💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Phát Vi Luận (7): Thiên Nhiêu Giảm và thiên Xu Tị – tiêu trưởng và quyết trạch

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Phát Vi Luận (7): Thiên Nhiêu Giảm và thiên Xu Tị – tiêu trưởng và quyết trạch

Phát Vi Luận
發微論 · 一卷十六篇 · 饒減篇、趨避篇
Tác giả: Thái Nguyên Định (蔡元定, tự Quý Thông, đời Nam Tống) · có thuyết cho là của thân phụ ông, Thái Phát (蔡發, hiệu Mục Đường lão nhân 牧堂老人)
Bản gốc: Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ, Thuật số loại (tướng trạch tướng mộ).

Bài thứ bảy của bộ Phát Vi Luận giảng hai thiên về việc chọn lựa cuối cùng tại huyệt. Thiên Nhiêu Giảm (饒減篇) nói về tiêu trưởng: long sa và hổ sa hai bên huyệt, bên nào đến trước thì bớt bên ấy mà thêm bên kia, huyệt theo đó lệch sang trái hay sang phải; núi nước phải khoá chặt nhau thì khí mới toàn. Thiên Xu Tị (趨避篇) nói về quyết trạch: núi sông không thể toàn là khí thuần tuý, cát hung thiện ác thường lẫn nhau, nên người xem đất phải biết hướng về cái tốt, tránh cái xấu; cùng một chỗ mà nhìn thấp nhìn cao, nhìn trái nhìn phải đã khác hẳn.

Trả lời nhanh: Thiên Nhiêu Giảm dạy rằng nhiêu giảm là nói về tiêu trưởng. Long hổ hai bên đều có nhiêu (thêm) và giảm (bớt), đó là nghĩa tiêu trưởng âm dương. Phép nhiêu giảm lấy bên đến trước làm chủ: long sơn đến trước thì giảm long nhiêu hổ, huyệt ắt ở bên trái; hổ sơn đến trước thì giảm hổ nhiêu long, huyệt ắt ở bên phải. Núi nước phải quan toả chặt: huyệt trái lấy núi trái làm quan, cần nước bên phải qua cung khoá lại; huyệt phải thì ngược lại. Thiên Xu Tị dạy rằng xu tị là nói về quyết trạch. Cát hung thiện ác thường nửa nọ nửa kia; núi sông không thể toàn khí thuần tuý, đẹp xấu bày ra lẫn lộn; dời gang tấc đã khác, nhìn thấp nhìn cao, nhìn trái nhìn phải mỗi chỗ một khác, nên phải biết hướng cát tránh hung.

Thầy Vũ Giới giảng: "Không có đất nào hoàn hảo. Người làm phong thuỷ giỏi không phải là người tìm được đất không chê vào đâu được, mà là người biết trong một thế đất có cả tốt lẫn xấu, nên xoay về phía nào để nhận cái tốt và quay lưng với cái xấu."

Nhiêu giảm là nói về tiêu trưởng – 饒減者言乎其消長

Nguyên văn – 原文

其次又當正饒減。饒減者,言乎其消長也。夫龍虎左右各有饒減,然饒減龍虎者何哉?此消長陰陽之義也。

Dịch: Kế đến lại nên định cho đúng nhiêu giảm. Nhiêu giảm là nói về tiêu trưởng. Long hổ tả hữu mỗi bên đều có nhiêu, có giảm. Nhưng nhiêu giảm long hổ là vì sao? Đó là nghĩa tiêu trưởng của âm dương.

Giảng: "Nhiêu" (饒) là dư, thêm, nhường cho; "giảm" (減) là bớt, thu lại. "Long hổ" là hai cánh núi ôm hai bên huyệt: Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải (tính khi đứng tại huyệt nhìn ra phía trước). Hai cánh ấy hiếm khi cân bằng hoàn toàn; thường một bên dài, một bên ngắn, một bên tới sát trước huyệt, một bên còn ở xa. Thái Nguyên Định gọi sự chênh lệch ấy là "tiêu trưởng âm dương" (消長陰陽): bên này lớn lên thì bên kia nhỏ đi, như ngày đêm, như bốn mùa.

Sông Ngọc Long uốn giữa núi đá vôi Dương Sóc nhìn từ trên cao
Dương Sóc (Quảng Tây) nhìn từ trên cao: núi hai bên sông khi xa khi gần, bên này lớn thì bên kia nhỏ. Ảnh: Chensiyuan, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đem lý tiêu trưởng vào, việc long hổ không đều không còn là "khuyết điểm" mà là một dữ liệu để định huyệt. Người xem đất không cần đòi long hổ phải đều nhau như vẽ; họ cần đọc xem bên nào đang "trưởng" (mạnh, đến trước), bên nào đang "tiêu" (yếu, đến sau), rồi điều chỉnh vị trí huyệt cho cân.

Lấy bên đến trước làm chủ – 以先到為主

Nguyên văn – 原文

饒減之法,大概以先到為主。龍山先到,則減龍而饒虎,其穴必居左;虎山先到,則減虎而饒龍,其穴必居右。

Dịch: Phép nhiêu giảm đại khái lấy bên đến trước làm chủ. Núi Long đến trước thì giảm Long mà nhiêu Hổ, huyệt ắt ở bên trái. Núi Hổ đến trước thì giảm Hổ mà nhiêu Long, huyệt ắt ở bên phải.

Giảng: "Tiên đáo" (先到) là đến trước, tức là cánh núi ấy vươn dài hơn, ôm tới phía trước huyệt sớm hơn, chắn ngang trước mặt. Khi Thanh Long (cánh trái) vươn dài ra trước, nó trở thành cánh chủ lực khoá cục; phép là "giảm Long" (thu huyệt lại gần phía Long, không để Long phải vươn thêm) và "nhiêu Hổ" (nhường khoảng rộng cho phía Hổ). Kết quả là huyệt dịch về bên trái, nép vào phía cánh đến trước. Khi Bạch Hổ đến trước thì ngược lại, huyệt dịch về bên phải.

Lăng Minh Mạng ở Huế với hồ nước và trục lăng
Lăng Minh Mạng (Huế): trục lăng giữa hai cánh đồi, hồ nước phía trước, chỗ đặt huyệt theo thế long hổ. Ảnh: CEphoto, Uwe Aranas, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Lý do rất tự nhiên: cánh núi đến trước là cánh đang chắn gió, giữ nước, đóng cửa cục. Huyệt nép về phía ấy thì được che kín hơn và đón được nước từ phía kia chảy vòng qua trước mặt. Đây chính là lý "tàng phong" và "đắc thuỷ" của Táng Thư được thể hiện bằng một phép điều chỉnh vị trí rất cụ thể.

Sơ đồ long đến trước huyệt ở trái, hổ đến trước huyệt ở phải
Sơ đồ 1: Lấy bên đến trước làm chủ (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại).

Núi nước quan toả: âm toả dương quan, dương toả âm quan – 陰鎖陽關,陽鎖陰關

Nguyên văn – 原文

蓋山水關鎖,必須交固,然後氣全。穴左則取左山為關,須右邊水過宮鎖斷,所謂陰鎖陽關也;穴右則取右山為關,須左邊水過宮鎖斷,所謂陽鎖陰關也。惟有朝山朝水,則順關順鎖不妨;若橫水過宮,則逆關逆鎖方善,斷不可改易也。毫釐差謬,禍福大遠,可不審哉!

Dịch: Bởi núi nước đóng khoá ắt phải giao nhau chặt chẽ, rồi sau khí mới toàn. Huyệt ở bên trái thì lấy núi bên trái làm quan (cửa chắn), cần có nước bên phải chảy qua cung trước huyệt mà khoá lại, gọi là "âm toả dương quan". Huyệt ở bên phải thì lấy núi bên phải làm quan, cần có nước bên trái chảy qua cung mà khoá lại, gọi là "dương toả âm quan". Chỉ khi có núi triều, nước triều (đến thẳng trước mặt) thì quan toả thuận cũng không hại; nếu là nước chảy ngang qua cung thì phải quan toả nghịch mới tốt, quyết không thể đổi. Sai một li thì hoạ phúc cách xa lắm, có thể không xét kỹ ư!

Giảng: "Quan" (關) là cửa ải, chỗ chắn; "toả" (鎖) là ổ khoá, chỗ khoá lại. Núi làm "quan", nước làm "toả": núi một bên chắn, nước bên kia vòng qua khoá lại, hai thứ giao nhau thì khí trong cục không thoát ra được. Núi thuộc âm, nước thuộc dương (như thiên Thư Hùng đã dạy), nên gọi là âm dương quan toả. Chữ "quá cung" (過宮) là nước chảy ngang qua trước huyệt, qua minh đường.

Sông Ly chảy ngang trước dãy núi đá vôi
Sông Ly (Quế Lâm): nước chảy ngang trước núi, núi âm nước dương khoá nhau. Ảnh: Halaston, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Phần sau phân biệt hai trường hợp nước. Nếu nước triều (朝), tức chảy thẳng về phía huyệt từ phía trước, thì quan toả theo chiều thuận cũng được, vì nước đã có tình hướng về. Nếu nước chảy ngang (橫水) qua trước huyệt, thì phải quan toả nghịch: núi chắn ở phía nước đi, để nước phải quay lại, không trôi tuột. Đây là lý "thuận trung thủ nghịch" ở thiên Thuận Nghịch, được áp vào phép khoá cục. Câu "sai một li, hoạ phúc cách xa" nhắc rằng đây là chỗ tinh vi, phải học tại thực địa.

Sơ đồ núi làm quan, nước làm toả: âm toả dương quan, dương toả âm quan
Sơ đồ 2: Núi nước quan toả (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại).
Tình huốngPhép nhiêu giảmVị trí huyệtQuan toả
Long sơn đến trước 龍山先到Giảm Long, nhiêu HổLệch trái 居左Núi trái làm quan, nước phải khoá: âm toả dương quan
Hổ sơn đến trước 虎山先到Giảm Hổ, nhiêu LongLệch phải 居右Núi phải làm quan, nước trái khoá: dương toả âm quan
Nước triều 朝水Thuận quan thuận toả không hại順關順鎖不妨
Nước ngang qua cung 橫水過宮Phải nghịch quan nghịch toả逆關逆鎖方善

Xu tị là nói về quyết trạch – 趨避者言乎其決擇

Nguyên văn – 原文

其次又當詳趨避。趨避者,言乎其決擇也。夫天下之道二,吉凶善惡常相半,不能皆吉也而必有凶,不能皆善也而必有惡,故人之所遭有不齊也。既所遭之不齊,則必有以處,趨吉避凶,去惡從善是也。

Dịch: Kế đến lại nên xét kỹ xu tị. Xu tị là nói về quyết định chọn lựa. Đạo trong thiên hạ có hai: cát hung thiện ác thường nửa nọ nửa kia; không thể toàn cát mà ắt có hung, không thể toàn thiện mà ắt có ác; nên cảnh gặp của người không đều nhau. Cảnh gặp đã không đều thì ắt phải có cách xử: hướng về cát mà tránh hung, bỏ ác theo thiện là vậy.

Giảng: "Xu" (趨) là hướng tới, rảo bước tới; "tị" (避) là tránh. "Quyết trạch" (決擇) là quyết định chọn lựa. Thiên này mở đầu bằng một nhận định đạo lý: trong thiên hạ, tốt và xấu luôn đi chung, không có cảnh nào toàn tốt. Đây là lời của nhà Nho nói về đời người trước, rồi mới đem vào địa lý. Đời người gặp cảnh không đều thì phải biết xử; đất cũng vậy, không chỗ nào toàn tốt, nên phải biết chọn.

Núi tuyết Ngọc Long ở Lệ Giang
Núi tuyết Ngọc Long (Lệ Giang, Vân Nam): đất không chỗ nào toàn tốt, phải biết chọn chỗ đứng. Ảnh: CEphoto, Uwe Aranas, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Chữ "khứ ác tòng thiện" (去惡從善) mang hơi hướng đạo đức rõ rệt, báo trước thiên Cảm Ứng ở cuối sách. Với Thái Nguyên Định, việc chọn đất không tách khỏi việc chọn cách sống: người biết tránh cái xấu, theo cái tốt trong đời thì cũng biết tránh cái xấu, theo cái tốt trong đất.

Tranh Lư Sơn cao đồ của Thẩm Chu đời Minh
Tranh cổ: Thẩm Chu (đời Minh), Lư Sơn cao đồ 廬山高圖: người nhỏ bé đứng trước núi cao, biết chọn và biết tránh. Phạm vi công cộng, Wikimedia Commons.

Núi sông không thể toàn khí thuần tuý – 山川之所鍾不能皆全純粹之氣

Nguyên văn – 原文

地理亦然。夫山川之所鍾,不能皆全純粹之氣,不能無所駁雜。既不能無所駁雜,則妍媸醜好,紛然前陳,亦其宜耳。

Dịch: Địa lý cũng như vậy. Chỗ núi sông chung đúc không thể toàn là khí thuần tuý, không thể không có chỗ pha tạp. Đã không thể không pha tạp thì đẹp xấu, xinh xấu bày ra lẫn lộn trước mắt, cũng là lẽ tự nhiên.

Giảng: "Thuần tuý" (純粹) là trong ròng không pha; "bác tạp" (駁雜) là lẫn lộn, loang lổ. Một thế đất dù tốt đến mấy cũng có chỗ không hoàn hảo: có một ngọn núi xấu ở xa, có một khúc nước chảy thẳng, có một cánh long hổ hơi ngắn. Thái Nguyên Định chấp nhận điều đó như "lẽ tự nhiên" (亦其宜耳), không đòi hỏi đất phải hoàn hảo. Đây là cái nhìn rất thực tế và rất nhân văn.

Lăng Tự Đức ở Huế với hồ nước và đồi thấp
Lăng Tự Đức (Huế): hồ nước, gò thấp, long hổ không dài mà vẫn hợp lẽ tự nhiên. Ảnh: Nowic, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Người học phong thuỷ hay mắc bệnh cầu toàn: thấy một khuyết điểm là bỏ cả thế đất, rồi đi mãi không tìm được chỗ nào. Thiên Xu Tị chữa bệnh ấy: đất nào cũng có đẹp có xấu, việc của người xem đất là cân xem cái đẹp có trội hơn cái xấu không, và có cách nào xoay để nhận cái đẹp, tránh cái xấu không.

Dời gang tấc đã khác: nhìn thấp nhìn cao, nhìn trái nhìn phải – 咫尺之移轉頓殊

Nguyên văn – 原文

然而山川之變態不一,咫尺之移轉頓殊。或低視而醜,或高視而好;或左視而妍,或右視而媸;或秀氣聚下而高則否,或情意偏右而左則虧。

Dịch: Nhưng biến thái của núi sông không giống nhau; dời đi gang tấc là chuyển khác hẳn. Có chỗ nhìn từ thấp thì xấu, nhìn từ cao thì đẹp; có chỗ nhìn từ trái thì xinh, nhìn từ phải thì xấu; có chỗ khí tú tụ ở dưới mà lên cao thì không còn; có chỗ tình ý nghiêng về bên phải mà sang trái thì thiếu.

Giảng: Đây là đoạn mô tả hiện tượng mà ai đi thực địa cũng gặp: cùng một thế đất, đứng ở chỗ này thì núi trước mặt như cái án đẹp, bước sang vài bước thì núi ấy lại lộ một sườn lở; đứng thấp thì thấy nước ôm vòng, lên cao thì thấy nước chảy thẳng ra. Chữ "xích chỉ chi di, chuyển đốn thù" (咫尺之移轉頓殊) nói rằng chỉ dời gang tấc mà cảnh tượng đổi hẳn. Vì vậy quyết định chọn chỗ đặt huyệt, chọn hướng, là một quyết định rất tinh, phải đứng đúng chỗ mà nhìn.

Hồ nước và núi đá vôi ở cố đô Hoa Lư
Hoa Lư (Ninh Bình): dời vài bước thì núi và nước đã đổi cảnh, chọn chỗ đứng phải rất tinh. Ảnh: Kien1980v, Wikimedia Commons, Phạm vi công cộng.
Sơ đồ nhìn thấp, nhìn cao, nhìn trái, nhìn phải một thế đất
Sơ đồ 3: Dời gang tấc đã khác, hướng cát tránh hung (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ lại).

Hai câu cuối mở ra hai loại điều chỉnh: điều chỉnh cao thấp (khí tú tụ ở dưới thì đặt thấp, lên cao là mất) và điều chỉnh tả hữu (tình ý nghiêng về phải thì đặt lệch phải, sang trái là thiếu). Đây chính là phép xu tị trên thực địa: dời lên dời xuống, dời trái dời phải, để huyệt nhận được phần đẹp nhất của cục và tránh phần xấu. Bản Tứ Khố chép thiên Xu Tị dừng ở câu này, có lẽ phần cuối đã khuyết; nhưng ý chính đã đủ: xu tị là chọn đúng chỗ đứng trong một thế đất không hoàn hảo.

Đứng ởCó thể thấyPhép xu tị
Thấp 低視Xấu hoặc khí tú tụKhí tụ dưới thì đặt thấp
Cao 高視Đẹp hoặc mất khí túThấy đẹp ở cao thì xét có còn khí không
Trái 左視Xinh hoặc thiếu tìnhTình nghiêng phải thì đừng đặt trái
Phải 右視Xấu hoặc đủ tìnhTheo phía có tình ý

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Nhiêu Giảm và Xu Tị là hai thiên về sự điều chỉnh cuối cùng: thiên trước điều chỉnh theo long hổ và quan toả, thiên sau điều chỉnh theo cái đẹp cái xấu của toàn cục. Phong Thuỷ Liên Hoa giữ nguyên lý "hình là gốc, lý khí là dụng"; hai thiên này cho thấy hình thế không phải là chuyện "có hay không" mà là chuyện "đặt ở đâu cho đúng". Ở Việt Nam, rất nhiều khu đất dân cư, mộ phần nằm trong những thế đất không hoàn hảo: một cánh đồi ngắn, một con đường cắt ngang, một dòng kênh chảy thẳng. Bài học của Thái Nguyên Định là đừng bỏ ngay, mà hãy xem bên nào đến trước, nước khoá ở đâu, đứng chỗ nào thì nhận được cái đẹp, quay mặt về đâu thì tránh được cái xấu. Về thời vận, cùng một thế đất đã điều chỉnh đúng mà phát nhanh hay chậm còn tuỳ năm tháng, phải xét bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục. Thủ pháp nhiêu giảm, quan toả cụ thể thì phải học trực tiếp; bài viết chỉ dừng ở nguyên lý.

Bè tre trên sông Ngọc Long giữa núi đá vôi
Sông Ngọc Long (Dương Sóc): nước uốn qua trước núi, minh đường mở ra rồi khép lại. Ảnh: Jakub Hałun, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Tóm lại – 總結: Thiên Nhiêu Giảm dạy rằng nhiêu giảm là tiêu trưởng âm dương; lấy bên đến trước làm chủ: Long đến trước thì giảm Long nhiêu Hổ, huyệt ở trái; Hổ đến trước thì giảm Hổ nhiêu Long, huyệt ở phải; núi làm quan, nước làm toả, phải giao chặt thì khí mới toàn; nước triều thì thuận toả không hại, nước ngang qua cung thì phải nghịch toả. Thiên Xu Tị dạy rằng xu tị là quyết trạch; cát hung thiện ác thường nửa nọ nửa kia; núi sông không thể toàn khí thuần tuý; dời gang tấc đã khác, nên phải chọn đúng chỗ cao thấp, tả hữu để hướng cát tránh hung.

Bài trước: Phát Vi Luận (6): Thiên Phù Trầm và thiên Thiển Thâm – 浮沉篇 · 淺深篇.

Bài sau: Thiên Tài Thành và thiên Cảm Ứng – 裁成篇 · 感應篇.

Nguồn: Phát Vi Luận (發微論), thiên Nhiêu Giảm và thiên Xu Tị, bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư (thuộc công cộng). Nguyên văn đổi chữ dị thể của bản Tứ Khố sang chữ thông dụng (隂 → 陰, 葢 → 蓋, 闗 → 關, 鎻 → 鎖, 宫 → 宮, 决 → 決, 髙 → 高); thiên Xu Tị trong bản Tứ Khố dừng ở câu "或情意偏右而左則虧". Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Hiểu nhiêu giảm, xu tị là phần Thư; đứng giữa hai cánh long hổ không đều mà biết huyệt nên dời về đâu, xoay mặt về đâu để nhận cát tránh hung, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Nhiêu giảm long hổ là gì? – 何謂饒減

Là phép điều chỉnh huyệt theo hai cánh long hổ không đều: bên nào đến trước thì giảm bên ấy, nhiêu bên kia, huyệt nép về phía cánh đến trước. Phát Vi Luận gọi đó là tiêu trưởng âm dương.

"Long đến trước thì huyệt ở trái" nghĩa là sao? – 龍山先到其穴必居左

Cánh Thanh Long vươn dài chắn trước thì là cánh chủ lực khoá cục; huyệt dịch về bên trái để được che kín và đón nước bên phải chảy qua.

Âm toả dương quan là gì? – 陰鎖陽關

Là núi một bên làm cửa chắn, nước bên kia chảy qua trước huyệt khoá lại, núi nước giao chặt thì khí toàn. Huyệt trái lấy núi trái làm quan, nước phải làm toả.

Xu tị trong phong thuỷ là gì? – 何謂趨避

Là hướng về cái cát, tránh cái hung khi chọn huyệt. Vì núi sông không thể toàn khí thuần tuý, người xem đất phải chọn chỗ đứng, chỗ đặt, chỗ quay mặt cho đúng.

Vì sao dời gang tấc mà cảnh đã khác? – 咫尺之移轉頓殊

Vì góc nhìn đổi thì núi nào chầu, nước nào ôm cũng đổi. Có chỗ nhìn thấp thì xấu, nhìn cao thì đẹp; nhìn trái thì xinh, nhìn phải thì xấu; nên phải đứng đúng chỗ mà chọn.

Từ khoá: ["phát vi luận" · "nhiêu giảm long hổ" · "âm toả dương quan" · "xu tị" · "thái nguyên định" · "phong thủy long mạch"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…