Lục Bộ: Cương Lũng · Dương Đột · Địa Long · Thuỷ Thần thiên · Nhập Thức Ca · Yết Yếu Ca
六部 · 地龍篇 (地理正宗 卷九)
Tập hợp, tiểu tự và Yết Yếu Ca: Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành (雲樵蔣國宗城, đời Thanh) · bốn thiên và Nhập Thức Ca: tác giả theo bản in
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Địa Long thiên (地龍篇) là thiên thứ ba của Lục Bộ, nói về loại long ẩn kín nhất: long đã chìm hẳn vào đất bằng, Tưởng Quốc chú là "long ẩn nhất". Nếu Dương Đột còn thấy gò nổi, thì Địa Long chỉ còn thấy "vi động", chỗ đất hơi động khác thường. Thiên này dài, chia hai bài. Bài này giảng nửa đầu: phân biệt mạch và khí ở đất bằng (ruộng cao là mạch, tròn hoạt là khí; mạch thấy từ chỗ cao, khí ra từ chỗ nước), phép bộ mạch (theo nước tìm long, chia cao thấp, theo long dò mạch), điểm huyệt và táng pháp (quan phải đỡ lên, huyệt phải trầm táng), và băng hồng (崩洪), tức mạch qua chỗ đất bằng giữa hai vùng cao, cùng hai loại kết lộ và ẩn.
Trả lời nhanh: Mạch núi đã khó rõ, xem địa long càng không dễ. Trong núi thấy rõ là mạch, trong đất hơi động là khí; ruộng cao là mạch, tròn hoạt là khí; mạch thấy từ chỗ cao, khí ra từ chỗ nước. Núi có thể nhìn xa, đất phải xét gần. Ruộng thấp ruộng cao, theo nước tìm long, chia định cao thấp, theo long dò mạch. Chỗ đầu bay cát đến, hoặc vuông hoặc tròn, âm ỉ thành sao là quý; chỗ kết hoặc lớn hoặc nhỏ, hơi động mà tròn hoạt là sinh. Ruộng thấp làm minh đường, ruộng cao làm sa; la thành đừng để hở. Huyệt cầu chứng tá là thật, thế cầu thanh xảo là quý; thế tròn cầu tĩnh, thế vuông cầu động. Quan phải đỡ lên, huyệt phải trầm táng; không lo gió lọt, không có nước thì không thành. Mạch băng hồng phần nhiều ở đồng bằng: như tơ nhện dấu ngựa, như chữ nhân, chữ dã, chữ thập; mạch đến đầu quy về một chỗ, chung núi chung nước gọi là băng hồng. Kết lộ là "trong dương lấy âm", nên chỗ oa trong đột đừng bỏ; kết ẩn là "dương theo âm", nên chỗ đột trong bãi bằng phải cắm huyệt.
Thầy Vũ Giới giảng: "Núi thì đứng xa mà xem, đất bằng thì phải cúi xuống mà xem. Một câu 'sơn khả viễn quan, địa tu cận sát' là cả một phương pháp. Ai đi đồng bằng mà đứng trên xe nhìn ra thì không bao giờ thấy được địa long."
Mạch và khí ở đất bằng – 地中微動爲氣
Nguyên văn – 原文
觀山脈之難明。看地龍之不易。山脈觀其微妙。地氣出於道眼。山中朋顯爲脈。地中微動爲氣。高田爲脈。圓活爲氣。脈從高見。氣從水出。山可遠觀。地須近察。
Dịch: Xem mạch núi đã khó rõ, nhìn địa long càng không dễ. Mạch núi xem ở chỗ vi diệu, khí đất ra ở đạo nhãn. Trong núi hiện rõ (bằng hữu cùng hiện) là mạch, trong đất hơi động là khí. Ruộng cao là mạch, tròn hoạt là khí. Mạch thấy từ chỗ cao, khí ra từ chỗ nước. Núi có thể nhìn xa, đất phải xét gần.
Giảng: Thiên mở đầu bằng sự khiêm tốn: xem mạch núi đã khó, xem địa long càng khó hơn. Rồi đưa ra cặp phân biệt cơ bản: ở núi, mạch là cái hiện rõ; ở đất bằng, khí là cái "vi động", hơi động. Chữ "đạo nhãn" (道眼) theo văn mạch là "con mắt của đạo", tức chỗ then chốt mà người hiểu đạo mới thấy. Bản in chữ "朋顯" có lẽ là "明顯" (rõ ràng); nghĩa câu vẫn là "trong núi rõ ràng là mạch".

Bốn câu tiếp là bảng tra nhanh: ruộng cao là mạch (dải ruộng cao hơn xung quanh chính là đường mạch đi), tròn hoạt là khí (chỗ đất tròn, mềm, sinh động là chỗ khí tụ). Mạch thấy từ chỗ cao, khí ra từ chỗ nước: muốn tìm mạch thì dò theo chỗ cao, muốn tìm khí thì dò theo chỗ nước dừng, nước ôm. Câu kết "núi có thể nhìn xa, đất phải xét gần" là phương pháp: ở núi đứng trên cao nhìn toàn cục; ở đồng bằng phải đi sát, cúi xuống, chạm tay vào đất.
Phép bộ mạch: theo nước tìm long, theo long dò mạch – 傍水尋龍 隨龍步脈
Nguyên văn – 原文
低田高田。傍水尋龍。分定高下。隨龍步脈。牽連斷續。鷗鳥浮沉。隱則雲中藏。脈見則浪滾。飛沙到頭處。或方或圓。隱隱然而成星者貴。結處或大或小。微微動而圓活者生。此出身處。龍利於發足。結穴處。水繞於穴前。
Dịch: Ruộng thấp ruộng cao, theo nước mà tìm long, chia định cao thấp, theo long mà bước dò mạch. Nối liền đứt quãng, như chim âu nổi chìm; ẩn thì như giấu trong mây, mạch hiện thì như sóng cuộn. Chỗ đầu nơi cát bay đến, hoặc vuông hoặc tròn, âm ỉ thành sao là quý; chỗ kết hoặc lớn hoặc nhỏ, hơi động mà tròn hoạt là sinh. Đó là: chỗ xuất thân thì long lợi ở chỗ phát chân; chỗ kết huyệt thì nước vòng quanh trước huyệt.
Giảng: Đây là quy trình bốn bước để dò địa long. Một, "bàng thuỷ tầm long": đi theo dòng nước, vì ở đồng bằng nước là ranh giới của long, hai dòng nước kẹp nhau thì giữa là long. Hai, "phân định cao hạ": xác định dải nào cao, dải nào thấp. Ba, "tuỳ long bộ mạch": đi bộ dọc theo dải cao ấy để dò mạch. Bốn, theo nhịp nổi chìm của mạch: lúc ẩn như chìm trong mây, lúc hiện như sóng cuộn lên, giống con chim âu lúc lặn lúc nổi.

Hai dấu hiệu cuối là chỗ quý và chỗ sinh. "Phi sa đáo đầu" là chỗ cuối của dải đất nơi cát bồi đến: nếu nó âm ỉ thành hình sao (vuông hoặc tròn) thì quý. Chỗ kết dù lớn hay nhỏ, nếu "vi vi động nhi viên hoạt", hơi động mà tròn và sống, thì là sinh khí. Câu kết của đoạn chia hai đầu: chỗ long xuất thân (từ núi ra) thì long cần có "chân" (những nhánh toả ra), chỗ kết huyệt thì cần nước vòng phía trước. Đầu cần chân, cuối cần nước.

Cục, thế, táng pháp của địa long – 低田作堂 棺須扶起 穴須沉葬
Nguyên văn – 原文
低田作堂。高田作沙。依稀繞抱。羅城莫漏。不問開口出角。五星勢中尋穴。穴求證佐爲眞。勢求淸巧爲貴。勢圓者求靜。勢方者求動。富貴大小。隨龍分別。棺須扶起。穴須沉葬。不愁風透。無水不成。
Dịch: Ruộng thấp làm minh đường, ruộng cao làm sa, mờ mờ vòng ôm, la thành đừng để hở. Không hỏi mở miệng hay chìa góc, trong thế ngũ tinh mà tìm huyệt. Huyệt cầu có chứng tá là thật, thế cầu thanh xảo là quý. Thế tròn thì cầu tĩnh, thế vuông thì cầu động. Phú quý lớn nhỏ theo long mà phân biệt. Quan tài phải đỡ lên, huyệt phải trầm táng. Không lo gió lọt, không có nước thì không thành.
Giảng: Câu "ruộng thấp làm minh đường, ruộng cao làm sa" lặp lại từ Dương Đột, cho thấy đây là nguyên tắc chung của long đồng bằng. Điều kiện thêm là "y hy nhiễu bão, la thành mạc lậu": vòng ôm có thể chỉ mờ mờ, nhưng vòng thành bao quanh (la thành) không được hở. Ở đồng bằng, la thành là những bờ đất, dải cây, dòng nước bao quanh cả khu.
"Không hỏi mở miệng hay chìa góc, trong thế ngũ tinh mà tìm huyệt": ở đồng bằng không đòi hỏi các dấu hình chi tiết như ở núi (kim tinh khai khẩu, thổ tinh quải giác…), chỉ cần nhìn thế chung của khu đất thuộc ngũ tinh nào rồi tìm huyệt trong thế ấy. Huyệt thật phải có "chứng tá", tức những dấu xác nhận (nước ôm, gò hộ, minh đường); thế quý phải "thanh xảo". Câu "thế tròn cầu tĩnh, thế vuông cầu động" là phép âm dương: thế tròn vốn đã động (kim, thuỷ) nên tìm chỗ tĩnh làm huyệt; thế vuông vốn đã tĩnh (thổ) nên tìm chỗ động.

Bốn câu cuối là táng pháp đặc trưng của đồng bằng. "Quan phải đỡ lên": vì nước ngầm cao, quan tài phải được nâng, đắp đất bên dưới, không đặt sâu. "Huyệt phải trầm táng": nhưng khí ở đồng bằng lại chìm, nên huyệt phải "trầm", tức thu khí từ dưới lên. Hai câu nghe như mâu thuẫn, thực ra là một cách làm: đắp nền cao để quan khỏi ngập, nhưng chọn đúng lớp khí để huyệt nhận được khí chìm. "Không lo gió lọt": đồng bằng ít gió xoáy, không cần lo như ở núi. "Không có nước thì không thành": ngược lại, nước là điều kiện tất yếu, không có nước không có huyệt đồng bằng.

Băng hồng: mạch qua chỗ bằng giữa hai vùng cao – 崩洪
Nguyên văn – 原文
崩洪之脈。多在平洋。或蛛絲馬跡。贏蚌串字。人字也字十字之類。或本身分枝流合。或他山氣脈相連。東高西突。牽連而行。到頭脈歸一處。朋山共水。謂之崩洪。
Dịch: Mạch băng hồng phần nhiều ở đồng bằng. Hoặc như tơ nhện dấu ngựa, ốc trai xâu chuỗi, như chữ nhân (人), chữ dã (也), chữ thập (十). Hoặc là bản thân chia cành rồi chảy hợp lại, hoặc là khí mạch núi khác nối liền. Đông cao tây đột, kéo nối mà đi, đến đầu mạch quy về một chỗ, chung núi chung nước, gọi là băng hồng.
Giảng: "Băng hồng" (崩洪) là thuật ngữ khó của long pháp. Theo mô tả ở đây, đó là đoạn mạch đi qua chỗ đất bằng hoặc chỗ nước, nối hai vùng cao với nhau: "đông cao tây đột", bên này một gò, bên kia một gò, giữa là đất bằng hay nước, mạch vẫn nối qua. Hình dạng của mạch ấy được ví như tơ nhện dấu ngựa, ốc trai xâu thành chuỗi, hay những nét chữ nhân, chữ dã, chữ thập trên mặt đất. Có hai nguồn: hoặc là chính long chia nhánh rồi lại hợp, hoặc là khí mạch của núi khác nối sang.

Điều kiện để gọi là băng hồng: "đến đầu mạch quy về một chỗ, chung núi chung nước" (朋山共水, chữ 朋 ở đây nghĩa là chung, cùng). Tức là các đoạn mạch đứt quãng cuối cùng phải hội về một điểm, và hai vùng cao cùng chia một hệ nước. Không có điểm quy về thì chỉ là những gò rời rạc. Băng hồng là lý do người xưa nói "long qua sông": mạch không bị nước cắt đứt mà đi ngầm qua, nổi lên bên kia.
Kết lộ và kết ẩn: oa trong đột, đột trong bãi – 突中之窩莫棄 坪中之突須扦
Nguyên văn – 原文
結穴處或覓蜂中蝶。蝶中蜂。或取靜中動。動中靜。或作眠牛半月。或作龜形覆釜。紫氣滿月。器物類形。皆爲露而不隱。此爲陽中取陰。陰中之陽。故曰突中之窩莫棄。有沉泥蛇鼈。鋪氈荷葉。彷彿呈形。此爲隱而不露。隱者多陽。陽中就陰。故曰坪中之突須扦。此二者皆宜高下。
Dịch: Chỗ kết huyệt hoặc tìm bướm trong ong, ong trong bướm; hoặc lấy động trong tĩnh, tĩnh trong động; hoặc làm hình trâu nằm, nửa vầng trăng; hoặc hình rùa, nồi úp, tử khí, trăng tròn, hình các đồ vật, đều là lộ mà không ẩn. Đó là trong dương lấy âm, dương trong âm; nên nói: oa trong đột đừng bỏ. Có hình rắn ba ba chìm bùn, thảm trải, lá sen, phảng phất hiện hình, đó là ẩn mà không lộ. Ẩn thì phần nhiều là dương, trong dương theo âm; nên nói: đột trong bãi bằng phải cắm huyệt. Hai loại này đều nên xét cao thấp.
Giảng: Đoạn cuối của nửa thiên chia các kết ở đồng bằng làm hai nhóm. Nhóm "lộ" là những hình nhìn thấy được: trâu nằm, nửa vầng trăng, rùa, nồi úp, trăng tròn, đồ vật. Vì chúng nổi lên (âm) giữa đồng bằng (dương), huyệt phải tìm chỗ dương trong cái âm ấy, tức chỗ lõm nhỏ trên gò: "oa trong đột đừng bỏ". Các cặp "bướm trong ong, ong trong bướm", "động trong tĩnh, tĩnh trong động" đều nói cùng một phép: tìm cái ngược lại ở bên trong.

Nhóm "ẩn" là những hình chỉ phảng phất: rắn ba ba chìm bùn, tấm thảm trải, lá sen nổi. Chúng gần như bằng phẳng, nên "ẩn thì phần nhiều là dương"; huyệt phải tìm chút âm trong đó, tức chỗ hơi nổi: "đột trong bãi bằng phải cắm huyệt". (Bản in ghi 須遷, đọc là 須扦, cắm huyệt, như cách dùng ở Sơn Long Ngữ Loại.) Câu "hai loại này đều nên xét cao thấp" là kết luận phương pháp: ở đồng bằng, mọi phán đoán đều dựa vào chênh lệch cao thấp rất nhỏ.

Hai câu "突中之窩莫棄" và "坪中之突須扦" là cặp đối nổi tiếng, đi cùng câu "núi cao không quý đột, đất bằng không quý oa" của Sơn Long Ngữ Loại. Cả ba cùng một nguyên lý: huyệt là chỗ âm dương gặp nhau. Gò nổi thì tìm chỗ lõm trên gò; bãi bằng thì tìm chỗ nổi trong bãi.

Tóm tắt các đoạn trong bài – 本篇提要
| Nguyên văn | Nội dung chính | Dùng khi xem đất |
|---|---|---|
| 高田爲脈 圓活爲氣 | Mạch theo chỗ cao, khí ở chỗ tròn hoạt, gần nước | Núi nhìn xa, đất xét gần |
| 傍水尋龍 隨龍步脈 | Theo nước tìm long, chia cao thấp, đi bộ dò mạch | Đi dọc bờ ruộng, mép nước |
| 羅城莫漏 穴求證佐 | Vòng thành không hở; huyệt phải có dấu xác nhận | Kiểm bờ đất, dải cây, dòng nước bao quanh |
| 勢圓求靜 勢方求動 | Âm dương bù nhau trong thế ngũ tinh | Thế tròn tìm chỗ tĩnh, thế vuông tìm chỗ động |
| 棺須扶起 穴須沉葬 | Nâng quan khỏi nước, huyệt thu khí chìm | Đắp nền, chọn đúng lớp khí |
| 崩洪之脈 | Mạch nối qua chỗ bằng, chỗ nước giữa hai vùng cao | Mạch phải quy về một chỗ, chung núi chung nước |
| 突中之窩 坪中之突 | Kết lộ tìm oa trên đột; kết ẩn tìm đột trong bãi | Xét chênh cao thấp nhỏ |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Địa Long thiên là "giáo trình đồng bằng" mà Phong Thuỷ Liên Hoa dùng khi dạy học trò ở miền Tây Nam Bộ. Phép "bàng thuỷ tầm long, tuỳ long bộ mạch" được chuyển thành công việc cụ thể: lấy bản đồ kênh rạch, đánh dấu những dải đất kẹp giữa hai dòng chảy, rồi đi bộ thực địa dọc dải ấy để tìm chỗ đất hơi nổi, chỗ nước dừng ôm. Câu "quan phải đỡ lên, huyệt phải trầm táng" là nguyên tắc an táng ở vùng nước ngầm cao: đắp nền mộ đủ cao để không ngập, nhưng không đào sâu xuống phá lớp khí.
Với dương trạch ở đồng bằng, cặp "oa trong đột, đột trong bãi" giúp chọn vị trí nhà: nếu khu đất là một gò nổi thì đặt nhà ở chỗ hơi bằng, hơi lõm trên gò, đừng đặt trên đỉnh; nếu khu đất bằng phẳng thì đặt nhà ở chỗ hơi cao nhất. Phần thời vận, Phong Thuỷ Liên Hoa phối thêm vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục để biết năm nào khí trời ứng vào hướng nước chính của khu đất. Lý pháp này được chia sẻ trong bộ sách; phần thủ pháp như dò băng hồng, nhận vi động, định độ đắp nền phải học trực tiếp cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Địa long là long ẩn nhất. Trong núi hiện rõ là mạch, trong đất hơi động là khí; ruộng cao là mạch, tròn hoạt là khí; mạch thấy từ chỗ cao, khí ra từ chỗ nước; núi nhìn xa, đất xét gần. Theo nước tìm long, chia cao thấp, theo long dò mạch; đầu nơi cát bồi thành sao là quý, chỗ kết hơi động tròn hoạt là sinh. Ruộng thấp làm đường, ruộng cao làm sa, la thành không hở. Huyệt có chứng tá là thật; thế tròn cầu tĩnh, thế vuông cầu động. Quan đỡ lên, huyệt trầm táng; không nước không thành. Băng hồng là mạch nối qua chỗ bằng, quy về một chỗ, chung núi chung nước. Kết lộ thì oa trong đột đừng bỏ; kết ẩn thì đột trong bãi phải cắm huyệt.
Bài trước: Dương Đột thiên – long giữa đồng hiện ở ảnh vang, vạn nhẫn không bằng một nắm.
Bài sau: Địa Long thiên (2) – long lớn sông lớn, tám sát của nước 水有八殺.
Nguồn: Địa Long thiên (地龍篇), nửa đầu, từ câu 觀山脈之難明 đến câu 此二者皆宜高下, trong Lục Bộ, in ở Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển chín, trang 262–263, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Hiệu đính: chữ in 朋顯 có lẽ là 明顯; chữ in 須遷 đọc là 須扦 (cắm huyệt). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng dải đất cao và hướng nước ôm trước huyệt.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch cho đất đồng bằng theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ kênh rạch, dải ruộng cao, la thành để dò địa long và băng hồng.
Bài liên quan – 相關文章
- Lục Bộ 六部: Dương Đột thiên
- Lục Bộ 六部: Cương Lũng thiên
- Thuỷ Long Kinh 水龍經: bàn long, kỵ cục, thuỷ khẩu
- Sơn Long Ngữ Loại 山龍語類: núi cao không quý đột, đất bằng không quý oa
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Địa long phải "xét gần": đi bộ, cúi xuống, chạm vào đất, theo từng con nước. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Địa long là gì? – 地龍
Là long đã chìm hẳn vào đất bằng, không còn hiện thành gò rõ; Tưởng Quốc chú là "long ẩn nhất". Chỉ nhận ra qua chỗ đất hơi động, dải ruộng cao hơn, chỗ nước dừng ôm.
Ở đồng bằng phân biệt mạch và khí thế nào? – 脈與氣
Địa Long thiên dạy: ruộng cao là mạch, tròn hoạt là khí; mạch thấy từ chỗ cao, khí ra từ chỗ nước. Núi có thể nhìn xa, đất phải xét gần.
Băng hồng là gì? – 崩洪
Là đoạn mạch nối qua chỗ đất bằng hay chỗ nước giữa hai vùng cao, hình như tơ nhện dấu ngựa, chữ nhân, chữ thập. Điều kiện là mạch đến đầu phải quy về một chỗ, hai vùng chung núi chung nước.
"Quan phải đỡ lên, huyệt phải trầm táng" là sao? – 棺須扶起 穴須沉葬
Ở đồng bằng nước ngầm cao nên quan tài phải được nâng, đắp nền, không đặt sâu; nhưng khí đồng bằng chìm nên huyệt phải chọn đúng lớp để thu khí từ dưới lên. Hai việc đi cùng nhau.
"Oa trong đột đừng bỏ, đột trong bãi phải cắm" nghĩa là gì? – 突中之窩 坪中之突
Kết lộ là gò nổi giữa đồng thì tìm chỗ lõm nhỏ trên gò làm huyệt; kết ẩn gần như bằng phẳng thì tìm chỗ hơi nổi trong bãi làm huyệt. Huyệt luôn là chỗ âm dương gặp nhau.









