💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Quản Thị Chỉ Mông (45): Thiên 58–59 Xí mạch, Bằng nguỵ táng chân

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Quản Thị Chỉ Mông (45): Thiên 58–59 Xí mạch, Bằng nguỵ táng chân

Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 58–59
管氏指蒙 卷之下 · 企脈第五十八 · 憑偽喪真第五十九
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).

Bài này gộp hai thiên ngắn của Quản Thị Chỉ Mông. Thiên 58 là Xí mạch (企脈): "nhón chân mà trông, nhìn kỹ mà xét", tức cách đứng xa nhìn khí và nhìn gần xét mạch. Sách tả mạch ở đất hiểm và đất bằng bằng một chuỗi hình ảnh rất sống: dây buộc ngang eo, cầu vồng khoá vòng, ngọc xâu nối ngọc, vạn kỵ ra ải cờ bay, loan phượng tung cánh. Thiên 59 là Bằng nguỵ táng chân (憑偽喪真): dựa vào cái giả thì mất cái thật. Sách khẳng định long mạch do trời tạo, sức người không làm giả được, và dẫn hai ví dụ lăng mộ đối nghịch: Bá Lăng của Hán Văn Đế và lăng Ly Sơn của Tần. Bài gồm nguyên văn các đoạn chính, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Thiên Xí mạch mở bằng sáu chữ: "nhón chân để trông xa, nhìn kỹ để xét thông" (企以望遠,脈以察通). Ở đất hiểm cao thì "nhón" để thấy khí; ở đất bằng thì "nhìn" để thấy mạch. Đất bằng kết thì nước hạn chế thế mà ứng theo hình; đất hiểm tụ thì nước hạn chế hình mà thu thế xuống. Mạch tốt như dây buộc eo, cầu vồng khoá vòng, ngọc xâu nối nhau, vạn kỵ ra ải cờ bay; có một dòng nước ngang vòng giữ thì năm khí tích lại mà sáng, tám gió bị chặn không thổi vào. Thiên Bằng nguỵ táng chân nói: khí tụ thì dưới hợp địa lạc, trên ứng thiên tinh; một trong một đục, một thưởng một phạt đều theo phép trời, sao người làm giả được? Nếu có thợ đá tạo được rồng thì phải dựng từ đồng bằng trống, đâu chen vào nơi núi đã thành hình. Hán Văn Đế làm Bá Lăng giản dị mà nhà Hán hưng; Tần dựng Ly Sơn đủ hình tượng mà Hồ Hợi mất nước.

Thầy Vũ Giới giảng: "Xem đất phải có hai con mắt: một con mắt đứng trên cao nhìn cả vùng, một con mắt cúi sát xuống nhìn từng thớ đất. Thiếu con mắt nào cũng hỏng. Người chỉ nhìn xa thì ham cảnh; người chỉ nhìn gần thì lạc trong cỏ."

Tranh Hạ sơn đồ của Đổng Nguyên đời Ngũ Đại
Hạ sơn đồ (夏山圖) của Đổng Nguyên đời Ngũ Đại: núi nối núi, mạch đi liền như chuỗi ngọc. (Public domain)

Nhón chân trông xa, nhìn kỹ xét thông – 企以望遠,脈以察通

Tên thiên 58 là một chơi chữ: "xí" (企) là nhón gót, "mạch" (脈) ở đây đọc như "mạch" (覛), nghĩa là nhìn kỹ. Lời chú giải thích ngay từ đầu.

Nguyên văn – 原文

企脈第五十八

企以望遠,脈以察通。(注)企與跂同,舉踵也;脈與覛同,相視也。企其氣於險隆,脈其脈于夷易。夷易之結,水限勢而應就形;險隆之鍾,水限形而歛降勢。

Dịch: Nhón chân để trông xa, nhìn kỹ để xét chỗ thông. (Chú) "Xí" cùng nghĩa với "kỳ", là nhón gót; "mạch" cùng nghĩa với "mịch", là nhìn kỹ. Nhón chân trông khí ở nơi hiểm cao; nhìn kỹ xét mạch ở nơi bằng phẳng. Chỗ kết ở đất bằng thì nước hạn chế thế, và ứng theo mà thành hình; chỗ tụ ở đất hiểm cao thì nước hạn chế hình, và thu thế xuống.

Đèo núi thắt lại giữa hai sườn
Đèo núi thắt lưng: chỗ mạch thu hẹp như đai lưng thắt lại là dấu mạch sống. (Ảnh: Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0)

Giảng: Sáu chữ đầu là một phương pháp quan sát hoàn chỉnh. Nhón chân trông xa: ở vùng núi, phải lên cao, nhìn rộng để thấy khí thế cả dãy, thấy long từ đâu đến, dừng ở đâu. Nhìn kỹ xét thông: ở đồng bằng, núi không còn, phải cúi sát nhìn từng gợn đất, từng dòng nước nhỏ để thấy mạch nối đi đâu.

Câu sau phân biệt hai cách nước làm việc. Ở đất bằng, mạch vốn mờ, chính nước vạch ra giới hạn của thế, rồi hình huyệt "ứng theo" chỗ nước ôm: nước quanh chỗ nào, huyệt thành ở chỗ ấy. Ở đất hiểm, núi đã có hình rõ, nước chỉ hạn chế hình, còn việc lớn là "thu thế xuống": long từ cao đổ xuống phải được thu lại, hạ dần cho mềm, nước chặn lại cho dừng. Một bên nước tạo hình, một bên nước giữ thế.

Những hình ảnh của mạch sống – 如鞶帶鎖腰,如珠貫璧聯

Nguyên văn – 原文

如鞶帶鎖腰,而……魚垂;如長虹輪鎖,而防雲陟……;如珠貫璧聯;如瓜……;魚隊遁蹤,晦跡以離明,必兩水夾輔而遠至;如長城廓露而……旋;如萬騎出關而旌旗翼曳;如鸞揚鳳舉而霞爍雲敷;如虎屯象駐而林豐草駢;……盛力強步,驟以難羈。一水橫流而環制,是以五氣積而有光,八風扞而不吹。

Dịch: Như đai lưng buộc ngang eo, mà … cá rủ; như cầu vồng dài khoá vòng, mà ngăn mây leo lên; như hạt châu xâu, ngọc bích nối; như dây dưa …; như đàn cá lặn dấu, giấu vết mà lìa chỗ sáng, ắt có hai dòng nước kẹp đỡ mà từ xa đến; như trường thành lộ ra vành ngoài mà … xoay quanh; như vạn kỵ ra ải mà cờ xí phấp phới; như loan bay phượng múa mà ráng sáng mây trải; như hổ đóng voi dừng mà rừng tốt cỏ dày; … sức mạnh bước khoẻ, phi nước đại khó cầm cương. Có một dòng nước chảy ngang vòng lại mà chế ngự, cho nên năm khí tích tụ mà có ánh sáng, tám gió bị chặn mà không thổi vào.

Sơ đồ những hình ảnh của mạch sống
Sơ đồ: những hình ảnh của mạch sống, như đai thắt lưng, như ngọc xâu chuỗi, cùng núi hình xấu cần tránh. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Giảng: Mỗi hình ảnh là một dạng mạch, nên đọc chậm.

  • Đai buộc ngang eo: long đến một chỗ thắt lại (thúc yết, eo ong), sau đó lại phình ra. Chỗ thắt là dấu hiệu khí được "lọc", sắp kết.
  • Cầu vồng khoá vòng: long uốn thành vòng cung, ôm một vùng ở giữa.
  • Châu xâu, ngọc nối: những gò tròn nối tiếp nhau như chuỗi hạt, mạch đi qua từng gò.
  • Đàn cá lặn dấu: mạch chìm xuống, mất dấu trên mặt đất (quá giáp, xuyên điền); muốn biết nó còn hay mất thì xem có hai dòng nước kẹp hai bên đi theo từ xa không.
  • Trường thành, vạn kỵ ra ải: long lớn, nhiều tầng lớp, có thế xung phong, cờ xí (các núi nhỏ) theo hầu.
  • Loan bay phượng múa, hổ đóng voi dừng: long đến chỗ kết thì dừng, trầm lại, cây cỏ tươi tốt.

Câu "sức mạnh bước khoẻ, phi nước đại khó cầm cương" là lời cảnh báo: long khoẻ mà chưa có gì chặn thì vẫn đang chạy, chưa kết. Phải có một dòng nước chảy ngang vòng lại thì long mới dừng. Khi ấy năm khí tích lại, tám gió bị chặn: đó là định nghĩa ngắn nhất của một huyệt.

Núi hình xấu và huyệt đúng phép – 鸚鵡之山,鶖頭之穢

Nguyên văn – 原文

李曰:少死之山如鸚鵡,淫穢之山如鶖頭。既非池沼之乾流,何慮屠沽之速退?又況地有險夷,皆天之造;穴有窊隆,……水之配。……四勢外周,三形內會,還就其包容親切,反覆其端,圓尖銳結,雖寡特而周遮,雖縮狹而明快,水洄沙石以縈環,賓肅威儀而應對。

Dịch: Họ Lý nói: núi khiến chết trẻ thì hình như chim anh vũ; núi dâm uế thì hình như đầu chim thu. Đã không phải dòng khô của ao đầm, sao lo cái thói hàng thịt hàng rượu mau thoái? Huống chi đất có hiểm có bằng, đều do trời tạo; huyệt có lõm có lồi, … là để phối với nước. … Bốn thế bao ngoài, ba hình hội trong, lại xét chỗ bao dung thân thiết, xem đi xem lại đầu mối, tròn, nhọn, sắc mà kết; dù đơn chiếc cũng được che quanh; dù hẹp lại cũng sáng sủa; nước xoáy, cát đá quấn quanh; núi khách nghiêm trang có uy nghi mà ứng đối.

Giảng: Lời của họ Lý (có lẽ là Lý Thuần Phong, một trong những người chú sách) dùng hình chim để gọi tên núi xấu. Núi như chim anh vũ: đầu cong, mỏ quặp, thân nhỏ; sách gắn với chết trẻ. Núi như đầu chim thu (một loài cò lớn, đầu trọc): sách gắn với dâm uế. Ta không cần tin từng ứng nghiệm; điều đáng học là thói quen gọi tên hình để nhớ và để cảnh giác.

Câu "đất có hiểm có bằng đều do trời tạo; huyệt có lõm có lồi là để phối với nước" là nền của cả hai thiên. Huyệt lõm (oa) và huyệt lồi (đột) không phải cái nào hơn cái nào, mà là hai cách đất trả lời với nước. Đi tiếp, sách nêu tiêu chuẩn huyệt đúng: bốn thế bao ngoài, ba hình hội trong, bao dung thân thiết, nước xoáy quanh, khách sơn ứng đối nghiêm trang. Hai câu "dù đơn chiếc cũng được che, dù hẹp cũng sáng" rất thực tế: huyệt nhỏ, đất hẹp vẫn quý nếu được che và sáng sủa.

Vạn Lý Trường Thành đoạn Kim Sơn Lĩnh chạy theo sống núi
Trường Thành ở Kim Sơn Lĩnh chạy theo sống núi: nhón chân trông xa mới thấy mạch đi về đâu. (Ảnh: Vincent Ndaku, CC BY-SA 3.0)

Dựa vào cái giả thì mất cái thật – 憑偽喪真第五十九

Phần sau (thuộc thiên 59) đi từ huyệt thật sang câu hỏi: con người có thể làm giả long mạch không?

Nguyên văn – 原文

……氣聚融而下符地絡,輝光發而上著天星。一清一濁,已昭……經綸;一賞一罰,已司屬于法程。豈人力之可偽,而賞進之可然?盈虧乎地理,而高下乎天然。果有造龍之匠石,則當創端于夷坦之野;渾成之先,何交相于已胚已孳之宗?(注)山也。形且難偽,勢奚以營?

Dịch: … Khí tụ và hoà thì dưới hợp với lạc đất, ánh sáng phát thì trên hiện ở sao trời. Một trong một đục đã rõ ràng … kinh luân; một thưởng một phạt đã thuộc về phép tắc. Há sức người có thể làm giả, mà cầu thưởng tiến có thể được sao? Đầy vơi là ở địa lý, cao thấp là ở tự nhiên. Nếu quả có người thợ đá tạo được rồng, thì phải dựng từ đầu ở cánh đồng bằng phẳng trống trải; chứ trước khi trời đất hỗn thành, sao lại chen vào cái gốc (núi) đã thành phôi đã sinh nở? (Chú) "Tông" là núi. Hình còn khó làm giả, thế làm sao mà dựng?

Sơ đồ dựa vào cái giả mà mất cái thật trong phép táng
Sơ đồ: dựa vào cái giả thì mất cái thật, so cách làm lăng Bá Lăng và Ly Sơn. (Phong Thuỷ Liên Hoa)

Giảng: Lập luận của sách rất chặt. Khí tốt có hai mặt: dưới hợp địa lạc (mạch đất thật sự đi qua), trên ứng thiên tinh (thuận với độ trời). Cả hai đều có "phép tắc" như thưởng phạt của triều đình: không ai cầu xin mà được. Người muốn "làm giả" long mạch phải làm được cả hai, điều ấy vượt sức người.

Câu châm biếm "nếu có thợ đá tạo rồng" rất sắc: nếu thật sự làm ra được long mạch, thì cứ ra đồng trống mà làm, sao cứ phải chen vào sườn núi đã có sẵn hình? Kẻ nói mình "tạo long" thực chất chỉ sửa sang một chút trên cái trời đã cho, rồi nhận công. "Hình còn khó làm giả, thế làm sao dựng?": hình là cái nhìn thấy, thế là cái khí vận hành; hình đã khó, thế càng không thể.

Bá Lăng và Ly Sơn: hai cách làm lăng – 霸陵與驪山

Nguyên văn – 原文

恐乏倩女轉男之藥,醫者再少之齡。是以治霸陵而不傷,文帝興漢;造驪山而具象,胡亥亡嬴。

Dịch: E rằng cũng như không có thứ thuốc biến gái thành trai, thầy thuốc không làm người già trẻ lại được. Cho nên làm Bá Lăng mà không làm tổn hại (núi đất), Hán Văn Đế làm hưng nhà Hán; dựng Ly Sơn đủ mọi hình tượng, Hồ Hợi làm mất nhà Doanh (nhà Tần).

Giảng: Hai ví dụ lịch sử đặt cạnh nhau để kết luận. Bá Lăng (霸陵) là lăng của Hán Văn Đế, nổi tiếng giản dị: vua dặn dựa vào núi sẵn có, không đắp nấm cao, đồ tuỳ táng chỉ bằng sành gốm. Theo sách, vì không phá hại địa hình nên nhà Hán hưng thịnh lâu dài. Ly Sơn (驪山) là lăng Tần Thuỷ Hoàng, huy động hàng chục vạn người, đào sâu, đắp cao, làm cả sông biển bằng thuỷ ngân "đủ mọi hình tượng"; con là Hồ Hợi nối ngôi chưa được mấy năm thì nhà Tần mất.

Hai câu so sánh "thuốc biến gái thành trai" và "thầy thuốc làm người già trẻ lại" nhấn mạnh: có những điều tự nhiên không đổi được. Long mạch là một trong những điều ấy.

Gò lăng Dương Lăng nhà Hán ở Tây An
Gò lăng Dương Lăng nhà Hán: lăng thời Hán đắp gò vừa phải, khác hẳn cách đào núi của Tần. (Public domain)

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phong Thuỷ Liên Hoa đọc hai thiên Xí mạch và Bằng nguỵ táng chân với bốn ý.

Thứ nhất, hai con mắt của người xem đất. "Nhón chân trông xa" và "nhìn kỹ xét thông" là hai bước Liên Hoa luôn làm: trước hết lên điểm cao, xem bản đồ địa hình, ảnh vệ tinh để thấy long thế cả vùng; sau đó mới xuống tận nơi, đi từng bờ ruộng, từng con mương. Bỏ bước đầu thì dễ bị một gò đất đẹp đánh lừa; bỏ bước sau thì không biết mạch đã bị một con đường cắt đứt.

Thứ hai, dòng nước ngang là dấu hiệu dừng. Long có khoẻ đến đâu, "phi nước đại khó cầm cương" thì vẫn chưa kết. Khi Liên Hoa xét một cuộc đất, câu hỏi đầu tiên sau khi thấy long là: nước nào chặn long lại? Có dòng nước ngang vòng giữ thì mới tính đến huyệt.

Thứ ba, không có "tạo long". Ngày nay có những dịch vụ quảng cáo "tạo long mạch", "đắp long", "dẫn khí" cho mộ phần với giá rất cao. Thiên Bằng nguỵ táng chân trả lời thẳng: hình còn khó làm giả, thế càng không. Liên Hoa chỉ làm tu bổ nhỏ cho một cuộc đất đã có thật: kè bờ cho khỏi sạt, trồng cây che gió, khơi lại đường nước bị lấp.

Thứ tư, giản dị là bền. Bài học Bá Lăng và Ly Sơn rất hợp với cách Liên Hoa tư vấn xây mộ: không đào phá núi, không đắp nấm khổng lồ, không làm lăng tẩm phô trương. Mộ thuận địa hình, vừa phải, chắc chắn thì giữ được lâu và không làm tổn địa khí.

Sương mù phủ dãy núi Hoàng Sơn
Sương phủ Hoàng Sơn: mạch ẩn trong mây, phải nhìn kỹ mới xét được chỗ thông. (Ảnh: Wei Pan, CC0)

Tóm lại, thiên Xí mạch dạy hai cách nhìn (trông xa ở đất hiểm, xét kỹ ở đất bằng), dạy đọc mạch qua những hình ảnh đai buộc eo, châu xâu ngọc nối, vạn kỵ ra ải, và nhấn mạnh dòng nước ngang làm long dừng. Thiên Bằng nguỵ táng chân khẳng định long mạch là việc của trời, sức người không làm giả được; Hán Văn Đế giữ núi mà hưng, Tần đắp Ly Sơn mà mất.

Núi Ly Sơn sau lăng Tần Thuỷ Hoàng
Núi Ly Sơn sau lăng Tần Thuỷ Hoàng: dựa vào sức người làm giả thì mất cái thật của đất. (Ảnh: Gary Todd, CC0)

Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (44): Thiên 57 Tam đình thích vi, ba tầng kết huyệt.

Bài sau: Thiên 60–61 – Quá mạch tán khí, Tả hữu thắng phụ 過脈散氣第六十 · 左右勝負第六十一.

Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Xí mạch đệ ngũ thập bát (企脈第五十八) và Bằng nguỵ táng chân đệ ngũ thập cửu (憑偽喪真第五十九), chính văn và lời chú. Các điển: Bá Lăng của Hán Văn Đế, lăng Ly Sơn của Tần Thuỷ Hoàng (Sử ký). Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt. Hiệu đính: trong bản khắc, chỗ chuyển từ thiên 58 sang thiên 59 không thấy rõ dòng đề, bài chia theo ý (phần bàn việc làm giả long mạch thuộc thiên 59); chữ "嬴" (nhà Doanh) khắc mờ, đọc theo điển. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Đứng cao trông long thế, cúi sát đọc mạch ẩn, nhận chỗ thúc yết, chỗ quá giáp có hai nước kẹp, là hai con mắt người học phải luyện song song. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Xí mạch" nghĩa là gì? – 企脈

"Xí" là nhón chân trông xa, "mạch" (đọc như 覛) là nhìn kỹ. Ở đất hiểm thì trông xa để thấy khí, ở đất bằng thì nhìn kỹ để xét mạch.

Mạch "đai buộc ngang eo" là gì? – 鞶帶鎖腰

Là chỗ long thắt nhỏ lại rồi phình ra, tức thúc yết; đó là dấu khí được thu gọn, sắp kết huyệt.

Mạch lặn mất dấu thì nhận thế nào? – 魚隊遁蹤

Xem có hai dòng nước kẹp hai bên đi theo từ xa không. Có hai nước kẹp thì mạch vẫn còn dù không thấy trên mặt đất.

Vì sao long cần một dòng nước ngang? – 一水橫流

Vì long đang chạy thì chưa kết; có nước ngang vòng lại chế ngự thì long dừng, năm khí tích tụ, tám gió bị chặn.

Có thể "tạo long mạch" cho mộ không? – 造龍之匠石

Sách nói không: hình còn khó làm giả, thế càng không thể dựng. Chỉ nên tu bổ nhỏ cho đất thật.

Bá Lăng và Ly Sơn khác nhau thế nào? – 霸陵驪山

Bá Lăng của Hán Văn Đế dựa núi sẵn, giản dị, không phá địa hình; Ly Sơn của Tần đào đắp đủ hình tượng. Sách dùng để nói giản dị thì bền, phô trương thì mất.

Từ khoá: ["xí mạch" · "企脈" · "bằng nguỵ táng chân" · "long mạch" · "quản thị chỉ mông" · "phong thủy mộ phần"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…