Thần Tướng Toàn Biên · Quyển 12
神相全編 卷十二 (論四時氣色總斷 · 論五色吉凶應時生死 · 又論四時氣色)
Tác giả: đề Trần Đoàn (陳摶, hiệu Hi Di) truyền · Viên Trung Triệt (袁忠徹, đời Minh) biên
Bản gốc: Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành (古今圖書集成), Nghệ thuật điển, Tướng thuật bộ; đối chiếu bản khắc đời Minh 12 quyển.
Bài thứ tư của Quyển 12 Thần Tướng Toàn Biên trên Kho sách vugioi.com là bài nền của phép khí sắc: mục Luận tứ thời khí sắc tổng đoán (論四時氣色總斷) định nghĩa khí và sắc, trích Động Vi Ngọc Giám về ba loại khí và lời Hoàng Chính Công về thần với khí; mục Luận ngũ sắc cát hung ứng thời sinh tử (論五色吉凶應時生死) tả chính sắc và bệnh sắc của năm hành; mục dài Hựu luận tứ thời khí sắc (又論四時氣色) áp dụng vượng, tướng, hưu, tù, tử cho từng mùa trên từng bộ vị. Bài gồm nguyên văn chữ Hán (đã chấm câu lại, có lược), bản dịch, phần giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Sách định nghĩa: "ở trên da gọi là sắc, ở trong da gọi là khí"; khí nhỏ như hạt kê, hạt đậu, như sợi tơ tằm mùa xuân, ẩn trong chân lông. Khí sắc đẹp nhất là "như mây lành đỡ mặt trời, ấm thuần đáng yêu"; khô ráp tối xấu là kém. Động Vi Ngọc Giám chia khí làm ba: khí tự nhiên (bẩm thụ ngũ hành), khí hàm dưỡng (do tích nghĩa mà sinh, "mình tự yên, vật không quấy được") và khí sở tập (tà khí xâm vào khi khí tự nhiên không dày, khí hàm dưỡng không đủ). Xem khí sắc theo mùa thì lấy sắc vượng của mùa làm chính: xuân xanh ở gò má, hạ đỏ ở trán, thu trắng, đông đen ở cằm; sắc tương sinh là tốt, sắc bị khắc là kém.
Thầy Vũ Giới giảng: "Ba loại khí của Ngọc Giám là đoạn tôi muốn mọi người học tướng, học phong thuỷ đều thuộc. Khí trời cho thì không chọn được; khí hàm dưỡng thì tự mình làm ra; tà khí chỉ vào được khi hai thứ kia yếu. Nhà cũng vậy: đất cho khí tự nhiên, người ở nuôi khí hàm dưỡng."
Tứ thời khí sắc tổng đoán: mây lành đỡ mặt trời – 論四時氣色總斷
Nguyên văn – 原文
大凡觀人之氣色妙者,如祥雲襯日,溫粹可愛,方為貴也。如枯燥暗惡,不獨難發,主脾胃心腹之疾,水災訟獄之厄。人之氣色,須精氣不亂觀之。……似明不明,似暗不暗,謂之流散;似醉不醉,似睡不睡,謂之氣濁也。
又集解曰:辨四時之氣者,別其氣五色之所屬也。青紅黃白黑,乃四時之正氣也。在於皮上者謂之色,皮裏者謂之氣。氣者如粟如豆、如絲如髮,隱於毛髮之內,細者如春蠶之絲。欲察五方正色,如浮雲覆日之微,在夫熟詳而辨之。

Dịch: Đại phàm khí sắc của người mà đẹp, thì như mây lành đỡ mặt trời, ấm áp thuần hậu đáng yêu, mới là quý. Nếu khô ráp tối xấu, không chỉ khó phát đạt, mà còn chủ bệnh tì vị, tim bụng, tai nạn sông nước, kiện tụng. Xem khí sắc của người phải lúc tinh khí không loạn mà xem. … Như sáng mà không sáng, như tối mà không tối, gọi là "lưu tán"; như say mà không say, như ngủ mà không ngủ, gọi là "khí đục". Tập giải lại nói: phân biệt khí bốn mùa là phân biệt khí ấy thuộc sắc nào trong năm sắc. Xanh, đỏ, vàng, trắng, đen là chính khí của bốn mùa. Ở trên da gọi là sắc, ở trong da gọi là khí. Khí như hạt kê, như hạt đậu, như sợi tơ, như sợi tóc, ẩn trong chân lông; nhỏ thì như tơ tằm mùa xuân. Muốn xét chính sắc năm phương, nhỏ như mây nổi che mặt trời, cốt ở chỗ xem kỹ mà phân biện.
Giảng: Đoạn này cho ta ba điều căn bản. Một là chuẩn đẹp: "mây lành đỡ mặt trời", tức sắc có ánh sáng từ trong mà dịu, không chói không xỉn. Hai là phân biệt khí và sắc: sắc là phần hiện trên da, khí là phần ẩn trong da, nhỏ như tơ tằm; khí đến trước, sắc hiện sau. Ba là điều kiện quan sát: phải xem lúc tinh khí không loạn (không vừa uống rượu, không vừa giận, không mệt), vì khí sắc đổi rất nhanh. Hai trạng thái xấu "lưu tán" (sáng tối lờ mờ) và "khí đục" (như say như ngủ) là những gì người thầy thuốc cũng nhận ra ở người mệt mỏi, mất ngủ kéo dài.
Động Vi Ngọc Giám: ba loại khí – 洞微玉鑑 · 三氣
Nguyên văn – 原文
洞微玉鑑曰:氣一而已矣,別而論之,則有三焉:曰自然之氣,曰涵養之氣,曰所襲之氣。自然之氣,五行之秀氣也,吾稟受之,其清常存。所養之氣,是集義而生之氣也,吾能自安,物不能擾。所襲之氣,乃邪氣也。若所存不厚,所養不充,則為邪氣所襲矣。又推而廣之,則有青赤黃白黑五色也。
黃正公論神與氣有曰:神大為神有餘,神怯為神不足;氣過於神,為氣有餘;氣下於神,為氣不足。此說尤妙,宜以意致,斷可驗矣。氣通五臟,則有所見。今之人喜怒哀懼一至於心,則色斯變矣,又況疾病死生乎!

Dịch: Động Vi Ngọc Giám nói: khí chỉ là một mà thôi; phân ra mà bàn thì có ba: khí tự nhiên, khí hàm dưỡng, khí sở tập (khí bị xâm vào). Khí tự nhiên là tú khí của ngũ hành, ta bẩm thụ mà có, cái trong của nó thường còn. Khí hàm dưỡng là khí do tích nghĩa mà sinh, ta tự yên được, ngoại vật không quấy được. Khí sở tập là tà khí; nếu cái vốn có không dày, cái nuôi dưỡng không đủ, thì bị tà khí xâm vào. Lại suy rộng ra thì có năm sắc xanh, đỏ, vàng, trắng, đen. Hoàng Chính Công bàn về thần và khí rằng: thần lớn là thần có dư, thần nhút là thần không đủ; khí vượt hơn thần là khí có dư, khí kém hơn thần là khí không đủ. Thuyết ấy rất hay, nên lấy ý mà hiểu, đoán ắt nghiệm. Khí thông với ngũ tạng nên hiện ra ngoài. Người nay mừng, giận, buồn, sợ một khi đến lòng thì sắc đã đổi, huống chi là bệnh tật, sống chết!
Giảng: Ba loại khí là một trong những đoạn sâu sắc nhất của cả bộ Thần Tướng Toàn Biên. Chữ "tích nghĩa mà sinh" (集義而生) lấy từ Mạnh Tử bàn về hạo nhiên chi khí: khí lớn mạnh do việc làm đúng nghĩa tích lại từng ngày mà thành. Như vậy trong ba loại khí, chỉ có một loại là trời cho (tự nhiên), một loại là ta làm ra (hàm dưỡng), và loại thứ ba (tà khí) chỉ xâm được khi hai loại kia yếu. Đây là căn cứ rõ nhất trong sách tướng cho tinh thần "tướng do tâm sinh". Câu cuối "mừng giận buồn sợ một khi đến lòng thì sắc đã đổi" cũng nói thẳng: khí sắc trước hết là tấm gương của tâm.
Ngũ sắc ứng thời: chính sắc và bệnh sắc – 論五色吉凶應時生死
Nguyên văn – 原文 (trích)
黃色,土也。其敷潤貼肉,不凝不浮者,為正色也。紅紫二色同,皆主喜悅。若凝滯,若煙雲污泥者,……應甲乙寅卯年。
青色,木色也。其色榮暢條達,如竹柳葉者,為正色也。若乾枯凝結,明閃不定者……應庚辛申酉年。赤色,火色也。其色光澤華秀,如脂塗丹,為正色。若焦烈燥煩,如火焰熾者……應壬癸亥子年。白色,金也。其色溫潤如玉,經久不變者,乃正色也。若塵蒙乾枯無潤,色如乾衣者……應丙丁巳午年。黑色,水色也。其色條暢,風韻光彩,有鋒鋩顯露者,為正色也。若煙霧昏昏,四時污濁不明者……應戊己辰戌丑未年。
Dịch: Sắc vàng là Thổ: thấm nhuận dính sát thịt, không đọng không nổi là chính sắc; hồng, tía cũng vậy, đều chủ vui mừng. Nếu đọng trệ, như khói mây, bùn bẩn (là bệnh sắc) … ứng vào năm Giáp Ất, Dần Mão (Mộc khắc Thổ). Sắc xanh là Mộc: tươi thông vươn suốt như lá tre, lá liễu là chính sắc; nếu khô đọng, chớp loé không định … ứng năm Canh Tân, Thân Dậu (Kim khắc Mộc). Sắc đỏ là Hoả: bóng mượt tươi đẹp như mỡ thoa son là chính sắc; nếu khét gắt bứt rứt như lửa bốc … ứng năm Nhâm Quý, Hợi Tý (Thuỷ khắc Hoả). Sắc trắng là Kim: ấm nhuận như ngọc, lâu không đổi là chính sắc; nếu bụi phủ khô không nhuận, như áo phơi khô … ứng năm Bính Đinh, Tỵ Ngọ (Hoả khắc Kim). Sắc đen là Thuỷ: thông suốt, có phong vận, sáng, có tia sắc rõ là chính sắc; nếu mờ mịt như khói sương, bốn mùa đục không sáng … ứng năm Mậu Kỷ, Thìn Tuất Sửu Mùi (Thổ khắc Thuỷ).

Giảng: Mục này rất quan trọng vì nó phá một hiểu lầm phổ biến: không có sắc nào tự nó là xấu. Đen cũng có "chính sắc" (thông suốt, có phong vận, sáng); vàng cũng có "bệnh sắc" (đọng như bùn). Điều phân tốt xấu là chất của sắc: nhuận, thông, sáng, sát thịt là chính; khô, đọng, xỉn, nổi bồng bềnh là bệnh. Năm hình ảnh chính sắc (vàng dính sát thịt, xanh như lá tre liễu, đỏ như mỡ thoa son, trắng như ngọc, đen có tia sáng) là năm hình ảnh nên thuộc lòng. Phần "ứng năm" thì theo đúng ngũ hành tương khắc: bệnh sắc của hành nào gặp năm khắc hành ấy thì phát.
Hựu luận tứ thời khí sắc: vượng, tướng, hưu, tù, tử – 又論四時氣色
Nguyên văn – 原文 (trích)
凡觀氣色者,取四時旺相休囚,察人之已發未發神色者……青憂,黑疾病,白孝服,赤官事,紫黃二氣色皆為吉慶。蓋神又別形,形又別神,神又別色。……骨則是形,目則是神,氣如煙霞,色若毫毛。青發於肝,黃發於脾,黑發於腎,赤發於心,白發於肺。

Dịch: Phàm xem khí sắc, lấy vượng, tướng, hưu, tù của bốn mùa, xét thần sắc đã phát và chưa phát của người … xanh là lo, đen là bệnh tật, trắng là tang phục, đỏ là việc quan, tía và vàng hai khí sắc đều là việc vui. Bởi thần khác hình, hình khác thần, thần khác sắc. … Xương là hình, mắt là thần, khí như khói ráng, sắc như sợi lông nhỏ. Xanh phát từ gan, vàng phát từ tì, đen phát từ thận, đỏ phát từ tim, trắng phát từ phổi.
Giảng: Bốn câu "xương là hình, mắt là thần, khí như khói ráng, sắc như sợi lông nhỏ" là định nghĩa gọn nhất về bốn tầng của tướng. Năm câu "xanh phát từ gan, vàng từ tì, đen từ thận, đỏ từ tim, trắng từ phổi" là ngũ sắc nối với ngũ tạng theo đúng Hoàng Đế Nội Kinh. Như vậy phép khí sắc của tướng học và phép vọng chẩn (nhìn sắc mặt) của y học cổ truyền có chung một gốc.
Bốn mùa trên bốn bộ vị – 春顴 · 夏額 · 秋顴 · 冬地閣
Nguyên văn – 原文 (trích)
春三月木,東方甲乙,在顴骨是也。顴青,氣色旺相也,亦先憂驚而後喜;顯赤色者,相生也,……後成大喜;顯白色者,囚也,乃金剋木。……凡準頭至山根、印堂透天庭有紅黃光彩者,主三七日或四七日內有財喜,或進田宅、生子、娶妻等喜。
夏三月火,南方丙丁,額是也。顯赤色旺也,……最怕黑色太重,乃北方壬癸水來澆火。……準頭至山根及天庭有紅黃光彩者,主幹文書喜氣,無不順快,有財。……如準頭獨光者福祥。
秋三月金,乃西方庚辛也,左顴是也。顯白色者旺也,……秋以白色為正色,怕赤色太重,是為火剋金也。……準頭至山根一路有紅黃之氣,主文書官貴印綬無不稱心。
冬三月水,乃北方壬癸,地閣是也。顯黑色者旺也,……冬以黑色為正色,怕土來剋水。……額有黃色,主一月內有喜慶;紫色主六十日內有喜慶及官榮。
Dịch: Ba tháng mùa xuân thuộc Mộc, phương Đông Giáp Ất, ở gò má. Gò má xanh là khí sắc vượng tướng, cũng trước lo sợ rồi sau mừng; hiện sắc đỏ là tương sinh (Mộc sinh Hoả), … sau thành vui lớn; hiện sắc trắng là tù, vì Kim khắc Mộc. … Phàm từ đầu mũi lên sơn căn, ấn đường thấu thiên đình có ánh hồng vàng thì trong hai mươi mốt hoặc hai mươi tám ngày có việc vui về tiền, hoặc thêm nhà đất, sinh con, cưới vợ. Ba tháng mùa hạ thuộc Hoả, phương Nam Bính Đinh, ở trán. Hiện sắc đỏ là vượng; … sợ nhất sắc đen quá nặng, là nước Nhâm Quý phương Bắc đến dội lửa. … Từ đầu mũi lên sơn căn và thiên đình có ánh hồng vàng thì chủ việc giấy tờ vui, không gì không thuận, có tiền; … nếu riêng đầu mũi sáng thì phúc lành. Ba tháng mùa thu thuộc Kim, phương Tây Canh Tân, ở gò má trái. Hiện sắc trắng là vượng; … mùa thu lấy sắc trắng làm chính, sợ sắc đỏ quá nặng, vì Hoả khắc Kim. … Từ đầu mũi lên sơn căn một dải có khí hồng vàng thì việc giấy tờ, quan quý, ấn thụ đều vừa ý. Ba tháng mùa đông thuộc Thuỷ, phương Bắc Nhâm Quý, ở địa các (cằm). Hiện sắc đen là vượng; … mùa đông lấy sắc đen làm chính, sợ Thổ đến khắc Thuỷ. … Trán có sắc vàng thì trong một tháng có việc vui; sắc tía thì trong sáu mươi ngày có việc vui và vinh về quan.

Giảng: Mục dài này là một ứng dụng trọn vẹn của mục Ngũ sắc ở bài trước. Mỗi mùa có một bộ vị chủ theo phương (xuân Đông ở gò má, hạ Nam ở trán, thu Tây ở gò má trái, đông Bắc ở cằm) và một sắc chủ theo hành. Sắc chủ hiện ở bộ vị chủ là vượng; sắc tương sinh là tướng; sắc bị khắc là tù hay tử. Có một điều lặp lại ở cả bốn mùa: dải giữa mặt từ đầu mũi lên sơn căn, ấn đường đến thiên đình có ánh hồng vàng là điềm vui trong mọi mùa. Dải giữa ấy là trục Thổ của gương mặt; sắc hồng vàng là sắc của Hoả sinh Thổ, khí ấm mà vững. Kho sách lược các câu doạ chết theo ngày (mười ngày, trăm ngày) vì không có cơ sở.

Cũng cần chú ý cách sách nói "trước lo sau mừng", "trước bệnh sau lành": khí sắc không phải là một điểm mà là một quá trình. Khí đến trước, sắc hiện sau, việc ứng sau nữa. Người hiểu điều này sẽ không hoảng khi thấy một sắc lạ, mà biết theo dõi sắc ấy đang đến hay đang lui.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc phần khí sắc bốn mùa với ba ý. Thứ nhất, ba loại khí của người cũng là ba loại khí của nhà. Khí tự nhiên của nhà là khí của đất, của hướng, của cuộc thế; khí hàm dưỡng là khí do người ở tạo ra bằng nếp sống ngăn nắp, hoà thuận, sáng sủa; tà khí là khí xấu từ ngoài (góc nhọn, đường đâm, ẩm thấp) chỉ thắng được khi hai khí kia yếu. Phong Thuỷ Liên Hoa khi xem nhà luôn hỏi cả hai câu: đất cho khí gì, và người ở đang nuôi khí gì.

Thứ hai, vượng tướng hưu tù tử là phép đọc thời. Sách dùng đúng năm bậc ấy để so sắc với mùa, như phong thuỷ dùng để so phương vị với vận. Người học Liên Hoa dùng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa mà Thầy Vũ Giới khôi phục sẽ thấy: khí năm, khí mùa, sắc mặt, phương nhà đều đọc theo một bảng sinh khắc.
Thứ ba, tướng do tâm sinh. "Mừng giận buồn sợ một khi đến lòng thì sắc đã đổi"; "khí hàm dưỡng do tích nghĩa mà sinh, mình tự yên, vật không quấy được". Muốn khí sắc như mây lành đỡ mặt trời, không có cách nào khác ngoài việc nuôi khí từ bên trong. Phần thủ pháp nhìn khí ẩn trong da trên người thật cần thầy hướng dẫn trực tiếp; lý pháp thì Liên Hoa chia sẻ ở đây.

Tóm lại – 總結: Ở trên da là sắc, ở trong da là khí; khí sắc đẹp như mây lành đỡ mặt trời. Khí có ba loại: tự nhiên (trời cho), hàm dưỡng (tích nghĩa mà sinh), sở tập (tà khí xâm khi hai loại kia yếu). Năm sắc đều có chính sắc và bệnh sắc; nhuận, thông, sáng là chính, khô, đọng, xỉn là bệnh. Mỗi mùa có bộ vị chủ và sắc chủ; dải giữa mặt có ánh hồng vàng là điềm vui mọi mùa; khí sắc là một quá trình, không phải một điểm.

Bài trước: Thần Tướng Toàn Biên (67): Nốt ruồi, đốm và khí sắc cửu châu.
Bài sau: Thần Tướng Toàn Biên (71): Thông Thần Quỷ Nhãn Vạn Kim Khí Sắc Thiên; sắc ở sơn căn, chuẩn đầu.
Nguồn: Thần Tướng Toàn Biên (神相全編) phần mười hai, các mục Luận tứ thời khí sắc tổng đoán (論四時氣色總斷), Luận ngũ sắc cát hung ứng thời sinh tử (論五色吉凶應時生死) và Hựu luận tứ thời khí sắc (又論四時氣色), trong Cổ Kim Đồ Thư Tập Thành (古今圖書集成), Bác vật vựng biên, Nghệ thuật điển, quyển 642, Tướng thuật bộ (thuộc công cộng); đối chiếu bản khắc đời Minh 12 quyển. Hiệu đính: 巳發未發 đọc 已發未發; 丙丁己午年 đọc 丙丁巳午年; bỏ các dấu ngoặc 「」 đặt lệch giữa câu; lược các con số năm ứng (主三十年, 主二十四年…) vì các bản chép không thống nhất; lược phần lớn các câu doạ chết theo ngày và một số câu trùng ý trong bốn mùa, chỗ lược đánh dấu "……". Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Mục Lục Thần Tướng Toàn Biên: toàn bộ 14 quyển, theo dõi các bài đã đăng.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định phương vị ngũ hành của nhà.
- Lập Cục Pháp: lập cục dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
Bài liên quan – 相關文章
- Thần Tướng Toàn Biên (67): Nốt ruồi, đốm và khí sắc cửu châu
- Thần Tướng Toàn Biên (2): Luận khí sắc; Thuần Dương, Quỷ Cốc Tử, Quách Lâm Tông
- Thần Tướng Toàn Biên (3): Đường Cử xem thần khí
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Khí tự nhiên, khí hàm dưỡng, tà khí: người và nhà cùng một lý. Đọc khí sắc theo vượng tướng hưu tù, đặt cạnh vận khí năm, là điều phải học cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Khí và sắc khác nhau thế nào? – 氣 · 色
Sách nói ở trên da gọi là sắc, ở trong da gọi là khí. Khí nhỏ như hạt kê, sợi tơ tằm, ẩn trong chân lông; khí đến trước, sắc hiện sau.
Ba loại khí theo Động Vi Ngọc Giám là gì? – 三氣
Khí tự nhiên (tú khí ngũ hành bẩm thụ), khí hàm dưỡng (do tích nghĩa mà sinh, mình tự yên, vật không quấy được) và khí sở tập (tà khí xâm vào khi hai loại kia yếu).
Sắc đen có phải luôn xấu không? – 黑色正色
Không. Sắc đen thông suốt, có phong vận, sáng là chính sắc của Thuỷ; chỉ khi mờ mịt như khói sương, đục không sáng mới là bệnh sắc.
Mỗi mùa xem khí sắc ở đâu? – 四時部位
Xuân (Mộc, Đông) ở gò má, sắc xanh; hạ (Hoả, Nam) ở trán, sắc đỏ; thu (Kim, Tây) ở gò má trái, sắc trắng; đông (Thuỷ, Bắc) ở cằm, sắc đen.
Khí sắc đẹp nhất là thế nào? – 祥雲襯日
Như mây lành đỡ mặt trời: ấm áp, thuần hậu, có ánh sáng từ trong mà dịu, không chói không xỉn.








