Quản Thị Chỉ Mông · Quyển thượng · Thiên 31
管氏指蒙 卷之上 · 二道釋微第三十一
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 31 của Quản Thị Chỉ Mông có tên Nhị đạo thích vi (二道釋微), "giải chỗ vi tế của hai đường". Hai đường ấy là tức đạo (息道, đường thở, đường khí nghỉ và nuôi) và lậu đạo (漏道, đường rỉ, đường nước thoát ra). Chỉ Mông lấy thân người làm hình tượng: như người có miệng để hít thở và có lối để bài tiết, thì đất cũng có một đường để khí vào nuôi huyệt và một đường để nước đi ra. Thiên dạy rằng tức đạo khéo hay vụng là do người, còn lậu đạo hình thế là do trời; rồi bàn cách định phân dã theo núi, theo nước, và cách đặt huyệt kỵ long. Câu mở của thiên là một câu rất đáng nhớ: "trời không có người thì không thành, người không có trời thì không có chỗ dựa". Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: "Nhị đạo" trong Quản Thị Chỉ Mông là tức đạo và lậu đạo. Lời chú của Lý Thuần Phong giải: "tức" là hơi thở, "lậu" là đường bài tiết; Quản thị lấy thân người làm tượng. Tức đạo là đường khí vào và dừng nuôi huyệt, hít khí ở "miệng kìm" (kiềm khẩu) và thông khí ở "cửa gió" (phong môn); khéo hay vụng là ở người đặt huyệt, đặt hướng. Lậu đạo là cửa nước ra, hình thế do trời tạo: như răng hổ cài nhau, như cửa vàng, như sừng con vật tế lộ ra, như bình phong ngoài cổng trời, như ấn rùa, như đai như lụa. Định phân dã: dựa núi đo nước thì tới nước đã lệch; dựa nước đo núi thì tới núi đã sai; theo núi đo núi, theo nước đo nước. Huyệt kỵ long phải có cuốn ôm, có ổ cao, tránh "gió mũi trâu", tránh án thấp làm huyệt lộ. Hai mươi bốn sơn có đầm ao tụ nước thì không kỵ.
Thầy Vũ Giới giảng: "Nhà nào cũng có chỗ hít vào và chỗ thải ra. Cửa chính, cửa sổ đón khí là tức đạo; cống, rãnh, lối nước mưa ra là lậu đạo. Chỉ Mông dạy: chỗ vào phải khéo đón, chỗ ra phải có khoá. Đơn giản vậy thôi mà nhiều nhà làm sai."

Trời không người thì không thành – 天不人不成,人不天不因
Nguyên văn – 原文
天不人不成,人不天不因。此息道、漏道所以分;于以噓五氣於鉗口,以通五氣於風門。
(注)李曰:息者,氣息之息;漏者,便漏之漏。此管氏以人身取象也。
Dịch: Trời không có người thì không thành; người không có trời thì không có chỗ nương. Vì thế mà tức đạo và lậu đạo phân ra; để thở năm khí ở miệng kìm (鉗口), để thông năm khí ở cửa gió (風門).
(Chú) Lý nói: "tức" là chữ tức trong hơi thở; "lậu" là chữ lậu trong bài tiết. Đây là Quản thị lấy thân người làm tượng.
Giảng: Câu mở nối thẳng với thiên 30 (Sung nhân thành thiên). Ở thiên trước, sách nói người mô phỏng thì trời hiển; ở đây sách nói gọn hơn: trời và người cần nhau. Trời bày núi sông nhưng không tự đặt huyệt; người đặt huyệt nhưng phải dựa vào cái trời đã bày.
Từ đó sách chia hai đường:
- Tức đạo: đường "thở" của huyệt. Khí theo long đến, dừng ở huyệt, như hơi thở vào phổi. "Miệng kìm" (kiềm khẩu) là chỗ hai càng (long hổ nhỏ, hai bờ) kẹp lại trước huyệt, nơi khí được hít vào và giữ.
- Lậu đạo: đường "thải" của cuộc đất. Nước sau khi gom ở minh đường phải có lối ra, như cơ thể phải bài tiết. "Cửa gió" (phong môn) là chỗ thông ra ngoài.
Hình tượng thân người rất hợp: một cơ thể khoẻ phải thở được và thải được. Nếu khí vào mà không có chỗ ra thì ứ; nếu ra mà không có gì giữ lại thì kiệt. Phong thuỷ cũng vậy.

Tức đạo: khéo vụng do người – 息道之道,其巧拙以由人
Nguyên văn – 原文
平不平而橫不橫,分垒八字;傾不傾而直不直,鎖節丁文(一作脚)。故息道之道,其巧拙以由人:駁雜交宮,縱清流而蹈濁躍;真純入路,凝綠鑑以照蒼淵。
Dịch: Bằng mà không bằng, ngang mà không ngang, chia luỹ thành chữ bát (八); nghiêng mà không nghiêng, thẳng mà không thẳng, khoá đốt thành vân chữ đinh (丁). Cho nên đạo của tức đạo, khéo hay vụng là do người: (nếu để) tạp nhạp lẫn cung, thì dù dòng trong cũng thành giẫm lên sóng đục; (nếu để) thuần chân vào đường, thì như gương xanh đọng lại soi vực sâu.
Giảng: Hai câu đầu mô tả hình của tức đạo rất tinh tế:
- "Bằng mà không bằng, ngang mà không ngang, chia thành chữ bát": chỗ khí vào huyệt không phải mặt phẳng tuyệt đối, cũng không phải ngang hẳn; nó có hai vệt nhỏ toả ra như chữ 八 (bát tự thuỷ, hai dòng nước nhỏ chia hai bên đầu huyệt).
- "Nghiêng mà không nghiêng, thẳng mà không thẳng, khoá đốt thành chữ đinh": mạch vào huyệt hơi dốc nhưng không đổ, gần thẳng nhưng có đốt thắt; chỗ thắt ấy cùng với huyệt tạo thành hình chữ 丁.
Hai hình "chữ bát" và "chữ đinh" là những dấu hiệu thực địa kinh điển của huyệt thật, về sau các sách hình thế như Táng Kinh dực, Nhân Tử Tu Tri đều nhắc lại.
Câu then chốt: khéo hay vụng là do người. Cùng một mạch, người đặt huyệt lệch một chút, hướng lệch một cung, thì "tạp nhạp lẫn cung", nước trong hoá đục. Đặt đúng, khí thuần vào thẳng, thì như mặt gương trong soi đáy vực. Đây là trách nhiệm của người thầy.

Lậu đạo: hình thế do trời – 漏道之道,其形勢以天然
Nguyên văn – 原文
漏道之道,其形勢以天然:如虎口之交牙,金關石……;名如犧牲之露角,羅列侵雲;如天門之外屏,龜印虬津;如之如玄,各司于宮分(分一作野);如帶如練,亦應於天文;羅城列壁,以……重峯疊嶂以朝身。當中(謂水當中),格以定其分野。
Dịch: Đạo của lậu đạo, hình thế là tự nhiên: như miệng hổ răng cài nhau, như cửa vàng, (đá)…; có tên như sừng con vật tế lộ ra, bày hàng chạm mây; như bình phong ngoài cổng trời, như ấn rùa, bến rồng; (nước) như chữ chi (之), chữ huyền (玄), mỗi đoạn coi một cung phận; như đai, như lụa, cũng ứng với văn trời; la thành xếp vách, … núi chồng dãy lớp để chầu về thân. (Nước) ở chính giữa, đo để định phân dã.
Giảng: Lậu đạo là thuỷ khẩu, chỗ nước ra khỏi cuộc. Khác với tức đạo do người đặt, thuỷ khẩu tốt hay xấu là do trời đã tạo sẵn; người chỉ chọn được hay không chọn được. Các hình thuỷ khẩu tốt sách kể:
- Miệng hổ răng cài: hai bờ núi ở cửa nước cài răng lược vào nhau, nước phải uốn mới ra được.
- Cửa vàng, cửa đá (kim quan, thạch…): cửa nước có đá chắn, rất vững.
- Sừng vật tế lộ ra: những mỏm núi nhọn nhô ra ở cửa nước, chạm mây (hãn môn).
- Bình phong ngoài cổng trời, ấn rùa: núi nhỏ hoặc gò tròn nằm giữa cửa nước (la tinh, ấn).
- Nước như chữ chi, chữ huyền: nước ra uốn khúc qua lại, mỗi khúc qua một cung.
- Như đai, như lụa: nước dẹt, mềm, vòng như dải lụa.
- La thành xếp vách, núi chồng dãy lớp: cả vòng núi ngoài chầu về.
Tất cả đều có một điểm chung: nước ra mà không thẳng, có vật khoá, có lớp chắn. Đó là "lậu" mà không "tiết", rỉ ra chậm chứ không trút đi.

Theo núi đo núi, theo nước đo nước – 沿山格山,沿水格水
Nguyên văn – 原文
(注)古曆云:據山格水,到水已差;據水格山,到山已訛。沿山格山,沿水格水;水入宮分,山入骨髓,是也。
坐穴直指,法証以紛紜(一作迷倫)。
Dịch: (Chú) Sách lịch cổ nói: dựa vào núi mà đo nước, tới nước đã lệch; dựa vào nước mà đo núi, tới núi đã sai. Theo núi mà đo núi, theo nước mà đo nước; nước vào cung phận, núi vào xương tuỷ, là thế.
(Chính văn) Chỉ thẳng chỗ toạ huyệt, thì các phép làm chứng rối ren (một bản: mê loạn).
Giảng: Lời chú này là một nguyên tắc đo đạc rất thực tế, người dùng la kinh nào cũng nên thuộc:
- Khi xét núi (long nhập thủ, sa), phải đứng trên núi, theo mạch núi mà đo; không lấy hướng của dòng nước để suy ra.
- Khi xét nước (thuỷ khẩu, nước đến), phải đứng theo dòng nước mà đo; không lấy hướng của núi để suy ra.
Lý do: núi và nước tuy liên quan nhưng không trùng phương. Đứng ở chỗ núi mà ước phương nước thì sai số đã lớn; ngược lại cũng thế. Câu "nước vào cung phận, núi vào xương tuỷ" nói: nước thì xét theo cung (phương vị trên la kinh); núi thì xét tới xương tuỷ (mạch, thớ đá bên trong).
Câu "chỉ thẳng chỗ toạ huyệt thì các phép rối ren" là lời phê nhẹ: nhiều sách đưa ra quá nhiều phép điểm huyệt khác nhau, người học dễ lạc. Ý của Chỉ Mông là quay về cái gốc: tức đạo, lậu đạo.

Huyệt kỵ long: ổ cao, cuốn ôm, tránh gió mũi trâu – 騎龍之窠以就高窩
Nguyên văn – 原文
矧有飛禽背峰,走獸有坳,必騎龍之窠以就高窩,須捲脊之腕以併流分。豈特三形之壯,介然四勢之朝。溪渚長流,隱隱而外;……乾流,平平而內遶。四顧亦防,而特聳方中,豈見其棨高,果缺欄檻而臨阽(危也);或……嶂蔽而當缺,……當嗟牛鼻之風飄。外水隱然而長遠,遠山屹爾以空高。騎龍着穴,須愛捲珠為衷,以併八字流水,明堂却居于外,三形四勢由一身而具。……是以顯設于堂門,且嚴于抑塞,深藏如室……恥於衝噴。
Dịch: Huống chi có (thế) chim bay quay lưng núi, thú chạy có chỗ lõm, thì ắt (đặt) ở ổ của kỵ long để tới hõm cao, phải (có) cổ tay của sống lưng cuốn lại để gom nước chia. Há chỉ ba hình cường tráng, bốn thế rõ ràng chầu về. Khe bãi nước dài, ẩn ẩn ở ngoài; … nước khô, bằng phẳng vòng trong. Bốn mặt đều phòng, mà riêng nổi cao ở giữa, há thấy nó cao như cái kích, (nếu) quả thiếu lan can mà kề chỗ nguy; hoặc … dãy che mà gặp chỗ khuyết, … thì phải than vì gió mũi trâu thổi bay. Nước ngoài ẩn hiện mà dài xa, núi xa sừng sững mà cao rỗng. Đặt huyệt kỵ long, phải quý (hình) cuốn như hạt châu làm lõi, để gom nước chữ bát; minh đường lại nằm ở ngoài, ba hình bốn thế do một thân mà đủ. Vì thế bày rõ ở cửa nhà, lại nghiêm ở chỗ chặn lấp, tàng sâu như phòng kín, … thẹn với chỗ xung phun.
Giảng: Đoạn này bàn kỹ về huyệt kỵ long (騎龍穴), loại huyệt nằm trên lưng long đang đi, không ở đầu long. Đây là loại huyệt khó nhất vì long chưa dừng hẳn. Điều kiện:
- Có ổ, có hõm cao: trên lưng long phải có một chỗ lõm như yên ngựa nhỏ, như tổ chim, để khí đọng.
- Có cổ tay cuốn lại: hai bên lưng phải có nhánh cuốn vào để gom nước chia hai bên (bát tự thuỷ).
- Có hạt châu làm lõi: chỗ huyệt nổi một gò tròn nhỏ như hạt châu.
- Minh đường nằm ở ngoài: vì huyệt trên cao, minh đường là cả vùng thấp bên dưới.
- Ba hình bốn thế do một thân mà đủ: long hổ, án, tựa đều là các nhánh của chính thân long ấy.
Cái nguy lớn nhất của kỵ long là huyệt lộ, gió thổi. Sách gọi là "gió mũi trâu" (牛鼻之風): gió lùa vào huyệt như hơi thở phì phò từ mũi trâu. Lời chú của Lý giải thêm: khi án bên trong thấp, huyệt trường cao lộ, nhìn qua sa thấy cả nước ngoài biển, thì gọi là "chân lộ" (繳脚); án ngoài thông suốt, xung vào tim, khí tản, gió thổi không kết được.
Sáu tướng trong sáng, hai mươi bốn sơn đầm ao không kỵ – 二十四山瀦澤無忌
Nguyên văn – 原文
(注)此聯雖是叶韻,文恐不續。李曰:蕭特未思耳。正謂內案低伏,穴場高露,隔沙見外洋流水,故目之曰繳脚;案外通透,衝心散氣,風吹不融結。
雖然,六相清英,朝集為貴;六替干維,漏道之……;二十四山,瀦澤無忌。
Dịch: (Chú) Câu đối này tuy hợp vần, nhưng e văn không liền. Lý nói: Tiêu chỉ chưa nghĩ kỹ thôi. Chính là nói án trong thấp phục, huyệt trường cao lộ, cách sa thấy nước biển ngoài chảy, nên gọi là "chân lộ"; ngoài án thông suốt, xung tim tản khí, gió thổi không kết được.
(Chính văn) Tuy vậy, sáu tướng trong sáng, chầu tụ là quý; sáu thế (suy) ở can duy, là … của lậu đạo; hai mươi bốn sơn, đầm ao tụ nước thì không kỵ.
Giảng: Câu kết có hai ý:
- Sáu tướng, sáu thế (六相六替): thiên 28 đã nhắc, ở đây rõ hơn: "tướng" là những phương khí vượng, "thế" là những phương khí suy. Phương vượng mà trong sáng, có núi nước chầu tụ thì quý; phương suy (ở các can, các duy) là nơi lậu đạo nên đặt, cho nước ra ở phương suy.
- Hai mươi bốn sơn, đầm ao không kỵ: nước tụ thành đầm ao (瀦澤) thì ở phương nào cũng không kỵ. Vì nước tụ là nước giữ khí, không phải nước chảy đi. Đây là điểm rất quan trọng: các phép kỵ phương của nước (như thiên 29) là nói về nước chảy, không phải nước đọng.
Ghi chú: trong lời chú có một cuộc tranh luận nhỏ giữa Tiêu Cát và Lý Thuần Phong. Tiêu cho rằng câu văn tuy vần nhưng ý không liền; Lý bảo Tiêu chưa nghĩ kỹ, rồi giải nghĩa. Chi tiết này cho thấy các lời chú trong Chỉ Mông là nhiều lớp, có khi đối thoại với nhau.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Nhị đạo thích vi với ba ý.
Thứ nhất, mỗi nhà có tức đạo và lậu đạo. Tức đạo là đường khí vào: cổng, cửa chính, lối đi dẫn vào, khoảng sân trước. Lậu đạo là đường thoát: cống, rãnh, lối nước mưa, cửa sau, lối rác. Liên Hoa luôn xét hai đường này trước tiên khi khảo sát nhà. Tức đạo phải uốn nhẹ, có chỗ dừng (sân, hiên) như "miệng kìm" giữ khí; lậu đạo phải ra ở phương suy, có vật chắn, không thẳng tuột.
Thứ hai, đo cái gì thì đứng ở cái đó. Nguyên tắc "theo núi đo núi, theo nước đo nước" áp vào nhà ở: muốn biết hướng nhà, đo ở trục nhà; muốn biết phương nước ra, đứng ở chỗ nước ra mà đo; đừng đứng giữa nhà mà ước chừng. Sai lệch vài độ là lệch cung.
Thứ ba, nước tụ không kỵ phương, nước chảy mới kỵ. Nhiều người lo hồ cá, bể nước "đặt sai phương". Theo Chỉ Mông, nước đọng thành ao, hồ, bể ở phương nào cũng không kỵ, miễn sạch và tĩnh. Cái cần xét kỹ là nước chảy đi đâu: cống, máng, đường thoát.


Tóm lại – 總結: Trời không người thì không thành, người không trời thì không nương; vì thế chia tức đạo và lậu đạo, như thân người có đường thở và đường bài tiết. Tức đạo có hình chữ bát, chữ đinh; khéo hay vụng là do người đặt. Lậu đạo là thuỷ khẩu, hình thế do trời: răng hổ cài nhau, cửa vàng cửa đá, sừng lộ chạm mây, bình phong, ấn rùa, nước như chữ chi chữ huyền, như đai như lụa. Theo núi đo núi, theo nước đo nước; dựa núi đo nước thì lệch, dựa nước đo núi thì sai. Huyệt kỵ long cần ổ cao, cổ tay cuốn, hạt châu làm lõi, tránh án thấp huyệt lộ và gió mũi trâu. Sáu tướng trong sáng chầu tụ là quý; hai mươi bốn sơn, nước tụ thành đầm ao thì không kỵ.
Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (24): Thiên 30 Sung nhân thành thiên.
Bài sau: Thiên 32–33 – Dịch mạch sùng thế · Nhật giả nho lưu 易脈崇勢第三十二 · 日者儒流第三十三.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển thượng, thiên Nhị đạo thích vi đệ tam thập nhất (二道釋微第三十一), chính văn và lời chú. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt. Hiệu đính: đoạn hình thế lậu đạo và đoạn kỵ long có nhiều chữ mờ, bản dịch giữ các câu đọc chắc; "六替干維,漏道之…" thiếu chữ cuối, đọc theo ý chung.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đứng tại thuỷ khẩu để đo phương nước ra.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 30: Sung nhân thành thiên
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 26: Ngũ phương kỳ
- Hám Long Kinh: Đề yếu, tổng luận Tu Di Sơn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Nhận tức đạo chữ bát chữ đinh, đọc thuỷ khẩu răng hổ cài nhau, đo phương đúng chỗ và đặt huyệt kỵ long tránh gió là bài thực địa phải đi cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Tức đạo và lậu đạo là gì? – 息道漏道
Tức đạo là đường khí vào và dừng nuôi huyệt (như hơi thở); lậu đạo là đường nước thoát khỏi cuộc, tức thuỷ khẩu (như đường bài tiết). Quản thị lấy thân người làm tượng.
Vì sao nói tức đạo do người, lậu đạo do trời? – 由人 · 天然
Vì đặt huyệt, đặt hướng để đón khí là việc của người, lệch một chút là hỏng; còn hình thuỷ khẩu (núi cài, đá chắn, gò ấn) là do trời tạo sẵn, người chỉ chọn được hay không.
"Theo núi đo núi, theo nước đo nước" nghĩa là gì? – 沿山格山
Muốn xét núi thì đứng theo mạch núi mà đo; muốn xét nước thì đứng theo dòng nước mà đo. Dựa núi đo nước thì lệch, dựa nước đo núi thì sai.
"Gió mũi trâu" là gì? – 牛鼻之風
Là gió lùa thẳng vào huyệt kỵ long khi án thấp, huyệt cao lộ, nhìn thấy cả nước ngoài xa; khí tản, không kết được.
Ao hồ đặt ở phương nào thì kỵ? – 瀦澤無忌
Theo sách, hai mươi bốn sơn có đầm ao tụ nước thì không kỵ. Cái cần xét là nước chảy đi đâu, không phải nước đọng ở đâu.








