Gần như mọi dự án khu đô thị, chung cư cao cấp hay khu nghỉ dưỡng mở bán những năm gần đây đều có một hồ cảnh quan trong phối cảnh: mặt nước xanh, cây rủ bóng, cầu cong, đèn lung linh. Hồ trở thành một phần của lời giới thiệu dự án và thường được gắn với câu “tụ thủy tụ tài”. Nhưng sau vài năm vận hành, có hồ vẫn là nơi cư dân thích dạo nhất, có hồ lại thành ao tù bốc mùi, đầy muỗi, bị rào kín và không ai lại gần.
Sự khác biệt đó không nằm ở chuyện hồ có hay không, mà ở chỗ hồ được đặt ở đâu, có dáng thế nào, bờ ra sao và nước có chảy hay không. Đây cũng chính là bốn câu hỏi mà Hình Pháp Liên Hoa đặt ra cho bất kỳ mặt nước nhân tạo nào. Theo Thầy Vũ Giới, nước nhân tạo là một thủy mạch được con người vẽ ra; vẽ đúng thì nó gánh vai trò minh đường cho cả dự án, vẽ sai thì nó thành thủy ác nằm giữa khu dân cư.
Bài này dành cho chủ đầu tư, kiến trúc sư cảnh quan và cả người mua nhà muốn đánh giá hồ cảnh quan của một dự án. Nó tiếp nối bài nền tảng cảnh quan thủy mạch: sông, hồ, kênh và khu dân cư.
Hồ cảnh quan có vai trò gì theo Hình Pháp
Trong một thế đất tự nhiên tốt, phía trước khu đất thường có một khoảng trống bằng phẳng và một mặt nước (sông, hồ, đầm) gọi là minh đường và thủy tụ. Khí từ xa tới, gặp nước thì dừng lại; nước vì thế được xem là nơi giữ khí. Khu đô thị trên nền đất phẳng thường không có sẵn những yếu tố này, nên hồ cảnh quan được tạo ra để đóng vai trò nhân tạo đó.
Từ góc nhìn đó, hồ cảnh quan có ba chức năng mà Liên Hoa luôn kiểm tra:
- Điểm tụ khí: là nơi các trục đường, trục cây xanh của dự án dẫn về, nơi dòng người chậm lại. Hồ đặt ở góc khuất, không trục nào dẫn tới, thì không làm được chức năng này.
- Minh đường chung: là khoảng mở để các khối nhà nhìn ra, cho tầm nhìn xa và ánh sáng phản chiếu. Hồ bị khối nhà che kín chỉ phục vụ được vài căn.
- Điều hoà vi khí hậu và thoát nước: làm mát khu vực, trữ nước mưa khi mưa lớn. Đây là chức năng kỹ thuật nhưng cũng là chức năng khí: hồ giúp khu không bị ngập, không bị nóng.
Một hồ làm tốt cả ba chức năng là thủy tụ đúng nghĩa. Một hồ chỉ làm đẹp phối cảnh mà không được dẫn tới, không ai nhìn ra và không tuần hoàn thì chỉ là một mảng màu xanh trên bản vẽ.
Vị trí hồ so với các khối nhà và trục đường
Quy tắc đầu tiên của Hình Pháp là nước nằm phía trước, núi nằm phía sau. Trong dự án, “núi” là các khối nhà cao, hàng cây lớn, hoặc đất đắp cao; “nước” là hồ và kênh. Vì vậy hồ nên nằm ở phía mặt chính của các khối nhà, nơi cư dân nhìn ra, chứ không kẹp sau lưng nhà.
| Vị trí hồ | Đánh giá Hình Pháp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trung tâm dự án, các khối nhà quây quanh, mặt hướng vào hồ | Rất tốt: thủy tụ trung tâm, mọi khối đều có minh đường | Cần đường dạo quanh hồ và lối tiếp cận từ mọi phía |
| Cuối trục đại lộ chính | Tốt: khí theo đại lộ dẫn về hồ và dừng lại | Đường giữa đại lộ và hồ nên chậm, có quảng trường đệm |
| Giữa hai khối nhà, mặt chính của cả hai nhìn ra hồ | Tốt cho hai khối đó | Kiểm tra khoảng cách để hồ không bị bóng đổ cả ngày |
| Sau lưng khối nhà, phía ban công phụ, lô gia kỹ thuật | Kém: nước sau lưng, không ai nhìn, dễ bị bỏ bê | Thường thành hồ tù nhanh nhất |
| Sát tường rào dự án, giáp đường lớn bên ngoài | Kém: phục vụ người ngoài nhiều hơn cư dân, khí bị kéo ra ngoài | Có thể dùng làm hồ điều hoà kỹ thuật, nhưng không nên quảng bá là hồ trung tâm |
Một điểm hay bị bỏ qua là cao độ. Hồ nên nằm ở chỗ thấp tự nhiên của khu đất, nơi nước mưa tự chảy về, và các khối nhà nằm cao hơn hồ. Hồ nằm cao hơn nền nhà xung quanh là thế nước áp nhà, vừa nguy hiểm khi bờ có sự cố vừa gây ẩm cho tầng hầm.
Hình dáng hồ: ôm, cong, mềm
Hình Pháp ưa mặt nước có dáng ôm về phía công trình, giống vòng tay hoặc vầng trăng khuyết quay lưng ra ngoài, lòng hướng vào khu nhà. Ngược lại, hồ có góc nhọn chĩa vào nhà, có cạnh dài thẳng tắp như con kênh đâm thẳng vào sảnh, hoặc có dáng cong phản quay lưng về khu dân cư thì khí bị đẩy ra hoặc xung vào.
- Dáng tốt: hồ tròn, bầu dục, hình hạt đậu, hình trăng khuyết ôm khối nhà; bờ uốn lượn tự nhiên với các vịnh nhỏ tạo điểm dừng.
- Dáng cần cẩn trọng: hồ vuông vức kè thẳng (khí cứng, ít tụ), hồ dài như kênh (khí chảy nhanh), hồ nhiều nhánh tua tủa (khí tán).
- Dáng nên tránh: góc hồ nhọn chĩa thẳng vào sảnh, cổng hoặc mặt chính của một khối nhà; hồ cong phản lưng về khu ở.
Hình dáng hồ quyết định cả trải nghiệm đi dạo. Bờ cong với các vịnh nhỏ cho người đi bộ nhiều góc nhìn khác nhau, mỗi khúc cong mở ra một cảnh mới; bờ thẳng dài làm đường dạo đơn điệu và người ta đi nhanh qua.
Bờ hồ: bờ mềm, bậc nước và vùng đệm
Bờ là nơi nước gặp đất và cũng là nơi con người gặp nước. Hình Pháp phân biệt bờ mềm và bờ cứng: bờ mềm là bờ thoải, có cỏ, cây ngập nước, sỏi, bậc ngồi; bờ cứng là kè bê tông đứng, lan can cao, mặt nước cách mặt đường hàng mét. Bờ mềm cho khí giao hoà giữa nước và đất, bờ cứng cắt rời hai thứ đó.
- Ưu tiên bờ thoải ở phía cư dân tiếp cận: bậc ngồi xuống sát nước, bãi cỏ dốc nhẹ, sàn gỗ nhô ra mặt nước.
- Dải cây ngập nước: thủy sinh như sen, súng, bồn bồn, cói ở mép nước giúp lọc nước, che bờ, tạo môi trường cho cá và chim.
- Vùng đệm giữa hồ và nhà: đường dạo, thảm cỏ, hàng cây; không đặt bãi xe hay đường xe chạy nhanh sát mép hồ.
- An toàn: phần hồ sâu phải có lan can hoặc dải cây ngăn; khu vực trẻ em chơi gần hồ cần bờ nông, có rào mềm. An toàn là yêu cầu bắt buộc, không mâu thuẫn với Hình Pháp.
Dòng chảy và tuần hoàn: nước sống hay nước chết
Đây là yếu tố quyết định hồ thành thủy tụ hay thủy ác. Một mặt nước đứng yên, không trao đổi, nhận nước mưa kéo theo bụi và lá cây, sẽ nhanh chóng tảo, đục, bốc mùi. Theo Hình Pháp đó là nước chết, khí tù; theo kỹ thuật đó là phú dưỡng.
- Nguồn cấp: hồ cần có nguồn bổ sung (nước mưa đã lắng, nước giếng, nước tuần hoàn qua lọc), không chỉ trông vào mưa.
- Tuần hoàn: bơm đẩy nước qua hệ lọc rồi trả về hồ qua thác, suối nhỏ, vòi phun; dòng chảy nên đi từ phía tựa (khối nhà, đồi đắp) về phía mở, rồi tụ lại ở lòng hồ.
- Đầu ra: cửa xả khi mưa lớn nên khuất, ở phía cuối hồ, không đặt ngay trước sảnh; nước đi khuất là nguyên tắc cổ của thủy pháp.
- Hệ sinh thái: cá, thủy sinh, vi sinh giúp hồ tự làm sạch; hồ quá sạch kiểu bể bơi lại tốn hoá chất và mất sức sống.
Người mua nhà có thể tự đánh giá rất nhanh: đến hồ vào buổi chiều mùa khô, nhìn màu nước, ngửi mùi, xem mép hồ có rác hay váng không, hỏi ban quản lý tần suất vệ sinh và hệ lọc. Một hồ không có ai trả lời được những câu hỏi đó thường sẽ không giữ được vẻ đẹp như phối cảnh.
Cầu, đảo, đài phun và các chi tiết trên mặt nước
Các chi tiết trên hồ thường được đặt theo mỹ quan, nhưng Hình Pháp cũng có vài lưu ý:
- Cầu: cầu cong thấp nối hai bờ là điểm nhấn tốt, làm nước “đi chậm” dưới chân cầu. Tránh cầu thẳng dài đâm thẳng vào sảnh một khối nhà, tạo thành thế đường đâm trên mặt nước.
- Đảo: đảo nhỏ có cây giữa hồ tạo điểm tụ trong điểm tụ, giữ khí ở lòng hồ; đảo nên mềm dáng, không nhọn.
- Đài phun: vừa giúp tuần hoàn vừa tạo âm thanh nước. Đài phun quá cao, quá ồn đặt sát khối ở có thể gây phiền về đêm; nên có giờ chạy hợp lý.
- Tượng, vật phẩm phong thuỷ trên hồ: Liên Hoa không cổ vũ việc đặt tượng trấn, bát quái hay vật phẩm “kích tài” giữa hồ. Một hồ sạch, có dòng chảy, bờ mềm và người dạo quanh đã là thủy tụ; vật phẩm chỉ là trang trí.
- Ánh sáng: đèn rọi cây ven bờ và đèn đường dạo thấp, ấm; tránh đèn pha trắng chiếu thẳng mặt nước gây chói vào các căn hộ.
Những lỗi hồ cảnh quan thường gặp trong dự án
- Hồ nằm sau lưng khối nhà hoặc sát tường rào, không trục nào dẫn tới, cư dân ít ai ra.
- Hồ kè đứng bê tông toàn bộ, lan can cao, mặt nước thấp hơn đường dạo hàng mét; nhìn được nhưng không chạm được.
- Không có hệ lọc và nguồn cấp, mùa khô nước cạn, lộ đáy, bốc mùi.
- Góc hồ nhọn hoặc kênh thẳng đâm vào sảnh, cổng khối nhà.
- Hồ nằm cao hơn nền tầng hầm, rò rỉ gây thấm.
- Đường xe chạy nhanh vòng quanh sát mép hồ, cắt đứt cư dân với mặt nước.
- Rào kín hồ vì lo an toàn sau một sự cố, thay vì làm bờ an toàn ngay từ đầu.
Quy trình làm việc cho chủ đầu tư và người mua
Với chủ đầu tư, kiến trúc sư
- Khảo sát địa hình, xác định chỗ trũng tự nhiên và hướng thoát nước.
- Xác định trục chính và điểm tụ của dự án; đặt hồ ở điểm tụ, phía mặt chính các khối.
- Thiết kế dáng hồ ôm khối nhà, bờ mềm ở phía cư dân, có vịnh và đảo.
- Thiết kế hệ cấp, lọc, tuần hoàn, xả; dòng chảy từ phía tựa về phía mở.
- Vẽ tổng mặt bằng trong Vẽ mặt bằng Liên Hoa và phân cung bằng Lập cục pháp để kiểm tra vị trí hồ so với các khối.
Với người mua nhà
- Xem hồ nằm phía trước hay sau khối nhà định mua; căn hộ có thực sự nhìn ra hồ không.
- Đến hồ vào mùa khô, buổi chiều; kiểm tra màu, mùi, rác, váng.
- Hỏi hệ lọc, tuần hoàn, kinh phí vận hành hồ trong phí quản lý.
- Đo hướng căn hộ và hướng hồ bằng la kinh web Liên Hoa, xem gió mùa hè có thổi qua hồ vào nhà không.
Dự án cần tư vấn cảnh quan và phong thuỷ tổng thể: Thầy Vũ Giới, TP.HCM 0988 964 636; kiến trúc và dự toán: KTS Vũ Minh, Hà Nội 0917 798 886.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Vẽ mặt bằng 2D–3D – vẽ tổng mặt bằng dự án, thử vị trí và dáng hồ.
- Lập cục pháp – kiểm tra vị trí hồ so với các khối theo phân cung.
- La kinh web – đo hướng khối nhà và hướng gió qua mặt nước.
Bài liên quan
- Cảnh quan thủy mạch: sông, hồ, kênh và khu dân cư
- Đô thị vừa: hồ nước tụ thủy trung tâm
- Phong thuỷ dự án quy hoạch · Chuyên mục Cảnh quan thủy mạch
Câu hỏi thường gặp
Hồ cảnh quan nên đặt ở đâu trong dự án?
Ở điểm tụ của dự án, cuối trục chính hoặc trung tâm, phía mặt chính các khối nhà và ở chỗ trũng tự nhiên của khu đất; không đặt sau lưng nhà hay sát tường rào.
Hồ hình gì thì tốt?
Dáng mềm, ôm về phía khối nhà như hình trăng khuyết, bầu dục, hạt đậu; tránh góc nhọn hoặc cạnh thẳng đâm vào sảnh.
Vì sao nhiều hồ dự án bị bốc mùi?
Do thiếu nguồn cấp, thiếu lọc và tuần hoàn, nước đứng nhận rác và bụi; theo Hình Pháp đó là nước chết, khí tù.
Có nên đặt tượng hay vật phẩm phong thuỷ giữa hồ?
Không cần. Hồ sạch, có dòng chảy, bờ mềm và được cư dân sử dụng đã là thủy tụ; vật phẩm chỉ là trang trí.
Căn hộ nhìn ra hồ có luôn tốt?
Tốt khi hồ nằm phía trước, nước sạch, có đường dạo và không bị đường xe nhanh chen giữa; nếu hồ tù hoặc nằm sau lưng khối thì lợi thế giảm nhiều.
