Quản Thị Chỉ Mông · Quyển hạ · Thiên 57
管氏指蒙 卷之下 · 三停釋微第五十七
Tác giả: đề Quản Lộ (管輅, tự Công Minh, đời Tào Nguỵ) · cùng chú: đề Tiêu Cát (蕭吉, đời Tuỳ), Viên Thiên Cương (袁天綱), Lý Thuần Phong (李淳風, đời Đường), Vương Cấp (王伋, đời Tống) · hiệu chính, bổ chú: Uông Thượng Đường (汪尚唐), Uông Thượng Canh (汪尚賡), người Tân An đời Minh
Bản gốc: bản khắc đời Minh, 2 quyển thượng hạ, 100 thiên (bạt năm Vạn Lịch Canh Thìn 1580).
Thiên 57 của Quản Thị Chỉ Mông là Tam đình thích vi (三停釋微): giải chỗ vi diệu của "ba đình". Cũng như mặt người chia thượng đình, trung đình, hạ đình, một cuộc đất cũng có ba tầng kết huyệt: thiên đình (huyệt cao, trên núi), trung đình (huyệt lưng chừng, nơi núi nước giao nhau) và địa đình (huyệt thấp, ở đồng bằng). Mỗi tầng có cách kết riêng, có dấu hiệu thành và dấu hiệu bại riêng. Thiên kết bằng một lời răn: sức người có thể sửa núi đào nước, nhưng "độ trời" thì không cưỡng được. Bài gồm nguyên văn các đoạn chính, bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Thiên Tam đình thích vi chia huyệt làm ba tầng. Thiên đình (huyệt cao): thế phát từ trời, thế xuống như mây rủ, thế dừng như thành vững; cửa ngõ kín, ứng đối có phép, ngồi ở đó thấy yên, cúi xuống thấy minh đường quay về. Thiên đình bại khi ứng đối không có quyền, ra vào không có phép, tay chân tán loạn, "lên càng cao, cúi càng nguy". Trung đình: nước núi quấn giữ, trong vuông ngoài tròn, hổ nằm tê thuần, rồng ngẩng phượng múa, nước bắc núi nam thì ba hình giữ chủ. Địa đình (đồng bằng): mạch như vảy cá, dấu rắn, nhện giăng tơ, ngó sen đứt tơ còn liền, dây dưa bám đất; nước bao thân thiết, kỵ bị xung, bị cắt, bị đâm, bị thoát. Sức người như Tần Thuỷ Hoàng muốn trái độ trời cũng không được: "núi nước làm được, mà tinh độ vẫn như cũ".
Thầy Vũ Giới giảng: "Có người hỏi tôi: huyệt cao tốt hay huyệt thấp tốt? Tôi trả lời: hỏi như vậy là hỏi sai. Mỗi tầng có cái lý của nó. Huyệt cao mà kín thì quý, huyệt thấp mà mạch còn thì cũng quý. Cái phải hỏi là: ở tầng ấy, khí đã dừng chưa."

Mở đề: tây bắc rộng dung, đông nam tú phát – 西北寬容,東南秀發
Thiên mở bằng một cặp câu về hình thế lớn của đất trời, rồi đưa ra nguyên tắc chung cho mọi tầng huyệt: bốn thế quy về một khí.
Nguyên văn – 原文
三停釋微第五十七
西北寬容,息道便當于……;東南秀發,明堂自屬于……。亦有四勢歸結于一氣,五方盤礴于一壺。是則穴法騎龍,內既乾流……,水城限驥,外須擁抱于江湖。……爾或不學,則知一水之外,雖三陽之……,五星之……,皆不應運于黃屋。(注)黃土之穴。蓋前水斷山骨而分地脈,則前案已間隔其方。
Dịch: Phía tây bắc rộng rãi dung chứa, đường nghỉ của khí nên đặt ở …; phía đông nam đẹp đẽ phát lộ, minh đường tự thuộc về …. Lại có bốn thế quy kết về một khí, năm phương quây tụ vào trong một cái bình. Như vậy thì phép huyệt cưỡi rồng: bên trong đã có dòng khô …, thành nước hạn chế ngựa chạy, bên ngoài ắt phải được sông hồ ôm lấy. … Người không học thì chỉ biết ở ngoài một dòng nước, dù có ba dương …, năm tinh …, cũng đều không ứng vận vào huyệt đất vàng. (Chú) "Hoàng ốc" là huyệt đất vàng. Bởi vì nước phía trước đã cắt xương núi, chia mạch đất, thì án phía trước đã bị ngăn cách khỏi phương của huyệt.

Giảng: Câu mở dùng hình thế lớn của Trung Hoa: tây bắc là núi cao nguyên rộng, đông nam là đồng bằng, sông nước, cảnh sắc tú lệ. Từ đó sách rút ra một ý: nơi khí "nghỉ" thường ở chỗ rộng, nơi khí "phát" thường ở chỗ tú. Người tìm huyệt cần biết mình đang đứng ở đâu trong cái thế chung ấy.
Câu đáng nhớ nhất của đoạn là "bốn thế quy kết về một khí, năm phương quây tụ vào một cái bình". Tứ thế (long, hổ, tước, vũ) và ngũ phương (bốn phía và trung tâm) đều phải dồn vào một điểm, như nước rót vào bình. Cuộc đất mà bốn thế mỗi bên một ý thì không có huyệt.
Đoạn sau là lời cảnh báo kỹ thuật: nước phía trước cắt xương núi. Khi một dòng nước chảy ngang giữa huyệt và án, nếu đó là nước cắt đứt mạch (chứ không phải nước giới dừng khí) thì án bên kia sông đã thành của "phương khác". Kẻ không học chỉ thấy ngoài sông có núi đẹp, có "tam dương", có "ngũ tinh" mà tưởng là án chầu của huyệt mình. Thực ra núi ấy đã bị nước tách ra, không ứng với huyệt nữa.
Thiên đình: huyệt cao, thế phát từ trời – 天停之穴
Nguyên văn – 原文
天停之穴,發勢自天,降勢雲垂,住勢城完,橫延望之,居若……,門戶周密,應對不……,精神氣聚,有儀有權,……居之自安,俯而揖之,明堂眷……。
天停之敗:來歷……,應對無權,出入無儀,……,肢體俱散(一作肩背俱垂),登之愈高,俯之愈危,乾源流蹤,明堂不歸。
Dịch: Huyệt thiên đình: thế phát ra từ trên trời, thế giáng xuống như mây rủ, thế dừng lại như thành trọn vẹn; nhìn ngang ra thấy kéo dài, ngồi ở đó như …; cửa ngõ kín đáo khắp nơi, ứng đối không …; tinh thần khí tụ, có nghi có quyền; … ở đó tự thấy yên, cúi xuống thì như vái chào, minh đường quyến luyến quay lại.
Thiên đình bại: lai lịch …, ứng đối không có quyền, ra vào không có phép, …, tay chân thân thể đều tán (một bản chép "vai lưng đều rủ"); lên càng cao, cúi xuống càng nguy; nguồn khô, dòng chảy mất dấu, minh đường không quay về.

Giảng: Huyệt thiên đình là huyệt trên cao: đỉnh gò, lưng núi, có khi gần sát đỉnh. Người mới học thường sợ huyệt cao vì "gió lùa". Sách cho biết huyệt cao vẫn có thể rất quý nếu đủ ba thế: phát (long từ trên cao đổ xuống), giáng (mềm mại như mây rủ chứ không gắt), trụ (đến chỗ huyệt thì dừng, có thành quách bao quanh). Dấu hiệu sống còn của huyệt cao là: ngồi ở đó thấy yên. Không thấy chênh vênh, không thấy gió quất, cúi xuống thấy minh đường như đang quay lại chào mình.
Ngược lại, huyệt cao bại có một dấu hiệu rất dễ nhận: "lên càng cao, cúi càng nguy". Càng leo lên, gió càng mạnh, nhìn xuống càng chóng mặt, hai vai núi rủ xuống như người buông tay. Minh đường không quay về, nước khô hoặc chảy mất dấu. Đất như vậy chỉ đẹp để ngắm cảnh.
Chữ "có nghi có quyền" rất hay: nghi là dáng vẻ trang nghiêm, quyền là uy, là chỗ đứng chủ. Huyệt thiên đình tốt phải có vẻ "chủ" của cả vùng, các núi chung quanh như khách chầu. Còn huyệt cao mà "ứng đối không quyền, ra vào không phép" thì như ông quan không có lính: đứng cao mà không ai nghe.
Trung đình: nước núi quấn giữ, trong vuông ngoài tròn – 中停之結
Nguyên văn – 原文
中停之結,水山盤踞,內方外圍,內停外住,虎伏犀馴,龍驤鳳翥,精神發秀于先天,氣聚兆基于太素。水北山南而三形衛主,水南山北而四勢朝……,應星斗之昭回,求子孫之福祚。
Dịch: Huyệt trung đình kết ở chỗ nước và núi quấn giữ, trong vuông ngoài tròn, trong dừng ngoài trụ; hổ nằm phục, tê ngưu thuần, rồng ngẩng đầu, phượng tung cánh; tinh thần phát tú từ tiên thiên, khí tụ đặt nền từ thái tố. Nước ở bắc núi ở nam thì ba hình hộ vệ chủ; nước ở nam núi ở bắc thì bốn thế chầu về …; ứng với sự xoay vần sáng rỡ của sao trời, cầu phúc lộc cho con cháu.
Giảng: Trung đình là tầng phổ biến nhất: huyệt nằm ở sườn núi hoặc chân núi, nơi núi đã hạ xuống mà chưa ra hẳn đồng bằng. Ở đây sách dùng tám chữ "nội phương ngoại vi, nội đình ngoại trụ": trong vuông vức, ngoài bao tròn; trong thì khí dừng, ngoài thì thế đứng vững. Đó là mô tả một cái huyệt có lòng bằng phẳng, có vòng sa ôm ngoài.
Bốn hình ảnh động vật được đặt cạnh nhau: hổ phục, tê thuần, rồng ngẩng, phượng múa. Hổ bên phải nằm thấp, hiền; long bên trái ngẩng cao, có sức; án trước như phượng giương cánh. Đó là tứ thú "đúng phép" mà thiên trước đã nhắc, nay đặt vào tầng trung đình.
Hai câu "nước bắc núi nam" và "nước nam núi bắc" nói đến hai trường hợp ngược nhau: khi nước ở phía sau, núi ở phía trước (thế nghịch) thì ba hình phải hộ vệ chặt; khi nước trước núi sau (thế thuận) thì bốn thế chầu về tự nhiên. Ý là: trung đình có thể kết theo cả thuận lẫn nghịch, miễn là có vật giữ.

Sức người không cưỡng được độ trời – 秦皇之勢,欲爽天度
Nguyên văn – 原文
或恃人為之力,秦皇之勢,欲爽天度,偏而不通,執而不悟,徙不可遷,去不可住,流不可塞,源不可往,雖有余哉。山水可為,而星躔如故,則皮毛可偽,而骨脈不……。……日百金售山,愈儉愈慳;千金顧覓,愈貴愈……。
Dịch: Có kẻ cậy sức người, như thế lực của Tần Hoàng, muốn làm trái độ trời: lệch mà không thông, cố chấp mà không tỉnh; cái phải dời thì không dời được, cái phải đi thì không giữ lại được, dòng chảy không lấp được, nguồn không đi ngược được, dù có của thừa cũng vậy. Núi nước có thể làm ra, nhưng vị trí sao trời vẫn như cũ; da lông có thể làm giả, còn xương mạch thì không …. … Ngày ngày đem trăm vàng bán núi, càng tiết kiệm càng keo kiệt; nghìn vàng thuê người tìm đất, càng đắt càng ….
Giảng: Đây là đoạn tiếp nối ý "có người mà không có trời" của thiên trước. Tần Thuỷ Hoàng là biểu tượng của sức người: đào kênh, xẻ núi, xây trường thành. Sách nói thẳng: sức ấy sửa được hình, không sửa được độ trời. Núi có thể đắp, nước có thể đào, nhưng hướng của sao, thời của khí, xương mạch của đất thì vẫn như cũ. Sửa "da lông" (皮毛) thì được, sửa "xương mạch" (骨脈) thì không.
Câu cuối về việc mua bán núi là một nét châm biếm: kẻ bán đất mỗi ngày rao trăm vàng một quả núi, kẻ mua thì nghìn vàng thuê thầy tìm đất; càng đắt càng thích. Giá tiền không làm cho đất tốt hơn. Đây là lời nhắc cho cả gia chủ lẫn thầy: đất quý ở khí, không ở giá.
Địa đình: huyệt đồng bằng, mạch ẩn như tơ – 地停平洋
Nguyên văn – 原文
至于地停平洋,脈理經絡,……隱……,(注)如魚鱗具者……,蛇蹤……,蛙躍,如蛛絲,如蚊……,藕斷絲連,抹瓜藤蔓,仰掌金盤,水城親切,寬兮而……,近兮而……,惟忌其衝,惟忌其割,惟忌其鎗,惟忌其脫。道其一貫,理其一訣,嗟五鬼之無傳,徒紛紜乎……。主不稽于文書,卒然以大事任之,是其信人也何拙。
Dịch: Đến như địa đình ở đồng bằng, mạch lý kinh lạc … ẩn … (Chú: như vảy cá liền nhau …), như dấu rắn bò, như ếch nhảy, như tơ nhện, như … muỗi …; như ngó sen đứt mà tơ còn liền, như dây dưa bò lan; như bàn tay ngửa, như mâm vàng; thành nước thân thiết, rộng mà …, gần mà …. Chỉ kỵ bị xung, chỉ kỵ bị cắt, chỉ kỵ bị đâm như giáo, chỉ kỵ bị thoát. Đạo chỉ một mối, lý chỉ một khẩu quyết; than ôi, phép "ngũ quỷ" không truyền, chỉ còn lời bàn tán rối ren. Gia chủ không xét sách vở, bỗng chốc đem việc lớn giao cho người, tin người như thế sao mà vụng.

Giảng: Địa đình là huyệt đồng bằng (bình dương), nơi không có núi để nhìn. Ở đây sách dồn một loạt hình ảnh rất đẹp để tả mạch ngầm: vảy cá (từng lớp đất gợn lên rất nhẹ), dấu rắn (đường cong uốn lượn), ếch nhảy (từng mô đất cách quãng), tơ nhện (mạch mảnh nối nhiều hướng), ngó sen đứt tơ còn liền (mạch như đứt mà vẫn nối), dây dưa bò (mạch kéo dài, chỗ nào phình ra là chỗ kết quả). Khi đến huyệt thì thành hình bàn tay ngửa, mâm vàng: một chỗ hơi lõm, hơi rộng, có nước bao thân thiết.
Bốn điều kỵ của huyệt đồng bằng đáng thuộc lòng: xung (nước, đường đâm thẳng vào), cát (nước, mương cắt ngang mạch), thương (vật nhọn như ngọn giáo chĩa vào), thoát (mạch trôi tuột, không có chỗ dừng). Ở đồng bằng, mạch vốn đã mảnh như tơ, chỉ cần một con mương đào sai là mất huyệt.
Câu kết thiên là lời trách gia chủ: "không xét sách vở, bỗng giao việc lớn cho người". Sách không trách gia chủ không biết phong thuỷ; sách trách gia chủ không chịu tìm hiểu chút nào trước khi giao việc hệ trọng nhất của dòng họ cho một người lạ.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc thiên Tam đình thích vi với bốn ý.
Thứ nhất, ba đình là ba tầng khí dừng, không phải ba bậc sang hèn. Liên Hoa khi đi núi luôn xác định cuộc đất thuộc tầng nào trước rồi mới dùng tiêu chuẩn của tầng ấy. Huyệt cao xét gió và minh đường quay về; huyệt lưng chừng xét nước núi quấn giữ, lòng huyệt vuông vức; huyệt đồng bằng xét mạch ẩn và bốn điều kỵ.
Thứ hai, huyệt cao phải "ngồi thấy yên". Đây là một phép thử rất thực tế mà Liên Hoa vẫn dặn học trò: ngồi xuống ở chỗ định huyệt chừng mười lăm phút. Nếu thấy gió quất, thấy bất an, thấy chênh vênh thì khí không tụ. Nếu thấy ấm, lặng, muốn ngồi lâu thì đáng xét tiếp.
Thứ ba, đồng bằng Việt Nam là địa đình. Phần lớn mộ phần ở đồng bằng Bắc Bộ, Nam Bộ là huyệt bình dương. Ở đó, kênh mương, đường làng, bờ ruộng chính là "nước" và "mạch". Bốn điều kỵ xung, cát, thương, thoát rất hay gặp: đường đâm thẳng vào mộ, mương cắt ngang sau mộ, góc nhà, cột điện chĩa vào. Liên Hoa khi xem mộ đồng bằng luôn vẽ sơ đồ mương, đường trong bán kính vài trăm mét trước khi bàn hướng.
Thứ tư, sửa được da lông, không sửa được xương mạch. Liên Hoa chấp nhận tu bổ nhẹ: đắp thêm bờ cho kín, trồng cây che gió, nắn lại đường nước cho mềm. Nhưng không bao giờ hứa với gia chủ rằng đào đắp có thể biến đất xấu thành đất tốt. Câu "núi nước làm được mà tinh độ vẫn như cũ" là ranh giới của nghề.

Tóm lại, thiên Tam đình thích vi chia huyệt làm ba tầng: thiên đình thế phát từ trời, ngồi thấy yên, minh đường quay lại; trung đình nước núi quấn giữ, trong vuông ngoài tròn, tứ thú đúng phép; địa đình mạch ẩn như vảy cá, tơ nhện, ngó sen, kỵ xung cát thương thoát. Ở tầng nào thì sức người cũng chỉ sửa được da lông, không cưỡng được độ trời.

Bài trước: Quản Thị Chỉ Mông (43): Thiên 56 Độn thế chi thuật, năm thuật của người lánh đời.
Bài sau: Thiên 58–59 – Xí mạch, Bằng nguỵ táng chân 企脈第五十八 · 憑偽喪真第五十九.
Nguồn: Quản Thị Chỉ Mông (管氏指蒙), bản khắc đời Minh, quyển hạ, thiên Tam đình thích vi đệ ngũ thập thất (三停釋微第五十七), chính văn và lời chú. Nguyên văn chép lại từ bản khắc, chấm câu mới; chỗ …… là chữ mờ hoặc đoạn lược bớt. Hiệu đính: đoạn mở đầu và đoạn "thiên đình" có nhiều chữ mờ, chỉ dịch phần đọc chắc; câu "thế lực Tần Hoàng" đọc theo mạch văn. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Quản Thị Chỉ Mông: 66 bài của 100 thiên, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng, đối chiếu sai số kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xét long, thuỷ, hướng và mệnh người dùng.
Bài liên quan – 相關文章
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 56: Độn thế chi thuật
- Quản Thị Chỉ Mông, Thiên 55: Tham kỳ thất hiểm
- Táng Thư, Nội thiên (1): Táng giả thừa sinh khí, đồng khí cảm ứng
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Xác định huyệt thuộc thiên đình, trung đình hay địa đình, đọc mạch ẩn ở đồng bằng, nhận bốn điều kỵ xung cát thương thoát là kỹ năng phải luyện ngoài thực địa. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Tam đình" trong phong thuỷ là gì? – 三停
Là ba tầng kết huyệt: thiên đình (huyệt cao, trên núi), trung đình (huyệt lưng chừng, chân núi) và địa đình (huyệt đồng bằng).
Huyệt trên cao có bị gió lùa không? – 天停之穴
Huyệt cao tốt phải có thành quách bao, cửa ngõ kín, ngồi ở đó thấy yên. Nếu "lên càng cao, cúi càng nguy" thì là huyệt cao bại.
"Trong vuông ngoài tròn" nghĩa là gì? – 內方外圍
Lòng huyệt bằng phẳng vuông vức để khí dừng, vòng ngoài có sa và nước bao tròn để giữ khí. Đó là dấu hiệu của huyệt trung đình.
Mạch đất ở đồng bằng nhận thế nào? – 地停平洋
Sách tả như vảy cá, dấu rắn, tơ nhện, ngó sen đứt tơ còn liền, dây dưa bò lan; chỗ kết như bàn tay ngửa, mâm vàng, có nước bao thân thiết.
Bốn điều kỵ của huyệt đồng bằng là gì? – 衝割鎗脫
Xung (bị đâm thẳng), cát (bị cắt ngang), thương (vật nhọn chĩa vào), thoát (mạch trôi tuột không dừng).
Đào đắp có biến đất xấu thành tốt được không? – 皮毛可偽
Không. Sách nói sửa được "da lông", không sửa được "xương mạch"; núi nước làm được mà độ trời vẫn như cũ.








