Trường học và bệnh viện là hai loại công trình công cộng gắn bó với mọi gia đình. Trẻ em dành phần lớn thời gian ban ngày ở trường; người bệnh và người nhà dành những ngày khó khăn nhất ở bệnh viện. Vì thế, khí của hai loại công trình này ảnh hưởng tới rất nhiều người: một ngôi trường sáng, thoáng, có sân cây giúp trẻ học tập và vui chơi khoẻ mạnh; một bệnh viện yên tĩnh, có vườn, có ánh sáng giúp người bệnh hồi phục và người nhà bớt căng thẳng.
Trong Hình Pháp Liên Hoa, trường học và bệnh viện đều thuộc nhóm công trình cần tĩnh và sạch. Chúng cần đầu gió, xa nguồn ồn và uế khí, có minh đường đủ rộng để đón người đông vào giờ cao điểm, và có sân vườn làm nơi tụ khí bên trong. Nhưng hai loại công trình cũng có điểm khác: trường học cần sinh khí (dương, vươn lên), bệnh viện cần dưỡng khí (ôn hoà, phục hồi) và phải xử lý một phần âm khí đặc thù như nhà tang lễ, khu xử lý chất thải y tế.
Bài này thuộc chuyên mục Kiến trúc phong thuỷ quy hoạch. Ở quy mô đô thị vừa có bài trường học và vùng tĩnh; bài này đi vào công trình cụ thể.
Vị trí trong khu đô thị
| Tiêu chí | Trường học | Bệnh viện |
|---|---|---|
| Gió | Đầu gió, xa nhà máy, bãi rác | Đầu gió; khu xử lý chất thải của bệnh viện đặt cuối gió |
| Ồn | Xa trục xe tải, nút giao lớn, sân bay | Xa nguồn ồn; nhưng cần tiếp cận nhanh từ trục chính cho xe cấp cứu |
| Tiếp cận | Trong bán kính đi bộ từ khu ở; cổng mở ra đường nhánh | Gần trục chính, có lối cấp cứu riêng, bãi xe đủ |
| Môi trường xung quanh | Gần công viên, thư viện; xa quán bar, karaoke | Gần công viên, mặt nước; xa chợ đầu mối, khu giải trí |
| Cao độ | Đất cao, không ngập | Đất cao, không ngập; công trình quan trọng phải hoạt động cả khi mưa bão |
Trường học tốt thường nằm ở trung tâm khu ở, cạnh công viên khu, nơi khí tĩnh và trẻ em đi bộ tới được. Bệnh viện tốt nằm ở rìa khu ở, sát trục chính nhưng có vùng đệm cây xanh, để vừa tiếp cận nhanh vừa yên tĩnh.
Lối vào và quảng trường đệm
Giờ tan trường, giờ thăm bệnh là những lúc khí tụ đông nhất. Nếu cổng mở thẳng ra đường lớn không có khoảng đệm, phụ huynh và người nhà phải dừng xe giữa đường, tắc nghẽn, nguy hiểm. Hình Pháp yêu cầu minh đường trước cổng: một quảng trường, sân hoặc vỉa hè rộng để khí (dòng người) dừng lại.
- Cổng trường lùi vào, có sân đón; mở ra đường nhánh, không mở thẳng ra trục xe tải hay nút giao.
- Bệnh viện tách lối khám thường, lối cấp cứu, lối hàng hoá – chất thải, lối nhà tang lễ; mỗi lối có hướng riêng.
- Cổng không đặt ngay đầu đường đâm thẳng vào; nếu không tránh được, lùi cổng, trồng cây, đặt quảng trường làm đệm.
- Có mái che, ghế ngồi cho người chờ.
Bố cục khối nhà
Trường học
- Khối lớp học thấp tầng, xếp quanh sân trong hoặc dọc theo hướng có ánh sáng tốt (thường Bắc – Nam để tránh nắng Đông Tây chiếu vào lớp).
- Khối hiệu bộ, thư viện ở vị trí trung tâm, có tựa, nhìn ra sân.
- Nhà thể chất, căng tin (động, ồn) tách một phía, không sát lớp học.
- Hình khối Mộc (thẳng, vươn lên) và Thổ (vững) phù hợp; tránh góc nhọn sắc, màu chói gắt. Xem bài hình khối theo Ngũ Hành.
Bệnh viện
- Khối khám chữa bệnh và cấp cứu gần lối vào chính; khối điều trị nội trú lùi sâu, yên tĩnh, nhìn ra vườn.
- Phòng bệnh nhận ánh sáng tự nhiên, cửa sổ nhìn ra cây xanh; tránh nhìn thẳng vào khu kỹ thuật, nhà tang lễ.
- Khối kỹ thuật, kho, xử lý chất thải ở cuối gió, có lối riêng.
- Nhà tang lễ đặt ở góc khuất, có cổng riêng, cây xanh cách ly; không đặt đối diện cổng chính hay khu điều trị nhi.
- Hình khối Thổ, Kim mềm; tránh khối nhọn, mặt kính phản chiếu gắt.
Sân trong, vườn và cây xanh
Sân trong là trái tim khí của trường học và bệnh viện. Ở trường, đó là nơi trẻ chạy nhảy, giờ chào cờ, hoạt động ngoài trời; ở bệnh viện, đó là nơi người bệnh đi dạo, người nhà ngồi nghỉ.
- Sân có nắng nhưng có bóng cây; cây tán lớn, khoẻ, không có quả rụng nguy hiểm hay gai.
- Sân trường đủ rộng cho số học sinh; sân bệnh viện có lối đi bằng phẳng cho xe lăn.
- Có mặt nước nhỏ, an toàn (nông, có lan can) nếu muốn bổ sung yếu tố Thủy.
- Sân không bị các khối cao bao kín; xem nguyên tắc trong bài khoảng cách và chiều cao giữa các khối.
Ánh sáng, gió và âm thanh
- Ánh sáng: lớp học lấy sáng một bên, ánh sáng đều, không chói; phòng bệnh có ánh sáng tự nhiên dịu, rèm hai lớp.
- Gió: thông gió tự nhiên xuyên phòng khi có thể; khu lây nhiễm của bệnh viện có hệ thông gió riêng theo tiêu chuẩn y tế.
- Âm thanh: lớp học, phòng bệnh xa đường lớn, xa nhà thể chất, máy phát; dùng cây và khối đệm chắn ồn.
Trường mầm non và phòng khám nhỏ trong khu dân cư
Không phải công trình công cộng nào cũng lớn. Trường mầm non, nhóm trẻ, phòng khám đa khoa nhỏ thường nằm ngay trong khu dân cư, nhiều khi trong nhà phố cải tạo. Các nguyên tắc vẫn giữ nguyên nhưng ở quy mô nhỏ hơn.
- Trường mầm non: tầng trệt và tầng hai là chủ yếu, có sân chơi phẳng, có bóng cây, có hàng rào an toàn; lớp học nhìn ra sân, không nhìn ra đường lớn. Cổng có khoảng lùi để phụ huynh dừng xe đưa đón mà không chiếm lòng đường.
- Phòng khám trong nhà phố: khu đón tiếp, chờ ở tầng trệt sáng sủa; phòng khám, thủ thuật ở phía sau hoặc tầng trên, yên tĩnh; khu vệ sinh và chất thải y tế có lối riêng ra phía sau.
- Nhà thuốc, phòng xét nghiệm: cạnh lối vào, dễ tìm, không để người bệnh phải đi xuyên qua khu điều trị.
Màu sắc và vật liệu
Trường học hợp các màu tươi sáng nhưng không gắt: xanh lá, vàng nhạt, cam đất, kết hợp gỗ và gạch. Đây là sự kết hợp Mộc và Thổ, khuyến khích sinh khí và sự ổn định. Bệnh viện hợp các màu dịu: trắng ấm, be, xanh nhạt, gỗ sáng; tránh trắng lạnh toàn bộ và tránh mảng đỏ lớn ở khu điều trị. Vật liệu sàn chống trơn, dễ vệ sinh; tường có thể dùng mảng tranh thiên nhiên ở hành lang để làm dịu không gian chờ đợi.
Những lỗi thường gặp
- Cổng trường mở thẳng ra trục đường lớn, không sân đón; giờ tan trường ùn tắc, nguy hiểm.
- Trường học sát khu chợ, quán nhậu, xưởng.
- Lớp học hướng Tây nắng chiều chiếu thẳng vào bàn.
- Bệnh viện dùng chung một cổng cho cấp cứu, khám bệnh, hàng hoá và nhà tang lễ.
- Phòng bệnh nhìn thẳng vào nhà tang lễ, khu rác y tế.
- Sân trong bị bê tông hoá hoàn toàn, không cây.
- Đặt tượng, vật phẩm “trấn” trước cổng bệnh viện thay vì xử lý bằng bố cục, cây xanh và tách luồng.
Quy trình đánh giá
- Đọc vị trí trong khu đô thị: gió, nước, nguồn ồn, khoảng cách tới khu ở.
- Xác định các luồng người và hàng, đặt cổng và quảng trường đệm.
- Bố trí khối theo động – tĩnh – uế; kiểm tra sân trong và ánh sáng trong Vẽ mặt bằng Liên Hoa.
- Đo hướng bằng la kinh web Liên Hoa; phân tích lý khí từng khối bằng Lập cục pháp.
- Ước chi phí phần xây dựng bằng Dự toán Liên Hoa cho các phương án.
Dự án công trình công cộng cần tư vấn: KTS Vũ Minh, Hà Nội 0917 798 886; Thầy Vũ Giới, TP.HCM 0988 964 636.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Vẽ mặt bằng 2D–3D – bố trí khối, sân, lối vào.
- La kinh web – đo hướng lớp học, phòng bệnh, cổng.
- Lập cục pháp – phân tích các khối.
- Dự toán xây dựng – ước chi phí phương án.
Bài liên quan
- Đô thị vừa: trường học và vùng tĩnh
- Khoảng cách và chiều cao giữa các khối nhà
- Kiến trúc phong thuỷ · Chuyên mục Kiến trúc phong thuỷ quy hoạch
Câu hỏi thường gặp
Trường học nên đặt ở đâu trong khu đô thị?
Ở trung tâm khu ở, cạnh công viên, đầu gió, xa trục xe tải và nguồn ồn, trong bán kính đi bộ của học sinh.
Cổng trường nên mở ra đâu?
Ra đường nhánh, lùi vào có sân đón, không mở thẳng ra trục lớn, nút giao hay đường đâm.
Bệnh viện cần bao nhiêu lối vào?
Nên tách lối khám thường, cấp cứu, hàng hoá – chất thải và nhà tang lễ để các luồng khí không lẫn.
Nhà tang lễ bệnh viện nên đặt ở đâu?
Góc khuất, cuối gió, có cổng riêng và cây xanh cách ly; không đối diện cổng chính hay khu điều trị.
Hình khối nào hợp trường học?
Mộc và Thổ: thẳng, vươn lên, vững chãi; tránh góc nhọn sắc và màu chói.
