truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ dưới góc phong thủy

Hà Đồ không chỉ là một đồ hình số cổ của học thuật Á Đông, mà còn có thể trở thành chiếc chìa khoá để đọc lại truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ dưới góc nhìn phong thuỷ. Câu chuyện năm mươi con theo cha xuống biển, năm mươi con theo mẹ lên núi, khi soi bằng nguyên lý âm dương Sơn – Thuỷ, hiện ra như một lời gửi gắm về quy luật vận hành của trời đất.

"Dương Công dưỡng lão khán Thư Hùng."

— Khẩu quyết Tổ Dương Công, được Thầy Vũ Giới dùng làm điểm tựa khi giảng về Sơn – Thuỷ

Người Việt ai cũng thuộc câu chuyện bọc trăm trứng. Từ nhỏ ta được nghe nó như một bài học về tình đồng bào: cùng một mẹ sinh ra, dù ở núi hay ở biển vẫn là anh em một nhà. Ý nghĩa ấy đúng và đẹp, không ai cần phải bác bỏ. Nhưng với người học phong thuỷ, một câu chuyện được ông cha giữ gìn qua bao đời thường không chỉ có một tầng nghĩa. Những con số, những phương vị, những cặp đối đãi trong đó rất dễ khiến ta liên tưởng tới các đồ hình mà phong thuỷ dùng làm gốc.

Bài viết này được biên soạn theo bài giảng và các ghi chép của Thầy Vũ Giới cùng trợ giảng Phong Thuỷ Liên Hoa. Cần nói rõ ngay từ đầu: đây là một cách đọc truyền thuyết bằng con mắt của người học Hà Đồ, là những điều liên tưởng có cơ sở trong nguyên lý, chứ không phải một kết luận sử học. Người học phong thuỷ phải biết phân biệt chỗ nào là nguyên lý, chỗ nào là liên tưởng, chỗ nào là giả thuyết còn để ngỏ.

Truyền thuyết trăm trứng dưới con mắt người học Hà Đồ

Ghi chép của trợ giảng Liên Hoa mở đầu bằng mấy dòng rất ngắn, đúng kiểu "điều liên tưởng" mà Thầy Vũ Giới hay nêu cho học trò tự ngẫm: "50 là bộ 5 – 10 của Hà Đồ. 5 là Ngũ Hoàng. 5 có dương và âm: lên núi và xuống biển." Chỉ ba câu, nhưng đã gói ba ý lớn: con số, trung cung, và sự tách đôi âm dương.

Hãy thử đặt câu chuyện cạnh nhau một cách bình tĩnh. Có một cặp cha mẹ: cha thuộc dòng Rồng, gắn với nước, với biển; mẹ thuộc dòng Tiên, gắn với núi cao. Có một bọc trứng nở ra một trăm người con, tức một con số tròn, đủ đầy. Rồi một trăm ấy chia đôi thành hai nhóm bằng nhau, mỗi nhóm năm mươi, một nhóm đi về phía núi, một nhóm đi về phía biển.

Với người học phong thuỷ, bốn yếu tố này đọc lên rất quen: một cặp âm dương phu thê, một con số "hợp thập" đầy đủ, một sự chia đôi cân bằng, và hai phương vị đối đãi là Sơn và Thuỷ. Đó chính là bộ khung của mọi bài học về cục: có âm dương mới có giao hợp, có giao hợp mới sinh, sinh rồi thì phải phân ra để vận hành. Truyền thuyết kể một câu chuyện gia đình, còn Hà Đồ kể một câu chuyện của khí. Hai câu chuyện ấy có nhịp giống nhau đến lạ.

Bộ số 5 – 10 ở trung cung Hà Đồ và con số 50

Muốn hiểu vì sao con số năm mươi được chú ý, phải quay về cấu trúc của Hà Đồ. Hà Đồ xếp mười con số thành năm cặp sinh – thành: 1 và 6 ở phương Bắc, 2 và 7 ở phương Nam, 3 và 8 ở phương Đông, 4 và 9 ở phương Tây, còn 5 và 10 nằm ở trung cung. Số lẻ là số trời, thuộc dương; số chẵn là số đất, thuộc âm. Mỗi cặp là một âm một dương ôm lấy nhau, đúng tinh thần "nhất âm nhất dương chi vị đạo".

Phương vị Hà Đồ	Cặp số sinh – thành	Hành
Bắc	1 – 6	Thuỷ
Nam	2 – 7	Hoả
Đông	3 – 8	Mộc
Tây	4 – 9	Kim
Trung cung	5 – 10	Thổ

Trung cung là nơi đặc biệt nhất. Số 5 ở giữa là Ngũ Hoàng, là Ngũ Trung Thổ, cái trục mà mọi phương khác dựa vào để thành số. Bốn số sinh 1, 2, 3, 4 cộng thêm 5 thì thành 6, 7, 8, 9. Nghĩa là không có trung cung thì không phương nào "thành" được. Trong hệ Liên Hoa, Thầy Vũ Giới vẫn nhắc rằng Ngũ Hoàng không phải "đại sát" như cách hiểu phổ biến, mà là khí trung tâm, là đất của cục, dùng được để thu tài và thờ Thổ Địa khi hiểu đúng.

Từ đó mới thấy vì sao 5 và 50 được đặt cạnh nhau. Năm mươi là số 5 được nhân lên trọn vẹn với 10, tức là trung cung đã "đầy". Và theo ghi chép, khi đi sâu vào Vận Khí Đồ Hà Đồ Ngũ Vận Lục Khí Liên Hoa, Thầy Vũ Giới chỉ ra rằng có thể đọc Hà Đồ như hai bộ vận động song song:

• Bộ 50 thăng: đại diện cho năng lượng của Đất, của Núi, tức Sơn. Khí từ dưới bốc lên, tụ thành hình, thành gò, thành núi.
• Bộ 50 giáng: đại diện cho năng lượng của Trời, của Biển, tức Thuỷ. Khí từ trên giáng xuống, hoá thành mưa, thành dòng, chảy về chỗ thấp.

Một trăm người con chia đôi năm mươi – năm mươi, và hai bộ số thăng – giáng trong Hà Đồ cũng là một cặp năm mươi – năm mươi. Ghi chép gọi đó là sự "trùng khớp đến kinh ngạc giữa 100 hợp thập người con và hai bộ số Âm – Dương trong Hà Đồ".

Thư – Hùng: núi và sông trong khẩu quyết Dương Công

Theo ghi chép của trợ giảng, trong Thanh Nang Tự, khẩu quyết nổi tiếng của Tổ Dương Công là "Dương Công dưỡng lão khán Thư Hùng". Câu ấy khẳng định cốt lõi của phong thuỷ chính là việc luận về Thư và Hùng: Thư là núi, Hùng là sông. Tổ dưỡng lão, tức là đến lúc cuối đời, công phu đã viên mãn, thì chỉ còn nhìn Thư Hùng mà thôi.

Vì sao núi lại là Thư, là mái, mà sông lại là Hùng, là trống? Thoạt nghe ai cũng nghĩ ngược: núi cao vững chãi thì phải là dương, nước mềm thì phải là âm. Nhưng Thư Hùng ở đây không luận theo hình dáng bên ngoài, mà luận theo động – tĩnh của khí. Núi là nơi khí tĩnh lại, tụ lại, ôm giữ; sông là nơi khí động, chạy, dẫn đi. Thầy Vũ Giới giảng ở một bài khác: "Long hổ chỉ là cái tên biểu thị động – tĩnh trong quan hệ phu thê chính phối của âm dương nhị khí." Thư Hùng cũng vậy, là một cặp phu thê chính phối của Sơn và Thuỷ.

Đặt cạnh truyền thuyết, ta thấy một điểm thú vị: Âu Cơ là mẹ, dẫn con lên núi; Lạc Long Quân là cha, dẫn con xuống biển. Mẹ đi về Sơn, cha đi về Thuỷ. Chuyện kể và khẩu quyết cùng nói một điều: phải có cả hai, núi và nước, mái và trống, tĩnh và động, thì mới thành một cuộc đất có sự sống.

Âm Dương Lưỡng Phiến: Sơn vận khởi Khôn, Thuỷ vận khởi Càn

Một trong những nguyên lý của phong thuỷ Dương Công mà Thầy Vũ Giới đã khôi phục và giảng lại là Âm Dương Lưỡng Phiến. "Lưỡng phiến" là hai mảnh, hai nửa. Nguyên lý này chia thế giới vận động thành hai nửa chạy song song, không phải nửa này thay nửa kia, mà cùng lúc tồn tại: Sơn vận và Thuỷ vận.

• Sơn vận – hình ảnh Âu Cơ lên núi: khởi vận từ quẻ Khôn. Khôn là Mẹ, là Đất. Mẹ Âu Cơ dẫn năm mươi con lên núi tương ứng với việc kích hoạt Sơn vận.
• Thuỷ vận – hình ảnh Lạc Long Quân xuống biển: khởi vận từ quẻ Càn. Càn là Cha, là Trời. Cha Lạc Long Quân dẫn năm mươi con xuống biển là biểu tượng của Thuỷ vận.

Ghi chép còn nhắc đến "sự tương đồng của Thiên Địa Định Vị". Trong Tiên Thiên Bát Quái, Càn và Khôn đứng đối nhau trên một trục, trời trên đất dưới, định ra cái khung đầu tiên để mọi quẻ khác có chỗ đứng. Cha mẹ phải định vị trước, rồi con cái mới có chỗ mà vận hành. Đây cũng là điều Thầy Vũ Giới thường nói với học trò: âm dương là cha mẹ, ngũ hành và bát quái là con cháu, "cha mẹ chưa có thì đừng tính chi đến chuyện con cái".

Ghi chép của trợ giảng chốt lại một ý rất đáng giữ: "Sự phân chia này không phải là cuộc chia ly đau thương, mà là một chân lý âm dương vĩ đại: chia để trị Sơn – Thuỷ." Trong phong thuỷ, "chia" không có nghĩa là tách rời. Chia là để mỗi bên làm đúng việc của mình: Sơn giữ khí, Thuỷ dẫn khí. Hai bên vẫn nối nhau bằng một gốc chung, như trăm người con vẫn chung một bọc.

Đọc truyền thuyết thế nào cho đúng tinh thần học thuật

Đến đây, có người sẽ hỏi: vậy Hà Đồ, Lạc Thư có phải do người Lạc Việt làm ra không? Ghi chép gốc có nêu đó là "một giả thuyết chấn động nhưng có cơ sở" về mối liên hệ mật thiết giữa Hà Đồ – Lạc Thư và văn minh Lạc Việt. Trên trang web này, Phong Thuỷ Liên Hoa giữ nguyên chữ "giả thuyết" và không biến nó thành khẳng định. Việc xác định nguồn gốc lịch sử là việc của các nhà sử học, khảo cổ học. Việc của người học phong thuỷ là hiểu nguyên lý và dùng cho đúng.

Thầy Vũ Giới vẫn dặn học trò: phải hỏi "tại sao", phải phân biệt trước – sau, thể – dụng. Áp vào câu chuyện này, có thể chia ra ba lớp để khỏi lẫn lộn:

1. Lớp nguyên lý: cấu trúc Hà Đồ, cặp số sinh – thành, trung cung 5 – 10, Thư Hùng, Càn Khôn định vị. Đây là phần học thật, dùng thật trong định cục.
2. Lớp liên tưởng: sự tương ứng giữa trăm người con và bộ số Hà Đồ, giữa mẹ lên núi và Sơn vận, giữa cha xuống biển và Thuỷ vận. Đây là phần giúp ta nhớ, giúp ta yêu môn học, giúp ta thấy văn hoá dân tộc có chiều sâu.
3. Lớp giả thuyết: nguồn gốc của Hà Đồ – Lạc Thư. Đây là câu hỏi để ngỏ, có thể tham khảo, có thể suy ngẫm, nhưng không đem ra làm tiền đề để luận cát hung.

Sai lầm thường gặp là đảo lộn ba lớp này. Có người lấy lớp liên tưởng làm nguyên lý, rồi suy ra những quy tắc kỳ lạ, chẳng hạn cho rằng người tuổi này phải sống ở núi, người tuổi kia phải sống gần biển. Cũng có người vì lớp giả thuyết chưa được chứng minh mà gạt bỏ luôn lớp nguyên lý. Đại đạo chí giản: giữ nguyên lý làm gốc, coi liên tưởng là cành lá, để giả thuyết ở đúng chỗ của nó.

Bài học ứng dụng: cân bằng Sơn – Thuỷ trong nhà ở và cuộc đất

Một bài học văn hoá chỉ thật sự có ích khi nó soi được vào đời sống. Với người học và người làm phong thuỷ, câu chuyện "năm mươi lên núi, năm mươi xuống biển" có thể chuyển thành mấy nguyên tắc rất thực tế khi nhìn một ngôi nhà hay một cuộc đất:

• Tìm Sơn trước khi tìm hướng. Nhà phải có chỗ tựa giữ khí: núi, đồi, hay ở đô thị là khối nhà cao, mảng tường đặc phía sau. Không có Sơn thì hướng có đẹp đến đâu khí cũng không tụ.
• Tìm Thuỷ để biết khí đi đường nào. Ở đồng bằng và đô thị, Thuỷ không chỉ là sông hồ thật mà còn là đường đi, là chỗ thấp, là nơi người và xe lưu chuyển. Phải biết khí đến từ đâu, đi về đâu.
• Giữ trung cung. Như số 5 ở giữa Hà Đồ, tâm nhà là nơi mọi phương dựa vào. Tâm nhà bị chặn, bị khoét, bị đè nặng thì các cung xung quanh khó "thành".
• Cân bằng chứ không thiên lệch. Nhà toàn khối đặc, bí bức là thừa Sơn thiếu Thuỷ; nhà toàn kính, toàn khoảng trống, gió lùa không giữ được gì là thừa Thuỷ thiếu Sơn. Bài học năm mươi – năm mươi là bài học về cân bằng.

Những nguyên tắc này không phải điều gì bí hiểm. Đó là Hình Pháp ở mức căn bản nhất, là cách nhìn Thư Hùng mà Tổ Dương Công đã dạy. Thầy Vũ Giới giảng: "Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì." Ai nắm được cái gốc này thì khi học lên Vận Khí Đồ, Lập Cục Pháp mới có chỗ mà đặt các con số.

Tóm lại, truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ có thể đọc như một bài học về Hà Đồ: một cặp âm dương, một con số đầy đủ, một sự chia đôi cân bằng giữa Sơn và Thuỷ. Học được bài học ấy, ta vừa hiểu thêm phong thuỷ, vừa hiểu thêm chính văn hoá của mình.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Nền tảng Dịch lý của Hình Pháp: Hà Đồ, Lạc Thư, Bát Quái
• Thư Hùng – chìa khoá định cục trong Huyền Không Lục Pháp
• Mật mã Càn Khôn và sự khởi nguyên của bản thể
• Giải mã Ngũ Hoàng đại sát, phá bỏ định kiến

Câu hỏi thường gặp

Hà Đồ liên quan gì đến truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ?

Theo cách đọc của Liên Hoa, trăm người con chia đôi năm mươi – năm mươi tương ứng với bộ số 5 – 10 ở trung cung Hà Đồ và hai bộ vận động thăng – giáng của Sơn và Thuỷ. Đây là liên tưởng theo nguyên lý, không phải kết luận sử học.

Vì sao núi là Thư mà sông là Hùng?

Thư Hùng luận theo động – tĩnh của khí chứ không theo hình dáng. Núi giữ và tụ khí nên là Thư; sông dẫn và chuyển khí nên là Hùng. Hai bên là một cặp phu thê chính phối.

Âm Dương Lưỡng Phiến là gì?

Là nguyên lý chia vận động thành hai nửa song song: Sơn vận khởi từ Khôn và Thuỷ vận khởi từ Càn. Hai nửa cùng tồn tại, mỗi bên một chức năng.

Hà Đồ có phải do người Lạc Việt làm ra không?

Đó là một giả thuyết còn để ngỏ. Người học phong thuỷ nên tham khảo thận trọng và dùng Hà Đồ ở lớp nguyên lý, không lấy giả thuyết làm căn cứ luận cát hung.

Bài học này áp dụng vào nhà ở thế nào?

Tìm chỗ tựa giữ khí, xác định đường khí đến và đi, giữ trung cung thông thoáng, và cân bằng phần tĩnh với phần động trong nhà.