Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 38
管氏指蒙 卷之上 · 釋名第三十八
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 38 của Quản Thị Chỉ Mông có tên Thích danh (釋名), "giải tên gọi". Đây là một bảng thuật ngữ phong thuỷ cổ: sách giải thích vì sao gọi núi là "sơn long", nước bao quanh là "thuỷ thành", nguồn long là "tổ, tông", chỗ táng là "trạch, triệu"; rồi giải hàng loạt tên hình tượng như hải nhãn, thiên hồ, đằng lĩnh, thổ thiệt, phản trửu, thiên kiên, hàm tu, hiệp tư, sà nha, đằng mạn, huyền bộc, triều tông, nhập miếu. Nguyên tắc chung: người xưa nhân hình thế mà đặt tên, lấy ý suy ý, lấy tình đo tình. Thiên kết bằng lời khuyên chọn thầy: xem thầy như xem nhà, nhìn cửa và bếp; và hai câu chuyện về người khách tinh ý nhận ra điềm suy của một gia đình chỉ qua tôi tớ và bàn cờ bạc. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Thích danh giải các tên gọi trong phong thuỷ: núi bàn bạc thì gọi sơn long; nước bao quanh thì gọi thuỷ thành; nguồn đến gọi tổ, tông; chỗ ở giữa để táng gọi trạch, triệu; giáp thất là lớp kẹp sát giữ huyệt không lộ; phụ môn là lớp giữ minh đường như đê; chi huyền là chỗ tích của tức đạo; toại là đường đá của lậu đạo (nước ra có đá cài nhau, tục gọi giao nha thạch). Hải nhãn nhìn thì rộng; thiên hồ lên thì bằng; đằng lĩnh kết đỉnh chưa dừng; thổ thiệt ngậm môi chưa thịnh; phản trửu muốn phản bỏ chủ; hàm tu đối với mày ngài; hiệp tư ôm gò trứng gà; triều tông là thế trăm sông về biển; nhập miếu là phối thần tạo vận. Tất cả đều lấy ý suy ý, lấy tình đo tình. Chọn thầy như xem nhà: xem cửa (nghi dung) và bếp (chi tiêu); xét nghĩa lý thì phân được thật giả.
Thầy Vũ Giới giảng: "Học phong thuỷ mà không thuộc tên gọi thì như đi chợ không biết tên hàng. Nhưng Chỉ Mông nhắc: tên là do người xưa nhân hình mà đặt, lấy ý suy ý. Thuộc tên để nói chuyện với nhau, còn xem đất thì phải xem khí."

Nhân hình thế mà đặt tên – 因形勢以命名
Nguyên văn – 原文
積氣應星,相江山而擇吉;曉人有法,因形勢以命名。指山之盤礴兮,則有山龍之號;指水之羅遶兮,則有水城之稱。來歷則曰祖、曰宗,原其本始;居中則曰宅、曰兆,可以歸藏。曰夾室者,則遂區穴而不露;曰輔門者,則保明堂而若防。曰之玄者,息道之積;曰……隧者,漏道之巖行。
Dịch: Khí tích tụ ứng với sao, xem sông núi mà chọn chỗ lành; dạy người có phép, nhân hình thế mà đặt tên. Chỉ núi bàn bạc rộng lớn, thì có hiệu "sơn long"; chỉ nước bày quanh, thì có tên "thuỷ thành". Đường đến thì gọi là "tổ", là "tông", để truy cái gốc ban đầu; ở chính giữa thì gọi là "trạch", là "triệu", có thể quy tàng. Gọi là "giáp thất", là để che chở khu huyệt cho không lộ; gọi là "phụ môn", là để giữ minh đường như con đê. Gọi là "chi huyền", là chỗ tích của tức đạo; gọi là "… toại", là đường đá của lậu đạo.
Giảng: Đoạn mở cho thấy hệ thống tên cơ bản của phong thuỷ hình thế:
- Sơn long (山龍): núi chạy dài, bàn bạc như rồng.
- Thuỷ thành (水城): nước vòng quanh như bức thành.
- Tổ, tông (祖宗): núi gốc, núi nguồn của long, như ông bà tổ tiên.
- Trạch, triệu (宅兆): chỗ táng, chỗ ở, nơi quy tàng.
- Giáp thất, phụ môn: hai lớp hai bên, đã giải ở thiên 27.
- Chi huyền (之玄): nước uốn như chữ chi, chữ huyền, nơi tích khí của tức đạo (thiên 31).
- Toại (隧): đường đá ở cửa nước, nơi lậu đạo đi qua.
Câu "nhân hình thế mà đặt tên" là chìa khoá: tên đi sau hình. Không có chuyện đặt tên trước rồi đi tìm hình cho khớp.

Nước ra có đá: giao nha thạch – 時俗謂之交牙石
Nguyên văn – 原文
(注)世俗多以炭引鉗口水,則火氣炎盛,謂之一氣侵凌,五行絕滅;惟積石則善行水矣。巖流者,水口得巖關鎖,則無變遷,時俗謂之交牙石也。邃者,乃流痕小狹而不露者也。
Dịch: (Chú) Người đời thường dùng than để dẫn nước ở miệng kìm, thì hoả khí bốc mạnh, gọi là một khí lấn át, ngũ hành diệt tuyệt; chỉ có đá chất lại mới khéo dẫn nước. "Nham lưu" là cửa nước có núi đá làm then khoá, thì không biến đổi; người đương thời gọi là "đá cài răng" (giao nha thạch). "Thuý" là vết dòng nhỏ hẹp mà không lộ.
Giảng: Lời chú có một chi tiết kỹ thuật thú vị: người đời lấp than ở miệng kìm (chỗ nước trước huyệt) để dẫn nước. Sách chê: than là hoả, đặt vào chỗ nước thì "một khí lấn át", phá hoà hợp ngũ hành. Cách đúng là xếp đá. Đá vừa bền, vừa không đổi tính.
"Giao nha thạch" là tên dân gian cho cửa nước có đá hai bên cài vào nhau như răng. Đây là thuỷ khẩu tốt bậc nhất: nước ra uốn qua kẽ đá, chậm và không đổi dòng qua năm tháng.

Mười hai tên hình tượng tốt xấu – 海眼 · 天壺 · 騰嶺 · 吐舌
Nguyên văn – 原文
曰海眼者,望之而廣博;曰天壺者,登之而寬平;曰騰嶺者,結頂而未住;曰吐舌者,含脣而未盛;曰反肘者,欲叛而棄主;曰偏肩者,欲脫而絕纓;曰亂衣裾者(一作山無領袖);曰橫刀……(或作鋒芒)。曰含羞者,對蛾眉之隴;曰挾私者,抱雞卵之岡;曰槎牙者,非端正之幹;曰藤蔓者,非堅固之塋。
(注)李曰:蕭說復長尺入穴加筋,出穴如鎗,乃宣威執柄之形;惟露在穴前者,則為芒刃犯主,始合凶應。撥沙云:脫妻之山槎牙,生藤蔓之山,怕秋旱是也。
Dịch và giảng (theo từng tên):
- Hải nhãn (海眼, mắt biển): nhìn thì rộng lớn. Minh đường mênh mông có nước sâu như mắt biển.
- Thiên hồ (天壺, bình trời): leo lên thì rộng và bằng. Huyệt trên cao mà mặt bằng rộng, như miệng bình (huyệt "hồ" núi cao trong chuyện mộ tổ Trương Phi, thiên 29).
- Đằng lĩnh (騰嶺, đỉnh phi): kết đỉnh mà chưa dừng. Núi vươn cao nhưng long vẫn đi tiếp.
- Thổ thiệt (吐舌, thè lưỡi): ngậm môi mà chưa thịnh. Dư khí phía trước huyệt thè ra quá dài, khí chưa tụ.
- Phản trửu (反肘, khuỷu quay ngược): muốn phản mà bỏ chủ. Cánh long hổ quay ra ngoài.
- Thiên kiên (偏肩, vai lệch): muốn thoát đi mà đứt dải mũ. Một vai núi lệch hẳn, bỏ huyệt.
- Loạn y cư (亂衣裾, vạt áo rối): núi không có cổ áo, ống tay; tức các nhánh rối ren, không có thứ tự.
- Hoành đao (橫刀, dao ngang): núi có mũi nhọn sắc. Lời chú Lý thêm: mũi núi dài vào huyệt như có gân, ra khỏi huyệt như mũi giáo, là hình "ra uy cầm quyền" (tốt); chỉ khi mũi nhọn lộ ra trước huyệt thì mới là "mũi dao phạm chủ", mới ứng dữ.
- Hàm tu (含羞, e thẹn): đối diện với gò hình mày ngài. Án nhỏ cong như mày ngài, tượng người con gái e lệ, tốt cho nữ.
- Hiệp tư (挾私, ôm riêng): ôm một gò như quả trứng gà. Long hổ ôm một gò nhỏ tròn ở trong lòng.
- Sà nha (槎牙, cành nhánh lởm chởm): không phải thân ngay ngắn. Núi đá lởm chởm.
- Đằng mạn (藤蔓, dây leo): không phải mộ vững chắc. Lời chú dẫn sách Bát Sa: núi lởm chởm ứng mất vợ; núi như dây leo sợ hạn mùa thu (đất yếu, khô thì sụt).
Lời chú của Lý về "hoành đao" rất đáng chú ý: cùng một hình, vị trí khác thì ý nghĩa khác. Mũi núi vào huyệt là cầm quyền; mũi núi đâm trước huyệt là phạm chủ. Đây là tinh thần "lấy ý suy ý" của thiên này.

Huyền bộc, triều tông, nhập miếu – 懸瀑 · 朝宗 · 入廟
Nguyên văn – 原文
曰……蜒者,形勢之怒(一作拱);曰懸瀑者,山水之直傾;曰朝宗者,衆合川歸海之勢;曰入廟者,推配神造運之靈。是皆以意逆意,以情度情。何況杳冥之跡,曾無規矩之憑;非公心者不能清其騖,非明目者不能見其形。得其道者必由于至妙,通其數者必由于至精。
Dịch: Gọi là "… diên" (uốn lượn), là cái giận (một bản: chầu) của hình thế; gọi là "huyền bộc" (thác treo), là núi nước nghiêng đổ thẳng; gọi là "triều tông", là thế trăm sông hợp lại về biển; gọi là "nhập miếu", là suy phối cái linh của thần tạo vận. Tất cả đều lấy ý suy ý, lấy tình đo tình. Huống chi dấu vết mờ mịt, chưa từng có quy củ để dựa; không phải người lòng công thì không làm trong được sự rong ruổi của nó; không phải người mắt sáng thì không thấy được hình của nó. Người được đạo ắt do chỗ chí diệu; người thông số ắt do chỗ chí tinh.
Giảng: "Triều tông" (朝宗) là một trong những tên đẹp nhất của phong thuỷ: các dòng nước, các dãy núi đều hướng về một chỗ như trăm sông về biển, như chư hầu chầu vua. Đất có thế triều tông là đất đại quý. "Huyền bộc" (thác treo) ngược lại: nước đổ thẳng xuống, khí trút đi.
Câu "lấy ý suy ý, lấy tình đo tình" là phương pháp của cả thiên. Tên hình tượng không phải là định nghĩa toán học; nó là cách người xưa gợi ý về tính chất của đất. Người đọc phải dùng lòng công (không thiên vị, không tham) và mắt sáng (quan sát thực địa) để hiểu. Đây là lời cảnh báo cho những ai biến tên hình tượng thành công thức đoán vận.

Chọn thầy như xem nhà: cửa và bếp – 門者家之儀,竈者家之耗
Nguyên văn – 原文
雖然,尋龍雖難,擇術有要,惟義理之是稽,則真偽之可較。如治家之綱維,在容心于門竈:門者家之儀,竈者家之耗。奴婢之媚,儀賓客之暴;媚不慎則內外無閑,暴不順則子孫失教。主以是而擇術,術當求其要妙,于以見其精習,于以見其體貌。是以……公見香筍而辭,樗里因博局而告。易曰:亨以養賢,豈養誤人之賊盜?
(注)樗里遺書曰:昔……公客于劉門,見僕隸皆帶蘭麝,心已怪之;居無何,知其在庖廚內食,意其與姬妮雜處,遂辭去,後劉氏家果不振。樗客其高門,因見其博局,惡之,已三四造遠矣。陰陽家以博局為提籠殺主、乞丐之應,以骰子為洗骨殺主……之應。今日之事,後日之應可知。
Dịch: Tuy vậy, tầm long tuy khó, chọn thầy có điều cốt yếu: chỉ xét ở nghĩa lý, thì thật giả có thể so được. Như giềng mối của việc trị nhà, cốt ở để tâm vào cửa và bếp: cửa là nghi dung của nhà, bếp là chỗ tiêu hao của nhà. Sự nịnh của tôi tớ, sự thô bạo với khách khứa; nịnh mà không giữ thì trong ngoài không còn ngăn cách; thô bạo mà không thuận thì con cháu mất dạy. Chủ nhà theo đó mà chọn thầy; thầy thì nên tìm chỗ cốt yếu tinh diệu, để thấy sự tinh thông, để thấy dáng vẻ của người ấy. Vì thế ông … thấy (tôi tớ) thơm hương mà từ biệt; Xư Lý nhân thấy bàn cờ bạc mà bảo (trước). Kinh Dịch nói: "dâng lễ để nuôi người hiền", há lại nuôi kẻ cướp làm hại người?
(Chú) Sách để lại của Xư Lý nói: xưa ông … làm khách ở nhà họ Lưu, thấy tôi tớ đều đeo hương lan xạ, trong lòng đã lấy làm lạ; ở được ít lâu, biết họ ăn trong bếp nhà trong, đoán là họ lẫn lộn với thê thiếp, bèn từ biệt; về sau nhà họ Lưu quả nhiên suy. Xư (Lý) làm khách ở một nhà cao cửa rộng, thấy bàn cờ bạc thì ghét, (từ đó) ba bốn lần đến rồi xa dần. Nhà âm dương lấy bàn cờ bạc làm điềm "xách giỏ giết chủ", ăn mày; lấy xúc xắc làm điềm "rửa xương giết chủ"… Việc hôm nay thì ứng nghiệm ngày sau có thể biết.
Giảng: Phần kết đổi giọng: từ tên gọi chuyển sang cách chọn thầy và cách nhìn nhà. Chìa khoá: xét nghĩa lý. Thầy nói có lý, có kinh, có thể đối chiếu, là thầy thật.
Ví dụ "trị nhà ở cửa và bếp" rất đời thường: cửa (nghi dung, cách tiếp khách) và bếp (chi tiêu, sinh hoạt bên trong) cho thấy nếp nhà. Hai câu chuyện trong lời chú cho thấy người xưa tinh ý thế nào: chỉ nhìn tôi tớ đeo hương thơm (nếp nhà lỏng lẻo, trong ngoài lẫn lộn), nhìn bàn cờ bạc (con cháu sa đà) là đoán được nhà ấy sẽ suy. Đó là xem tướng nhà qua nếp sống, không cần la kinh.
Câu "việc hôm nay thì ứng nghiệm ngày sau có thể biết" là kết luận nhân quả rất đơn giản: nếp sống hôm nay quyết định thịnh suy ngày mai.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Thích danh với ba ý.
Thứ nhất, thuộc tên để giao tiếp, xem khí để luận. Liên Hoa yêu cầu học trò thuộc các tên: tổ tông, thuỷ thành, giáp thất, phụ môn, chi huyền, giao nha, triều tông, thổ thiệt, phản trửu… để nói chuyện chính xác với nhau. Nhưng khi luận cho thân chủ, phải nói ra tính chất khí (tụ, tán, xung, thoát), không chỉ đọc tên.
Thứ hai, cùng hình khác vị trí, ý nghĩa khác. Lời chú về "hoành đao" là bài học quý: một mỏm nhọn có thể là cầm quyền hay phạm chủ, tuỳ nó nằm ở đâu so với huyệt. Với nhà ở, một góc nhọn của toà nhà bên cạnh đâm vào cửa là xấu; nhưng cùng góc ấy nằm phía sau, chỉ ra ngoài, thì không sao.
Thứ ba, xem nhà qua nếp sống. Liên Hoa luôn nhắc: khi đến xem nhà, hãy nhìn cửa (gọn gàng, sạch, có tôn ti?) và bếp (ngăn nắp, sạch, không lãng phí?). Phong thuỷ tốt mà nếp nhà loạn thì vẫn suy; nếp nhà tốt thì phong thuỷ trung bình cũng giữ được.


Tóm lại – 總結: Người xưa nhân hình thế mà đặt tên: núi bàn bạc là sơn long, nước bao quanh là thuỷ thành, nguồn đến là tổ tông, chỗ táng là trạch triệu; giáp thất che huyệt, phụ môn giữ minh đường; chi huyền là tích của tức đạo, toại là đường đá của lậu đạo; dẫn nước dùng đá, không dùng than; cửa nước đá cài nhau gọi giao nha thạch. Hải nhãn rộng, thiên hồ bằng, đằng lĩnh chưa dừng, thổ thiệt chưa thịnh, phản trửu bỏ chủ, thiên kiên thoát đi, hàm tu đối mày ngài, hiệp tư ôm trứng gà, sà nha không ngay, đằng mạn không vững, huyền bộc đổ thẳng, triều tông trăm sông về biển. Tất cả là lấy ý suy ý, lấy tình đo tình; cùng hình khác vị trí thì khác nghĩa. Chọn thầy xét nghĩa lý; xem nhà nhìn cửa và bếp; việc hôm nay biết ứng ngày sau.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (28): Thiên 36–37 Quỷ kết, Tâm mục viên cơ.
Bài sau: Thiên 39–40 – Sơn thuỷ hội ngộ · Thịnh suy cải độ 山水會遇第三十九 · 盛衰改度第四十.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Thích danh đệ tam thập bát (釋名第三十八), chính văn và lời chú. Liên hệ: Kinh Dịch, quẻ Đỉnh ("亨以養聖賢"); sách Bát Sa (撥沙) được lời chú dẫn. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt. Hiệu đính: tên người làm khách nhà họ Lưu và một chữ trước "隧", "蜒" bị mờ; "樗里" đọc theo bản khắc.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, định phương các sa, các hình tượng quanh huyệt.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 36–37: Quỷ kết, Tâm mục viên cơ
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 31: Nhị đạo thích vi
- Hám Long Kinh: Đề yếu, tổng luận Tu Di Sơn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc hệ thống tên gọi hình thế, nhận đúng hình trên thực địa và hiểu cùng hình khác vị trí thì khác nghĩa là phần học phải đi cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Thuỷ thành" và "sơn long" là gì? – 山龍水城
Núi chạy dài bàn bạc gọi là sơn long; nước bày vòng quanh cuộc đất như bức thành gọi là thuỷ thành.
"Giao nha thạch" là gì? – 交牙石
Là cửa nước có núi đá hai bên cài vào nhau như răng; nước ra phải uốn qua, chậm và không đổi dòng. Đây là thuỷ khẩu rất tốt.
"Thổ thiệt" và "phản trửu" xấu thế nào? – 吐舌反肘
Thổ thiệt là dư khí trước huyệt thè ra dài, khí chưa tụ; phản trửu là cánh long hổ quay ra ngoài, như muốn phản mà bỏ chủ.
"Triều tông" nghĩa là gì? – 朝宗
Là thế trăm sông hợp lại về biển: các dòng nước, các dãy núi đều hướng về một chỗ, đất ấy là đại quý.
Vì sao chọn thầy phải xét nghĩa lý? – 義理之是稽
Vì tầm long khó, tên hình tượng dễ bị lạm dụng; chỉ khi xét nghĩa lý, đối chiếu kinh điển, mới phân được thầy thật và thầy giả.








