💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (6): Thiên 7 Biện chính sóc, lịch Hạ Thương Chu

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (6): Thiên 7 Biện chính sóc, lịch Hạ Thương Chu

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 7
管氏指蒙 卷之上 · 辯正朔第七
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Thiên 7 của Quản Thị Chỉ Mông là Biện chính sóc (辯正朔, mục lục ghi 辨正朔): phân biệt "chính sóc", tức tháng nào làm tháng đầu năm. Đây là thiên dài và khó nhất của phần đầu sách, vì nó đi vào lịch pháp: ba lịch Hạ, Thương, Chu lấy tháng Dần, tháng Sửu, tháng Tý làm đầu năm; Xuân Thu ghi "xuân vương chính nguyệt" là theo lịch nào; vì sao đông chí là chỗ "nhất dương lai phục"; vì sao sao Mão của Nghiêu Điển nay đã lệch sang sao Bích (tuế sai). Với người học phong thuỷ, thiên này trả lời câu hỏi nền móng: khi tính khí theo thời gian (năm, tháng, tiết khí), lấy mốc nào làm gốc? Không thống nhất mốc ấy thì mọi phép chọn ngày, luận vận về sau đều sai. Bài gồm nguyên văn (trích các đoạn chính), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Thiên Biện chính sóc dạy có ba "nguyên" và ba "chính": thiên nguyên khởi Giáp Tý, địa nguyên khởi Giáp Dần, nhân nguyên khởi Giáp Thìn; nhà Chu dùng thiên chính (lấy tháng Tý làm đầu năm), nhà Thương dùng địa chính (tháng Sửu), nhà Hạ dùng nhân chính (tháng Dần); nước Lỗ và Khổng Tử theo lịch Hạ. Trời bắt đầu từ mùa đông (đông chí, nhất dương sinh), việc người bắt đầu từ mùa xuân (cày cấy). Vì vậy: tính khí trời thì lấy Tý, tính việc người thì lấy Dần; không được lẫn. Sách còn chỉ ra tuế sai: thời Nghiêu đông chí mặt trời ở sao Mão, nay ở sao Bích; xưa đông chí ở đầu sao Đẩu, nay ở Đẩu 6 độ. Cho nên bốn mùa nên hiểu theo nhóm chi (xuân Dần Mão Thìn, hạ Tị Ngọ Mùi, thu Thân Dậu Tuất, đông Hợi Tý Sửu), đừng cứng nhắc theo vị trí sao.

Thầy Vũ Giới giảng: "Người học phong thuỷ hay hỏi năm mới bắt đầu từ Tết hay từ Lập Xuân, khí đổi từ Đông Chí hay từ Lập Xuân. Thiên Biện chính sóc trả lời từ gần hai nghìn năm trước: khí trời khởi ở Tý, việc người khởi ở Dần. Biết mình đang tính khí trời hay việc người thì không còn lẫn."

Tinh đồ của Tô Tụng đời Bắc Tống, bản đồ sao cổ Trung Hoa
Tinh đồ trong sách của Tô Tụng (蘇頌) đời Bắc Tống: người xưa định lịch bằng cách xem sao, xem mặt trời. (Public domain)

Ba nguyên, ba chính – 三元三正

Nguyên văn – 原文

天元、地元、人元也;曆窮天道,天正、地正、人正也,敬授人時。

天元起甲子,地元起甲寅,人元起甲辰。周用天正建子,商用地正建丑,夏用人正建寅,魯行夏之時也。

Sơ đồ ba nguyên ba chính: thiên chính kiến Tý, địa chính kiến Sửu, nhân chính kiến Dần
Sơ đồ: ba chính của ba đời, Chu kiến Tý, Thương kiến Sửu, Hạ kiến Dần. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Dịch: (Có) thiên nguyên, địa nguyên, nhân nguyên; lịch pháp xét cùng đạo trời thì có thiên chính, địa chính, nhân chính, để kính cẩn trao thời tiết cho người.

Thiên nguyên khởi từ Giáp Tý, địa nguyên khởi từ Giáp Dần, nhân nguyên khởi từ Giáp Thìn. Nhà Chu dùng thiên chính, lấy tháng Tý làm đầu; nhà Thương dùng địa chính, lấy tháng Sửu làm đầu; nhà Hạ dùng nhân chính, lấy tháng Dần làm đầu; nước Lỗ theo lịch nhà Hạ.

Giảng: "Chính sóc" (正朔) là tháng đầu năm (chính) và ngày đầu tháng (sóc). Mỗi triều đại xưa khi lên ngôi thường "cải chính sóc" để tỏ mình nhận mệnh trời. Ba lịch nổi tiếng:

  • Lịch Chu, thiên chính, kiến Tý: đầu năm là tháng có đông chí (tháng 11 âm lịch ngày nay). Lý do: đông chí là lúc "nhất dương sinh", khí trời bắt đầu.
  • Lịch Thương, địa chính, kiến Sửu: đầu năm là tháng 12 âm lịch ngày nay. Khí đất bắt đầu ứng.
  • Lịch Hạ, nhân chính, kiến Dần: đầu năm là tháng giêng, có Lập Xuân. Việc người (cày cấy) bắt đầu. Đây là lịch ta dùng đến nay (Tết Nguyên Đán).

"Ba nguyên" (khởi Giáp Tý, Giáp Dần, Giáp Thìn) là cách đặt mốc cho các chu kỳ 60 năm theo ba ngôi trời, đất, người. Người học Huyền Không hay Tam Hợp nghe "tam nguyên" thường nghĩ đến thượng, trung, hạ nguyên 180 năm; ở đây Chỉ Mông dùng "tam nguyên" theo nghĩa ba ngôi, khác với nghĩa ba vận. Đây lại là một chỗ cần phân biệt thuật ngữ.

Trời khởi mùa đông, người khởi mùa xuân – 天道冬暢 人事春祈

Nguyên văn – 原文

天道冬暢,人事春祈(一作「始」)。冬,終也,陰終而陽始;春,蠢也,萬物蠢動而熙熙。人而不天,則昌象以資始;時而不人,則倣作以愆期。

李曰:因天運之變以正一氣之始,在天成象,萬物資始故也。不以人正授時,則倣作愆期。

天駟房星,寅月辰中見於南,為農祥之候,亦可見始于子。

Dải Ngân Hà và chòm sao Thiên Yết, nơi có sao Phòng
Dải Ngân Hà vùng chòm Thiên Yết, nơi có sao Phòng (房), tức Thiên Tứ (天駟), sao báo mùa cày. (Ảnh: ESO/S. Guisard, CC BY 4.0)

Dịch: Đạo trời thông suốt vào mùa đông, việc người cầu đảo vào mùa xuân (chữ "kỳ" có bản chép "thuỷ", bắt đầu). Đông là chung (hết): âm hết mà dương bắt đầu. Xuân là xuẩn (động): muôn vật động đậy, vui tươi. Người mà không theo trời thì (dù) hiện tượng tốt để mở đầu (cũng vô ích); thời mà không theo người thì bắt chước làm theo sẽ lỡ hạn.

Lý Thuần Phong chú: Nhân sự biến của vận trời mà định chỗ khởi của một khí; ở trời thành tượng, muôn vật nhờ đó mà bắt đầu. Không dùng nhân chính để trao thời tiết thì làm theo sẽ lỡ hạn.

Sao Thiên Tứ (sao Phòng), tháng Dần vào giữa giờ Thìn hiện ở phương nam, là dấu hiệu tốt cho nghề nông; cũng thấy được (khí) bắt đầu từ Tý.

Giảng: Hai câu "đạo trời thông ở mùa đông, việc người cầu ở mùa xuân" là cốt tuỷ của thiên. Khí trời đổi chiều ở đông chí: ngày ngắn nhất, rồi bắt đầu dài ra. Việc người thì bắt đầu khi đất ấm, cây đâm chồi: mùa xuân. Lời chú của Lý Thuần Phong kết luận: muốn biết khí khởi ở đâu thì theo trời (Tý); muốn trao lịch cho dân làm ruộng thì theo người (Dần). Nếu lẫn, dân sẽ gieo cấy sai mùa ("lỡ hạn").

Trong phong thuỷ, nguyên tắc này áp dụng trực tiếp: tính vận khí, phi tinh theo năm thì nhiều phái lấy Lập Xuân (tháng Dần) làm mốc đổi năm, vì đó là mốc của "việc người", của khí ứng vào nhà ở; còn khi bàn âm dương tiêu trưởng, nhất dương sinh, thì lấy Đông Chí (tháng Tý). Biết mình đang dùng mốc nào là điều đầu tiên.

Nhất dương lai phục: bảy tháng trở lại – 七月來復

Nguyên văn – 原文

是安知絕筆書王之法,日南長至之傳,皆一日累列七月來復之徵?

僖公五年春王正月辛亥朔,日南至。李曰:七日來復。建子之月,一陰生于午,數第七月建子,一陽來復。謂月為日者,言其陽也。言日,如「三之日」、「四之日」者,皆陽微之候也。

Quan Tinh Đài Cáo Thành, nơi đo bóng mặt trời định Đông chí
Quan Tinh Đài ở Cáo Thành, Đăng Phong (đời Nguyên): đo bóng mặt trời để định ngày "nhật nam chí", tức Đông chí. (Ảnh: Gary Todd, CC0)

Dịch: Như thế đâu biết rằng phép "viết chữ Vương" ở chỗ dứt bút (của Khổng Tử trong Xuân Thu), lời truyền về "mặt trời đến cực nam", đều là chứng nghiệm của "bảy tháng trở lại", xếp từng ngày mà thành?

(Xuân Thu chép:) Năm Hy công thứ 5, mùa xuân, tháng giêng của vua, ngày sóc Tân Hợi, mặt trời đến cực nam (đông chí). Lý Thuần Phong chú: "Bảy ngày trở lại" (lời quẻ Phục). Từ tháng Ngọ một âm sinh, đếm đến tháng thứ bảy là tháng Tý, một dương trở lại. Gọi tháng là "ngày" là để nói về dương; gọi "ngày", như "ngày của ba", "ngày của bốn" (trong Kinh Thi, bài Thất Nguyệt), đều là dấu hiệu dương còn nhỏ.

Giảng: Quẻ Phục (地雷復) có lời "七日來復" (bảy ngày trở lại). Lời chú giải: "ngày" ở đây là "tháng"; từ hạ chí (tháng Ngọ, nhất âm sinh) đếm bảy tháng đến đông chí (tháng Tý, nhất dương sinh). Xuân Thu chép năm Hy công thứ 5 (655 TCN), tháng giêng của vua (tức tháng Tý theo lịch Chu) ngày Tân Hợi là ngày đông chí. Điều này chứng tỏ "chính nguyệt" (tháng giêng) trong Xuân Thu là theo lịch Chu, lấy đông chí làm đầu.

Với phong thuỷ, vòng "nhất âm sinh ở Ngọ, nhất dương sinh ở Tý" là gốc của mười hai quẻ tiêu tức và của trục Tý Ngọ trên la kinh. Phái Tam Hợp khi luận dương long, âm long, thuận nghịch trường sinh cũng đi từ vòng âm dương tiêu trưởng này.

Nhạc tế ba ngôi: sáu biến, tám biến, chín biến – 三靈之樂

Nguyên văn – 原文

是以天官享三靈之樂,必六變、八變、九變為之等衰。

三靈,三才也。李曰:天神之樂六變,地祇八變,人鬼九變,理義昭然。

圜鍾為宮,于以降天神;函鍾為宮,于以降地祇;黃鍾為宮,大呂為商(一作角),于以祇人鬼之依。李曰:神依人而行。

Viên Khâu Đàn ở Thiên Đàn Bắc Kinh, nơi tế trời ngày Đông chí
Viên Khâu Đàn (圜丘壇) ở Thiên Đàn: nơi vua tế trời ngày Đông chí, nối với phép "viên chung vi cung" của Chu Lễ. (Ảnh: Zcm11, CC BY-SA 3.0)

Dịch: Cho nên quan coi trời (trong Chu Lễ) dâng nhạc cho ba ngôi linh, tất phải có sáu biến, tám biến, chín biến làm bậc thứ.

Ba linh là ba tài. Lý Thuần Phong chú: nhạc tế thần trời sáu biến, tế thần đất tám biến, tế người đã khuất chín biến; lý nghĩa sáng tỏ.

Lấy Viên Chung (tức Giáp Chung) làm cung để rước thần trời xuống; lấy Hàm Chung (tức Lâm Chung) làm cung để rước thần đất ra; lấy Hoàng Chung làm cung, Đại Lã làm thương (có bản ghi giốc), để kính chỗ nương của người đã khuất. Lý chú: thần nương theo người mà đi.

Giảng: Đoạn này trích Chu Lễ · Xuân Quan · Đại Tư Nhạc: tế trời, đất, người dùng thang âm khác nhau, số lần biến khác nhau. Ý của Chỉ Mông: ngay trong lễ nhạc người xưa đã phân biệt ba ngôi trời, đất, người; huống chi lịch pháp, sao lại để lẫn chính sóc? Câu "thần nương theo người mà đi" (神依人而行) lặp lại ý thiên 3: khí của tổ tiên ứng qua con cháu.

Xuân Thu chép "xuân vương chính nguyệt" – 春王正月

Nguyên văn – 原文

寔先王之制作,惟由義以通之。在禮,十二月正歲令斬冰者,雖冬官授人時之正;而正月之吉始和者,寔由天道而推之。洎泰誓之一月戊午,武成之一月壬辰,皆中黃鍾而不移。始三才之道,同一元而出;竟三才之用,析之而莫齊。

或者愧然而執,憒然而疑,曰:「由爾之說,則春秋書元年王正月,其已審矣,又何必加春之為?」徐徐然釋之曰:「春秋因魯史行夏之文,非周家天正之規;聖人筆削之所不及者,抑存其舊以識其……」

Khổng Miếu ở Khúc Phụ, quê của Khổng Tử, tác giả kinh Xuân Thu
Khổng Miếu ở Khúc Phụ, nước Lỗ xưa: kinh Xuân Thu chép theo sử nước Lỗ mà dùng văn lịch nhà Hạ. (Ảnh: Gary Todd, CC0)

Dịch: Ấy là chế tác của các vua trước, chỉ do nghĩa mà thông. Trong Lễ, tháng mười hai "chính tuế" ra lệnh chặt băng, tuy là quan mùa đông trao thời tiết theo nhân chính; còn "ngày tốt tháng giêng bắt đầu điều hoà" thì thật là do đạo trời mà suy ra. Đến như "tháng một ngày Mậu Ngọ" của thiên Thái Thệ, "tháng một ngày Nhâm Thìn" của thiên Vũ Thành (trong Kinh Thư), đều trúng vào Hoàng Chung (tháng Tý) mà không đổi. Lúc khởi đầu, đạo ba tài cùng từ một nguyên mà ra; đến cùng, dụng của ba tài thì chia ra mà không đều nhau.

Có người ngượng ngùng mà cố chấp, rối rắm mà ngờ, hỏi: "Theo lời ông thì Xuân Thu chép 'nguyên niên, vương chính nguyệt' đã rõ rồi, sao còn phải thêm chữ 'xuân'?" Thong thả giải rằng: "Xuân Thu dựa vào sử nước Lỗ, vốn theo văn lịch Hạ, không phải phép thiên chính của nhà Chu; chỗ thánh nhân sửa chép chưa tới thì để nguyên cái cũ để ghi nhận…"

Giảng: Đây là cuộc tranh luận kinh học nổi tiếng về câu "春王正月" trong Xuân Thu: tháng giêng ấy là tháng Tý (lịch Chu) hay tháng Dần (lịch Hạ)? Chỉ Mông đứng ở giữa: lịch chính thức của nhà Chu là kiến Tý (chứng cứ: Kinh Thư chép "tháng một" đều là tháng Tý), nhưng sử nước Lỗ dùng văn lịch Hạ, nên có chữ "xuân". Câu then chốt cho người học địa lý là: "lúc đầu ba tài cùng một nguyên mà ra; đến khi dùng thì chia ra mà không đều". Tức là gốc thì một, nhưng khi áp dụng phải biết đang dùng mốc trời, mốc đất hay mốc người.

Nhật thực và hai chí, hai phân – 二至二分

Nguyên văn – 原文

……是以七月壬午朔日有食之,而梓慎謂之相過之辰。

昭公二十一年秋七月壬午朔,日有食之。公問于梓慎曰:「是何物也?禍福何為?」對曰:「二至二分,日有食之,不為災。日月之行也,分,同道也;至,相過也。其他月則為災,陽不克也,故常為水。」於是叔輒哭日食。昭子曰:「子叔將死,非所哭也。」八月,叔輒卒。注云:二分日夜等,故言同道;二至長短極,故言相過。

Sơ đồ nhị chí nhị phân và lời Tử Thận về nhật thực
Sơ đồ: nhật thực ở nhị chí, nhị phân không là tai; tháng khác mới là tai (Tả Truyện, Chiêu công năm 21). (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Dịch: …Cho nên "tháng bảy ngày sóc Nhâm Ngọ có nhật thực", Tử Thận gọi đó là "giờ gặp qua nhau".

(Tả Truyện) Năm Chiêu công 21, mùa thu tháng bảy ngày sóc Nhâm Ngọ, có nhật thực. Công hỏi Tử Thận: "Đó là điềm gì? Hoạ phúc thế nào?" Đáp: "Vào hai chí và hai phân mà có nhật thực thì không thành tai hoạ. Mặt trời mặt trăng đi: ở phân thì cùng đường, ở chí thì đi qua nhau. Các tháng khác thì thành tai hoạ, vì dương không thắng, nên thường thành lụt." Lúc ấy Thúc Triếp khóc nhật thực. Chiêu Tử nói: "Thúc sắp chết, (việc này) không phải chỗ để khóc." Tháng tám, Thúc Triếp mất. Chú: hai phân ngày đêm bằng nhau nên nói "cùng đường"; hai chí ngày dài ngắn đến cực nên nói "đi qua nhau".

Giảng: Chỉ Mông dẫn chuyện này để chứng minh: tháng bảy (theo lịch Chu) có nhật thực ở thu phân, đúng là "hai phân" như Tử Thận nói; nghĩa là lịch nhà Chu chênh hai tháng so với lịch Hạ. Bốn mốc đông chí, hạ chí, xuân phân, thu phân là bốn trụ của năm thiên văn, là khung để định tiết khí. Người làm phong thuỷ chọn ngày, tính khí theo tiết, cần nắm bốn trụ này trước tiên.

Tuế sai: sao lệch theo năm tháng – 歲差

Nguyên văn – 原文

……然太陽隨黃道,歲差一辰。以周髀家藏之法攷之:正月建寅,雨水後一日,太陽方躔娵訾,以中氣為用;若合神則用節氣。逐年逐月逐日逐時,五星十二時次舍二十八宿,皆不應天行。緣時王授正,取三陽俱兆,農事于耜,以定曆法,通而用之,貫乎一理。昧者即時王之正以釋顓帝曆:冬至日宿斗初,今至日宿斗六度;正月初建寅,今斗初建丑;堯典日短星昴,今日短東壁。以天道之差證之,四時十二辰次舍,但春為寅卯辰,夏為巳午未,秋為申酉戌,冬為亥子丑,不必言正月建寅、四月建巳、七月建申、十月建亥。……此正朔之明辨也。

Hồn nghi cổ ở Nam Kinh, dụng cụ đo đường đi của mặt trời và sao
Hồn nghi (渾儀) cổ ở Đài thiên văn Tử Kim Sơn, Nam Kinh: đo hoàng đạo để thấy tuế sai, "mỗi năm sai một chút". (Ảnh: VoDeTan2Dericks-Tan, CC BY-SA 3.0)

Dịch: …Nhưng mặt trời đi theo hoàng đạo, có tuế sai lệch một cung. Lấy phép tính của nhà Chu Bễ mà xét: tháng giêng kiến Dần, sau Vũ Thuỷ một ngày mặt trời mới vào cung Tưu Tư, (phép này) dùng trung khí; còn "hợp thần" thì dùng tiết khí. Từng năm, từng tháng, từng ngày, từng giờ, ngũ tinh, mười hai giờ, các cung, hai mươi tám tú đều không ứng với vận hành thật của trời. Vì vua đời ấy trao chính sóc, lấy lúc ba dương cùng hiện, việc nông bắt đầu cầm cày, mà định lịch pháp, dùng thông suốt, xuyên qua một lý. Kẻ mờ tối lại lấy chính sóc của vua đương thời để giải lịch Chuyên Húc: (xưa) đông chí mặt trời ở đầu sao Đẩu, nay đông chí ở Đẩu sáu độ; (xưa) tháng giêng đầu tháng kiến Dần, nay đầu sao Đẩu kiến Sửu; Nghiêu Điển nói "ngày ngắn (đông chí) sao Mão", nay ngày ngắn ở Đông Bích. Lấy sự lệch của đạo trời mà chứng: bốn mùa và các cung của mười hai thần chỉ nên nói xuân là Dần Mão Thìn, hạ là Tị Ngọ Mùi, thu là Thân Dậu Tuất, đông là Hợi Tý Sửu; không cần nói cứng tháng giêng kiến Dần, tháng tư kiến Tị, tháng bảy kiến Thân, tháng mười kiến Hợi. …Đó là chỗ phân biệt rõ chính sóc vậy.

Giảng: Đây là đoạn "khoa học" nhất của thiên. Tuế sai (歲差) là hiện tượng trục trái đất xoay chậm (khoảng 1 độ mỗi 72 năm), làm vị trí mặt trời tại đông chí lùi dần trên nền sao. Người Trung Hoa phát hiện tuế sai từ thời Ngu Hỉ đời Tấn (thế kỷ 4). Chỉ Mông (hoặc lớp chú đời sau) dùng phát hiện này để nói: các bảng xưa gắn tháng với sao cố định đã lệch; không nên lấy vị trí sao xưa để suy cứng. Kết luận rất thực dụng: hãy dùng nhóm chi theo mùa (xuân Dần Mão Thìn…), đó là khung không bị tuế sai làm sai.

Đoạn này cũng phân biệt trung khí (中氣, như Vũ Thuỷ, Xuân Phân) với tiết khí (節氣, như Lập Xuân, Kinh Trập): phép "nguyệt tướng" (mặt trời vào cung) dùng trung khí, phép "hợp thần" dùng tiết khí. Trong trạch nhật (chọn ngày) và Lục Nhâm, phân biệt này rất quan trọng: nguyệt tướng đổi ở trung khí, nguyệt kiến đổi ở tiết khí.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Biện chính sóc với ba ý.

Thứ nhất, mốc thời gian phải rõ trước khi tính khí. Năm phong thuỷ đổi ở Lập Xuân (tiết khí đầu tháng Dần), không phải mồng một Tết; tháng phong thuỷ đổi ở tiết khí, không phải mồng một âm lịch; âm dương tiêu trưởng thì lấy Đông Chí, Hạ Chí. Liên Hoa luôn ghi rõ mốc khi lập cục, chọn ngày cho gia chủ, đúng tinh thần "ba tài cùng một nguyên mà ra, khi dùng thì chia ra".

Ruộng bậc thang Nguyên Dương, việc nông khởi từ tháng Dần
Ruộng bậc thang Nguyên Dương (元陽), Vân Nam: việc người khởi ở tháng Dần, Lập Xuân là mốc năm của phong thuỷ. (Ảnh: Takeaway, CC BY-SA 3.0)

Thứ hai, khung chi theo mùa bền hơn khung sao. Tuế sai làm sao lệch, nhưng mùa thì không lệch với mặt đất: xuân vẫn là Dần Mão Thìn ở phương Đông, hạ là Tị Ngọ Mùi ở phương Nam. La kinh của phong thuỷ dùng 24 sơn và 12 chi chính là dùng khung bền ấy. Những phép dựa vào vị trí sao (như 28 tú) cần được hiệu chỉnh theo thời đại.

Thứ ba, sách cổ có tinh thần khảo chứng. Thiên này dẫn Kinh Thư, Xuân Thu, Tả Truyện, Chu Lễ, Chu Bễ, so lịch cổ với thiên tượng đương thời. Đó là cách học mà Phong Thuỷ Liên Hoa giữ: đọc kinh điển mà luôn đối chiếu với thực tế, chỗ nào lệch thì sửa, không mê tín chữ nghĩa.

Tranh chân dung Khổng Tử lưu ở Khổng phủ Khúc Phụ
Tranh chân dung Khổng Tử (孔子) ở Khổng phủ, Khúc Phụ: tinh thần khảo chứng kinh điển mà thiên này noi theo. (Ảnh: Gary Todd, CC0)

Tóm lại – 總結: Có ba nguyên (thiên nguyên Giáp Tý, địa nguyên Giáp Dần, nhân nguyên Giáp Thìn) và ba chính (Chu kiến Tý, Thương kiến Sửu, Hạ kiến Dần). Đạo trời khởi ở mùa đông (đông chí, nhất dương lai phục), việc người khởi ở mùa xuân. Xuân Thu dùng lịch Chu mà sử Lỗ theo văn lịch Hạ. Hai chí hai phân là bốn trụ của năm. Tuế sai làm sao lệch theo thời gian, nên bốn mùa nên hiểu theo nhóm chi (Dần Mão Thìn, Tị Ngọ Mùi, Thân Dậu Tuất, Hợi Tý Sửu). Gốc ba tài là một, khi dùng phải phân rõ mốc trời, mốc người.

Bài trước: Thiên 5–6 – Tam kỳ, Tứ trấn thập toạ.

Bài sau: Thiên 8 – Thích trung: giải chữ Trung, tâm điểm trời đất 釋中第八.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Biện chính sóc đệ thất (辯正朔第七; mục lục đầu sách chép 辨), chính văn và lời chú đề Lý Thuần Phong, Viên Thiên Cương. Các đoạn dẫn: Xuân Thu, Hy công năm 5; Tả Truyện, Chiêu công năm 21; Chu Lễ, Đại Tư Nhạc; Kinh Thư, Thái Thệ và Vũ Thành; Nghiêu Điển. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới, đối chiếu câu chữ Tả Truyện; chỗ …… là đoạn lược bớt hoặc mép trang mờ. Hiệu đính: 僖公 bản khắc khắc thành 信公, sửa lại; giữ chú nhỏ "一作始", "一作角". Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Mốc năm, tháng, tiết khí là nền của chọn ngày và luận vận; nhầm mốc thì mọi tính toán sau đều lệch. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Chính sóc" là gì? – 正朔

Tháng đầu năm (chính) và ngày đầu tháng (sóc). Các triều đại xưa đổi chính sóc khi lên ngôi; lịch Chu lấy tháng Tý, lịch Thương lấy tháng Sửu, lịch Hạ lấy tháng Dần làm đầu năm.

Thiên chính, địa chính, nhân chính khác nhau thế nào? – 三正

Thiên chính kiến Tý (theo đông chí, khí trời bắt đầu), địa chính kiến Sửu, nhân chính kiến Dần (theo Lập Xuân, việc nông bắt đầu). Lịch ta dùng đến nay là nhân chính.

Năm phong thuỷ đổi ở đâu? – 換年

Phần lớn các phái lấy Lập Xuân (đầu tháng Dần, nhân chính) làm mốc đổi năm khi tính vận khí cho nhà ở, mộ phần; còn bàn âm dương tiêu trưởng thì dùng Đông Chí, Hạ Chí.

Tuế sai là gì? – 歲差

Sự lệch dần vị trí mặt trời ở các mốc chí, phân so với nền sao, do trục trái đất xoay chậm. Sách chỉ ra: thời Nghiêu đông chí ở sao Mão, nay ở sao Bích; vì vậy nên dùng nhóm chi theo mùa thay vì vị trí sao cố định.

"Nhất dương lai phục" liên quan gì đến phong thuỷ? – 一陽來復

Từ hạ chí (Ngọ, nhất âm sinh) đến đông chí (Tý, nhất dương sinh) là bảy tháng, như lời quẻ Phục "bảy ngày trở lại". Vòng âm dương tiêu trưởng này là gốc của trục Tý Ngọ và của thuận nghịch trường sinh trên la kinh.

Từ khoá: ["biện chính sóc" · "辨正朔" · "lịch hạ thương chu" · "quản thị chỉ mông" · "chọn ngày phong thủy"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…