💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Kiêm hướng, Trực hướng 兼向・直向: thế quái và mười bốn cục trực hướng – Thẩm Thị Huyền Không

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Kiêm hướng, Trực hướng 兼向・直向: thế quái và mười bốn cục trực hướng – Thẩm Thị Huyền Không

Thẩm Thị Huyền Không Học – tập Thượng · 沈氏玄空學 · 玄空精要 (thiên Kiêm hướng, Trực hướng)
沈氏玄空學 · 兼向 · 直向
Tác giả: Thẩm Trúc Nhưng 沈竹礽 (đời Thanh) · biên tập, bổ chú: Thẩm Tổ Miên 沈祖緜, Vương Tắc Tiên 王則先 · chấm câu, hiệu đính: Bạch Hạc Minh 白鶴鳴
Bản gốc: Thẩm Thị Huyền Không Học, bản chấm câu của Bạch Hạc Minh, tập Thượng.

Lập hướng không phải lúc nào cũng đặt kim đúng giữa một sơn. Có khi thế đất buộc phải lệch sang trái hay phải ba, bốn phân, có khi lệch hẳn sang sơn bên cạnh. Hai thiên Kiêm hướng (兼向) và Trực hướng (直向) trong Thẩm Thị Huyền Không Học bàn đúng chỗ ấy: hướng kiêm thì tinh bàn khởi ra sao, sao nào "thay" cho sao nào, và vì sao có một lối gọi là "trực hướng" mà người biên tập vừa chép vào vừa dặn người đọc phải dè dặt.

Trả lời nhanh:

  • Kiêm hướng còn gọi là thế quái (替卦) hay biến quái. Khi kiêm, sơn tinh và hướng tinh không lấy thẳng số vận tinh nhập trung mà lấy sao thay theo khẩu quyết: Tý Quý Giáp Thân dùng 1, Khôn Nhâm Ất Mão Mùi dùng 2, Tuất Càn Hợi Thìn Tốn Tỵ dùng 6, Cấn Bính Tân Dậu Sửu dùng 7, Dần Ngọ Canh Đinh dùng 9.
  • Kiêm mà sao không đổi, hoặc gặp vận tinh 5 ở sơn hướng, thì bày như hướng chính (hạ quái).
  • Trực hướng là một lối riêng cho mười bốn cục thác quái và hỗ quái: đặt thẳng sao thay ở đầu hướng, thác quái đi thuận, hỗ quái đi nghịch. Phép này nặng về thu thuỷ, người biên tập Vương Tắc Tiên ghi là chưa được nhà lý khí công nhận.

"Kim la kinh lệch một sợi chỉ là cả bàn sao đổi chủ. Nhưng đừng vì sợ lệch mà quên nhìn núi, nhìn nước. Hướng là để thuận theo đất, không phải bắt đất thuận theo sao." — Thầy Vũ Giới

Bài dịch nguyên văn hai thiên theo bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Lời bàn (【按】) và các tinh bàn ví dụ của người hiệu đính được tóm ý; tinh bàn trong bài do Phong Thuỷ Liên Hoa tính và vẽ lại.

Kiêm hướng là gì, vì sao gọi là thế quái? – 兼向名曰替卦

Kiêm hướng là hướng lệch khỏi chính giữa một sơn, nghiêng về sơn kề bên. Sách gọi nó là "thế quái", tức quẻ thay, vì khi hướng đã kiêm thì phải dùng sao thay để khởi sơn tinh, hướng tinh.

兼向名曰替卦,亦稱變卦。蔣杜陵曰:「兼則須用坤壬乙訣。」(見姜垚從師隨筆。)沈公以兼三四分者當用替星,宗章仲山者,則以出宮兼,及本宮陰陽互兼始用替星,其挨法亦就運星所臨之山向某字,配坤壬乙訣,分陽順陰逆佈之,逢子癸甲申用一入中,坤壬乙卯未用二入中,戌乾亥辰巽巳用六入中,艮丙辛酉丑用七入中,寅午庚丁用九入中,此尋替之法也。

Dịch: Kiêm hướng gọi là thế quái, cũng gọi là biến quái. Tưởng Đỗ Lăng (Tưởng Đại Hồng) nói: "Kiêm thì phải dùng quyết Khôn Nhâm Ất." (Xem Tùng Sư Tuỳ Bút của Khương Nghiêu.) Thẩm công cho rằng kiêm từ ba, bốn phân trở lên thì phải dùng sao thay. Người theo Chương Trọng Sơn thì chỉ khi kiêm ra ngoài cung (xuất cung), hoặc kiêm lẫn âm dương ngay trong một cung, mới dùng sao thay. Cách bày cũng là xem vận tinh đến sơn, đến hướng ứng với chữ nào, đem chữ ấy phối quyết Khôn Nhâm Ất, chia dương thuận âm nghịch mà bày: gặp Tý, Quý, Giáp, Thân thì dùng 1 nhập trung; Khôn, Nhâm, Ất, Mão, Mùi dùng 2 nhập trung; Tuất, Càn, Hợi, Thìn, Tốn, Tỵ dùng 6 nhập trung; Cấn, Bính, Tân, Dậu, Sửu dùng 7 nhập trung; Dần, Ngọ, Canh, Đinh dùng 9 nhập trung. Đó là phép tìm sao thay.

Khẩu quyết thế quái
Khẩu quyết thế quái: năm nhóm sơn và sao thay nhập trung khi kiêm hướng. Sơ đồ: vẽ lại theo Thẩm Thị Huyền Không Học – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Giảng: Ở đây có hai chuyện cần tách ra. Chuyện thứ nhất là khi nào phải dùng thế quái. Theo Thẩm Trúc Nhưng, chỉ cần kim lệch khỏi chính giữa từ ba, bốn phân trở lên là đổi sang sao thay. Phái Chương Trọng Sơn chặt hơn: kiêm trong cùng một sơn thì vẫn coi như hướng chính, chỉ khi kiêm sang sơn thuộc cung khác (như Tý kiêm Quý vẫn cùng cung Khảm, còn Nhâm kiêm Hợi là sang cung Càn) hoặc kiêm hai sơn khác âm dương trong cùng cung mới đổi. Hai lối này cho kết quả khác nhau ở rất nhiều hướng, nên người học phải biết mình đang theo lối nào.

Chuyện thứ hai là đổi thế nào. Hai mươi bốn sơn được chia vào năm nhóm, mỗi nhóm gắn với một sao trong cửu tinh: nhóm của Tham Lang (1), nhóm của Cự Môn (2), nhóm của Vũ Khúc (6), nhóm của Phá Quân (7), nhóm của Hữu Bật (9). Đây chính là bốn câu "Khôn Nhâm Ất, Cự Môn tòng đầu xuất…" trong Thanh Nang Áo Ngữ mà bài trước đã giải theo Kỳ Môn, cộng thêm một câu cho nhóm Hữu Bật. Bốn sao Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Tả Phụ không có nhóm, nên khi kiêm thì không bao giờ có sao thay mang số 3, 4, 5, 8.

Người hiệu đính nhắc thêm thứ tự chín sao khi bày: Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân, Tả Phụ, Hữu Bật, tức là 1 đến 9 theo phép phi tinh quen thuộc.

Cách tìm sao thay: vận 4, Sửu sơn Mùi hướng kiêm – 尋替之例

Muốn tìm sao thay, trước hết bày vận bàn như thường, xem số vận tinh rơi vào cung hướng (hay cung sơn), rồi lấy chữ của số ấy ở đúng vị trí địa, thiên hay nhân nguyên mà tra khẩu quyết.

如四運立丑山未兼向,運星四入中,一到向,丑未地元龍也。一即壬屬陽,當用二入中順飛,其挨到向星爲八,即替星也。餘類推。

Dịch: Như vận 4 lập Sửu sơn Mùi hướng mà kiêm, vận tinh 4 nhập trung, số 1 đến hướng. Sửu Mùi là địa nguyên long. Số 1 [ở địa nguyên] tức là Nhâm, thuộc dương, nên dùng 2 nhập trung bay thuận, sao bay đến hướng là 8, ấy là sao thay. Còn lại cứ thế suy ra.

Vận 4 Sửu sơn Mùi hướng
Vận 4 Sửu sơn Mùi hướng: hạ quái và thế quái đặt cạnh nhau, hướng tinh đổi từ 6 thành 8. Sơ đồ: vẽ lại theo Thẩm Thị Huyền Không Học – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Giảng: Ta làm lại từng bước để người đọc tự kiểm. Vận 4 nhập trung, bay thuận: Càn 5, Đoài 6, Cấn 7, Ly 8, Khảm 9, Khôn 1. Hướng Mùi nằm ở cung Khôn nên vận tinh đến hướng là 1. Mùi là sơn đầu của cung Khôn, tức địa nguyên. Số 1 là cung Khảm, sơn địa nguyên của Khảm là Nhâm. Nhâm thuộc nhóm "Khôn Nhâm Ất" nên sao thay là 2 (Cự Môn). Nhâm là dương nên 2 nhập trung bay thuận, đến cung Khôn thì được 8. Nếu là hướng chính (hạ quái) thì số 1 tự nhập trung, đến Khôn được 6; nay kiêm thì đổi thành 8.

Chỗ hay của ví dụ này là nó đúng vận 4 mà ra sao 8 ở hướng, tức "sao của vận xa". Thế quái không phải lúc nào cũng tốt hơn hay xấu hơn hạ quái; nó chỉ làm đổi chủ bàn sao, nên phải tính lại từng hướng chứ không thể nhớ một quy tắc chung.

Kiêm mà không đổi sao thì làm sao? – 兼而不變

Có những hướng kiêm mà tra quyết ra đúng con số cũ, hoặc cung sơn hướng gặp vận tinh 5 không có chữ để tra. Gặp những trường hợp ấy thì cứ bày như hướng chính.

若兼而不變,無替可尋者,則照正向挨法行之可也。其山向宮位如值運盤五到,則無替可尋,仍五入中,而依山向之陰陽爲順逆推排之繩,則此與下卦同一例也。

Dịch: Nếu kiêm mà không biến, không có sao thay để tìm, thì theo phép bày hướng chính mà làm. Cung sơn hướng nếu gặp vận bàn số 5 đến, thì không có sao thay, vẫn lấy 5 nhập trung, và theo âm dương của chính sơn hướng mà làm mực thuận nghịch. Như thế là cùng một lệ với hạ quái.

Thầy phong thuỷ đo hướng nhà bằng la kinh
Đo hướng bằng la kinh trước cửa nhà: lệch vài phân là phải tính lại bàn sao theo thế quái. Ảnh: Charlotte Frejya-Richwoods, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Giảng: "Kiêm mà không biến" xảy ra khi chữ tra được lại thuộc đúng nhóm của chính con số ấy. Chẳng hạn vận tinh 1 đến hướng ở thiên nguyên là Tý, mà Tý thuộc nhóm Tham Lang dùng 1; vậy sao thay vẫn là 1, kiêm hay không kiêm bàn sao cũng như nhau. Tương tự, số 6 ở thiên nguyên là Càn (nhóm 6), số 7 ở thiên nguyên là Dậu (nhóm 7), số 9 ở địa nguyên là Bính… mỗi trường hợp phải tra cụ thể.

Số 5 không có cung riêng nên không có chữ để tra. Sách dặn: vẫn để 5 nhập trung, còn đi thuận hay nghịch thì theo âm dương của chữ sơn, chữ hướng. Đó cũng là cách của hạ quái, nên với ngôi sao 5 thì thế quái và hạ quái là một.

Đất quẻ ra mà trời quẻ không ra – 地卦出而天卦不出

Đoạn cuối thiên Kiêm hướng là lời răn: kiêm hướng chỉ là việc bất đắc dĩ để thuận theo núi sông, muốn dùng được thì sao vượng phải đến sơn hướng và có nước bên cạnh liền châu.

立向之道崇尚清純,陰陽互兼便犯差錯,出宮兼向更嫌卦氣龐雜,二者皆因順山川之情勢不得已而立之,然須以乘時合運爲依歸,坤壬乙訣爲取裁,必使旺星挨到山向,又得旁水聯珠之美,此爲地卦出而天卦不出,轉主大吉。若不明奧義,竟落衰死,出卦固凶,差錯亦難免咎,不可不慎也。或云出宮兼向,其卦不變者無咎,此不足爲訓。緣陰陽差錯,乘時合運尚不能作旺向論,況出卦乎。此替卦之概略焉!

Dịch: Đạo lập hướng chuộng sự trong và thuần. Kiêm lẫn âm dương thì phạm sai thác; kiêm ra ngoài cung lại càng ngại quái khí tạp loạn. Cả hai đều vì thuận theo tình thế núi sông mà bất đắc dĩ phải lập. Tuy vậy phải lấy "thừa thời hợp vận" làm chỗ dựa, lấy quyết Khôn Nhâm Ất làm mực cân nhắc, nhất định khiến sao vượng bay đến sơn hướng, lại được nước bên cạnh nối liền như chuỗi ngọc. Như thế là quẻ đất ra mà quẻ trời không ra, trở thành rất tốt. Nếu không hiểu nghĩa sâu, rơi vào sao suy tử, thì xuất quái hẳn là hung, sai thác cũng khó tránh lỗi; không thể không thận trọng. Có người nói kiêm ra ngoài cung mà quẻ không biến thì không lỗi; lời ấy không đủ làm khuôn phép. Bởi lẽ âm dương sai thác, dù thừa thời hợp vận còn chưa thể coi là hướng vượng, huống gì là xuất quái. Đó là đại lược của thế quái vậy!

Tranh Thái Hành sơn sắc đồ của Vương Huy đời Thanh
Vương Huy (đời Thanh), Thái Hành sơn sắc đồ (một đoạn): núi sông thật mới quyết được hướng có phải kiêm hay không. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh thuộc phạm vi công cộng.

Giảng: Câu then chốt là "địa quái xuất nhi thiên quái bất xuất". Địa quái là quẻ của sơn hướng trên mặt đất, tức kim la kinh đã lệch sang quẻ khác. Thiên quái là quẻ của sao bay đến. Nếu sau khi dùng sao thay mà sao vượng vẫn đến sơn, đến hướng, thì tuy mặt đất xuất quái nhưng khí trời không xuất, vẫn dùng được, thậm chí "chuyển thành đại cát". Ngược lại, nếu tính ra sao suy tử ở sơn hướng thì vừa xuất quái vừa suy, cái hại nhân đôi.

Câu cuối bác một quan niệm dễ dãi: "kiêm sang cung khác mà sao không đổi thì không sao". Sách cho rằng chỉ riêng sai thác âm dương đã đủ làm hướng mất thế vượng, nên không thể vin vào việc "sao không đổi" mà yên tâm lập hướng xuất quái.

Ví dụ của người hiệu đính: vận 3, Tý sơn Ngọ hướng kiêm Nhâm Quý – 三運子午兼壬癸

Người hiệu đính chép lại khẩu quyết thế quái và làm một ví dụ đủ ba lớp cho vận 3 Tý sơn Ngọ hướng kiêm Nhâm Quý. Chúng tôi tóm ý và tính lại như sau.

Lớp vận bàn (gọi là quẻ phụ mẫu): không phân âm dương, vận 3 lấy 3 nhập trung đi thuận, được Càn 4, Đoài 5, Cấn 6, Ly 7, Khảm 8, Khôn 9, Chấn 1, Tốn 2. Lớp sơn (địa quái): số 8 đến sơn Tý; Tý là thiên nguyên nên chữ của số 8 ở thiên nguyên là Cấn, Cấn thuộc nhóm dùng 7, Cấn là dương nên 7 nhập trung đi thuận. Lớp hướng (thiên quái): số 7 đến hướng Ngọ; chữ thiên nguyên của số 7 là Dậu, Dậu thuộc nhóm dùng 7, Dậu là âm nên 7 nhập trung đi nghịch. Người hiệu đính kết: đem sao lệnh của vận bay được đến sơn, đến hướng thì có thể kiêm; nếu không thì thà làm hướng nội hay hướng ngoại (hướng chính) còn hơn.

Vận 3 Tý sơn Ngọ hướng
Vận 3 Tý sơn Ngọ hướng: hướng chính và kiêm Nhâm Quý, sơn tinh đổi, hướng tinh giữ nguyên. Sơ đồ: vẽ lại theo Thẩm Thị Huyền Không Học – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Giảng: Đặt hai bàn cạnh nhau sẽ thấy rõ: hướng chính Tý sơn Ngọ hướng vận 3 có sơn tinh 8 nhập trung đi thuận, hướng tinh 7 nhập trung đi nghịch, sao vận 3 đến sơn đến hướng ra sao thì phải xem ngay trên bàn. Khi kiêm Nhâm Quý, sơn tinh đổi thành 7 nhập trung, còn hướng tinh vẫn là 7 vì Dậu thuộc nhóm 7. Vì thế cùng một ngôi nhà, lệch kim vài phân là bàn sao ở sơn đổi chủ, còn ở hướng thì giữ nguyên. Đây là lý do người làm Huyền Không đo hướng phải đo nhiều lần, ở nhiều chỗ trong nhà.

Trực hướng là gì? – 直向

Ngoài hướng chính và hướng kiêm, sách còn chép một lối thứ ba gọi là trực hướng, bao gồm các cục "thác quái" (錯卦) và "hỗ quái" (互卦). Người đời gọi nó là "ảo mã" vì càng lệch càng thẳng, càng ngược càng chính.

立向之法,正向兼向之外,顧更有所謂直向者,包括錯卦互卦。其法係就出宮兼與陰陽互兼之一部,用坤壬乙訣尋替,然挨法與替卦異,傳者謂直向之名出於章氏仲山,而時人即稱爲拗馬,以其愈錯則愈直,愈拗而愈正也。佈運盤後,就正向某字配坤壬乙訣,挨向上一盤,即用所得替星列於向首,而不以中宮爲出發點,且不問陽順陰逆,錯卦悉用順,互卦盡用逆,此直向之特例也。

Dịch: Phép lập hướng, ngoài hướng chính và hướng kiêm, còn có cái gọi là trực hướng, gồm thác quái và hỗ quái. Phép ấy lấy một phần của các hướng kiêm ra ngoài cung và kiêm lẫn âm dương, dùng quyết Khôn Nhâm Ất để tìm sao thay, nhưng cách bày khác với thế quái. Người truyền nói tên "trực hướng" xuất từ Chương Trọng Sơn, người đương thời gọi là "ảo mã" (ngựa bướng), vì càng sai lệch thì càng thẳng, càng ngược thì càng chính. Bày vận bàn xong, lấy chữ của hướng chính phối quyết Khôn Nhâm Ất để bày bàn hướng, tức là dùng sao thay tìm được đặt ngay ở đầu hướng, không lấy trung cung làm chỗ xuất phát, lại không hỏi dương thuận âm nghịch: thác quái đều đi thuận, hỗ quái đều đi nghịch. Đó là lệ riêng của trực hướng.

Tranh sông núi của Đổng Nguyên đời Ngũ Đại
Đổng Nguyên (đời Ngũ Đại), tranh sông núi: dải nước uốn quanh là hình ảnh "liên châu" mà thiên Kiêm hướng nhắc tới. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh thuộc phạm vi công cộng.

Giảng: Khác biệt của trực hướng nằm ở ba chỗ. Một, sao thay được đặt thẳng vào cung hướng chứ không đặt vào trung cung như thế quái. Hai, chiều bay không theo âm dương của chữ mà theo loại cục: thác quái luôn thuận, hỗ quái luôn nghịch. Ba, phép này chỉ áp cho một số ít cục cụ thể, không phải cho mọi hướng kiêm. Tên "ảo mã" nghe như đùa nhưng nói đúng tính chất: nó là một lối "bẻ" bàn sao để hướng có sao vượng, nhằm thu một dải nước có sẵn.

Cách bày trực hướng: vận 1, Tỵ sơn Hợi hướng kiêm Bính Nhâm – 直向挨法

Sách lấy ví dụ vận 1 Tỵ sơn Hợi hướng kiêm Bính Nhâm cho thác quái, và vận 2, vận 8 Hợi sơn Tỵ hướng kiêm Nhâm Bính cho hỗ quái.

例如一白運坐巳向亥兼丙壬一局,運星一入中,二到向,二之人元即申,申即一白貪,則用一列向首,順行二兌三艮四離五坎六坤七震八巽九入中,此錯卦之挨法也。……互卦在三元九運中,僅得二局,一即二黑運之巳向兼丙,以運星二入中順行,至向得一,一之人元即癸,仍爲一白貪,用一列向首逆行,九入中,八到乾、七到兌、六到艮、五到離、四到坎、三到坤、至二到震止。一即八白運之巳向兼丙,運星八入中順行,至向上得七,七之人元即辛,辛仍七赤破,用七列向首逆行,六入中,五乾四兌三艮二離一坎九坤八震。

Dịch: Ví như vận 1 toạ Tỵ hướng Hợi kiêm Bính Nhâm: vận tinh 1 nhập trung, 2 đến hướng. Chữ nhân nguyên của 2 là Thân, Thân là Tham Lang nhất bạch, vậy dùng 1 đặt ở đầu hướng, đi thuận: 2 Đoài, 3 Cấn, 4 Ly, 5 Khảm, 6 Khôn, 7 Chấn, 8 Tốn, 9 nhập trung. Đó là cách bày thác quái. … Hỗ quái trong tam nguyên cửu vận chỉ có hai cục. Một là vận 2 hướng Tỵ kiêm Bính: vận tinh 2 nhập trung đi thuận, đến hướng được 1, chữ nhân nguyên của 1 là Quý, vẫn là Tham Lang, dùng 1 đặt ở đầu hướng đi nghịch: 9 nhập trung, 8 đến Càn, 7 đến Đoài, 6 đến Cấn, 5 đến Ly, 4 đến Khảm, 3 đến Khôn, 2 đến Chấn thì dừng. Hai là vận 8 hướng Tỵ kiêm Bính: vận tinh 8 nhập trung đi thuận, đến hướng được 7, chữ nhân nguyên của 7 là Tân, Tân vẫn là thất xích Phá Quân, dùng 7 đặt ở đầu hướng đi nghịch: 6 nhập trung, 5 Càn, 4 Đoài, 3 Cấn, 2 Ly, 1 Khảm, 9 Khôn, 8 Chấn.

Trực hướng vận 1 Tỵ sơn Hợi hướng kiêm Bính Nhâm
Trực hướng vận 1 Tỵ sơn Hợi hướng kiêm Bính Nhâm: đặt sao 1 ngay ở hướng, đi thuận. Sơ đồ: vẽ lại theo Thẩm Thị Huyền Không Học – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Giảng: Ví dụ vận 1 cho thấy mục đích của trực hướng: vận 1 mà hướng Hợi theo hạ quái thì vận tinh 2 đến hướng, sao lệnh 1 không ở hướng. Trực hướng tra chữ Thân ra sao thay 1 và đặt thẳng 1 vào hướng, thế là hướng có sao lệnh. Hai cục hỗ quái thì đặt sao ở hướng rồi đi nghịch.

Cả hai cục hỗ quái đều là toạ Hợi hướng Tỵ. Vận 2 hướng Tỵ theo hạ quái có vận tinh 1 đến hướng, vận 8 có vận tinh 7 đến hướng, tức là sao của vận vừa qua (suy khí). Trực hướng không đổi được số ở hướng mà chỉ đổi chiều bay, để sao vượng của vận rơi vào Chấn và sao sinh rơi vào Khôn. Vì thế sách mới gọi đây là phép "tránh suy theo vượng".

Thu thuỷ theo trực hướng và câu "Khảm Ly thuỷ hoả trung thiên quá" – 中天過

Trực hướng nặng về thuỷ pháp. Sách lấy cục vận 1 Tỵ sơn Hợi hướng để dạy cách tính một dải nước vượng được bao nhiêu năm.

亥壬局中宮合十,書云「坎離水火中天過,龍墀移帝座」,中天過者,中宮得一九也,龍墀者九也,帝座者一也。一運立此向,要向上有水,爲一白水,應亥上挨兌爲二,艮爲三、離爲四、坎爲五、坤爲六、震爲七、巽爲八,一方有水可旺二十年。財丁若多,有一方水照,即加二十年。旺氣由向而兌,迄巽連貫不斷,則旺至一百六十年,九運入中方止。若斷於何方,即停在何運,此直向旺星到向收水法,舉一以例其餘。

Dịch: Cục Hợi Nhâm, trung cung hợp mười. Sách nói: "Khảm Ly thuỷ hoả trung thiên quá, long trì di đế toạ." "Trung thiên quá" là trung cung được 1 và 9; "long trì" là 9, "đế toạ" là 1. Vận 1 lập hướng này cần trên hướng có nước, là nước nhất bạch; ứng theo sau, trên Đoài là 2, Cấn là 3, Ly là 4, Khảm là 5, Khôn là 6, Chấn là 7, Tốn là 8. Mỗi phương có nước thì vượng được hai mươi năm. Nếu tài đinh đông, thêm một phương có nước chiếu thì cộng thêm hai mươi năm. Vượng khí từ hướng sang Đoài, đến Tốn nối liền không đứt thì vượng đến một trăm sáu mươi năm, đến vận 9 nhập trung mới dừng. Đứt ở phương nào thì dừng ở vận ấy. Đó là phép thu thuỷ khi sao vượng đến hướng của trực hướng; nêu một để làm lệ cho các cục khác.

Ao nước trước nhà ở làng cổ Hoành Thôn
Ao Nguyệt Chiểu ở làng cổ Hoành Thôn (An Huy): nước tụ trước nhà là chỗ thu khí mà trực hướng nhắm tới. Ảnh: Luo Shaoyang, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Giảng: Lối tính này coi bàn hướng như một chiếc đồng hồ: sao ở mỗi cung là vận mà cung ấy được vượng. Nước ở hướng (sao 1) vượng vận 1, nước ở Đoài (sao 2) vượng vận 2, cứ thế đến Tốn (sao 8) vượng vận 8. Nếu dòng nước chảy vòng qua đủ tám cung không đứt thì cả tám vận đều có nước vượng, cộng một trăm sáu mươi năm. Đứt ở cung nào thì vận ấy hết vượng. Đây là hình ảnh "liên châu" mà thiên Kiêm hướng nhắc tới, nhưng trên thực địa thì một dòng nước bao trọn tám phương rất hiếm.

Với cục vận 1 toạ Tốn hướng Càn kiêm Thìn Tuất, sách lại cảnh báo: bàn này sao vận ở sơn hướng chữ chữ giống nhau, là âm dương không điều hoà, "không thể lập nhẹ"; nếu ham chữ "hướng sinh" mà lập thì cái tốt không bù được cái xấu.

Mười bốn cục trực hướng – 直向十四局

Sách liệt kê mười hai cục thác quái và hai cục hỗ quái, mỗi cục có tinh bàn và lời giảng ngắn. Chúng tôi tóm lại trong bảng.

Mười bốn cục trực hướng
Mười bốn cục trực hướng: mười hai cục thác quái và hai cục hỗ quái. Sơ đồ: vẽ lại theo Thẩm Thị Huyền Không Học – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Mười hai cục thác quái: vận 1 có bốn cục (Tỵ sơn Hợi hướng kiêm Bính Nhâm, Tốn sơn Càn hướng kiêm Thìn Tuất, Giáp sơn Canh hướng kiêm Dần Thân, Ất sơn Tân hướng kiêm Thìn Tuất); vận 2 có Tuất sơn Thìn hướng kiêm Tân Ất; vận 4 có Ất sơn Tân hướng kiêm Thìn Tuất; vận 5 có Tỵ sơn Hợi hướng kiêm Bính Nhâm; vận 6 có ba cục (Dậu sơn Mão hướng kiêm Canh Giáp, Canh sơn Giáp hướng kiêm Thân Dần, Tỵ sơn Hợi hướng kiêm Bính Nhâm); vận 7 có hai cục (Tốn sơn Càn hướng kiêm Thìn Tuất, Giáp sơn Canh hướng kiêm Dần Thân). Hai cục hỗ quái là vận 2 và vận 8 Hợi sơn Tỵ hướng kiêm Nhâm Bính.

Trong lời giảng từng cục, người chú (ghi "tắc án") chỉ ra nhiều cục có tật: vận 4 Ất sơn Tân hướng thì hướng tinh nhập tù; vận 5 Tỵ sơn Hợi hướng phạm toàn bàn phục ngâm, sao lệnh nhập trung; vận 6 Tỵ sơn Hợi hướng sơn hướng vận tinh chữ chữ giống nhau, chủ đại hung; vận 7 Tốn sơn Càn hướng phạm "đinh tinh nhập trung". Hai cục hỗ quái là phép "tránh suy theo vượng", chỉ dùng được khi trên hướng bị che kín mà hai cung Khôn, Chấn có nước sinh vượng; nếu hướng bị che mà Khôn, Chấn không có nước thì lập cục này chủ rất hung.

Lời răn của Vương Tắc Tiên về trực hướng – 則先謹按

Thiên Trực hướng khép lại bằng một lời án rất thẳng của người biên tập Vương Tắc Tiên: phép này chưa rõ gốc, chưa được nhà lý khí công nhận, chép vào chỉ để người sau thử nghiệm.

則先謹按,直向之名,不著於世,且與替卦並行,莫之適從。友人抄本中謂其法爲宗章氏者,所採取然稽之古籍,莫明其所由來。證之仲山宅斷,亦無前例可援,究否合乎真理,目下尚未爲理氣家所肯定。總之直向偏重水法,就其所取十四局觀之,往往置星氣叢伏於不顧,故是法縱爲玄空學者所公認,亦不過收局部之水,爲不得已之取裁而已。其遠遜清純正向,奚待言歟。表而出之聊備一格,以供留心斯道者之研究,所望實地考驗,有以證明其真僞,此某所馨香禱祝者也。

Dịch: Tắc Tiên kính án: tên trực hướng không nổi tiếng ở đời, lại đi song song với thế quái, khiến người ta không biết theo đường nào. Bản chép tay của một người bạn nói phép này do người theo họ Chương dùng, nhưng tra trong sách cổ thì không rõ từ đâu ra; đối chiếu với Trọng Sơn Trạch Đoán cũng không có tiền lệ để dựa. Rốt cuộc có hợp chân lý hay không, hiện chưa được nhà lý khí khẳng định. Tóm lại trực hướng thiên về thuỷ pháp; xem mười bốn cục nó chọn thì thường bỏ mặc chỗ tinh khí chồng chất, phục ngâm. Cho nên dù phép này được người học Huyền Không công nhận, cũng chỉ là thu một phần nước cục bộ, là cách lựa chọn bất đắc dĩ mà thôi. Nó kém xa hướng chính trong thuần, cần gì phải nói. Đưa ra đây để giữ một cách, cho người lưu tâm đạo này nghiên cứu; mong có người khảo nghiệm trên thực địa để chứng minh thật giả. Đó là điều tôi thắp hương cầu mong vậy.

Vận 6 Dậu sơn Mão hướng kiêm Canh Giáp theo trực hướng
Vận 6 Dậu sơn Mão hướng kiêm Canh Giáp theo trực hướng: nước ở Chấn và Tốn vượng bốn mươi năm. Sơ đồ: vẽ lại theo Thẩm Thị Huyền Không Học – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Giảng: Người hiệu đính vẽ thêm hai sơ đồ cho lời chú ở các cục. Một là vận 6 Dậu sơn Mão hướng kiêm Canh Giáp theo trực hướng: Chấn (hướng) được sao 6, Tốn được sao 7; Chấn có nước vượng vận 6, Tốn có nước vượng vận 7, cộng bốn mươi năm, sang vận 8 thì bất lợi. Hai là vận 2 Hợi sơn Tỵ hướng kiêm Nhâm Bính: phương Tốn (hướng) là khí thoái nên cần có vật che, phương Chấn là vượng khí, phương Khôn là sinh khí, thấy nước là rất lợi. Hai sơ đồ này cho thấy đúng điều Vương Tắc Tiên nói: trực hướng là phép thu thuỷ cục bộ, chọn khi hướng chính bị che lấp mà nước lại nằm ở phương khác.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Hai thiên này có giá trị thực hành rất cao vì ngôi nhà, ngôi mộ ngoài thực địa phần lớn không nằm đúng giữa một sơn. Thầy Vũ Giới vẫn dặn học trò: đo hướng phải đo nhiều điểm, tránh sắt thép, và ghi cả số độ chứ không chỉ ghi tên sơn. Chỉ khi biết hướng lệch mấy độ mới quyết được nên dùng hạ quái hay thế quái. Hai lối "ba, bốn phân thì đổi" của Thẩm thị và "xuất cung mới đổi" của phái Chương đều có lý; điều quan trọng là người làm phải nhất quán và kiểm bằng sự việc thật của ngôi nhà, ngôi mộ.

Về trực hướng, chúng tôi đồng ý với lời răn của Vương Tắc Tiên. Một phép mà chính người chép cũng nói "chưa rõ gốc, chưa được công nhận" thì chỉ nên dùng để hiểu thêm vì sao nước ở phương này phương kia lại ứng, không nên lấy làm phép lập hướng thường ngày. Phong Thuỷ Liên Hoa lấy Hình Pháp làm gốc: hướng phải thuận theo long, huyệt, sa, thuỷ thật; sao chỉ để biết khi nào thịnh, khi nào suy. Thấy hướng chính trong thuần mà đất cho phép thì chọn hướng chính; chỉ khi thế đất buộc phải lệch mới tính đến thế quái, và lúc ấy phải tính lại toàn bàn, xem sao vượng có đến sơn hướng hay không, có nước, có núi đỡ hay không.

Điểm cuối cùng: thiên Kiêm hướng nói "địa quái xuất mà thiên quái không xuất thì chuyển thành đại cát". Đó không phải lời khuyến khích lập hướng xuất quái, mà là lời an ủi cho những trường hợp đất buộc phải thế. Người học đọc kỹ sẽ thấy cả thiên chỉ nhấn một ý: trong thuần là quý, kiêm là bất đắc dĩ.

Tóm lại – 總結

Vấn đềTheo sách
Kiêm hướng (thế quái)Dùng sao thay theo quyết: Tý Quý Giáp Thân 1; Khôn Nhâm Ất Mão Mùi 2; Tuất Càn Hợi Thìn Tốn Tỵ 6; Cấn Bính Tân Dậu Sửu 7; Dần Ngọ Canh Đinh 9; dương thuận âm nghịch, nhập trung
Khi nào đổiThẩm thị: lệch ba, bốn phân trở lên. Phái Chương: kiêm ra ngoài cung hoặc kiêm lẫn âm dương
Kiêm mà không biến, gặp sao 5Bày như hướng chính (hạ quái)
Điều kiện dùngSao vượng đến sơn hướng, có nước liền châu: "địa quái xuất, thiên quái không xuất"
Trực hướngĐặt sao thay ngay ở hướng; thác quái thuận, hỗ quái nghịch; 12 cục thác quái + 2 cục hỗ quái; nặng thu thuỷ
Đánh giá của người biên tậpChưa rõ gốc, chưa được công nhận, chỉ "để giữ một cách"; kém xa hướng chính

Nguồn: Thẩm Thị Huyền Không Học (沈氏玄空學) tập Thượng, hai thiên "Kiêm hướng" (兼向) và "Trực hướng" (直向), trang 237–254, kèm án ngữ của Vương Tắc Tiên; bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Lời bàn và tinh bàn ví dụ của người hiệu đính được tóm ý. Tinh bàn trong bài do Phong Thuỷ Liên Hoa tính và vẽ lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Bài trước: Khôn Nhâm Ất quyết: gốc từ Kỳ Môn. Bài sau: Ngũ Hoàng, mượn Ngũ Hoàng khi xuất cung kiêm, Chỉ trọng một quẻ.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Tra khẩu quyết thế quái, bày sơn tinh hướng tinh là phần học thuộc được. Nhưng đo hướng cho đúng độ trên hiện trường, biết khi nào thế đất buộc phải kiêm, và nhìn ra nước ở phương nào thật sự đến huyệt, phải đứng cạnh thầy mà tập. Xem Khoá học Huyền Không Phi Tinh vận 9 hoặc Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Kiêm hướng là gì trong Huyền Không phi tinh? – 何謂兼向

Là hướng lệch khỏi chính giữa một sơn, nghiêng về sơn kề bên. Khi kiêm từ ba, bốn phân trở lên (theo Thẩm thị) thì sơn tinh, hướng tinh phải dùng sao thay theo quyết Khôn Nhâm Ất, gọi là thế quái.

Khẩu quyết thế quái (sao thay) là gì? – 替星口訣

Tý Quý Giáp Thân dùng 1; Khôn Nhâm Ất Mão Mùi dùng 2; Tuất Càn Hợi Thìn Tốn Tỵ dùng 6; Cấn Bính Tân Dậu Sửu dùng 7; Dần Ngọ Canh Đinh dùng 9. Chữ dương bay thuận, chữ âm bay nghịch.

Gặp vận tinh 5 ở sơn hướng thì kiêm hướng tính sao? – 五到山向

Số 5 không có cung riêng nên không có sao thay. Vẫn để 5 nhập trung, đi thuận hay nghịch theo âm dương của chữ sơn, chữ hướng, giống như hạ quái.

Trực hướng khác thế quái thế nào? – 直向與替卦之異

Thế quái đặt sao thay vào trung cung và theo âm dương mà thuận nghịch. Trực hướng đặt sao thay ngay ở cung hướng, thác quái đi thuận, hỗ quái đi nghịch, và chỉ áp cho mười bốn cục.

Có nên dùng trực hướng không? – 直向可用否

Chính người biên tập Vương Tắc Tiên ghi phép này chưa rõ gốc, chưa được nhà lý khí công nhận, chỉ thu nước cục bộ và kém xa hướng chính. Nên dùng để hiểu, không lấy làm phép lập hướng thường ngày.

Từ khoá: kiêm hướng · thế quái · 替卦 · sao thay · trực hướng · 直向 · thẩm thị huyền không học · huyền không phi tinh · khôn nhâm ất · xuất quái

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…