💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (30): Thiên 39–40 Sơn thuỷ hội ngộ, Thịnh suy cải độ

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (30): Thiên 39–40 Sơn thuỷ hội ngộ, Thịnh suy cải độ

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 39–40
管氏指蒙 卷之上 · 山水會遇第三十九 · 盛衰改度第四十
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Bài này gộp hai thiên của Quản Thị Chỉ Mông. Thiên 39 Sơn thuỷ hội ngộ (山水會遇), "núi và nước gặp nhau", mở đầu bằng những câu nổi tiếng nhất về quan hệ núi nước: nước theo núi mà đi, núi lấy nước làm giới mà dừng; núi không có nước thì khí tản, nước không có núi thì khí tắc; núi như quân, nước như thành; núi như nhà, nước như tường; núi như vua, nước như tôi; núi như chủ, nước như khách. Rồi sách phê gay gắt bọn "ngũ quỷ" và cả hạng "bạch diện thư sinh" miệng bảo không có âm dương mà khi cha anh mất thì vội vàng phá gò đắp đất. Thiên 40 Thịnh suy cải độ (盛衰改度), "thịnh suy đổi thước đo", nói rằng đất cũng thay đổi: sông dời bãi, núi lở, đất động, đê vỡ, mương rãnh cắt mạch; thịnh suy có số như ngày phải có đêm, trẻ phải có già. Cái giữ cho mộ phần lâu bền là con cháu hiền biết giữ gìn. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Thiên Sơn thuỷ hội ngộ dạy: nước theo núi mà đi, núi lấy nước làm giới mà dừng; giới để chia vùng, dừng để không vượt, tụ khí để dùng. Nước không có núi thì khí tản không bám; núi không có nước thì khí tắc không thông. Núi như quân, nước như thành (đóng quân phải có thành); núi như nhà cao, nước như tường (nhà cao phải có tường); núi như vua, nước như tôi (vua tôi hoà thì phong hoá thuần); núi như chủ, nước như khách (chủ khách hoà nhã, tình vị thân nhau). Người tầm long gọi là "sơn thuỷ chi sĩ"; bọn làm hại nghề gọi là "ngũ quỷ". Thiên Thịnh suy cải độ nói đất cũng đổi: sông dời bãi, núi lở đất động, đê vỡ, đường mòn xuyên núi, mương rãnh cắt mạch; đất đổi thì ứng trời mà vận chuyển; thịnh suy có lúc hết như ngày có đêm. Mộ lâu bền là nhờ con cháu hiền biết giữ, như Mạnh Tử nói "nước cũ là nước có bề tôi đời đời, không phải nước có cây cao".

Thầy Vũ Giới giảng: "Núi như chủ, nước như khách; chủ khách hoà nhã thì tình vị thân nhau. Bốn cặp ví von trong thiên 39 là bốn câu Thầy muốn mọi học trò thuộc lòng. Còn thiên 40 nhắc rằng đất cũng già, cũng đổi; giữ mộ là việc của con cháu từng đời."

Tranh sơn thuỷ của Ngô Bân đời Minh
Tranh sơn thuỷ của Ngô Bân đời Minh: nước theo núi mà đi, núi lấy nước làm giới. (Public domain)

Nước theo núi mà đi, núi lấy nước làm giới mà dừng – 水隨山而行,山界水而止

Nguyên văn – 原文

山水會遇第三十九。水隨山而行,山界水而止。界其分域,止其逾越,聚其氣而施耳。水無山則氣散而不附,山無水則氣塞而不理。

Dịch: Nước theo núi mà đi, núi lấy nước làm giới mà dừng. Giới để chia vùng, dừng để không vượt qua, tụ khí ấy lại mà dùng. Nước không có núi thì khí tản mà không bám; núi không có nước thì khí tắc mà không thông.

Giảng: Bốn câu này là "định lý" của phong thuỷ hình thế, đứng ngang với câu "khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ" của Táng Kinh. Chỉ Mông nói rõ hai chiều:

  • Nước theo núi: nước chảy dọc chân núi; núi đi đâu nước theo đó.
  • Núi dừng ở nước: khi gặp nước cắt ngang, long phải dừng. Nước là "giới", là đường biên.

Rồi hai trường hợp hỏng: nước không núi (đồng nước mênh mông không có gò nổi) thì khí tản; núi không nước (núi khô, không có khe suối giới hai bên) thì khí tắc, không lưu thông. Phải có cả hai, gặp nhau đúng chỗ, mới thành cuộc. Đó là nghĩa tên thiên: "sơn thuỷ hội ngộ".

Đảo Tiên trên Thái Hồ
Đảo trên Thái Hồ: núi gặp nước thì dừng, nước gặp núi thì tụ. (Ảnh: Huanokinhejo, CC BY-SA 4.0)

Bốn cặp ví von: quân và thành, nhà và tường, vua và tôi, chủ và khách – 山如君,水如臣

Nguyên văn – 原文

山如兵,水如城,駐兵之地,非城不營;山如堂,水如牆,高堂之居,非牆不防;山如君,水如臣,君臣都俞,風化斯淳;山如主,水如賓,賓主雍容,情味相親。

Dịch: Núi như quân lính, nước như thành luỹ: đất đóng quân, không có thành thì không dựng doanh trại được. Núi như nhà lớn, nước như tường: nhà cao để ở, không có tường thì không phòng giữ được. Núi như vua, nước như tôi: vua tôi cùng đồng ý, thì phong hoá thuần hậu. Núi như chủ, nước như khách: chủ khách hoà nhã, thì tình vị thân nhau.

Giảng: Bốn cặp ví von đi từ cụ thể tới trừu tượng:

  1. Quân và thành: chức năng bảo vệ. Núi (khí) như quân, cần nước bao quanh như thành để giữ.
  2. Nhà và tường: chức năng che chắn. Núi là chỗ ở, nước là tường rào.
  3. Vua và tôi: quan hệ tôn ti. Núi chủ động, nước phụ hoạ. "Đô du" (都俞) là tiếng vua tôi đời Nghiêu Thuấn đồng ý với nhau, biểu tượng của sự hoà hợp trên dưới.
  4. Chủ và khách: quan hệ tình cảm. Núi là chủ, nước là khách; hai bên phải "ung dung", "thân nhau", không lấn át nhau.

Điều cốt lõi của cả bốn cặp: núi và nước không ngang hàng nhưng không thể thiếu nhau. Núi là chính, nước là phụ; nhưng chính mà không có phụ thì không thành.

Sơ đồ nước theo núi đi, núi lấy nước làm giới mà dừng
Sơ đồ: nước theo núi mà đi, núi lấy nước làm giới mà dừng. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Sơn thuỷ chi sĩ và bọn ngũ quỷ – 山水之士 · 行災之五鬼

Nguyên văn – 原文

故尋龍之術者,稱之曰山水之士;賊術之奴廝(音斯,役也。後目之曰行災之五鬼),或曰蠡爾五鬼,沿謬成徒,說青龍白虎而不正其色,誇天蓬天任而昌辯其墟,忘堯舜在躬之曆,而心窒于理義;誣帝王傳心之道,而眼昧於玄微……曰能翻富貴,能瘦膏腴,能廢祖先之祀,能孽子孫之愚,惟設誑人之巧,亦由鬼力之餘。

Dịch: Cho nên người làm thuật tầm long được gọi là "sơn thuỷ chi sĩ" (kẻ sĩ của núi sông); còn bọn đầy tớ làm hại thuật (về sau gọi là "ngũ quỷ gieo tai"), hoặc gọi là lũ ngũ quỷ nhỏ mọn, theo cái sai mà thành bè đảng, nói Thanh Long Bạch Hổ mà không đúng màu của nó, khoe Thiên Bồng Thiên Nhậm mà khua môi về nền đất; quên cái lịch "ở nơi thân" của Nghiêu Thuấn, mà lòng bít với nghĩa lý; vu cho đạo truyền tâm của đế vương, mà mắt tối với chỗ huyền vi… (Họ) nói có thể lật giàu sang, có thể làm gầy đất màu mỡ, có thể bỏ việc thờ tổ tiên, có thể làm con cháu ngu muội; chỉ bày trò khéo lừa người, cũng là nhờ sức thừa của quỷ.

Giảng: Chỉ Mông đặt hai danh xưng đối nhau: "sơn thuỷ chi sĩ" (người có học, hiểu núi sông) và "ngũ quỷ" (kẻ dùng nghề để hại). Đặc điểm của bọn ngũ quỷ: nói tên tứ linh mà không hiểu ngũ hành; khoe các sao Cửu Tinh (Thiên Bồng, Thiên Nhậm…) mà không hiểu đất; và nhất là doạ: "ta có thể lật giàu sang của nhà ngươi, có thể làm con cháu ngươi ngu muội". Đó là lối doạ để làm tiền.

"Lịch ở nơi thân" (在躬之曆) là chữ trong Luận Ngữ, thiên Nghiêu viết: "thiên chi lịch số tại nhĩ cung", nghĩa là mệnh trời ở nơi thân người có đức. Chỉ Mông dùng câu này để nói: vận mệnh ở đức của mình, không phải ở tay thầy địa lý.

Đập Tam Hiệp trên Trường Giang
Đập Tam Hiệp: sức người đổi dòng nước, đất cũng đổi thước đo thịnh suy. (Ảnh: Le Grand Portage, CC BY 2.0)

Bạch diện thư sinh: miệng bảo không có âm dương – 白面書生

Nguyên văn – 原文

曰維善不積,自投于籠篋;問以理義,對必囁嚅。孤兒寡婦,猶或未信;信之者,必白面之儒。

(注)孤兒寡婦猶或知塋祖祀先之儀,惟白面書生,口誦經史,心諳禮義,首頭啞尾,頰舌騰謗,謂無陰陽;及至父兄暴露,不得不埋,即用贓鬼奴賊,夷岡破阜,妝造形勢,一罹凶應,便始遷移,亦有掘出安留寄寺院焉。

嗚呼!彼實一奴之陋,委為衆智之愚。安得積善累德之門,翱翔倘佯,此之登青山,……綠水,論六相六替,以盡我之懽愉。

Dịch: (Họ) nói: không chịu tích thiện thì tự chui vào lồng giỏ; hỏi họ về nghĩa lý thì họ ấp úng. Trẻ mồ côi, đàn bà goá còn chưa tin họ; kẻ tin họ ắt là bọn nho sinh mặt trắng.

(Chú) Trẻ mồ côi đàn bà goá còn biết lễ đắp mộ thờ tổ; chỉ có bọn thư sinh mặt trắng, miệng đọc kinh sử, lòng thuộc lễ nghĩa, đầu đuôi câm nín, má lưỡi thì tuôn lời chê bai, bảo rằng không có âm dương; đến khi cha anh mất phơi ra, không thể không chôn, thì vội dùng bọn tôi tớ quỷ tham, san gò phá đồi, đắp vẽ hình thế; một khi gặp ứng dữ, mới bắt đầu dời mộ; cũng có kẻ đào lên đem gửi ở chùa.

Ôi! Bọn ấy thật chỉ là cái hèn của một tên đầy tớ, lại giao cho cái ngu của đám đông. Làm sao có được nhà tích thiện chồng đức, thong dong dạo chơi, cùng lên núi xanh, … nước biếc, bàn sáu tướng sáu thế, cho thoả niềm vui của ta.

Giảng: Đoạn này rất thú vị vì Chỉ Mông phê cả hai phía: bọn thầy ngũ quỷ, và bọn trí thức hoài nghi ("bạch diện thư sinh"). Hạng sau lúc bình thường thì chê phong thuỷ là mê tín, bảo không có âm dương; nhưng khi cha anh mất thì cuống cuồng, không biết gì nên dễ bị lừa nhất, thuê ngay bọn thầy dở để san đồi đắp gò, rồi gặp chuyện xấu lại đào lên dời đi, thậm chí gửi hài cốt ở chùa.

Bài học: không hiểu mà phủ nhận cũng nguy như không hiểu mà tin mù. Người có học nên học cho đến nơi, để khi cần thì biết phân biệt thầy thật thầy giả. Câu kết là ước mơ của tác giả: được cùng những gia đình tích thiện lên núi xanh, bàn núi nước một cách thong dong, vui vẻ.

Sơ đồ đất đổi thước đo thịnh suy
Sơ đồ: thịnh suy cải độ, đất cũng đổi thước đo theo thời. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Thiên 40: Đất cũng thay đổi – 盛衰改度

Nguyên văn – 原文

盛衰改度第四十。當初……處,誇今日之玄墟。況此佳城,寧保千年之荒……;江山形勢已俱,非氣槩精神都一變?豈惟土復以洲移,何特山崩而地震。東南多叢祔(音附,合葬也)之像,西北屢堤堋之變。……路穿青嶂已成蹊,水墾黃泥而易壞;氣脈于溝渠盡絛,杖于斧刃。既地形之改度,應天象而轉運;況變數之有窮,如晝之必夜,如少之必老,其理昭昭,則何煩而致問?

(注)王曰:時俗到置門關屋宇,或與基地形勢不等,或穿溝散氣,不併合于一路(一作元辰),背戾陰陽,墮矣,可為太息。

Dịch: Chỗ … lúc ban đầu, nay lại khoe là huyệt quý. Huống chi thành đẹp này, há giữ được nghìn năm không hoang phế; hình thế sông núi tuy vẫn còn đủ, há chẳng phải khí khái tinh thần đều đã biến đổi? Há chỉ có đất bồi bãi dời, sao chỉ có núi lở đất động. Phía đông nam nhiều cảnh mộ hợp táng chen chúc; phía tây bắc nhiều lần đê điều sụt vỡ. … Đường đi xuyên qua núi xanh đã thành lối mòn; nước khoét bùn vàng mà dễ lở; khí mạch bị mương rãnh cắt hết, bị dao rìu chặt đứt. Hình đất đã đổi thước đo, thì ứng với tượng trời mà xoay vận; huống chi biến số có lúc cùng, như ngày ắt có đêm, như trẻ ắt có già; lý ấy rõ ràng, cần gì phiền mà hỏi?

(Chú) Vương nói: người đời nay đặt cửa, then, nhà cửa, có khi không hợp với hình thế nền đất, có khi đào rãnh làm tản khí, không gom về một đường (một bản: nguyên thần), trái với âm dương, thế là hỏng, đáng thở dài.

Giảng: Thiên 40 nói một điều mà nhiều người học phong thuỷ quên: đất không đứng yên. Sách kể ra các loại biến đổi:

  • Tự nhiên: bãi bồi dời chỗ, núi lở, động đất, đê vỡ, nước khoét đất bùn.
  • Do người: đường mòn xuyên núi, mương rãnh đào ngang, dao rìu chặt cây, mộ chen chúc, nhà cửa đặt sai hình thế.

Một huyệt tốt nghìn năm trước, nay có thể đã bị đường cắt, mương xẻ, cây chặt; "khí khái tinh thần đều đã đổi". Vì thế không thể khoe "đây là huyệt quý từ xưa" mà không xét hiện trạng. Lời chú của Vương Cấp còn áp vào dương trạch: nhà cửa đặt cửa, đào rãnh trái hình thế cũng làm hỏng khí.

Câu "như ngày ắt có đêm, như trẻ ắt có già" là chấp nhận quy luật: thịnh suy là tự nhiên. Không đất nào phát mãi.

Sạt lở núi ở miền nam Trung Quốc, ảnh vệ tinh
Sạt lở núi ở miền nam Trung Quốc nhìn từ vệ tinh: đất đổi hình, cuộc tốt có thể thành xấu. (Ảnh: Jesse Allen (NASA), Public domain)

Nước cũ là nước có bề tôi đời đời – 故國者,有世臣之謂也

Nguyên văn – 原文

斯干之詩曰:如竹苞矣,如松茂矣。此宣王考室之作,亦賴衣毛之庇潤。孟子所謂故國者,非謂有喬木之謂也,有世臣之謂也。矧松……賴蓬顆,得良嗣守之之法,雖千年而一旦。

(注)……塋冢之神道也;顆,塊也;蓬者,蒿里之義也。王曰:玄墟者,真宅而已。玄與黃自是土地,水山形穴能變,土色何嘗變?前輩因字畫鮮釋,未覺其誤也。

Dịch: Bài thơ Tư Can (Kinh Thi) nói: "Như tre mọc um, như thông tươi tốt." Đó là bài làm khi Tuyên Vương khánh thành cung thất, cũng nhờ vào sự che chở thấm nhuần của cây cỏ. Mạnh Tử nói "nước cũ" không phải là nói nước có cây cao, mà là nói nước có bề tôi đời đời. Huống chi lối thông… nhờ nắm đất cỏ bồng, được phép con cháu hiền giữ gìn, thì dù nghìn năm cũng như một buổi.

(Chú) … là đường thần đạo của mộ phần; "khoả" là nắm đất; "bồng" là ý của Hao Lý (nghĩa địa). Vương nói: "huyền khư" chỉ là ngôi nhà thật (mộ) mà thôi. Huyền và hoàng vốn là đất; núi nước hình huyệt có thể đổi, màu đất nào đã đổi? Người trước vì chữ ít được giải thích nên chưa thấy cái sai.

Giảng: Đoạn kết đẹp và sâu. Bài thơ Tư Can mừng nhà mới với tre thông tươi tốt: nhà đẹp nhờ cây cỏ quanh nó. Nhưng Mạnh Tử nói thêm một tầng: một nước lâu đời không phải vì có cây cổ thụ, mà vì có những gia đình bề tôi trung thành đời đời. Áp vào mộ phần: mộ lâu bền không phải vì cây cối, đá xây, mà vì có con cháu hiền biết giữ gìn.

"Được phép con cháu hiền giữ gìn thì nghìn năm như một buổi": đất có thể đổi, thịnh suy có lúc, nhưng nếu đời nào cũng có người chăm, sửa mương, giữ cây, không để người ngoài xẻ đất, thì mộ vẫn giữ được khí. Đây là lời đáp cho câu hỏi của thiên: thịnh suy đổi thước đo, vậy người làm được gì? Giữ gìn và làm thiện.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên này với ba ý.

Thứ nhất, bốn cặp núi nước là bài vỡ lòng. Liên Hoa dạy học trò mới bằng bốn cặp: quân và thành, nhà và tường, vua và tôi, chủ và khách. Với nhà ở: nhà (núi) phải có sân, tường rào, lối nước (nước) bao quanh; nhà chính là chủ, các thứ phụ (cổng, sân, cây, bể nước) là khách; khách không được lấn chủ.

Thứ hai, xét hiện trạng, không chỉ xét sử. Khi xem lại mộ tổ hay nhà cũ, Liên Hoa luôn kiểm tra những thay đổi: đường mới mở, cống mới đào, cây bị chặt, nhà cao mới mọc. "Đất đổi thước đo" thì phải luận lại, không thể dựa vào lời khen của thầy cũ.

Thứ ba, giữ gìn là phong thuỷ. Chăm mộ, quét dọn, sửa mương thoát nước, giữ cây quanh mộ, không để người ngoài lấn đất: đó là việc con cháu làm được hằng năm, giá trị hơn mọi phép cầu tài. Liên Hoa coi đây là phần "nhân" trong "thiên, địa, nhân".

Đồi chè ở Hàng Châu
Đồi chè Hàng Châu: đất bị con người sửa lại, thế đất cũng đổi. (Ảnh: Takashishin, CC BY 4.0)
Một ngôi mộ giữa ruộng
Ngôi mộ giữa ruộng: ruộng đồng đổi thay, mộ xưa cũng phải xem lại. (Ảnh: shankar s., CC BY 2.0)

Tóm lại – 總結: Nước theo núi mà đi, núi lấy nước làm giới mà dừng; nước không núi thì khí tản, núi không nước thì khí tắc. Núi như quân nước như thành, núi như nhà nước như tường, núi như vua nước như tôi, núi như chủ nước như khách; chính phụ hoà nhau mới thành cuộc. Người tầm long là sơn thuỷ chi sĩ; bọn doạ lật giàu sang là ngũ quỷ; kẻ thư sinh chê không có âm dương rồi đến lúc cần lại dễ bị lừa nhất. Đất cũng đổi: bãi dời, núi lở, đê vỡ, đường xuyên núi, mương cắt mạch; thịnh suy như ngày đêm, trẻ già. Mộ lâu bền nhờ con cháu hiền giữ gìn, như nước cũ là nước có bề tôi đời đời.

Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (29): Thiên 38 Thích danh.

Bài sau: Thiên 41 – Thích thuật: giải về thuật 釋術第四十一.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Sơn thuỷ hội ngộ đệ tam thập cửu (山水會遇第三十九) và Thịnh suy cải độ đệ tứ thập (盛衰改度第四十), chính văn và lời chú. Liên hệ: Luận Ngữ, thiên Nghiêu viết; Kinh Thi, bài Tư Can; Mạnh Tử, Lương Huệ Vương hạ. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt. Hiệu đính: câu mở thiên 40 và vài chữ trong đoạn đất đổi bị mờ, bản dịch đọc theo ý chung.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Đọc chỗ núi nước gặp nhau, phân biệt chủ khách, và khảo sát lại mộ phần, nhà cũ khi đất đã đổi là bài thực địa phải đi cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Quan hệ núi và nước trong phong thuỷ là gì? – 山水會遇

Theo Chỉ Mông: nước theo núi mà đi, núi lấy nước làm giới mà dừng; nước không núi thì khí tản, núi không nước thì khí tắc.

Bốn cặp ví von núi nước là gì? – 山如君水如臣

Núi như quân, nước như thành; núi như nhà, nước như tường; núi như vua, nước như tôi; núi như chủ, nước như khách.

"Bạch diện thư sinh" trong thiên 39 là ai? – 白面書生

Là hạng người học kinh sử, miệng bảo không có âm dương, nhưng khi cha anh mất thì vội thuê thầy dở san gò đắp đất, gặp chuyện xấu lại đào lên dời đi.

Đất phong thuỷ có thay đổi không? – 盛衰改度

Có. Bãi bồi dời, núi lở, đê vỡ, đường xuyên núi, mương cắt mạch đều làm đổi khí; thịnh suy có lúc như ngày có đêm.

Làm sao giữ mộ phần lâu bền? – 良嗣守之

Theo sách: nhờ con cháu hiền biết giữ gìn; như Mạnh Tử nói nước cũ là nước có bề tôi đời đời, không phải nước có cây cao.

Từ khoá: ["sơn thuỷ hội ngộ" · "山水會遇" · "thịnh suy cải độ" · "núi và nước phong thuỷ" · "quản thị chỉ mông" · "giữ gìn mộ phần"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…