Non bộ, hòn đá lớn, thác nước, hồ cá là những yếu tố cảnh quan quen thuộc trong sân biệt thự, nhà vườn của người Việt. Không chỉ để ngắm, chúng còn mang ý nghĩa phong thủy: tái hiện "sơn thủy" thu nhỏ ngay trong khuôn viên nhà, tượng trưng cho núi vững chãi và nước tụ tài. Tuy nhiên, non bộ đặt sai vị trí, quá lớn so với nhà, nước chảy ngược hoặc tù đọng có thể phản tác dụng. Bài viết này trình bày các nguyên tắc chính khi làm non bộ trong biệt thự.
Nguyên tắc chung về sân vườn có trong bài phong thủy sân vườn; phần biệt thự có trong bài phong thủy biệt thự.
Ý nghĩa của non bộ trong phong thủy
- Sơn (núi): hòn đá, khối non bộ tượng trưng cho núi, tạo thế vững chãi, chỗ dựa.
- Thủy (nước): thác nước, hồ cá tượng trưng cho dòng nước, tài lộc, sự lưu thông.
- Âm dương: đá tĩnh (âm), nước động (dương) bổ sung cho nhau.
- Sinh khí: cây xanh, cá, rêu trên non bộ đem lại sức sống cho sân vườn.
Vị trí đặt non bộ
Vị trí thường được ưa chuộng
- Phía trước nhà, lệch sang một bên: non bộ có nước ở phía trước tạo minh đường có thủy; không đặt chắn thẳng giữa cửa chính.
- Bên trái nhà (nhìn từ trong ra): phía Thanh Long, theo quan niệm phổ biến hợp với nước, hồ cá.
- Khối đá, núi giả lớn: có thể đặt phía sau hoặc hai bên để tạo thế dựa, bao bọc.
- Sân trong, giếng trời: non bộ nhỏ, tiểu cảnh đá nước.
Vị trí nên tránh
- Chắn thẳng trước cửa chính, che lối vào.
- Sát tường nhà, nước bắn, ẩm thấm vào tường.
- Ngay sau nhà phía Huyền Vũ nếu là hồ nước lớn (sau nhà nên có núi, không nên có nước lớn).
- Dưới cửa sổ phòng ngủ, tiếng nước chảy đêm khó ngủ.
- Trong nhà, ở trung tâm nhà.
Hướng dòng nước chảy
Đây là điểm được nhắc đến nhiều nhất. Theo quan niệm phổ biến:
- Thác nước, dòng chảy nên hướng vào phía ngôi nhà, tượng trưng cho tài lộc chảy vào.
- Tránh dòng nước chảy ra phía cổng, ra ngoài khuôn viên.
- Dòng nước nên uốn lượn mềm mại, không chảy thẳng tuột, không quá xiết, ồn ào.
- Nước cần được tuần hoàn liên tục, có lọc, không tù đọng.
Kích thước non bộ
- Non bộ phải cân đối với ngôi nhà và sân; quá lớn lấn át ngôi nhà, quá nhỏ trông lạc lõng.
- Chiều cao khối đá không nên cao hơn quá nhiều so với tầm mắt khi đứng trong nhà nhìn ra, tránh cảm giác bị chắn.
- Hồ nước vừa phải; hồ quá lớn so với nhà bị xem là thủy quá thịnh.
- Với sân nhỏ, ưu tiên tiểu cảnh gọn: chum nước, máng nước, vài hòn đá.
Chọn đá, cây, cá
Đá
- Đá có hình dáng tự nhiên, cân đối, vững chãi.
- Tránh đá có cạnh nhọn, mũi nhọn chĩa thẳng vào cửa, cửa sổ.
- Màu đá hài hòa với tổng thể sân vườn.
Cây
- Cây bonsai, tùng, sanh, si, dương xỉ, rêu tạo vẻ tự nhiên.
- Cây khỏe, cắt tỉa gọn; thay cây héo kịp thời.
Cá
- Cá Koi, cá vàng phổ biến; số lượng vừa phải với thể tích hồ.
- Hồ cần lọc tốt, đủ oxy; cá chết cần vớt ngay.
Non bộ và Ngũ Hành
Non bộ là sự kết hợp của Thổ (đá), Thủy (nước), Mộc (cây). Với gia chủ mệnh Thủy, Mộc, yếu tố nước, cây có thể được nhấn mạnh; với mệnh Hỏa, nên cân nhắc hồ nước lớn ở vị trí nổi bật, có thể nhấn mạnh phần đá, cây hơn. Vị trí cụ thể của hồ nước cũng có thể xét theo phi tinh từng vận, cần xem trên mặt bằng cụ thể.
Hòn non bộ trong văn hóa Việt
Hòn non bộ là một nét quen thuộc trong sân đình, sân chùa, sân nhà của người Việt từ lâu. Một bể nước có những khối đá xếp thành núi, trên có cây nhỏ, nhà, cầu, tượng người câu cá, phản ánh ước vọng thu cả thiên nhiên vào trong khuôn viên nhỏ. Hòn non bộ vừa là thú chơi tao nhã, vừa mang ý nghĩa sơn thủy hữu tình. Non bộ trong biệt thự hiện đại kế thừa tinh thần này, nhưng thường có quy mô lớn hơn và kết hợp thêm thác nước, hồ cá, ánh sáng.
Các kiểu non bộ, tiểu cảnh phổ biến
- Hòn non bộ truyền thống: bể nước có khối đá xếp núi, cây bonsai, tượng nhỏ; hợp sân trước nhà vườn, nhà thờ họ.
- Thác nước tường đá: nước chảy từ mảng tường ốp đá xuống hồ; tiết kiệm diện tích, hợp sân nhỏ, sân trong.
- Hồ cá Koi kết hợp đá: hồ rộng, bờ đá tự nhiên, cây xanh xung quanh; hợp biệt thự có sân lớn.
- Suối nhân tạo: dòng nước nhỏ uốn lượn qua sân, đổ vào hồ; tạo cảm giác tự nhiên.
- Tiểu cảnh khô: đá, sỏi, cát tạo hình sóng nước, không dùng nước thật; dễ chăm sóc.
Ví dụ bố trí non bộ trong sân biệt thự
Một biệt thự có sân trước sâu khoảng tám mét. Cửa chính ở giữa mặt tiền, cổng lệch sang bên phải. Hồ cá Koi kết hợp thác nước được đặt ở phía trước bên trái (nhìn từ trong nhà ra), cách tường nhà khoảng ba mét. Thác nước chảy từ khối đá phía ngoài vào trong hồ, hướng về phía ngôi nhà. Hồ có bờ cong, ôm về phía nhà, không có góc nhọn. Bên phải lối đi là thảm cỏ và cây bụi thấp. Phía sau nhà có hàng cây cao. Cách bố trí này giữ cửa chính thông thoáng, có nước tụ ở minh đường và có thế dựa phía sau.
Non bộ trong nhà và phòng khách
Một số gia đình đặt thác nước mini, bể cá, tiểu cảnh nước trong phòng khách. Nên lưu ý: kích thước nhỏ gọn; không đặt trong phòng ngủ; không đặt ngay dưới ban thờ hay đối diện bếp; nước luôn sạch, máy bơm chạy êm; không để ẩm làm hỏng tường, sàn gỗ. Nếu không có điều kiện chăm sóc thường xuyên, nên chọn tiểu cảnh khô hoặc chậu cây thay cho nước.
Ánh sáng cho non bộ
Đèn chiếu dưới nước, đèn rọi vào thác và khối đá giúp non bộ đẹp vào ban đêm, đồng thời giữ cho sân trước sáng sủa, có dương khí. Nên dùng đèn chuyên dụng chống nước, ánh sáng vàng ấm hoặc trắng dịu; tránh đèn màu nhấp nháy sặc sỡ. Hệ thống điện cho bơm và đèn phải có thiết bị chống giật, dây dẫn đi ngầm an toàn.
Thi công và chăm sóc
- Chống thấm đáy và thành hồ kỹ.
- Hệ thống bơm, lọc hoạt động ổn định; có nguồn điện an toàn chống giật.
- Thoát nước tràn khi mưa lớn.
- Vệ sinh hồ, lọc định kỳ; cọ rêu bám quá nhiều.
- Rào chắn hoặc độ sâu an toàn nếu nhà có trẻ nhỏ.
Những lỗi thường gặp
- Non bộ chắn thẳng cửa chính.
- Nước chảy ra phía cổng, ra ngoài.
- Hồ nước tù đọng, có mùi, cá chết.
- Đá nhọn chĩa vào nhà.
- Non bộ quá lớn so với sân, che ánh sáng.
- Máy bơm hỏng lâu ngày, thác cạn nước.
Phong Thuỷ Liên Hoa nhận tư vấn vị trí và thiết kế non bộ, hồ cá, sân vườn cho biệt thự, nhà vườn. Văn phòng Hà Nội ở Long Biên, điện thoại 0917 798 886; văn phòng TP.HCM liên hệ 0988 964 636. Quý vị cũng có thể gửi ảnh, mặt bằng qua trang Liên hệ.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La kinh web: đo hướng nhà để xác định vị trí non bộ, hồ cá.
- App Lập Cục Pháp: xem cung, phi tinh của khu vực đặt nước.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: phác bố cục sân vườn, non bộ.
Câu hỏi thường gặp về non bộ trong biệt thự
Non bộ nên đặt ở đâu?
Thường đặt phía trước nhà lệch sang một bên hoặc bên trái nhà khi nhìn từ trong ra; không chắn thẳng cửa chính.
Nước thác nên chảy hướng nào?
Theo quan niệm phổ biến, nước nên chảy hướng vào phía ngôi nhà, không chảy ra cổng.
Có nên đặt hồ nước sau nhà?
Nên tránh hồ nước lớn ngay sau nhà; phía sau nên có núi, đá, cây cao làm thế dựa.
Non bộ to bao nhiêu là vừa?
Cân đối với nhà và sân, không cao quá tầm mắt khi nhìn từ trong nhà ra, không che ánh sáng.
Mệnh Hỏa có nên làm hồ cá lớn?
Nên cân nhắc vị trí và kích thước; có thể nhấn mạnh phần đá, cây hơn phần nước.
