💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Thần Tướng Toàn Biên (79): Thần khí tạp luận: khí là mẹ của thần, sắc là cha của thần 神氣雜論

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Thần Tướng Toàn Biên (79): Thần khí tạp luận: khí là mẹ của thần, sắc là cha của thần 神氣雜論

Thần Tướng Toàn Biên · Quyển 14
神相全編 卷十四 (氣色骨肉生死訣 · 神氣雜論 · 神氣之子 · 氣神之母 · 肉虛無氣 · 肉實有氣 · 色神之父)
Tác giả: đề Trần Đoàn (陳摶, hiệu Hi Di) truyền · Viên Trung Triệt (袁忠徹, đời Minh) biên
Bản gốc: Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành (古今圖書集成), Nghệ thuật điển, Tướng thuật bộ; đối chiếu bản khắc đời Minh 12 quyển.

Bài thứ ba của Quyển 14 Thần Tướng Toàn Biên trên Kho sách vugioi.com là phần lý luận gốc của cả môn khí sắc. Sau khi đã đi qua từng sắc vàng, tía, trắng, xanh, đen, đỏ, hồng ở các bài trước, sách quay về hỏi: sắc từ đâu ra, khí là gì, thần là gì, ba thứ ấy nương nhau thế nào. Bài gồm bảy mục: Khí sắc cốt nhục sinh tử quyết (năm tạng sinh năm sắc), Thần khí tạp luận (thanh trọc, bốn cái "trệ"), Thần khí chi tử (thần giữ được khí), Khí thần chi mẫu (khí như khói toả), hai mục ngắn Nhục hư vô khí và Nhục thực hữu khí, và Sắc thần chi phụ (sắc sống, sắc chết, sắc non, sắc già). Bài có nguyên văn chữ Hán (đã chấm câu lại, có lược), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

Trả lời nhanh: Sách dạy rằng khí là mẹ của thần, là cha của sắc: khí lưu chuyển trong năm tạng sáu phủ, theo bảy tình mà phát ra ngoài; "mới phát là khí, định lại là sắc". Thứ tự giữ nhau là thần giữ được khí, khí giữ được sắc, còn chiều ngược lại thì không. Sắc tốt phải "như lụa trắng bọc màu", tức có lớp nhuận che bên ngoài: xanh như lông chim trả là sống, xanh như chàm là chết; đỏ như mào gà là sống, đỏ như máu bầm là chết. Sắc có quang thì tính tĩnh, sắc tối thì tình loạn. Người có thịt mà không có khí như cây mọt ruột; người gầy mà có khí như tùng bách, rễ sâu, có ngày nở rộ.

Thầy Vũ Giới giảng: "Xem khí sắc mà chỉ nhìn màu là mới thấy cái vỏ. Màu là con, khí là mẹ, thần là gốc. Nhà cũng thế: sơn tường đẹp mà khí trong nhà bí, người ở trong nhà mỏi mệt, thì màu sơn có cứu được gì đâu. Phải nuôi cái gốc trước."

Khí sắc cốt nhục sinh tử quyết: năm tạng sinh năm sắc – 氣色骨肉生死訣

Nguyên văn – 原文 (trích)

天一生水,在人為腎,腎藏精,腎之竅為耳。黑色如水,……發時黑成片。冬行夏令則傷腎也。……紫氣乃貴之色,庶人難得,惟尊貴大富人方有。……地二生火,在人為心,心藏神,心之竅為口。夏行冬令則傷心。赤色如火,火色發時如珠,乃心神之最靈。凡人之色,形于滿面。土色為正,紅則非時,是乃心煩之所關繫也,主驚恐事擾。天三生木,在人為肝,肝藏魂,肝之竅為眼。春行秋令則傷肝。青色……發時似柳眉,……主憂,百事不能成也。地四生金,在人為肺,肺藏魄,肺之竅為鼻。秋行夏令則傷肺也。白色如脂,發時如白線,又似梨花細片,……又似白露。……天五生土,在人為脾,脾藏意,……之竅為脣。黃色如蠟無定,散在四圍,準頭常黃吉。

Tranh Phạm Khoan: Khê sơn hành lữ đồ
Khê sơn hành lữ đồ của Phạm Khoan: núi lớn có khí, khí giữ được sắc; tinh, khí, thần là gốc của sắc. Ảnh: Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Dịch: Trời một sinh Thuỷ, ở người là thận; thận tàng tinh, khiếu của thận là tai. Sắc đen như nước, … khi phát thì đen thành mảng. Mùa đông mà làm theo lệnh mùa hạ thì hại thận. … Khí tía là sắc quý, người thường khó có, chỉ người tôn quý, đại phú mới có. … Đất hai sinh Hoả, ở người là tim; tim tàng thần, khiếu của tim là miệng. Mùa hạ mà làm theo lệnh mùa đông thì hại tim. Sắc đỏ như lửa, sắc lửa khi phát như hạt châu, là cái linh nhất của tâm thần. Phàm sắc của người hiện khắp mặt; sắc Thổ là chính, đỏ là trái thời, đó là chỗ liên quan đến lòng phiền, chủ việc kinh sợ, quấy nhiễu. Trời ba sinh Mộc, ở người là gan; gan tàng hồn, khiếu của gan là mắt. Mùa xuân mà làm theo lệnh mùa thu thì hại gan. Sắc xanh … khi phát như lá liễu, … chủ lo buồn, trăm việc khó thành. Đất bốn sinh Kim, ở người là phổi; phổi tàng phách, khiếu của phổi là mũi. Mùa thu mà làm theo lệnh mùa hạ thì hại phổi. Sắc trắng như mỡ, khi phát như sợi chỉ trắng, lại như cánh hoa lê nhỏ, … lại như sương móc. … Trời năm sinh Thổ, ở người là tỳ; tỳ tàng ý, khiếu là môi. Sắc vàng như sáp, không định chỗ, toả ra bốn phía; đầu mũi thường vàng là tốt.

Giảng – 講解

Mục này nối khí sắc với học thuyết tạng phủ của y gia, dựa trên câu Hà Đồ quen thuộc: "Thiên nhất sinh Thuỷ, địa nhị sinh Hoả, thiên tam sinh Mộc, địa tứ sinh Kim, thiên ngũ sinh Thổ". Năm hành ứng với năm tạng: thận (Thuỷ), tim (Hoả), gan (Mộc), phổi (Kim), tỳ (Thổ). Mỗi tạng tàng một thứ: thận tàng tinh, tim tàng thần, gan tàng hồn, phổi tàng phách, tỳ tàng ý. Mỗi tạng mở ra một khiếu: tai, miệng, mắt, mũi, môi. Sách theo một bản truyền nên chia khiếu có chỗ khác sách y (y gia thường xếp lưỡi cho tim, miệng môi cho tỳ), nhưng ý chính không đổi: sắc trên mặt là tin tức của tạng phủ bên trong.

Câu đáng chú ý nhất là "sắc Thổ là chính". Người phương Đông da vàng, sắc nền của khuôn mặt là sắc Thổ; sắc ấy vàng sáng, nhuận thì là bình thường, khoẻ. Khi mặt nổi đỏ trái thời, sách đọc là "lòng phiền", tức tâm hoả bốc lên vì lo nghĩ, giận dữ. Đây là cách đọc rất gần với kinh nghiệm thường ngày: người mất ngủ, căng thẳng thì má, trán đỏ lên; người buồn rầu lâu ngày thì quanh mắt xanh tái.

Ý "mùa đông làm theo lệnh mùa hạ thì hại thận" cũng cần hiểu đúng. Đó là nói người sống trái với nhịp mùa: mùa đông cần tàng, cần giữ ấm, mà lại thức khuya, lao lực, tiêu hao như mùa hạ, thì thận khí hao. Mùa hạ cần phát tán mà lại bó mình như mùa đông thì tim bị uất. Sắc trên mặt chỉ là cái bóng của lối sống ấy.

Người phụ nữ làm nông mỉm cười giữa ruộng
Làm việc ngoài trời, sống điều độ: sắc trên mặt chỉ là cái bóng của lối sống. Ảnh minh hoạ: USDA, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Hình ảnh sách dùng để tả khi sắc phát rất tinh: sắc đỏ phát "như hạt châu", sắc xanh phát "như lá liễu", sắc trắng phát "như sợi chỉ, như cánh hoa lê, như sương móc", sắc vàng "như sáp, không định chỗ, toả bốn phía". Người học nên nhớ hình hơn nhớ lời đoán, vì hình mới là thứ mắt bắt được khi xem.

Sơ đồ năm tạng sinh năm sắc
Sơ đồ: năm tạng sinh năm sắc theo Khí sắc cốt nhục sinh tử quyết.

Thần khí tạp luận: thanh, trọc và bốn cái trệ – 神氣雜論

Nguyên văn – 原文 (trích)

「神湛色清氣涵浮,清濁交加骨有餘,一點神光不分散,官高職顯豈庸居。」「清又貴,濁又貴,清濁交加方足是。若人認得濁中清,須當福壽居高貴。清怕寒,濁怕實,更怕骨毛粗。」……「神太急氣有餘,神氣如期心膽粗。君能含忍千般事,此是人間大丈夫。」……又云:「形滯之人相必重,神滯之人眉不開,氣滯之人言必懶,色滯之人面塵埃。」……「氣乃神之母,色之父」,周流于五臟六腑之間,七情……而發于表。始則為氣,定則為色。有寬可以容物,和可以接物,剛可以制物,清可以表物,正可以理物。「不寬則隘,不和則戾,不剛則懦,不清則濁,不正則偏。」

Dịch: "Thần lắng, sắc trong, khí ngậm mà nổi; trong đục xen nhau mà xương có dư; một điểm thần quang không tán, chức cao quan hiển há ở chỗ tầm thường." "Trong cũng quý, đục cũng quý, trong đục xen nhau mới là đủ. Nếu người nhận ra cái trong ở trong đục, ắt được phúc thọ ở chỗ cao sang. Trong thì sợ lạnh lẽo, đục thì sợ đặc nặng, lại càng sợ xương thô lông thô." … "Thần quá gấp mà khí có dư, thần khí như kỳ hẹn mà gan mật thô; nếu ông nhịn được nghìn việc, ấy là bậc đại trượng phu ở đời." … Lại nói: "Người hình trệ thì tướng ắt nặng nề, người thần trệ thì mày không mở, người khí trệ thì lời ắt uể oải, người sắc trệ thì mặt như phủ bụi." … "Khí là mẹ của thần, là cha của sắc", lưu chuyển trong năm tạng sáu phủ, theo bảy tình mà phát ra ngoài. Mới phát là khí, định lại là sắc. Có khoan thì dung được vật, có hoà thì tiếp được vật, có cương thì chế được vật, có thanh thì biểu được vật, có chính thì lý được vật. "Không khoan thì hẹp, không hoà thì ngang trái, không cương thì nhút nhát, không thanh thì đục, không chính thì lệch."

Giảng – 講解

Đoạn đầu phá một định kiến phổ biến: cứ "thanh" là tốt, "trọc" là xấu. Sách nói thẳng "trong cũng quý, đục cũng quý, trong đục xen nhau mới là đủ". Người hoàn toàn thanh, mảnh, trong như nước suối, dễ bị "lạnh" (清怕寒), tức thiếu sức chịu, thiếu ấm; người hoàn toàn trọc, dày, nặng, dễ bị "đặc" (濁怕實), tức bí, chậm, không thông. Quý nhất là "trong đục xen nhau", và tinh nhất là "nhận ra cái trong ở trong đục" (濁中清): người dáng dày dặn, mộc mạc, nhưng mắt sáng, tiếng trong, tâm sáng suốt.

Chân dung người đàn ông đội khăn trắng
Dáng mộc mạc mà mắt sáng: sách quý nhất là nhận ra cái trong ở trong cái đục. Ảnh minh hoạ: Sandeep Walvekar, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Câu "thần quá gấp mà khí có dư … nếu nhịn được nghìn việc, ấy là đại trượng phu" là một lời khuyên hơn là lời đoán. Người khí mạnh, thần gấp thì hay nóng; sách không bảo người ấy xấu, mà bảo nếu biết nhẫn thì chính cái khí dư ấy sẽ thành sức làm việc lớn. Tướng ở đây không phải định mệnh, mà là chỗ để tu.

Bốn cái "trệ" là phần thực dụng nhất của mục này, ai cũng có thể tự soi:

  • Hình trệ (形滯): thân hình nặng nề, đi đứng chậm chạp, không linh hoạt.
  • Thần trệ (神滯): mày không mở, mặt lúc nào cũng như có chuyện chưa giải.
  • Khí trệ (氣滯): nói năng uể oải, lời ra không có hơi.
  • Sắc trệ (色滯): mặt như phủ bụi, không có quang.

Bốn cái trệ này không phải tướng bẩm sinh, mà là trạng thái. Người ốm, người mất ngủ lâu, người buồn khổ kéo dài đều có thể rơi vào. Sách than "người mất tình, mất linh, chìm đắm mà không tự biết", tức là cái nguy không nằm ở tướng, mà ở chỗ không tự nhận ra mình đang trệ.

Chân dung người đàn ông ánh mắt kiên định
Ánh mắt có thần: khi tự nhận ra mình, người ta không bị trệ. Ảnh minh hoạ: Lensman. Official, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Đoạn cuối là câu then chốt của cả quyển khí sắc: "khí là mẹ của thần, là cha của sắc"; "mới phát là khí, định lại là sắc". Khí đi trong tạng phủ, gặp bảy tình (mừng, giận, lo, nghĩ, buồn, sợ, kinh) thì động, động thì hiện ra ngoài; lúc mới hiện còn mờ, chập chờn, gọi là khí; khi đã đọng lại thành màu rõ, gọi là sắc. Vì vậy người xem giỏi phải bắt được khí lúc chưa thành sắc.

Năm đức của khí (khoan, hoà, cương, thanh, chính) và năm bệnh ngược lại (hẹp, ngang trái, nhút nhát, đục, lệch) là lời dạy làm người thật sự. Khí rộng thì dung người, khí hoà thì tiếp người, khí cương thì quyết việc, khí thanh thì sáng suốt, khí chính thì xử việc đúng. Xem khí của người là xem năm đức ấy biểu hiện thế nào trên mặt, trong lời, trong dáng.

Sơ đồ thần giữ khí, khí giữ sắc
Sơ đồ: thần giữ được khí, khí giữ được sắc.

Thần khí chi tử: thần giữ khí, khí giữ sắc – 神氣之子

Nguyên văn – 原文 (trích)

「天一生水,地二生火,水為精,火為神,精合者,然後神從之。故神能留氣,氣不能留神,氣能留色,色不能留氣,神散色亂,不足取也。」……神氣散聚,少孤破家。氣散神聚,作事不定。神與氣合,主神深遠而清秀者,貴。……神重肉緊作事有準,神重肉慢老至貴宦。……《定訣》曰:「妙相之法在何方,觀其神氣在學堂,……若人認得神與氣,富貴貧賤足審量。神恍恍,似有似無在面上,一點神光俱不散,此人定作公侯相。」

Dịch: "Trời một sinh Thuỷ, đất hai sinh Hoả; Thuỷ là tinh, Hoả là thần; tinh hợp rồi thì thần theo. Cho nên thần giữ được khí, khí không giữ được thần; khí giữ được sắc, sắc không giữ được khí. Thần tán, sắc loạn thì không đáng lấy." … Khí tán mà thần tụ thì làm việc không định. Thần với khí hợp nhau, chủ thần sâu xa mà thanh tú, là quý. … Thần nặng, thịt chắc thì làm việc có chuẩn; thần nặng, thịt mềm thì về già làm quan sang. … Định quyết nói: "Phép xem tướng diệu ở đâu? Xem thần khí ở học đường; … nếu người nhận ra thần và khí, giàu sang nghèo hèn đủ để xét. Thần mơ màng, như có như không trên mặt, một điểm thần quang đều không tán, người ấy ắt là tướng công hầu."

Giảng – 講解

Mục này đặt ra một trật tự rõ ràng: tinh → thần → khí → sắc. Tinh (Thuỷ) hợp lại thì thần (Hoả) mới theo về; thần giữ được khí; khí giữ được sắc. Chiều ngược lại không đúng: sắc đẹp không giữ được khí, khí dồi dào cũng không tự giữ được thần. Đây là lý do một người trang điểm đẹp, mặt hồng hào mà mắt mỏi, thần tán, thì người xem tướng vẫn không cho là tốt.

Đọc kỹ lại thấy đây cũng là trật tự của việc dưỡng sinh: giữ tinh (ngủ đủ, tiết chế), thì thần sáng; thần sáng thì khí thông; khí thông thì sắc tự nhuận. Không ai "đắp" được sắc từ ngoài vào mà bền.

Cụ ông mỉm cười ngồi trong nhà
Giữ tinh thì thần sáng, thần sáng thì khí thông, khí thông thì sắc tự nhuận. Ảnh minh hoạ: Diego Grez, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Câu "thần mơ màng, như có như không trên mặt" mới nghe lạ, vì ta tưởng thần phải sáng rực. Nhưng sách muốn nói thần quý là thần tàng: không phô, không rọi vào người khác, mà lắng ở trong, nhìn lâu mới thấy, và "một điểm không tán". Thần lộ quá như đèn pha thì lại là "thần quá gấp" đã nói ở mục trên.

Khí thần chi mẫu: khí như khói toả – 氣神之母

Nguyên văn – 原文 (trích)

氣之在人,如煙之發於四肢,散如毛髮,聚如米豆,望之有形,按之無跡。故「山有石則谷響,人有實則氣清。」……氣色在心而見於面。氣柔而散,有祿多難。貴人有輕有重,有肥有瘦,有粗有細,有濁有清,皆要秀媚。……

Dịch: Khí ở người như khói toả ra tứ chi, tán thì như sợi tóc, tụ thì như hạt gạo, hạt đậu; trông thì có hình, ấn tay vào thì không dấu. Cho nên "núi có đá thì hang vang, người có thực thì khí trong." … Khí sắc ở trong tâm mà hiện ra mặt. Khí mềm mà tán thì có lộc mà nhiều nạn. Người quý có người nhẹ, người nặng, có người béo, người gầy, có người thô, người mảnh, có người đục, người trong, nhưng đều cần có vẻ tú mị (tươi, có duyên).

Giảng – 講解

Câu "trông thì có hình, ấn tay vào thì không dấu" là định nghĩa đẹp nhất về khí sắc trong sách. Khí không phải vết trên da; xoa mặt, rửa mặt không mất. Nó nằm "dưới" lớp da, như ánh đèn sau giấy dó. Vì vậy sách các quyển trước đều dặn xem khí sắc lúc sáng sớm, mặt chưa rửa, chưa ăn uống, ánh sáng dịu, tâm người xem phải yên.

"Núi có đá thì hang vang, người có thực thì khí trong" là câu nên nhớ. "Thực" ở đây là có thực chất: có học, có đức, có việc làm thật. Người rỗng bên trong thì khí phù, tiếng không vang; người có thực chất thì khí trong, lời có sức.

Cụ ông bán sách cũ giữa những chồng sách
Người có học, có thực chất thì khí trong, lời có sức. Ảnh minh hoạ: Zackariaouad, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đoạn cuối mở lòng: người quý không có một khuôn. Béo gầy, nặng nhẹ, thô mảnh, trong đục đều có thể quý, miễn là có "tú mị", tức vẻ tươi sáng, có duyên, dễ gần. Đây là chỗ sách tự sửa cái cứng nhắc của các phép đo bộ vị: không có tú mị thì "dù quý cũng không gần với thanh".

Nhục hư vô khí và nhục thực hữu khí: cây mọt và tùng bách – 肉虛無氣 · 肉實有氣

Nguyên văn – 原文

有肉而無氣者,猶如蠹木,內已空虛,雖外有皮膚,暴風迅雨,不能久禦,乃未得地而空魁梧者也。無肉而有氣者,猶如松柏久枯,皮膚尚潤,根蔕深遠,忽一日華秀,名振天下,已得地而漸魁梧者也。

Dịch: Người có thịt mà không có khí, như cây bị mọt, trong đã rỗng, tuy ngoài còn vỏ, gặp gió dữ mưa nhanh thì không chống được lâu; đó là người chưa được đất mà chỉ to lớn suông. Người không có thịt mà có khí, như tùng bách lâu năm tưởng khô mà vỏ còn nhuận, rễ cuống sâu xa, bỗng một ngày nở hoa tốt tươi, danh vang thiên hạ; đó là người đã được đất mà dần dần to lớn.

Giảng – 講解

Hai mục ngắn này là một cặp so sánh, đọc như ngụ ngôn. Người to béo mà khí không có, thì như cây mọt: bề ngoài lực lưỡng, nhưng gặp sóng gió là đổ. Người gầy mà có khí, thì như tùng bách: trông khô gầy nhưng vỏ còn nhuận, rễ sâu, chịu được rét, chờ đúng thời thì nở rộ. Chữ "được đất" (得地) rất hay: người có khí là người đã có gốc, có chỗ đứng thật; người không có khí là người chưa có gốc, dù dáng to cũng là "to suông".

Bài học không nằm ở chuyện béo hay gầy, mà ở chuyện có gốc hay không. Gốc ấy là tinh thần, là đạo đức, là cái học thật. Đây cũng là lời an ủi cho người gầy yếu: tướng không định ở thịt.

Người đàn ông dự lễ hội Bhagoria
Tướng không định ở béo hay gầy, mà ở chỗ có gốc tinh thần hay không. Ảnh minh hoạ: Shoot stufz, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Sắc thần chi phụ: sắc sống, sắc chết, sắc non, sắc già – 色神之父

Nguyên văn – 原文

生於肝,如以縞裹青;生於心,如以縞裹紅;生於脾,如以縞裹栝蔞實;生於肺,如以縞裹素;生於腎,如以縞裹紫也。青如翠羽者生,如藍色者死。赤如雞冠者生,如衃血者死。白如豬膏者生,如枯骨者死。黑如烏羽者生,如煙煤者死。黃如蟹膏者生,如枳殼者死。論曰:色無光不足謂之色,色光則性靜,色暗則情亂。如花之易盛易衰,雖暫榮而不能經久,曰「色嫩」。如松柏枝葉,久而清光,寒暑不變,曰「色老」。如草木一日百變百秀而無定,曰「色雜」。「色暗者如浮雲蔽日,色光者如秋月連天,色快者如長流之水,色滯者如污池之水。」辨色者,如霜上辨雪,雪上辨霜,何處是霜,某處是雪,切在專心詳察。夫欲觀其相,先觀其形,次認其色。若失之毫髮,則有差謬。

Dịch: Sắc sinh từ gan như lấy lụa trắng bọc màu xanh; sinh từ tim như lấy lụa trắng bọc màu đỏ; sinh từ tỳ như lấy lụa trắng bọc quả qua lâu (vàng); sinh từ phổi như lấy lụa trắng bọc màu trắng mộc; sinh từ thận như lấy lụa trắng bọc màu tía. Xanh như lông chim trả thì sống, như chàm thì chết. Đỏ như mào gà thì sống, như máu bầm thì chết. Trắng như mỡ lợn thì sống, như xương khô thì chết. Đen như lông quạ thì sống, như bồ hóng thì chết. Vàng như gạch cua thì sống, như vỏ chỉ xác thì chết. Luận rằng: sắc không có quang thì không đáng gọi là sắc; sắc có quang thì tính tĩnh, sắc tối thì tình loạn. Như hoa dễ thịnh dễ suy, tuy tươi tạm mà không bền, gọi là "sắc non". Như cành lá tùng bách, lâu mà vẫn trong sáng, nóng lạnh không đổi, gọi là "sắc già". Như cỏ cây một ngày trăm lần đổi, trăm vẻ mà không định, gọi là "sắc tạp". "Sắc tối như mây nổi che mặt trời, sắc sáng như trăng thu liền trời, sắc nhanh như dòng nước chảy dài, sắc trệ như nước ao bẩn." Người phân biệt sắc như phân biệt tuyết trên sương, sương trên tuyết: chỗ nào là sương, chỗ nào là tuyết, cốt ở chỗ chuyên tâm xét kỹ. Muốn xem tướng, trước xem hình, sau nhận sắc; nếu sai một sợi tóc thì có lầm lẫn.

Giảng – 講解

Hình ảnh "lấy lụa trắng bọc màu" (以縞裹) là chìa khoá của toàn bộ phép nhìn sắc. Lụa trắng mỏng bọc một vật màu thì màu hiện ra mờ mờ, mềm, có ánh. Sắc khoẻ trên mặt người cũng vậy: màu nằm sâu dưới một lớp nhuận trong, không trơ ra, không gắt. Đoạn này vốn có gốc trong sách y cổ bàn về vọng chẩn, cho thấy tướng thuật và y thuật xưa dùng chung một con mắt.

Năm cặp "sống – chết" cũng đọc theo cùng một nguyên lý: có nhuận, có quang thì sống; khô, tối, đục thì chết.

  • Xanh: lông chim trả bóng mượt (sống) với màu chàm đặc tối (chết).
  • Đỏ: mào gà tươi căng (sống) với máu bầm đã đông (chết).
  • Trắng: mỡ lợn trắng mà có dầu (sống) với xương khô trắng bạc (chết).
  • Đen: lông quạ đen bóng (sống) với bồ hóng đen xỉn (chết).
  • Vàng: gạch cua vàng óng (sống) với vỏ chỉ xác vàng khô (chết).

Ở đây chữ "sống, chết" trước hết là nói về sắc: sắc còn sinh khí hay sắc đã khô héo. Người xưa dùng để xét bệnh nặng nhẹ; ngày nay đọc như dấu hiệu nhắc người ta lo sức khoẻ, không ai được dùng để phán sống chết người khác.

Ba loại sắc non, già, tạp là phần rất tinh. Sắc non như hoa, tươi mà chóng tàn; đây là cái đỏ hồng bốc lên lúc vui, lúc uống rượu, lúc trang điểm. Sắc già như tùng bách, lâu năm vẫn trong sáng, nóng lạnh không đổi; đây là sắc của người khoẻ thật, sống điều độ, tâm vững. Sắc tạp như cỏ một ngày trăm lần đổi; đây là sắc của người tâm bất định, cảm xúc lên xuống liên tục.

Bốn ví dụ cuối nên học thuộc: tối như mây che mặt trời, sáng như trăng thu, nhanh như nước chảy dài, trệ như ao tù. Và câu "phân biệt sương trên tuyết, tuyết trên sương" nói rõ cái khó: hai thứ đều trắng, chỉ khác một chút ánh, một chút độ đặc. Không chuyên tâm thì không thấy. Vì thế sách kết bằng lời dặn thứ tự: trước xem hình, sau nhận sắc, đừng bỏ hình mà chạy theo sắc.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Ý thứ nhất: tướng do tâm sinh, sắc do khí định. Bài này là bằng chứng rõ nhất trong Thần Tướng Toàn Biên rằng người xưa không coi khí sắc là định mệnh. Sắc là con của khí, khí đi theo bảy tình, thần giữ được khí. Tức là gốc nằm ở tâm: tâm yên thì thần lắng, thần lắng thì khí thông, khí thông thì sắc tự nhuận. Phong Thuỷ Liên Hoa vì vậy không dùng khí sắc để phán ai tốt ai xấu, mà dùng để tự soi và để khuyên người giữ tâm, giữ sức.

Ý thứ hai: nhà cũng có khí, có sắc. "Khí như khói toả, trông có hình, sờ không dấu" cũng là cách người làm phong thuỷ cảm nhận một ngôi nhà. Bước vào nhà thấy sáng, ấm, thoáng là khí thông; thấy tối, ẩm, bí là khí trệ. Màu sơn, đồ trang trí chỉ là "sắc"; nếu khí nhà trệ thì sắc đẹp mấy cũng là "sắc non", chóng phai. Phải lo cho cái gốc: hướng đón sáng, lối gió, chỗ ngủ yên, rồi mới bàn màu sắc.

Ý thứ ba: tùng bách hơn cây mọt. Người thật sự vững là người có gốc. Nhà thật sự tốt là nhà có nền móng, có long mạch tốt, có cách sống điều độ của người ở. Học tướng thuật hay phong thuỷ đều quy về một chỗ: nuôi cái gốc cho sâu, rồi đến lúc tự khắc "nở hoa". Chi tiết về cách điều hoà khí trong nhà theo từng hướng, từng tuổi, Thầy Vũ Giới giảng kỹ trong lớp; lý pháp thì Liên Hoa chia sẻ ở đây.

Sơ đồ sắc như lụa trắng bọc màu
Sơ đồ: sắc là cha của thần, như lụa trắng bọc màu, có nhuận có quang.

Tóm lại – 總結: Khí là mẹ của thần, là cha của sắc; mới phát là khí, định lại là sắc. Thần giữ được khí, khí giữ được sắc, chiều ngược lại thì không. Trong đục xen nhau mới đủ; quý nhất là nhận ra cái trong ở trong đục. Bốn cái trệ (hình, thần, khí, sắc) là trạng thái phải tự nhận ra để sửa. Sắc tốt như lụa trắng bọc màu, có nhuận có quang; sắc non chóng phai, sắc già bền vững, sắc tạp bất định. Muốn xem tướng thì trước xem hình, sau nhận sắc, và nhớ rằng gốc của tất cả là tâm.

Tranh sông dài vạn dặm phỏng Hạ Khuê
Tranh "Trường Giang vạn lý" đời Minh phỏng Hạ Khuê: dòng khí liền mạch, gốc của tất cả là tâm. Ảnh: Wikimedia Commons, CC0.

Bài trước: Thần Tướng Toàn Biên (78): Sắc đỏ, sắc hồng; ngũ sắc định tai tường.

Bài sau: Quyển 14 (4) – Hai mươi bốn khí khắc ứng; khí sắc ứng hậu, đoán bệnh sinh tử 二十四氣剋應 (sắp đăng).

Nguồn: Thần Tướng Toàn Biên (神相全編) phần mười bốn, các mục Khí sắc cốt nhục sinh tử quyết (氣色骨肉生死訣), Thần khí tạp luận (神氣雜論), Thần khí chi tử (神氣之子), Khí thần chi mẫu (氣神之母), Nhục hư vô khí (肉虛無氣), Nhục thực hữu khí (肉實有氣) và Sắc thần chi phụ (色神之父), trong Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành (古今圖書集成), Bác vật vựng biên, Nghệ thuật điển, quyển 644, Tướng thuật bộ (thuộc công cộng); đối chiếu bản khắc đời Minh 12 quyển. Hiệu đính: 紫氣及貴之色 sửa thành 紫氣乃貴之色; 《菰蔞實》 sửa theo sách y thành 栝蔞實 (quả qua lâu); 魾血 sửa thành 衃血 (máu bầm); 鳥羽 sửa thành 烏羽 (lông quạ); bỏ các dấu ngoặc 「」《》 đặt lệch; đoạn ca quyết đầu Thần khí tạp luận có nhiều chỗ chấm câu sai và câu rời, Kho sách chỉ giữ các câu rõ nghĩa; lược các câu đoán yểu thọ theo năm, chỗ lược đánh dấu "……". Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Nhìn ra khí trước khi thành sắc, ở mặt người cũng như trong ngôi nhà, là công phu phải luyện có thầy chỉ. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Khí là mẹ của thần, cha của sắc" nghĩa là gì? – 氣乃神之母色之父

Khí lưu chuyển trong tạng phủ, theo bảy tình mà động; mới hiện ra còn mờ gọi là khí, đọng lại thành màu rõ gọi là sắc. Khí nuôi thần và sinh ra sắc, nên xem sắc phải xét đến khí.

Vì sao thần giữ được khí mà khí không giữ được thần? – 神能留氣

Vì trật tự là tinh, thần, khí, sắc: cái gốc giữ được cái ngọn, còn cái ngọn không giữ được cái gốc. Sắc đẹp mà thần tán thì sắc cũng không bền.

"Lụa trắng bọc màu" là thế nào? – 以縞裹

Là sắc khoẻ có một lớp nhuận trong che bên ngoài, màu hiện mềm và có ánh, không trơ, không gắt. Sắc trơ ra, khô xỉn là sắc kém.

Sắc non, sắc già, sắc tạp khác nhau ra sao? – 色嫩 · 色老 · 色雜

Sắc non như hoa, tươi mà chóng tàn; sắc già như tùng bách, lâu năm vẫn trong sáng; sắc tạp như cỏ một ngày đổi trăm lần, không định.

Người gầy có phải tướng kém không? – 肉實有氣

Không. Sách ví người gầy mà có khí như tùng bách, rễ sâu, có ngày nở rộ; còn người to béo mà không có khí lại như cây mọt ruột. Tướng không định ở thịt mà ở khí và thần.

Từ khoá: thần khí tạp luận · 神氣雜論 · khí là mẹ của thần · sắc thần chi phụ · 色神之父 · khí sắc · thần tướng toàn biên · nhân tướng học

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…